Kỹ thuật nuôi cá nước ngọt dành cho hướng dẫn viên

Kỹ thuật nuôi cá nước ngọt dành cho hướng dẫn viên gồm 3 phần với nội dung từng phần cụ thể như sau: Phần I: Mối quan hệ giữa các sinh vật thức ăn trong vực nước. Phần II: Đặc điểm sinh vật của các loài cá nuôi. Phần III: Kỹ thuật nuôi cá thịt trong ao.

Dự án phát triển cộng đồng lồng ghép

Do oxfam-quebec tài trợ

Kỹ thuật nuôi cá nước ngọt

(Tài liệu dùng cho Hướng dẫn viên)

Người biên soạn: Phạm Công Phin

Cán bộ dự án OXFAM-Quebec

PhÇn I: Mèi quan hÖ gi÷a c¸c sinh vËt thøc ¨n trong vùc n−íc 3

PhÇn II: §Æc ®iÓm sinh vËt cña c¸c loµi c¸ nu«i 4

C¸ chÐp 4

C¸ R« phi: 4

C¸ tr¾m cá 5

C¸ MÌ Tr¾ng 5

C¸ MÌ Hoa 6

C¸ Tr¾m ®en 6

C¸ Tr«i: 7

C¸ Tr«i Ên §é 7

C¸ Trª 8

C¸ Migran 8

PhÇn III: Kü thuËt nu«i c¸ thÞt trong ao 9

I C¸c ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt khi nu«i c¸ 9

II C¸c ®iÒu kiÖn cña mét cao nu«i c¸ tiªu chuÈn 9

III ChuÈn bÞ ao nu«i c¸ 10

IV ChuÈn bÞ gièng c¸ 13

V C¸ch cho c¸ ¨n 15

VI Bèn c«ng thøc nu«i c¸: Tû lÖ nu«i ghÐp theo c«ng thøc 18

VII Th¨m ao hµng ngµy 20

VIII Thu ho¹ch c¸ 21

IX Phßng vµ ch÷a bÖnh cho c¸ 21

Nội dung Phương pháp

Cá Chép

- Sống ở tầng đáy

- Thức ăn: Sinh vật đáy như ốc, giun, côn trùng,

mùn bã hữu cơ, thực vật non, phụ phế phẩm nông

Sau đó dùng tranh minh hoạ dưới đây:

Câu hỏi: Cá rô phi ăn những thức

ăn gì?

Sau đó dùng tranh minh hoạ dưới đây:

- Thức ăn: Thực vật thủy sinh, rong rêu, cỏ mềm,

bèo, rau xanh, bột, cám, thức ăn động vật (ở

Sau đó dùng tranh minh hoạ dưới đây:

Sau đó dùng tranh minh hoạ dưới đây:

Sau đó dùng tranh minh hoạ dưới đây:

Câu hỏi: Cá mè hoa ăn nhữngthức ăn gì?

Sau đó dùng tranh minh hoạ dưới đây:

Cá Trắm đen

- Sống ở tầng đáy

- Thức ăn: ốc, hến, cua, chất bột như bã đậu, khô

dầu trộn với bột cá khác trong ao

Câu hỏi: Trong ao, cá trắm đen sống ởtầng nước nào?

Sau đó dùng tranh minh hoạ dưới đây:

Câu hỏi: Cá trắm đen ăn những thức ăngì?

Sau đó dùng tranh minh hoạ dưới đây:

phân hữu cơ, cám, bã đậu và thức ăn chất bột dư

thừa chìm xuống đáy ao

Câu hỏi: Trong ao, cá trôi sống ở tầngnước nào?

Sau đó dùng tranh minh hoạ dưới đây:

Câu hỏi: Cá trôi ăn nhữngthức ăn gì?

Sau đó dùng tranh minh hoạ dưới đây:

Cá Trôi ấn Độ

- Sống ở tầng đáy

- Thức ăn: tạp ăn như cá trôi Việt Nam.

- Thức ăn: Cua, tôm, ốc, hến, động vật thối rữa.

Phụ phẩm nông nghiệp và các sản phẩm dư thừa

trong sinh hoạt gia đình

Câu hỏi: Trong ao, cá trê sống ở tầngnước nào?

Sau đó dùng tranh minh hoạ dưới đây:

Câu hỏi: Cá trê ăn những thức ăn gì?Sau đó dùng tranh minh hoạ dưới đây: đểgợi ý

Sau đó dùng tranh minh hoạ dưới đây:

Câu hỏi: Cá Migran ăn nhữngthức ăn gì?

Sau đó dùng tranh minh hoạ dưới đây:

Phần III: Kỹ thuật nuôi cá thịt trong ao

Dùng tranh vẽ và đặt các câu hỏi: Bác hiểu bức tranh này thế nào?

