phân loại co giật trẻ em

Ph©n lo¹i co giËt trẻ em 1.1. Thêi kú s¬ sinh CG ë trÎ s¬ sinh khã nhËn biÕt. NhiÒu trÎ míi ®Î cã nh÷ng cö ®éng rung giËt th×nh l×nh tõng lóc trong khi ngñ vµ c¶ lóc thøc; m¸y ®Çu chi..., ph¶n x¹ giËt m×nh b×nh th­êng (moro), .....cã thÓ lµm cho bè mÑ, hoÆc nh©n viªn y tÕ nhËn ®Þnh sai lÖch vµ ng­îc l¹i, nhiÒu lóc co giËt thực sù l¹i cho lµ b×nh th­êng bá qua. C¸c c¬n CG ë trÎ s¬ sinh bao giê còng nghiªm träng. C¸c c¬n co giËt trong 48 giê tuæi ®Çu tiªn bao giê còng cã tiªn l­îng xÊu vµ tû lÖ tö vong cao, hoÆc ®Ó l¹i di chøng TK nÆng nÒ ThÓ hiÖn l©m sµng chñ yÕu lµ c¸c c¬n co, duçi cøng c¸c chi, chíp nh¸y mi m¾t hoÆc ®¶o nh·n cÇu, co giËt côc bé ë tõng chi hoÆc toµn th©n. Nguyªn nh©n g©y CG ë løa tuæi nµy th­êng do tæn th­¬ng dÞ tËt n·o, rèi lo¹n chuyÓn ho¸ (®­êng, can xi..) nhiÔm trïng nÆng, viªm hoÆc xuÊt huyÕt n·o mµng n·o, chÊn th­¬ng s¶n khoa, thiÕu «xy do ng¹t ®Î, uèn v¸n... vµ §K. CÇn th¨m kh¸m cÈn thËn Xö lý CG: Phenobarbital 15mgkg ( tiªm b¾p hoÆc tÜnh m¹ch) Seduxen 0,2mgkg nt 1.2. Trong n¨m ®Çu (1 th¸ng ®Õn 1 tuæi) th­êng cã hËu qu¶ nghiªm träng. Co th¾t ë trÎ em, c¸c yÕu tè s¶n khoa vµ chu sinh, dÞ tËt n·o vµ c¸c rèi lo¹n chuyÓn ho¸ (®­êng, can xi..) lµ nguyªn nh©n chñ yÕu. Tû lÖ tö vong cao kho¶ng 2025%. Nguy c¬ ®Ó l¹i di chøng n·o tõ 50% vµ 70% chËm ph¸t triÓm t©m thÇn. Nh÷ng c¬n CG khã khống chÕ cña §K còng th­êng lµ phæ biÕn ( chiÕm 2% sè §K), c¬n co th¾t trÎ nhá khi kh«ng cã b»ng chøng cña mét bÖnh thùc tæn. CÇn t×m nguyªn nh©n ®Ó cã h­íng ®iÒu trÞ ®óng. 1.3. Co giËt ë trÎ tõ 15 tuæi Co giËt xuÊt hiÖn ë løa tuæi nµy, ngoµi c¸c nguyªn nh©n thùc thÓ kh«ng §K, th­êng gÆp nhiÒu lµ nhãm co giËt cã sèt (CGCS) . ChiÕm kho¶ng 57% sè trÎ em ë nhãm tuæi nµy. L©m sµng chia lµm 2 lo¹i: CGCS ®¬n thuÇn vµ phøc t¹p. CGCS cÇn ®­îc xö lý vµ theo dâi t¹i tuyªn y tÕ c¬ së. 2.3.1.CGCS ®¬n thuÇn: §Æc ®iÓm l©m sµng: + C¬n CG xuÊt hiÖn th­êng kÌm theo sèt cao ( trªn 39 C). C¬n co giËt th­êng kÐo dµi kh«ng qu¸ 15 phót, cã thÓ ngay ngµy ®Çu, gi÷a ®ît sèt hoÆc lóc nhiÖt ®é xuèng ®ét ngét. + Kh«ng cã dÊu hiÖu co giËt côc bé + Kh«ng cã c¸c dÊu hiÖu nhiÔm trïng TK + Ph¸t triÓn t©m thÇn vËn ®éng b×nh th­êng + §iÖn n·o ®å (§N§) b×nh th­êng, kh«ng cã sãng §K ®Æc hiÖu. NÕu ghi ngay sau giËt cã thÓ cã ho¹t ®éng d¹ng §K, nh­ng sau 1 th¸ng trë l¹i b×nh th­êng. Tiªn l­îng: 13 sè trÎ sÏ cã c¬n giËt t¸i ®i t¸i l¹i khi cã sèt, vµ 23% sè trÎ t¸i l¹i c¬n giËt nhiÒu lÇn kh«ng kÌm sèt hoÆc sèt ë nhiÖt ®é kh«ng cao (38 C). Cßn l¹i phÇn lín trÎ kh«ng cßn giËt khi 56 tuæi. §iÒu trÞ: CÊp ®ang cã c¬n giËt: + Phenobarbital 15mgkg 1lÇn hoÆc Seduxen: 0,2mgkg1 lÇn (tiªm b¾p hoÆc tÜnh m¹ch). Cã thÓ nh¾c l¹i liÒu trªn nÕu cßn giËt kh«ng ng­ng ( chó ý h« hÊp) + H¹ sèt + Th«ng tho¸ng ®­êng thë Phßng c¬n giËt t¸i ph¸t ®ît sèt sau + Gardenan 3 5mgkg hoÆc Depakin 510mgkg hoÆc Seduxen 0,5mgkg lóc cã biÓu hiÖn sèt trªn 38 C. Nh÷ng ngµy sau cña ®ît sèt uèng c¸c liÒu trªn chia lµm 2 lÇn trong ngµy. + H¹ sèt: Paracetamol 10mgkg1 lÇn ngay lóc cã th©n nhiÖt 38 C. Ngµy uèng 34 lÇn. + §iÒu trÞ nguyªn nh©n sèt 2.3.2. CGCS phøc t¹p: §Æc ®iÓm l©m sµng: + C¬n giËt ®Çu tiªn kÐo dµi trªn 15 phót + Cã chËm ph¸t triÓn hoÆc dÊu hiÖn di chøng thÇn kinh tõ tr­íc + TiÒn sö s¶n khoa: can thiÖp, ng¹t, thai non th¸ng... + TiÒn sö gia ®×nh cã yÕu tè ®i truyÒn §K, CGCS.. + CGCS t¸i ph¸t nhiÒu lÇn + §N§ cã biÓu hiÖn d¹ng sãng §K ( teta kÞch ph¸t hoÆc gai, nhän...) §iÒu trÞ: + Xö lý nh­ CGCS ®¬n thuÇn vµ + §iÒu trÞ phßng: kh¸ng §K dµi h¹n 3 n¨m liªn tôc: Gardenan 510mgkg24 giê, hoÆc Depakin 510mgkg24giê. NÕu kh«ng cã c¬n giËt t¸i ph¸t cã thÓ gi¶m dÇn liÒu vµ kiÓm tra §N§ ®Ó ng­ng ®iÒu trÞ Chó ý gi¶i thÝch cho bè mÑ yªn t©m, hiÓu sù cÇn thiÕt viÖc ®iÒu trÞ phßng, thùc hiÖn ®óng kÞp thêi qui tr×nh ®iÒu trÞ Tiªn l­îng: nguy c¬ §K cao vµ chËm ph¸t triÓn t©m thÇn ( 25%). Cã ®iÒu kiÖn, 36 th¸ng kiÓm tra §N§ 1 lÇn ®Ó ®¸nh gi¸ ®iÒu trÞ. Ph©n lo¹i co giËt ë trÎ em Co giËt. Kh«ng §K §K C¬ héi D¹ng kh¸c §KTT §KCB Viªm NMN C¬n giËn d÷ C¬n lín C¬n vËn ®éng XuÊt huyÕt NMN Khãc lÆng Hch West C¬n c¶m gi¸cgi¸c quan C¬n ngÊt xØu GiËt c¬ C¬n thùc vËt ChÊn th­¬ng sä C¬n ngñ rò Hch Lennox Gastaut RL canxi, ®­êng, ( narcolepsy) C¬n gi¶m tr­¬ng lùc C¬n TTV§ B6, Mg. Do ngé ®éc Do sèt cao

