GIÁO TRÌNH KINH TẾ TÀI NGUYÊN

Tổng quan về dự án tổ hợp bauxite – nhôm Lâm Đồng Dự án Tổ hợp bauxit - Nhôm Lâm Đồng là một trong 2 dự án thí điểm do tập đoàn Vinacomin thực hiện theo đúng chỉ đạo của Bộ Chính trị Thô

PHÂN HIỆU TẠI GIA LAI KHOA MÔI TRƯỜNG VÀ TÀI NGUYÊN



BÀI TIỂU LUẬN MÔN KINH TẾ TÀI NGUYÊN

DỰ ÁN TỔ HỢP BAUXITE – NHÔM

LÂM ĐỒNG

GVGD: Nguyễn Kim Huệ

Nhóm 1 thực hiện: Trương Thị Thanh Hiền Trần Thị Hoài Thương

Hà Sơn Viên

Hồ Thị Bé

Mai Huy Hoàng

Đinh Quang Cường Phan Thị Huyền

Nguyễn Thị Quý Hương

Bùi Thị Hà Xuyên

Pleiku, ngày 21 tháng 5 năm 2014

MỤC LỤC

I Đặt vấn đề 3

II Nội dung 4

1 Tổng quan về dự án tổ hợp bauxit- nhôm Lâm Đồng 4

2 Cơ sở dẫn đến việc triển khai dự án 6

3 Những nguy cơ, thách thức việc triển khai dự án 7

a Về vấn đề kinh tế 7

b Về kỹ thuật và công nghệ 8

c Vấn đề bùn đỏ 9

d Vấn đề làm mất nguồn nước không có gì thay thế 9

e Vấn đề thay đổi môi trường và sinh thái 9

4 Giải pháp đối ứng 11

III Kết luận 13

Tài liệu tham khảo 14

I Đặt vấn đề

Việt Nam là một quốc gia giàu tài nguyên thiên nhiên chính vì thế Việt Nam trở thành món mồi béo bở bị các nước lớn mạnh xâm chiếm Trải qua nhiều cuộc chiến tranh, nhân dân ta đã đánh bại mọi kẻ thù bảo vệ lãnh thổ và tài nguên của mình Việt Nam đang cố gắng vươn lên đưa đất nước tiến lên sánh vai cùng các cường quốc, ngày càng giàu mạnh Nguồn tài nguyên thiên nhiên là tiềm năng sẵn có giúp đất nước ta phát triển bền vững Việc khai thác tài nguyên một cách có hiệu quả vừa đem lại lợi ích kinh tế vừa bảo vệ, làm giàu nguồn tài nguyên là vấn đề đang được nhà nước quan tâm

Theo thăm dò, khảo sát có rất nhiều tài nguyên trữ lượng lớn chưa được khai thác hiệu quả Trong đó có bauxit là tài nguyên có trữ lượng rất lớn và có ứng dụng quan trọng trong cuộc sống Trữ lượng bauxit trải rộng khắp đất nước nhưng tập trung nhiều nhất là vùng Tây Nguyên Để tận dụng tốt nguồn tài nguyên này, Chính phủ đã ban hành quyết định khai thác bauxit tại khu vực Tây Nguyên Trong đó có dự án Tổ hợp bauxit-nhôm Lâm Đồng do tập đoàn Công nghiệp Than- Khoáng sản Việt Nam thực hiện

Dự án mang lại nhiều cơ hội phát triến nhưng bên cạnh đó còn nhiều khó khăn, thách thức cần được giải quyết Chính vì vậy, nhóm đã tiến hành tìm hiểu những hiệu quả kinh

tế mà dự án mang lại và đặc biệt là những nguy cơ và thách thức khi triển khai dự án

II Nội dung

1 Tổng quan về dự án tổ hợp bauxite – nhôm Lâm Đồng

Dự án Tổ hợp bauxit - Nhôm Lâm Đồng là một trong 2 dự án thí điểm do tập đoàn Vinacomin thực hiện theo đúng chỉ đạo của Bộ Chính trị (Thông báo số 245-TB/TW ngày 24/4/2009) và Chỉ đạo của Thủ tướng chính phủ (Công văn số 650/TTg-KTN ngày 29/4/2009) nhằm từng bước xây dựng ngành công nghiệp bauxite, alumina, nhôm, phục vụ phát triển kinh tế đất nước nói chung, góp phần phát triển kinh tế - xã hội Tây Nguyên nói riêng Dự án có công suất thiết kế giai đoạn 1 là 650.000 tấn alumina/năm và công suất bảo đảm vận hành là 630.000 tấn alumina/năm Dự án này triển khai trên địa bàn kinh tế khó khăn, đặc biệt là cơ sở