II Các điều kiện của một cao nuôi cá tiêu chuẩn

1) Ao nuôi nguồn nước dễ dàng trong việc cấp và thoát nước

2) Đất thịt hoặc thịt pha cát để dễ giải độc nước

3) Ao phải quang đãng để tiện đi lại chăm sóc

4) Ao hình chữ nhật rộng 300 đến 500 m2, nước sâu 1 - 1.5 m

5) Có cống cấp và thoát nước dưới đặt so le nhau, đáy ao nghiêng về

cống thoát nước

III Chuẩn bị ao nuôi cá

1) Tu bổ và tẩy dọn ao nuôi cá

Tu bổ và tẩy dọn trước khi thả cá là điều kiện bắt buộc phải làm

a) Đối với ao mới đào chưa nuôi

- Dẫn nước vào ao vài ba lần để rửa ao

- Bón 10 - 20 kg vôi cho 100m2 để diệt trùng, khử chua

- Bón lót 50 kg phân chuồng cho 100 m2 ao

b) Đối với ao đã nuôi

- Tháo cạn nước cũ để thu hoạch cá

* Vét bùn:

Nội dung Phương pháp Trường hợp đáy ao là đất cát:

- Lấy đất thịt phủ lên mặt đáy ao lớp dày 20 cm Bón phân hữu cơ đều

khắp mặt ao rồi cho nước xăm xắp vào ngâm Bờ ao cũng cần đắp thêm

đất thịt để khỏi bị sạt lở

- San bằng đáy ao

Phơi nắng 7 - 10 ngày cho đến khi đáy ao nứt rạn chân chim

(Đối với đất chua phèn: chỉ vừa se khô là được để chống ''xì phèn")

- Bón vôi bột cho đáy ao (10 - 15 kg cho 100 m2) nhằm mục đích:

- Khử chua

- Phòng trừ địch hại cá như: rắn, ếch, cóc, cá dữ, cá tạp

- Trừ vi khuẩn và ký sinh trùng gây bệnh cho cá

- Làm cho lớp bùn đáy xốp, thoáng khí, đẩy mạnh quá trình

chuyển hóa chất hữu cơ thành muối dinh dưỡng

Dùng tranh hỏi: Các bác hiểu bức tranh này thế nào?

- Bón lót đáy ao:

Bằng phân chuồng để tăng nguồn thủy sinh đáy ao (50 kg cho 100

m2 đáy ao.)

- Tháo nước vào ao (Sau khi tẩy ao xong):

- Nước lấy vào lọc qua đập chắn để ngăn rác và và các loại cá

tạp, cá dữ vào, mức nước lọc vào chỉ cần 0,5 - 0,7 m sâu

- Ngâm nước ao từ 5 - 7 ngày để nước ao ngả màu xanh lục

(nghĩa là các loài thức ăn tự nhiên đã phát triển phong phú) rồi

Nội dung Phương pháp

- Sửa chữa bờ ao, lấp kín các hang hốc nếu có

- Sửa chữa cống cấp và thoát nước

IV Chuẩn bị giống cá

1/ Chất lượng con giống: Cần có giống cá tốt bảo đảm các điều kiện

sau:

- Cá giống phải đều con, quy cỡ tiêu chuẩn dài 8 - 12 cm

- Bơi lội hoạt bát, không dị hình

- Vây vẩy phủ kín, không mất nhớt, không xây xát không bệnh

tật

- Có màu sắc tươi tắn tự nhiên (Phải chú ý không bị lừa do các

hiện tượng tiêu cực ở khâu giao nhận.)

2/ Vận chuyển cá về ao nuôi:

Nếu khoảng cách gần cho vào thùng xô , chậu, hoặc sọt lót ni lông

Vận chuyển từ xa phải dùng túi nilông và bơm ô xy

ép cá trước khi vận chuyển:

Mục đích:

Để cho cá được luyện quen với điều kiện chật chội, chịu được ngưỡng ô

xy thấp (thường cá giống được luyện trước khi chuyển đi xa)

Dù vận chuyển bằng cách nào, cá cũng phải được ép kỹ trước khi vận

chuyển

Cách ép cá:

Nhốt cá giống vào một cái lồng bằng lưới ni lông (gọi là giai) với mật

độ 1,200 con/m3 nước, đặt trong nước sạch có dòng nước sạch chảy nhẹ

liên tục

Luyện cá:

- Mục đích luyện cá: Để cho cá quen với môi trường chật chội trước khi

vận chuyển đi xa

- Cách luyện: Sáng sớm hoặc chiều dùng lưới kéo dồn lại trong vòng từ

15 đến 20 Rồi buông ra, mỗi ngày 2 lần, làm liền trong 3 đến 4 ngày

3/ Thả cá giống:

