Bài 6. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ DÂN TỘC VÀ TÔN GIÁO

1. Kiến thức Sinh viên nắm được: Vấn đề dân tộc và những nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa MacLênin trong việc giải quyết vấn đề dân tộc Tôn giáo và những nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa MácLênin trong việc giải quyết vấn đề tôn giáo 2. Kỹ năng Rèn luyện các kỹ năng thuyết trình, tư duy, sánh tạo, của sinh viên và vậng dụng các bài học vào trong thực tiễn cuộc sống hàng ngày Vận dụng kiến thức trên để lý giải xu thế phát triển tất yếu của lịch sử. 3. Giáo dục: Hình thành cho sinh viên niềm tin vào chủ trương , đường lối phát triển kinh tế của Đảng cộng sản Việt Nam. Củng cố niềm tin vào chủ nghĩa Mác – Lênin, đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam. Gíup sinh viên có niềm tin vào bản thân, sẵn sàng học tập cống hiến cho sự phát triển.

Bài 6 GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ DÂN TỘC VÀ TÔN GIÁO

Số tiết thực hiện:

I Mục đích yêu cầu

1 Kiến thức

Sinh viên nắm được:

- Vấn đề dân tộc và những nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa Lênin trong việc giải quyết vấn đề dân tộc

Mac Tôn giáo và những nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa MácMac Lênintrong việc giải quyết vấn đề tôn giáo

2 Kỹ năng

- Rèn luyện các kỹ năng thuyết trình, tư duy, sánh tạo, của

sinh viên và vậng dụng các bài học vào trong thực tiễn cuộcsống hàng ngày

- Vận dụng kiến thức trên để lý giải xu thế pháttriển tất yếu của lịch sử

3 Giáo dục:

- Hình thành cho sinh viên niềm tin vào chủ trương ,đường lối phát triển kinh tế của Đảng cộng sản ViệtNam

- Củng cố niềm tin vào chủ nghĩa Mác – Lênin, đườnglối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam

- Gíup sinh viên có niềm tin vào bản thân, sẵn sànghọc tập cống hiến cho sự phát triển

II Kiến thức trọng tâm

- Vấn đề dân tộc và những nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa Lênin trong việc giải quyết vấn đề dân tộc

Mac Tôn giáo và những nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa MácMac Lênintrong việc giải quyết vấn đề tôn giáo

III Tài liệu, và phương tiện dạy học

1 Giáo trình, tài liệu tham khảo

- Giáo trình: những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa MácLenin, NXB chính trị quốc gia – sự thật Hà Nội – 2013

- Tài liệu tham khảo: giáo trình chủ nghĩa xã hội khoa học,PGS.TS Đỗ Công Tuấn, HVBCTT

2 Phương tiện dạy học Giáo án, phấn, bảng, máy chiếu, micro, danh sách lớp học

IV Phương pháp dạy học

Hỏi đáp, thuyết trình, …

g tiện

lớp

Điểm danh sĩ sốlớp

có tính chất ổn định được hình thành trong lịch sử; là sản phẩm của quá trình phát triển lâu dài của lịch sử xã hội

Lịch sử xã hội đã cho thấy, trước khi cộng đồng dân tộc ra đời, loài người đã trải qua những hình thức cộng đồng:

thị tộc, bộ lạc và

bộ tộc

Những hình thức cộng đồng này có

sự phát triển từ thấp đến cao theo

sự biến đổi của phương thức sản xuất Sự hình thành cộng đồng dân tộc trên thế giới diễn ra khôngđều nhau Ở các nước phương Tây,

sự hìn thành dân

tộc gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa Theo Lênin, ở các nước phương Tây chỉ khi chủ nghĩa

tư bản ra đời cộng đồng bộ tộc mới phát triển thành cộng đồng dân tộc Bởi vì, do

sự phát triển của lực lượng sản xuất và trên cơ sở

đó nền sản xuất hàng hóa tư bản chủ nghĩa mở rộng đã phá vỡ tình trạng cát cứ phong kiến, thị trường có tính địaphương khép kín

bị xóa bỏ và thị trường dân tộc xuất hiện

Cùng với quá trình kinh tế đó là

sự phát triển ngày càng chín muồi các nhân tố

ý thức tộc người, văn hóa, ngôn ngữ đã tác động hình thành dân tộc trên cơ sở một

bộ tộc hoặc do nhiều bộ tộc hợp nhất lại Đây là loại hình dân tộc

chịu ảnh hưởng của hệ tư tưởng

tư sản, do giai cấp tư sản lãnh đạo, nên được gọi

là dân tộc tư sản Trong khi đó ở phần lớn các nướcphương Đông, sự hình thành cộng đồng dân tộc chịu

sự tác động của hoàn cảnh lịch sử

có tinhd đặc thù, trong đó, các yếu

tố cố kết tự

nhiên-xã hội, quá trình đấu tranh dựng nước và giữ nước…đã hình thành nên dân tộc

