Hoạt động GV và HS Nội dungHoạt động 1: Vai trò sinh lí của nguyên tố nitơ Yêu cầu HS quan sát H5.1 SGK ▼ So sánh sự sinh trưởng và phát triển của cây lúa trong các dung dịch dinh dưỡng
Trang 1Tuần: 5
Tiết: 5-cb
Bài 5: DINH DƯỠNG NITƠ Ở THỰC VẬT
I Mục tiêu
Sau khi học xong bài này HS cần:
- Nêu được vai trò sinh lý của Nitơ
- Trình bày được quá trình đồng hóa Nitơ trong mô thực vật
II Chuẩn bị
Tranh hình SGK
III Tiến trình bài học
1 Ổn định tổ chức
Ngày
Vắng
2 Kiểm tra bài cũ
- Thế nào là nguyên tố khoáng dinh dưỡng thiết yếu trong cơ thể thực vật?
- Vì sao cần phải bón phân hợp lí cho cây trồng?
3 Bài mới
Trang 2Hoạt động GV và HS Nội dung
Hoạt động 1: Vai trò sinh lí của nguyên tố nitơ
Yêu cầu HS quan sát H5.1 SGK
▼ So sánh sự sinh trưởng và phát triển của cây lúa
trong các dung dịch dinh dưỡng khoáng khác nhau?
- Cây lúa sinh trưởng phát triển tốt nhất khi đủ các
nguyên tố dinh dưỡng khoáng và sinh trưởng phát
triển kém nhất khi thiếu Nitơ
▼ Dấu hiệu đặc trưng nhất khi cây thiếu Nitơ? (Quan
sát H5.2)
- Sinh trưởng của các cơ quan bị giảm (chậm lớn), lá
vàng nhạt
▼ Nitơ đóng vai trò gì trong cây?
- Tham gia cấu tạo nên tế bào, cấu tạo các hợp chất
hữu cơ; điều tiết các quá trình trao đổi chất
▼ Vì sao Nitơ có vai trò điều tiết các quá trình trao
đổi chất trong cơ thể thực vật?
- Vì nitơ có mặt trong cấu trúc của các enim, côenzym
và ATP tham gia điều tiết quá trình trao đổi chất trong
cơ thể thực vật
GV: Thiếu N cây sinh trưởng kém, diệp lục không
được tổng hợp đầy đủ, lá vàng, đẻ nhánh và phân
cành kém, giảm năng suất
- Thừa N: Cây sinh trưởng quá mạnh, thân lá tăng
nhanh mà mô cơ giới kém hình thành nên cây rất yếu,
dễ lốp đổ, giảm năng suất
I Vai trò sinh lí của nguyên tố nitơ
- Vai trò chung
Nitơ là nguyên tố dinh dưỡng khoáng thiết yếu cần cho sự sinh trưởng và sự phát triển của thực vật, được cây hấp thụ ở dạng NH4+,
NO3-
- Vai trò cấu trúc
Nitơ là thành phần bắt buộc của nhiều hợp chất sinh học quan trọng như: prôtêin, enzym, côenzym, axit nuclêic, diệp lục, ATP
- Vai trò điều tiết
Nitơ tham gia điều tiết các quá trình trao đổi chất trong cơ thể thực vật thông qua hoạt động xúc tác, cung cấp năng lượng và điều tiết trạng thái ngậm nước của các phân tử prôtêin trong tế bào chất
Trang 3Hoạt động 2: Quá trình đồng hóa nitơ ở thực vật
▼ Thực vật chỉ sử dụng Nitơ ở dạng nào?
- Rễ cây hấp thụ nitơ ở dạng NH4+, NO3-
▼ Trong mô thực vật nitơ được đồng hóa như thế
nào? (Gồm mấy giai đoạn ?)
- Gồm 2 giai đoạn: Quá trình khử nitrat và quá trình
đồng hóa NH3 trong mô thực vật
▼ Vì sao trong mô thực vật xảy ra quá trình khử
nitrat?
- Vì nitơ trong các hợp chất cấu thành cơ thể thực vật
chỉ tồn tại ỏ dạng khử NH4+ do đó sẽ xảy ra quá trình
khử nitrat (NO 3 - → NO 2 - → NH 4 +)
▼ Quá trình khử nitrat cần có sự tham gia của những
nhân tố nào? Và xảy ra ở đâu?
- Có sự tham gia của Mo và Fe Quá trình này diễn ra
trong mô rễ và mô lá
GV: Vấn đề khử nitrat có ý nghĩa thực tiễn lớn Dư
lượng nitrat trong nông sản là 1 chỉ tiêu dùng để đánh
giá độ sạch hóa học, ví dụ rau bắp cải < 500mg/kg
Hàm lượng nitrat cao gây bệnh ung thư cho người
▼ Có mấy con đường đồng hoá NH3?
- Có ba con đường:
+ Amin hóa trực tiếp các axit xêtô
+ Chuyển vị amin
+ Hình thành amit
▼ NH3 tích lũy nhiều trong mô sẽ gây độc cho cây
II Quá trình đồng hóa nitơ ở thực vật
1 Quá trình khử nitrat
(Quá trình chuyển NO3- thành
NH4+)
- Quá trình khử nitrat được thực hiện trong mô rễ và mô lá
- Quá trình khử nitrat gồm 2 giai đoạn:
+ gđ 1 Enzim, 2e
-NO 3 - (nitrat) NO 2 - (nitrit)
+ gđ 2 Enzim, 2e-
NO 2 - (nitrit) NH 4 + (amôni)
- Điều kiện cho quá trình khử nitrat
Mo và Fe hoạt hóa enzym tham gia vào quá trình khử trên
2 Quá trình đồng hóa NH 3 trong
mô thực vật
Có 3 con đường liên kết NH3 với các hợp chất hữu cơ
- Amin hóa trực tiếp các axit xêtô
(Axit xêtô + NH3→Axit amin)
Trang 4Vậy cần phải có quá trình nào xảy ra để hạn chế sự
tích lũy đó?
- Cần hình thành amit để hạn chế tích lũy NH3
▼ Ý nghĩa sinh học của quá trình hình thành amit là
gì?
- Là cách giải độc tốt nhất cho tế bào; Là nguồn dự
trữ NH3 quan trọng rất cần thiết cho cơ thể thực vật
- Chuyển vị amin
(A.amin + A.xêtô → A.amin mới + A.xêtô mới)
- Hình thành amit
(A.amin đicacbôxilic + NH3 → Amit)
* Ý nghĩa sinh học của sự hình thành amit
- Khử độc NH3 dư thừa
- Tạo nguồn dự trữ NH3
IV Củng cố và hướng dẫn HS học ở nhà
- Nitơ có vai trò gì đối với cây xanh?
- Vì sao trong mô thực vật diễn ra quá trình khử nitrat?
- Học bài và hoàn thành các câu hỏi ở cuối bài
- Đọc mục em có biết trang 27
- Xem tiếp bài dinh dưỡng nitơ ở thực vật (tt)