Trước khi thả cá giống cần tắm nước tiệt trùng phòng bệnh cho cá

Để cá dễ tìm mồi, tìm nhanh hơn ăn đ−ợc hết thức ăn hơn

Cho cá thức ăn xanh vào buổi chiều

Cho cá ăn thức ăn tinh vào buổi sáng

Định địa điểm:

Để cá dễ tìm mồi, tìm nhanh hơn ăn đ−ợc hết thức ăn hơn

2) Cho ăn bằng khung tre nổi: để thức ăn xanh:

(Cứ 100 m2 ao thì làm 1m2 khung tre)

- Thả cỏ rau, bèo vào khung tre nổi cố định để cá ăn tập trung, dễ

làm vệ sinh và vớt bã cũ thừa

- Khung tre cho cá ăn cần đặt cách bờ ao 1 - 2 m

- Trước khi cho ăn thức ăn mới phải vớt thức ăn cũ thừa lên bờ rồi

cho thức ăn mới vào khung

3) Cho ăn bằng giàn máng: (đối với thức ăn tinh)

Giàn chỉ cách đáy ao khoảng 50 cm cách bờ 1 mét

Cứ 100 m2 ao cần 1 m2 giàn

Khi cho cá ăn, thức ăn tinh phải nhào nước cho dẻo, viên thành viên

cho vào giàn chìm vào trong giàn để tiện theo dõi xem mức thức ăn cho

cá ngày hôm trước thừa hay thiếu và làm vệ sinh giàn cho tiện

Máng thường xuyên được vệ sinh sạch sẽ và để cố định

VI Bốn công thức nuôi cá: Tỷ lệ nuôi ghép theo công thức

a) Nuôi trôi và Migran là chính: mật độ thả 1 con/1m2 Gồm:

Mét ao kh«ng thuËn tiÖn cho viÖc nu«i mÌ, tr«i, tr¾m, chÐp: Nªn c¶i

t¹o l¹i nu«i c¸ phi lai hoÆc nu«i Õch, l−¬n

VII Thăm ao hàng ngày

Mục đích của thăm hàng ngày:

- Để kiểm tra bờ ao, đăng cống để kịp thời tu bổ khi hỏng, nhất là

vào mùa mưa lũ, mức nước ao

Đặc biệt vào những tháng chuyển mùa và chuyển trời:

- Theo dõi màu nước ao, để kịp thời điều chỉnh lượng thức ăn

- Cần thường xuyên quan sát tình trạng cá: Cá gầy yếu là cá đói

Cần tăng lượng thức ăn và phân bón trong ngày

- Cá bơi yếu, tản mạn, dựa sát vào bờ là cá yếu, bị bệnh Cần

kiểm tra kỹ tìm nguyên nhân gây bệnh Nếu cá mắc bệnh cần

thay nước ao và chữa bệnh cho cá bằng thuốc

- Cá nổi đầu lâu, lờ đờ, tản mạn là cá thiếu ô xy trầm trọng

Cần cấp nước cho ao đến khi cá trở lại hoạt động bình thường

hoặc chuyển nhanh cá sang ao có nước mới sạch

Nội dung Phương pháp

VIII Thu hoạch cá

Nên 6 tháng đánh tỉa thả bù và thu hoạch vào những ngày cuối năm

Mục đích đánh tỉa thả bù là thu hoạch những con đã đủ lớn

IX Phòng và chữa bệnh cho cá

Tìm hiểu nguyên nhân cá có bệnh Các bác cho biết cá bị bệnh thường do những nguyên nhân gì?

- Do môi trường: Nhiệt độ , độ pH, hàm lượng ô xy không thích

hợp

- Chế độ chăm sóc không đảm bảo: Mật độ, chế độ ăn, đánh bắt

không phù hợp

- Do các sinh vật trong nước gây bệnh hoặc do bị thiếu vitamin

và lây lan bệnh từ cá khác sang

1/ Phòng bệnh cho cá:

Đối với cá việc chữa bệnh rất khó khăn nên cần phòng bệnh là chính

Muốn phòng bệnh cho cá ta nên làm như thế nào?