Do đó, cộng

đồng dân tộc đã

ra đời trước khi chủ nghĩa tư bản được xác lập có thể coi đây là loạihình dân tộc tiền

tư bản hình thànhtrên cơ sở một nền văn hóa, một

ý thức, tâm lý dântộc phát triển chính muồi nhưnglại có một cơ sở kinh tế chưa phát triển

*Khái niệm dân tộc thường được dùng với hai

nghĩa:

- Dùng để chỉ cộng đồng người

cụ thể nào đó có những mối liên hệchặt chẽ, bền vững, có sinh hoạt kinh tế

chung, có ngôn ngữ chung của cộng đồng và trong sinh hoạt văn hóa có nhữngnét đặc thù so vớinhững cộng đồng khác; xuất hiện sau cộng đồng bộlạc; có sự kế thừa

và phát triển hơn những nhân tố tộc người ở cộng đồng bộ lạc, bộ tộc và thể hiện thành ý thức tự giác của các

thành viên trong cộng đồng đó

- Dùng để chỉ một cộng đồng người ổn định, bền vững hợp thành nhân dân của một quốc gia,

có lãnh thổ

chung, nền kinh

tế thống nhất, quốc ngữ chung,

có truyền thống văn hóa, truyền thống đấu tranh chung trong quá trình dựng nước

và giữ nước Như

vậy, về khái niệm

dân tộc, nếu theo

nghĩa thứ nhất,

dân tộc là bộ phận của quốc gia, là cộng đồng

xã hội theo nghĩa

là các tộc người, còn theo nghĩa

thứ hai thì dân

tộc là toàn bộ nhân dân một nước, là quốc gia-dân tộc

Với nghĩa như vậy

đã cho thấy: khái niệm dân tộc và khái niệm quốc gia có sự gắn bó chặt chẽ với

nhau, dân tộc baogiờ cũng ra đời trong một quốc gia nhất định và thực tiễn lịch sử chứng minh,

những nhân tố hình thành dân tộc chín muồi thường không tách rời với sự chín muồi của những nhân tố hìn thành quốc gia Đây là nhữngnhân tố bổ sung

và thúc đẩy lẫn nhau trong quá trình phát triển

1.2 Hai xu

hướng phát

triển của dân tộc và vấn đề dân tộc trong xây dựng chủ nghĩa xã hội

Khi nghiên cứu vềdân tộc và phong trào dân tộc trongchủ nghĩa tư bản, Lênin đã phân tích và chỉ ra hai

xu hướng phát triển có tính

khách quan của dân tộc:

-Xu hướng thứ nhất: Do sự chín muồi của ý thức dân tộc, sự thức tỉnh về quyền sống của mình, các cộng đồng dân cư muốn tách

ra để thành lập các quốc gia dân tộc độc lập Thực

tế này đã diễn ra

ở những quốc gia,khu vực nơi có nhiều cộng đồng dân cư với nguồn gốc tộc người khác nhau trong chủ nghĩa tư bản

Xu hướng này biểu hiện thành phong trào đấu tranh chống áp bức dân tộc để hướng tới thành

lập các quốc gia dân tộc độc lập

và có tác động nổi bật trong giai đoạn đầu của chủnghĩa tư bản Trong xu hướng

đó, nhiều cộng đồng dân cư đã ý thức được rằng, chỉ trong cộng đồng dân tộc độc lập họ mới có quyền quyết định con đường phát triển của dân tộc mình

-Xu hướng thứ hai: Các dân tộc ởtừng quốc gia, kể

cả các dân tộc ở nhiều quốc gia muốn liên hiệp lạivới nhau Sự phát triển của lực

lượng sản xuất, của giao lưu kinh

tế, văn hóa trong chủ nghĩa tư bản

đã tạo nên mối liên hệ quốc gia

và quốc tế mở rộng giữa các dântộc, xóa bỏ sự biệt lập, khép kín,thúc đẩy các dân tộc xích lại gần nhau