Phân loại co giật trẻ em

1.1 Thời kỳ sơ sinh

CG ở trẻ sơ sinh khó nhận biết Nhiều trẻ mới đẻ có những cử động rung giật thình lình từng lúc trong khi ngủ và cả lúc thức; máy đầu chi , phản xạ giật mình bình th-ờng (moro), có thể làm cho bố mẹ, hoặc nhân viên y tế nhận định sai lệch và ng-ợc lại, nhiều lúc co giật thực sự lại cho là bình th-ờng bỏ qua

Các cơn CG ở trẻ sơ sinh bao giờ cũng nghiêm trọng Các cơn co giật trong 48 giờ tuổi

đầu tiên bao giờ cũng có tiên l-ợng xấu và tỷ lệ tử vong cao, hoặc để lại di chứng TK nặng nề

Thể hiện lâm sàng chủ yếu là các cơn co, duỗi cứng các chi, chớp nháy mi mắt hoặc đảo nhãn cầu, co giật cục bộ ở từng chi hoặc toàn thân

Nguyên nhân gây CG ở lứa tuổi này th-ờng do tổn th-ơng dị tật não, rối loạn chuyển hoá (đ-ờng, can xi ) nhiễm trùng nặng, viêm hoặc xuất huyết não- màng não, chấn th-ơng sản khoa, thiếu ôxy do ngạt đẻ, uốn ván và ĐK Cần thăm khám cẩn thận

Xử lý CG:

- Phenobarbital 15mg/kg ( tiêm bắp hoặc tĩnh mạch)