Ao nuôi cá:

Đúng tiêu chuẩn kỹ thuật

Trước khi nuôi cá, cần tẩy dọn ao bằng vôi bột, nước ao cần bảo đảm

tính chất lý, hóa, sinh vật học Nguồn nước ao phải sạch, không ô

nhiễm và không có mầm bệnh Ao bảo đảm độ sâu, có hệ thống cấp

thoát nước tiện lợi

Tắm cho cá trước khi thả cá giống vào ao nuôi

Tắm bàng dung dịch muối ăn (NaCl) hoặc bằng thuốc tím để phòng

bệnh cho cá

Nồng độ muối cần dùng từ 2% - 3% ( 2 - 3 kg muối hòa tan với 100 lít

nước

Tắm trong vòng 5 - 10 phút Nếu dùng thuốc tím nồng độ là 1/50.000

đến 1/100.000 (tức là l gram thuốc tím pha với 50 đến 100 lít nước)

* Cách tắm: ngâm cả vạt cá cho vào dụng cụ đã pha sẵn dung dịch

trong thời gian quy định

Loại bỏ cá yếu, sau khi đã tắm cho cá xong rồi mới thả

Nuôi cá theo đúng quy trình kỹ thuật:

- Ao cá được chuẩn bị nuôi tốt Mật độ cá thả vừa phải

Nội dung Phương pháp 2/ Cách phát hiện bệnh cá:

- Khi phát hiện cá có thể bị bệnh (cá bị bệnh thường bơi lội

chậm, lờ đờ trên mặt ao hay rúc vào bờ ao)

- Bắt một số con lên để kiểm tra, quan sát mặt ngoài thân cá dùng

kính lúp (quan sát kỹ từ đầu, mồm, mắt, thân, vây, vẩy cá xem

có hiện tượng bệnh lý gì không)

- Quan sát mang cá

- Quan sát nội tạng (mổ cá ra để quan sát)

Tên bệnh cá Triệu chứng (biểu hiện bên ngoài) Cách chữa

Bệnh nấm thủy mi

(nấm ký sinh nhiều ở trứng cá chép và

cá giống, sống trong vùng nước ngọt,

phát triển nhất trong vụ đông xuân)

Ban đầu thấy cá bơi lội lung tung trong ao và cọ xát,dần dần cơ thể bị thối rữa, cá vận động chậm không ăn

và chết Xem trên thân cá có khối bông trắng, nấm thủy

mi có dạng những sợi nhỏ, dài, phân nhánh, đường kínhrất nhỏ

Dùng xanh (Melylen) chứa Marachit tắm cho

bánh xe đồng hồ để bám chặt vào da hoặc mang cá

Trên thân có nhiều chất nhớt màu trắng đục, thường nổitừng đàn trên mặt nước, bơi lội lung tung và yếu dầnsau đó sau đó bơi tập trung vào bờ và nơi có nước chảy

Cách phòng trừ: dùng CuSOH phun thẳngxuống ao với nồng độ 0,5 - 0,7 gram/1 m3

nước ao Hoặc dùng hỗn hợp đồng + Marachit0,5 PPM + 0,01 đến 0,02 PPM (0,01 - 0,02mg/lít) Sau 1 - 2 ngày cá sẽ khỏi bệnh

Bệnh rận cá Soi lên kính lúp thấy sống ký sinh trên da thân, vây và

mang cá Hút máu và tiết chất độc làm cá tổn thương,sưng đỏ, tạo điều kiện cho ký sinh trùng khác phát

Dùng lá xoan băm nhỏ liều 0,5 đến 1 kg /m3

- Dipterex phun xuống ao với nồng độ 1PPM(1 gram/m3 nước)

Bệnh giun sán Có thể nhìn thấy bằng mắt thường

bơi lờ đờ tách đàn quanh bờ ao

Cách chữa: Dùng Marachit với nồng độ 0,3PPM phun 2 lần trực tiếp xuống ao mỗi lầncách nhau 1 tuần

Phun xanh Marachit xuống ao, liều lượng 0,00

- PPM (0,006 - 0,1 gram/lít nước)

Dùng muối ăn tắm: nồng độ 2 - 3% Thời gian

từ 15 - 30 phút có thể hạn chế được nấm.Trùng mỏ neo:

nước)

Bệnh bọ gạo và bọ cày (sinh vật hại

cá)

Bọ gạo là côn trùng nhỏ chiều dài không quá 13 mm,

có màu vàng sẫm, đốm đen, có cánh có thể bay từ aonày sang ao khác Bọ gạo bơi ngửa phía bụng có nhiềulông đỏ

Dùng dầu hoả hoặc Dialai đổ lên mặt nước tạothành lớp màng ngăn không cho bọ lấy khí trời

để thở Biện pháp này diệt được bọ gạo và bọcày nhưng vẫn an toàn cho cá Phải diện chúngtrước khi thả cá 2 - 3 ngày Sau 10 - 15 ngàysau khi thả cá

Bệnh lở loét ở các gốc vây: thường

gặp ở cá trắng

Dùng dầu đổ vào khu tre lứa, rào chìm kéo rêtrên mặt ao Ban đêm để yên một chỗ treo đènhoa kỳ Trường hợp quá nhiều bọ gạo có thểdùng dầu đổ khắp mặt ao, liều lượng khoảng 2lít/sào Bắc bộ