hạ tầng còn nghèo nàn, thiếu đồng bộ, … nhưng tập đoàn Vinacomin đã chủ động phối hợp với địa phương và nhận được sự ủng hộ của chính quyền và nhân dân trên địa bàn dự án Và trên thực tế đã và đang từng bước đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế địa phương tỉnh Lâm Đồng Dự án này nhằm mục tiêu đẩy mạnh công tác thăm dò đảm bảo trữ lượng tin cậy cho phát triển bền vững công nghiệp khai thác và chế biến bauxit toàn quốc Khai thác bauxit và sản xuất alumina cung cấp

đủ cho điện phân nhôm Lượng nhôm sản xuất ra đáp ứng đủ nhu cầu trong nước

và xuất khẩu( dự kiến năm 2010 khoảng 0,65 triệu tấn) Sản xuất nhôm điện phân đạt tiêu chuẩn thương phẩm quốc tế Sản xuất quặng tinh Bauxit qua tuyển rửa có hàm lượng Al2O3 >= 48% Khai thác bauxit đi đôi với hoàn thổ canh tác và bảo vệ môi trường sinh thái, giữ gìn các di sản văn hóa du lịch Khai thác bauxit phải tiết kiệm, hiệu quả, kết hợp việc phát triển kinh tế- xã hội với bảo vệ an ninh quốc phòng tại địa bàn có khoáng sản bauxit Thực hiện dự án với công nghệ hiện đại, thân thiện với môi trường Phát triển hài hòa kinh tế- xã hội khu vực Tây Nguyên

và các địa phương liên quan

Dự án gồm 3 hợp phần là khai thác mỏ bauxit, nhà máy tuyển quặng bauxit và nhà máy alumina

- Với phần khai thác mỏ bauxit, các công tác xây dựng cơ bản mỏ đã hoàn thành Đến nay đã khai thác được trên 1,6 triệu tấn quặng bauxit, đáp ứng đủ nhu cầu chạy thử có tải của dự án

- Nhà máy tuyển quặng bauxit, công tác xây dựng cơ bản do Liên danh VMC-VMEC – VINAINCON (các nhà thầu trong nước) thực hiện theo hình thức hợp đồng EPC, đến nay cơ bản đã hoàn thành Sau nhiều bước chạy thử không tải, có tải theo quy trình công nghệ của nhà máy và theo hợp đồng EPC, đã tiến hành chạy chạy có tải để xác định các chủ tiêu cam kết theo hợp đồng Kết quả xác định cho thấy, nhà máy đã đạt 100% công suất thiết kế, chất lượng sản phẩm quặng tinh bauxit cơ bản đảm bảo theo thiết kế Tính đến nay, nhà máy đã sản xuất được khoảng 435.000 tấn quặng tinh bauxit

- Nhà máy sản xuất alumina: công tác xây dựng cán bộ đã hoàn thành Ngày 25/12/2012 đã có sản phẩm alumina đầu tiên Tính đấn hết tháng 8/2013 đã sản xuất được khoảng 85.600 tấn alumina và 10.700 tấn hydrate, đã tiêu thụ được khoảng 71.500 tấn alumina và 1.800 tấn hydrate Về chất lượng sản phẩm alumina

đã cơ bản đạt chất lượng theo yêu cầu của hợp đồng (hàm lượng Al2O3>98,6%) Hiện nay nhà máy đang trong quá trình chạy thử nghiệm các chỉ tiêu để tiến hành bàn giao để chính thức đưa nhà vào sản xuất trong năm

Việc sản xuất alumina tại dự án áp dụng công nghệ Bayer (thuỷ luyện) là công nghệ tiên tiến và phổ biến trên thế giới Còn về hồ bùn đỏ, công nghệ thải sẽ theo phương pháp “ thải chồng lớp khô” và sẽ không thể xảy ra nguy cơ vỡ đập như một số quan ngại của dư luận Các chuyên gia đánh giá thiết kế khu vực hồ là trên mức an toàn so với yêu cầu

Tính đến tháng 8/2013 tổng giá trị đã giải ngân của dự án là khoảng 12.150 tỷ đồng

Việc tiêu thụ sản phẩm của dự án là rất khả thi Hiện tại, Vinacomin đã ký hợp đồng nguyên tắc tiêu thụ sản phẩm alumina dài hạn với công ty Marubeni (Nhật Bản) và công ty Nhôm Vân Nam ( Trung Quốc) Bên cạnh đó, các công ty của Thuỵ sỹ, Hồng Công, Hàn Quốc… cũng đang mua alumina của Việt Nam