- Seduxen 0,2mg/kg nt

1.2 Trong năm đầu (1 tháng đến 1 tuổi)

th-ờng có hậu quả nghiêm trọng Co thắt ở trẻ em, các yếu tố sản khoa và chu sinh, dị tật não và các rối loạn chuyển hoá (đ-ờng, can xi ) là nguyên nhân chủ yếu Tỷ lệ tử vong cao khoảng 20-25% Nguy cơ để lại di chứng não từ 50% và 70% chậm phát triểm tâm thần Những cơn CG khó khống chế của ĐK cũng th-ờng là phổ biến ( chiếm 2% số

ĐK), cơn co thắt trẻ nhỏ khi không có bằng chứng của một bệnh thực tổn Cần tìm nguyên nhân để có h-ớng điều trị đúng

1.3 Co giật ở trẻ từ 1-5 tuổi

Co giật xuất hiện ở lứa tuổi này, ngoài các nguyên nhân thực thể không ĐK, th-ờng gặp nhiều là nhóm co giật có sốt (CGCS) Chiếm khoảng 5-7% số trẻ em ở nhóm tuổi này Lâm sàng chia làm 2 loại: CGCS đơn thuần và phức tạp

CGCS cần đ-ợc xử lý và theo dõi tại tuyên y tế cơ sở

2.3.1.CGCS đơn thuần:

- Đặc điểm lâm sàng:

+ Cơn CG xuất hiện th-ờng kèm theo sốt cao ( trên 39 C) Cơn co giật th-ờng kéo dài không quá 15 phút, có thể ngay ngày đầu, giữa đợt sốt hoặc lúc nhiệt độ xuống đột ngột + Không có dấu hiệu co giật cục bộ

+ Không có các dấu hiệu nhiễm trùng TK

+ Phát triển tâm thần- vận động bình th-ờng

+ Điện não đồ (ĐNĐ) bình th-ờng, không có sóng ĐK đặc hiệu Nếu ghi ngay sau giật có thể có hoạt động dạng ĐK, nh-ng sau 1 tháng trở lại bình th-ờng

- Tiên l-ợng: 1/3 số trẻ sẽ có cơn giật tái đi tái lại khi có sốt, và 2-3% số trẻ tái lại cơn giật nhiều lần không kèm sốt hoặc sốt ở nhiệt độ không cao (38 C) Còn lại phần lớn trẻ không còn giật khi 5-6 tuổi

- Điều trị:

Cấp đang có cơn giật:

+ Phenobarbital 15mg/kg/ 1lần hoặc Seduxen: 0,2mg/kg/1 lần (tiêm bắp hoặc tĩnh mạch) Có thể nhắc lại liều trên nếu còn giật không ng-ng ( chú ý hô hấp)

+ Hạ sốt

+ Thông thoáng đ-ờng thở

Phòng cơn giật tái phát đợt sốt sau

+ Gardenan 3- 5mg/kg hoặc Depakin 5-10mg/kg hoặc Seduxen 0,5mg/kg lúc có biểu hiện sốt trên 38 C Những ngày sau của đợt sốt uống các liều trên chia làm 2 lần trong ngày

+ Hạ sốt: Paracetamol 10mg/kg/1 lần ngay lúc có thân nhiệt 38 C Ngày uống 3-4 lần + Điều trị nguyên nhân sốt

2.3.2 CGCS phức tạp:

- Đặc điểm lâm sàng:

+ Cơn giật đầu tiên kéo dài trên 15 phút

+ Có chậm phát triển hoặc dấu hiện di chứng thần kinh từ tr-ớc

+ Tiền sử sản khoa: can thiệp, ngạt, thai non tháng

+ Tiền sử gia đình có yếu tố đi truyền ĐK, CGCS

+ CGCS tái phát nhiều lần

+ ĐNĐ có biểu hiện dạng sóng ĐK ( teta kịch phát hoặc gai, nhọn )

- Điều trị:

+ Xử lý nh- CGCS đơn thuần và

+ Điều trị phòng: kháng ĐK dài hạn 3 năm liên tục: Gardenan 5-10mg/kg/24 giờ, hoặc Depakin 5-10mg/kg/24giờ Nếu không có cơn giật tái phát có thể giảm dần liều và kiểm tra ĐNĐ để ng-ng điều trị

Chú ý giải thích cho bố mẹ yên tâm, hiểu sự cần thiết việc điều trị phòng, thực hiện đúng kịp thời qui trình điều trị

- Tiên l-ợng: nguy cơ ĐK cao và chậm phát triển tâm thần ( 25%)

Có điều kiện, 3-6 tháng kiểm tra ĐNĐ 1 lần để đánh giá điều trị

Phân loại co giật ở trẻ em

Co giật

Không ĐK ĐK

Cơ hội Dạng khác ĐKTT ĐKCB

Viêm N-MN Cơn giận dữ Cơn lớn Cơn vận động

Xuất huyết N-MN Khóc lặng H/ch West Cơn cảm- giác-giác quan Cơn ngất xỉu Giật cơ Cơn thực vật

Chấn th-ơng sọ Cơn ngủ rũ H/ch Lennox- Gastaut

RL canxi, đ-ờng, ( narcolepsy) Cơn giảm tr-ơng lực Cơn TT-VĐ B6, Mg

Do ngộ độc

Do sốt cao