Trong điều kiện chủ nghĩa đế quốc, sự vận

động của hai xu

hướng trên gặp rất nhiều khó khăn, trở ngại Xuhướng các dân tộc xích lại gần nhau trên cơ sở tựnguyện và bình đẳng bị chủ nghĩa

đế quốc phủ

nhận, thay vào đó

là những khối liênhiệp với sự áp đặt, thống trị của chủ nghĩa đế quốc nhằm áp bức, bóc lột các dân tộc còn

nghèo nàn và lạc hậu Sau thắng lợicủa cách mạng tháng Mười Nga, một thời đại mới

đã xuất hiện - thời đại quá độ từchủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội Có thể nói đây cũng là một

sự quá độ lên một

xã hội trong đó các quyền tự do, bình đẳng và mối quan hệ đoàn kết,hữu nghị giữa người được thực hiện Giai cấp công nhân hiện đại với sứ mệnh lịch sử của mình, cùng với nhân dân lao động sẽ sáng tạo ra xã hội

đó

Khi nghiên cứu vềdân tộc, quan hệ dân tộc và những

xu hướng phát triển của nó, chủ nghĩa Mác-Lênin khẳng định rằng, chỉ trong điều kiện của chủ

nghĩa xã hội, khi tình trạng áp bức giai cấp, tình trạng người bóc lột người bị thủ tiêu thì tình trạng

áp bức dân tộc cũng bị xóa bỏ Với thắng lợi của cách mạng vô sản, giai cấp côngnhân đã trở thànhgiai cấp cầm

quyền tạo tiền đềcho tiến trình xây dựng chủ nghĩa

xã hội, đồng thời cũng mở ra quá trình hình thành

và phát triển của dân tộc xã hội chủ nghĩa

Tuy nhiên, dân tộc xã hội chủ nghĩa chỉ xuất hiện khi sự cải tạo, xây dựng từng bước cộng đồng dân tộc và các mối quan hệ

xã hội, quan hệ dân tộc theo các

nguyên lý của chủ nghĩa xã hội khoa học Đồng thời, dân tộc xã hội chủ nghĩa cũng chỉ có thể rađời từ kết quả toàn diện trên mọi lĩnh vực của công cuộc xây dựng chủ nghĩa

xã hội từ kinh tế, chính trị, xã hội

và văn hóa – tư tưởng Dân tộc trong tiến trình xây dựng chủ nghĩa xã hội có sựvận động mới theo xu hướng ngày càng tiến bộvăn minh Trong

đó, hai xu hướng khách quan của

sự phát triển dân tộc sẽ phát huy tác dụng cùng chiều, bổ sung,

hỗ trợ cho nhau

và diễn ra trong từng dân tộc, trong cả dân tộc, quốc gia Quan hệdân tộc là biẻu hiện sinh động của hai xu hướng

đó trong điều kiệncủa công cuộc xây dựng xã hội mới – xã hội xã hội chủ nghĩa Tiến trình xây

dựng chủ nghĩa

xã hội đã tạo ra những điều kiện thuận lợi để xây dựng quan hệ dântộc bình đẳng, hợp tác giúp đỡ nhau cùng tiến bộgiữa các dân tộc

Sự xích lại gần nhau trên cơ sở tựnguyện và bình đẳng sẽ là nhân

tố quan trọng chotừng dân tộc

nhanh chóng đi tới phồn vinh, hạnh phúc Mỗi dân tộc không những có điều kiện khai thác tối

đa tiềm năng của dân tộc mình để phát triển mà cònnhận được sự giúp đỡ, dựa vào tiềm năng của dân tộc anh em