Tập đoàn Vinacomin cũng đã thuê tư vấn tính toán và thẩm tra lại lại tổng mức đầu

tư và hiệu quả kinh tế của dự án Kết quả cho thấy, dự án có hiệu quả kinh tế trên 3 thông số về tác động kinh tế - xã hội, nộp ngân sách Nhà nước, tài chính doanh nghiệp cũng như thời gian hoàn vốn Theo tính toán, thời gian hoàn vốn của dự án

là 12 năm Hàng năm dự án Tổ hợp bauxit- nhôm Lâm đồng nộp các loại thuế, phí cho ngân sách bình quân khoảng 430 tỷ đồng

2 Cơ sở dẫn đến việc triển khai dự án này

- Theo kết quả thăm dò, trữ lượng bauxit của Việt Nam có khoảng từ 10 – 11 tỷ tấn (là một trong số nước được đánh giá là có trữ lượng bauxit lớn trên thế giới) tập trung tại khu vực Tây Nguyên, trong đó tại tỉnh Đăk Nông là khoảng 4,6 tỷ tấn và tại tỉnh Lâm Đồng khoảng 2 tỷ tấn

- Bauxit là nguồn tài nguyên lớn, là cơ sở để hình thành ngành công nghiệp luyện nhôm phát triển lâu dài, là nguồn lực quan trọng góp phần vào quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

+ Theo ông Nguyễn Thanh Liêm (Trưởng ban khoáng sản hoá chất) khẳng định dự

án này sẽ có hiệu quả kinh tế cụ thể là tổng mức đầu tư dự án đã được Hội đồng quản trị Vinacomi phê duyệt tại QĐ số 1953/QĐ HĐQT ngày 4/9/2009 với giá trị là 11.353,0 tỷ đồng (tỷ giá quy đổi là 16.935 VNĐ/USD, tương đương với 670,4 triệu USD

+ Việc triển khai đầu tư dự án trong bối cảnh nền kinh tế thế giới và trong nước gặp nhiều khó khăn, suy giảm kinh tế, tỷ giá đồng đô la thay đổi, giá cả vật tư, nguyên vật liệu tăng cao, một số cơ chế chính sách thay đổi ( thuế tài nguyên, phí môi trường, chính sách đền bù, giải phóng mặt bằng, tiền lương tăng…) đã làm tăng tổng mức đầu tư của dự án và tăng giá thành sản xuất alumina, trong khi giá bán alumina trên thị trường thế giới biến động phức tạp, ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của dự án

+ Tổng mức đầu tư dự án tính toán lại (tháng 3/2013) là 15.117,8 tỷ đồng (tỷ giá quy đổi là 21 nghìn VNĐ/USD, tương đương 720 triệu USD, tăng 3.645,5 tỷ đồng

(giá trị trước thuế tương đương tăng khoảng 33,15% so với tổng mức đầu tư được duyệt ( nếu tính theo USD thì chênh lệch là 496 triệu USD, tương đương 7,38%) + Qua kết quả tính toán lại hiệu quả kinh tế dự án cho thấy, dự án vẫn đạt hiệu quả kinh tế (NPV = 2,171 tỷ đồng > 0; IRR = 8,21%) tuy có thấp hơn hiệu quả kinh tế tính toán tại thời điểm 4/2009

- Trong những năm gần đây, do nhu cầu nhôm kim loại tăng mạnh, dẫn đến nhu cầu alumina trên thế giới cũng tăng theo Tình hình trong nước diễn ra cũng tương tự Theo

dự báo, nhu cầu nhôm trong nước vào năm 2020 sẽ khoảng từ 0,75 – 1 triệu tấn và năm 2030 khoảng 1,6 đến 2,0 triệu tấn (nhu cầu hiện tại khoảng 0,5 triệu tấn và hàng năm chúng ta phải chi khoảng trên 1 tỷ USD nhập khẩu) Hiện nay, Việt Nam đang phải nhập khẩu 100% nhôm kim loại, nên việc triển khai dự án thăm dò, khai thác, và chế biến bauxit, trong đó giai đoạn đầu hết sức cần thiết là chế biến alumina

- Bên cạnh đó, từ việc triển khai dự án bauxit để giúp cho vùng đất Tây Nguyên giàu tiềm năng nhưng hiện còn rất nhiều khó khăn trong cơ hội phất triển kinh tế xã hội, cải thiện và nâng cao đời sống nhân dân

3 Những nguy cơ, thách thức về việc triển khai dự án

Khai thác bauxit ở Tây Nguyên là một dự án đang được chú ý và bàn cãi nhiều nhất hiện nay Một mặt nó đem lại nguồn lợi kinh tế cho đất nước, mắt khác nó tồn tại nhiều rủi ro, nguy cơ liên quan đến kinh tế, xã hội, môi sinh, ô nhiễm môi trường…

a Vấn đề về kinh tế:

- Trước hết là rủi ro về thị trường: nguyên liệu alumin của chúng ta chủ yếu để xuất khẩu ra thị trường thế giới Thị trường trong nước nhu cầu về nhôm không lớn, cũng không đủ điện để luyện alumin thành nhôm Thị trường nước ngoài, mặc dù nhu cầu nguyên liệu alumina để luyện nhôm rất lớn, nhưng vì vhi phí vận tải cao, Việt Nam chỉ có thể bán rẻ nguyên liệu alumina cho các nhà máy luyện nhôm trong khu vực

- Thứ hai là rủi ro về tài chính: nhu cầu vốn để phát triển ngành bauxit như của Việt Nam sẽ rất lớn Phương thức huy động vốn chủ yếu là đi vay nước ngoài Trong khi

đó, chỉ tiêu hoàn vốn nội tại (IRR) của dự án Nhân Cơ chỉ có 14,98% (được tính từ trước thời kỳ khủng hoảng tài chính và trước khi giá năng lượng tăng) Khâu luyện nhôm có giá trị gia tăng và hiệu quả kinh tế nhất thì không nằm ở Tây Nguyên Toàn bộ lãi suất vay và chi phí môi trường đắt đỏ đều nhằm vào quặng alumina xuất khẩu

b Về kỹ thuật và công nghệ:

- Công nghệ tuyển bauxit thành alumina của Việt Nam dựa trên quy trình Bayer, bản chất của quy trình này chuyển hoá oxit nhôm ngậm nước trong quặng bauxit bằng dung dịch kiềm nồng độ cao và ở nhiệt độ cao để thành alumina natri Thành phần khoáng vật của quặng nhôm trong quặng bauxite có nhiều dạng khác nhau và có phản ứng rất khác nhau với dung dịch NaOH Ngoài thành phần khoáng vật, các chất khác lẫn trong quặng bauxit cũng có ảnh hưởng rất lớn đến quá trình kiềm hoá

- Quặng bauxit của Việt Nam , trong các báo cáo địa chất chưa được nghiên cứu kỹ

về mặt khoáng vật, chưa có thử nghiệm công nghiệp các phản ửng cơ bản

- Quy trình Bayer phổ biến khắp thế giới Nhưng thiết bị kỹ thuật để thực hiện quy trình này đói với Việt Nam cũng là con số 0 Chúng ta hoàn toàn phụ thuộc vào nước ngoài Nhà máy alumina là nhà máy hoá chất, sử dụng NaOH nồng độ cao, ở nhiệt độ lớn Ngoài ta còn có sự mất cân đối giữa các khâu đầu nguồn và cuối nguồn Các dự án tuyển luyện để bán quặng có công suất lên tới 18 triệu tấn/năm Nhưng các dự án chế tạo (điện phân) nhôm kim loại có công suất chỉ 0,2- 0,4 triệu tấn/năm

- Khai thác bauxit cần những điều kiện nhất định về điện nước, cơ sở hạ tầng

( đường sắt, cảng biển, điện) đòi hỏi phải được tính toán kỹ lưỡng

 Mà trong khi đó Tây Nguyên lại không thể đáp ứng đầy đủ yêu cầu này Tồn tại

sự mất cân đối về cung cấp điện trên địa bàn có hệ thống nguồn và lưới điện hiện đang còn kém phát triển Dự án luyện cán nhôm cần rất nhiều điện nhưng Việt

Nam còn đang thiếu điện, và sẽ không có nguồn thuỷ điện rẻ tiền để đảm bảo cho các dự án nhôm

c Vấn đề bùn đỏ:

Đây là vấn đề khiến dư luận hết sức lo ngại, đó là việc ô nhiễm môi trường của bùn đỏ trong quá trình sản xuất alumina

- Bùn đỏ (red mud) gồm các thành phần không thể hoà tan, trơ, không biến chất và tồn tại mãi mãi như: Hematit (Fe2O3), Natri silico aluminate, Canxi titanat, Monohydrate nhôm (Al2O3.H2O), Trihydrate nhôm (Al2O3.3H2O)…