để phát triển nhanh chóng Sự xích lại gần nhau giữa các dân tộc trong tiến trình xây dựng chủ nghĩa xã hội trongmột quốc gia sẽ làm cho những giá trị, tinh hoa của các dân tộc hòa nhập vào nhau, bổ sung cho nhau làm

phong phú thêm giá trị chung của quốc gia – dân tộc Những giá trị chung đó sẽ lại là

cơ sở liên kết các dân tộc chặt chẽ, bền vững hơn

Tóm lại, dân tộc

và quan hệ dân tộc trong tiến trình xây dựng xãhội xã hội chủ nghĩa là một nội dung quan trọng trong toàn bộ nội dung của sự

nghiệp xây dựng

xã hội mới Xã hộimới từng bước tạo ra những tiền

đề, điều kiện để xây dựng quan hệhợp tác giữa các dân tộc Sự phát triển mọi mặt củatừng dân tộc gắn với sự phát triển của cả cộng đồngcác dân tộc Sự tăng cường tính thống nhất các dân tộc trở thành một quá trình hợpqui luật Tuy

nhiên, tính cộng đồng chung, tính thống nhất vẫn trên cơ sở giữ gìn

và phát huy tinh hoa, bản sắc của

tưng dân tộc.

1.3 Những

nguyên tắc

cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin trong việc giải quyết vấn đề dân tộc

Cùng với vấn đề giai cấp, vấn đề dân tộc luôn luôn

là một nội dung quan trọng có ý nghĩa chiến lược của cách mạng

xã hội chủ nghĩa Giải quyết vấn đềdân tộc là một trong những vấn

đề có ý nghĩa quyết định đến sự

ổn định, phát triển hay khủng hoảng, tan rã củamột quốc gia dân tộc

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, vấn đềdân tộc là một bộ phận của những vấn đề chung về cách mạng vô sản

và chuyên chính

vô sản Do đó, giải quyết vấn đề dân tộc phải gắn với cách mạng vôsản và trên cơ sở

của cách mạng

xã hội chủ nghĩa Chủ nghĩa Mác-Lênin cũng nhấn mạnh rằng, khi xem xét và giải quyết vấn đề dân tộc phải đứng vững trên lập trường giai cấp công nhân Điều

đó có nghĩa là phải trên cơ sở và

vì lợi ích cơ bản lâu dài của dân tộc Giải quyết vấn đề dân tộc, thực chất là xác lập quan hệ công bằng, bình đẳng giữa các dân tộc trong một quốc gia, giữa các quốcgia dân tộc trên các lĩnh vực kinh

tế, chính trị, văn hóa, xã hội và ngôn ngữ

Trên cơ sở tư

tưởng của Mác, Ăngghen về vấn

đề dân tộc và giaicấp; cùng với sự phân tích hai xu hướng của quá trình dân tộc, Lêninđã nêu ra

“cương lĩnh dân tộc” với ba nội dung cơ bản: các dân tộc hoàn toànbình đẳng; các

dân tộc được quyền tự quyết; liên hiệp công nhân tất cả các dân tộc lại Đây được coi là cương lĩnh dân tộc của chủ nghĩa Mác-Lênin, của Đảng Cộng sản Cương lĩnh dân tộc của chủ nghĩa Mác-Lênin là một bộ phận không thể tách rời trong cương lĩnh cách mạng của giai cấp công nhân, làtuyên ngôn về vấn đề dân tộc của Đảng Cộng sản trong sự

nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp và giải quyết đúng đắn mối quan hệ dân tộc Cương lĩnh đãtrở thành cơ sở lý luận cho chủ trương, đường lối

và chính sách dântộc của các Đảng Cộng sản và nhà nước xã hội chủ nghĩa

-Các dân tộc

hoàn toàn bình đẳng

Đây là quyền thiêng liêng của

các dân tộc Tất

cả các dân tộc,

dù đông hay ít người, có trình độ phát triển cao hay thấp đều có quyền lợi và

nghĩa vụ như nhau, không có đặc quyền, đặc lợi

về kinh tế, chính trị, văn hóa, ngônngữ cho bất cứ dân tộc nào

Trong một quốc gia có nhiều dân tộc, quyền bình đẳng dân tộc phảiđược pháp luật bảo vệ và trong thực tế phải được thực hiện, trong

đó việc khắc phục

sự chênh lệch về trình độ phát triển kinh tế, văn hóa giữa các dân tộc do lịch sử để lại có ý nghĩa cơ bản Trong quan

hệ giữa các quốc gia – dân tộc, quyền bình đăng dân tộc gắn liền với cuộc đấu

tranh chống chủ nghĩa phân biệt chủng tộc, chủ nghĩa sôvanh nước lớn, chống

sự áp bức, bóc lộtcủa các nước tư

bản phát triển đốivới các nước lạc hậu, chậm phát triển về kinh tế Mọi quốc gia đều bình đẳng trong quan hệ quốc tế