- Bùn đỏ là chất thải không thể tránh được của khâu chế biến bauxite Trên thế giới, chưa có nước công nghiệp phát triển nào (kể cả Mỹ) có thể xử lý được nó một cách hiệu quả, đáp ứng được yêu cầu của xã hội (chỉ đáp ứng được khả năng của nhà đầu tư) Australia là nước có lợi thế về địa hình (bằng phẳng, có lớp đá gốc), khí hậu (rất ít mưa) và dân cư (rất thưa) thuận lợi cho việc chế biến bauxite tại chỗ và chôn cất bùn đỏ

- Ở Việt Nam, nếu chế biến bauxit thành alumina trên Tây Nguyên sẽ bắt buộc phải tạo ra các hồ chứa bùn đỏ thường xuyên đe doạ tình hình an ninh trên địa bàn ( các

hồ chứa bùn này có thể biến thành bom bẩn) Lượng bom bẩn tạo ra trên Tây Nguyên sẽ lớn gấp 3 lần lượng alumina thu được từ Tây Nguyên để xuất khẩu Ngoài ra, còn phải thường xuyên tồn chứa một lượng lớn hoá chất độc hại (để chế biến bauxit) trong các kho trên Tây Nguyên

d Vấn đề làm mất nguồn nước không có gì thay thế:

- Khi dự án được triển khai thì đòi hỏi rất nhiều nước vì thế mà sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến nguồn nước của vùng Tây Nguyên, không đủ nước để phát triển được cây công nghiệp cao su, chè, tiêu và cà phê

Dự án có dự kiến xây đập chắn nước để đáp ứng nhu cầu của dự án khoảng 18 triệu

m3/năm Nước thải ra sau tuần hoàn là 4,625 triệu m3/năm Như vậy nguồn nước cho

cà phê, cao su và các nhu cầu khác bị mất đi 13,375 triệu m3/năm

e Vấn đề thay đổi môi trường và sinh thái

- Vấn đề liên quan đến môi trường chủ yếu liên quan đến các chất thải Các chất thải không thể tránh được trong dự án bauxit gồm:

+ Trong khai thác bauxit, khối lượng chất thải rắn lớn, bình quân lượng đất đá phủ phải bốc lên và đỏ thải 1m3/tấn bauxit

+ Trong khâu tuyển quặng bauxit, lượng chất thải bình quân là 1 tấn/tấn quặng nguyên khai

+ Trong khâu tuyển alumina lượng chất thải (gồm bùn đỏ, bùn oxalate, và nước thải) bình quân trên 2m3/tấn

+ Trong khâu luyện nhôm, lượng chất thải độc hại (gồm chất thải cathode, phát thải fluoride) bình quân 1kg/tấn

- Vấn đề về sinh thái, ngoài các nguy cơ phá huỷ môi trường tại chỗ, nó còn có những ảnh hưởng tiêu cực đến hệ sinh thái trên quy mô rộng lớn

+ Trong khâu khai thác bauxit, nguy cơ hiện hữu là thảm thực vật và động vật của Tây Nguyên (Flora và Fauna) sẽ bị thay đổi)

+ Trong khâu tuyển alumina nguy cơ hiện hữu là tiêu dùng nhiều nước, phải xây đập chắn, sẽ ảnh hưởng tới chế độ thuỷ văn của các dòng chảy các biến đổi dị thường về thời tiết và khí hậu khu vực miền trung có nguy cơ xảy ra gay gắt hơn ( thiệt hại do biến đổi dị thường về thời tiết hiện nay đã tới 4000 – 5000 tỷ đồng/năm

 Nhìn chung, việc quy hoạch bauxit – nhôm của Việt Nam có quá nhiều tham vọng không có cơ sở, quá nhiều dự án không cần thiết, quá nhiều rủi ro không quản lý được, và

có quá nhiều vấn đề bật cập cưa được tính đến Đối với nền kinh tế nước ta trong giai đoạn phát triển hiện nay, nhôm không phải là nguyên liệu chiến lược Nhu cầu về nhôm của ta không lớn, Thị trường nhôm trên thế giới cũng như Việt Nam chưa khi nào có khủng hoảng hoặc khan hiếm Toàn bộ vùng Tây Nguyên của Việt Nam sẽ biến thành “ sân sau”, là nguồn cung cấp nguyên liệu cho các nhà máy luyện nhôm của các đại gia ở các nước ngoài Việc phát triển dự án tổ hợp bauxit – nhôm Lâm Đồng có quá nhiều rủi

ro không quản lý được và cần phải xem xét lại có nên tiếp tục thực hiện nữa hay không