- Các dân tộc được quyền tự quyết Về thực

chất, quyền dân tộc tự quyết là quyền làm chủ của mỗi dân tộc, quyền tự quyết định con đường phát triển kinh tế,chính trị - xã hội của dân tộc mình.Quyền dân tộc tự quyết bao gồm quyền tự do phânlập thành cộng đồng quốc gia dân tộc độc lập (vì lợi ích của các dân tộc, chư

không phải vì mưu đồ và lợi ích của một nhóm người nào) và quyền tự nguyện liên hiệp lại với các dân tộc khác trên cơ sở bình đẳng Khi xem xétgiải quyết quyền

tự quyết của dân tộc cần đứng vững trên lập trường của giai cấp công nhân:

ủng hộ các phongtrào tiến bộ, kiên quyết đấu tranh chống lại những mưu toan lợi dụngquyền dân tộc tự quyết làm chiêu bài để can thiệp vào công việc nội

bộ các nước, đòi

ly khai chia rẽ dân tộc

- Liên hiệp công nhân tất cả các dân tộc Đây là tư

tưởng, nội dung

cơ bản trong

cương lĩnh dân tộc của Lênin Tư tưởng này là sự thể hiện bản chất quốc tế của giai cấp công nhân, phong trào công nhân và phản ánhtính thống nhất giữa sự nghiệp giải phóng dân tộc với giải phónggiai cấp Đoàn kếtgiai cấp công nhân các dân tộc

có ý nghĩa lớn laođối với sự nghiệp giải phóng dân tộc Nó có vai trò quyết định đến việc xem xét, thực hiện quyền bình đẳng dân tộc

và quyền dân tộc

tự quyết Đồng

thời, đây cũng là yếu tố tạo nên sức mạnh đảm bảo cho thắng lợi của giai cấp công nhân và các dân tộc bị áp bức trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa đế quốc

ra đời rất sớm trong lịch sử nhânloại và tồn tại phổbiến ở hầu hết các cộng đồng người trong lịch

sử hàng ngàn năm qua Nói chung, bất cứ tôn giáo nào, với hìnhthái phát triển đầy đủ của nó, cũng đều bao gồm: ý thức tôn giáo (thể hiện ở quan niệm về cácđấng thiêng liêng cùng nhữn tín ngưỡng tương ứng) và hệ thống

tổ chức tôn giáo cùng với những hoạt động mang tính chất nghi thức tín ngưỡng của nó

Khi phân tích bản chất tôn giáo với

tư cách là một hình thái ý thức

ảo vào trong đầu

óc của con người

- của những lực

lượng bên ngoài chi phối cuộc sống của họ; chỉ

là sự phản ánh trong đó những lực lượng ở trần thế đã mang

những hình thức của lực lượng siêutrần thế”

Tôn giáo là sản phẩm của con người, gắn với những điều kiện

tự nhiên và lịch

sử cụ thể, xác định Về bản chất,tôn giáo là một hiện tượng xã hội phản ánh sự bế tắc, bất lực của con người trước

tự nhiên và xã hội Tuy nhiên, tôn giáo cũng chứa đựng một sốgiá trị phù hợp vớiđạo đức, đạo lý con người Trong

hệ thống những lời răn dạy của giáo lý tôn giáo cũng có những lờirăn mà trong chừng mực nào

đó khi quần

chúng chấp nhận vẫn có tác dụng điều chỉnh, như khuyên làm điều tốt, răn bỏ điều

ác đối với họ Bởi

vậy khi tham gia sinh hoạt tôn giáo, người ta có cảm nhận như làm công việc

“tích đức”, “tu thân”

Trong lịch sử xã hội loài người, tôngiáo xuất hiện từ rất sớm Nó hoàn thiện và biến đổi của những điều kiện kinh tế-xã hội, văn hóa, chính trị Tôn giáo

ra đời bởi nhiều nguồn gốc khác nhau nhưng cơ bản là từ các nguồn gốc kinh tế-xã hội, nhận thúc và tâm lý

2.2 Vấn đề tôn giáo trong tiến trình xây dựng chủ nghĩa xã hội

Trong tiến trình xây dựng chủ nghĩa xã hội và trong xã hội xã hội chủ nghĩa, tôngiáo vẫn còn tồn tại

Có nhiều nguyên nhân cho sự tồn tại của tính

ngưỡng tôn giáo, trong đó có

những nguyên