Mahathir mohamad với vấn đề dân tộc và tôn giáo của malaysia

Tuy nhiên cùng với thời gian, nhân dân trên toàn thế giới đã được cung cấp nhiều tư liệu nghiên cứu chính xác và công tâm về con người Mahathir cũng như việc hoạch định chính sách dân tộ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LÊ THỊ HUYỀN

MAHATHIR MOHAMAD VỚI VẤN ĐỀ DÂN TỘC VÀ TÔN GIÁO

CỦA MALAYSIA

LUẬN VĂN THẠC SỸ Người hướng dẫn: PGS.TS Mai Ngọc Chừ

HÀ NỘI - 2005

MỞ ĐẦU

*****

1 Lý do chọn đề tài

Năm 1981, Francois Mitterand - một người dân chủ xã hội đã trúng cử Tổng thống Pháp, chấm dứt 23 năm thống trị của đảng bảo thủ De Gaule Mitterand và những người ủng hộ ông đã thực hiện hàng loạt các chính sách cải cách cấp tiến như: mở rộng hệ thống dịch vụ xã hội, quốc hữu hoá hầu hết các ngành công nghiệp chủ chốt, phân chia lại thu nhập và của cải từ thiểu số người giàu cho đa số người nghèo Các chính sách này đã được thực hiện liên tục trong hai năm liền Tuy nhiên, đến năm 1983, Chính phủ của Mitterand đã buộc phải thay đổi căn bản đường lối chính trị vì các chính sách nói trên

không thực hiện được Câu hỏi đặt ra là: dựa trên những cơ sở nào mà chính

phủ Mitterand đưa ra các chính sách cải cách nói trên? Và vì sao họ phải thay đổi?

Năm 1994, sau 27 năm bị cầm tù và sau một cuộc vận động tranh cử đầy hỗn loạn và bạo động, Nelson Mandela đã được bầu làm Tổng thống Nam Phi Để có được giờ phút lịch sử đầy kịch tính này, Nam Phi đã phải trải qua một quá trình đấu tranh lâu dài nhằm xoá bỏ hệ thống ba nghị viện mang tính phân biệt chủng tộc sâu sắc và thay vào đó là nghị viện duy nhất cho mọi

người Nam Phi Câu hỏi đặt ra là: Quá trình hoạch định chính sách (sửa đổi

Hiến pháp) đã xảy ra như thế nào để cho phép Nam Phi thực hiện được sự dân chủ hoá đời sống chính trị?

Mô hình tổng thể của hệ thống chính trị và quá trình thực hiện chức năng cơ bản của nó là hoạch định chính sách là một vấn đề nhận được sự quan tâm rộng rãi của các học giả trên toàn thế giới Tri thức về khoa học chính

sách này luôn gắn liền với tên tuổi của những nhà lãnh đạo nổi tiếng trong việc thay đổi thân phận của một dân tộc

Phương Tây vẫn không hết bàng hoàng về sự vươn lên của một số quốc gia Đông Nam Á trong những năm cuối của thế kỉ 20 Họ gọi đó là “Sự phát triền thần kì” như một sự thừa nhận sức mạnh châu Á mà trước đó họ chưa hề nghĩ đến cũng như không thể nào lý giải nổi Malaysia là một minh chứng hùng hồn cho sức mạnh đó Giành độc lập năm 1957 từ tay thực dân Anh, nhưng niềm vui tự do chưa được trọn vẹn thì Malaysia đã phải trải qua cuộc đại phẫu lớn vào năm 1965 khi họ buộc phải cắt bỏ Singapore ra khỏi cơ thể mình và luôn nằm trong trạng thái đe doạ bị tách biệt tiếp với Sabah và Sarawak Sự thống nhất của quốc gia này càng trở nên mỏng manh sau cuộc xung đột và bạo loạn sắc tộc năm 1969 khi mà người Malay và những người không phải Malay trở nên đối đầu và thù nghịch hơn là hoà hợp và cùng phát triển Đạo Hồi bị tộc người hoá, chính trị hoá chồng chéo Nền kinh tế què quặt với cơ cấu công nghiệp biến dạng theo toan tính của thực dân Anh những năm trước đó và nền nông nghiệp lạc hậu lỗi thời là toàn bộ gia sản Malaysia

có khi bắt đầu công cuộc tái thiết đất nước Không ai tin Malaysia chỉ mấy chục năm sau đã trở thành quốc gia phát triển nhất trong những nước đang phát triển ở Đông Nam Á, là thành trì của Hồi giáo thế giới, là biểu tượng của hợp tác dân tộc cùng chung sống hoà bình Hơn 20 năm lãnh đạo Malaysia, Mahathir Mohamad đã viết nên câu chuyện huyền thoại về sự phát triển của đất nước này Sự kính trọng của nhân dân thế giới đối với Malaysia không chỉ bắt nguồn từ sự ngưỡng mộ những thành quả Malaysia đã đạt được mà còn là

sự ngưỡng mộ những kì tích mà với tiềm năng hiện có Malaysia sẽ còn đạt được trong tương lai Chưa bao giờ Hồi giáo lại có vai trò tích cực trong xã hội Malaysia như những năm vừa qua và chưa bao giờ có một thế hệ công dân Malaysia biết đặt lòng trung thành với tổ quốc cao hơn lòng trung thành với

dân tộc Đó chính là những thành tựu to lớn hơn cả mà Thủ tướng Mahathir

đã giành được trong những năm cầm quyền Việc nghiên cứu, đặt ra câu hỏi cho những nguyên tắc làm nên sự thành công của chính quyền Mahathir là một việc làm có ý nghĩa hơn bao giờ hết

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Trong quá trình thực hiện đề tài, người viết đã tiếp cận với khá nhiều nguồn tư liệu khác nhau và nhận thấy rằng đây là một lĩnh vực còn nhiều mới

mẻ trong nghiên cứu Đông Nam Á ở Việt Nam Trong khi đó, bản thân con người Mahathir và những chính sách dân tộc tôn giáo của Malaysia được nhiều học giả trên thế giới quan tâm và gây ra không ít những tranh cãi có tính học thuật cũng như đại chúng Báo giới phương Tây một thời gian dài luôn định hướng sự nghiên cứu của phương Tây đến việc chỉ trích con người

“độc tài” của Mahathir cũng như lên án sự mạnh tay trong một số chính sách của chính quyền Malaysia dưới thời Mahathir Tuy nhiên cùng với thời gian, nhân dân trên toàn thế giới đã được cung cấp nhiều tư liệu nghiên cứu chính xác và công tâm về con người Mahathir cũng như việc hoạch định chính sách dân tộc và tôn giáo của Malaysia

Đông Nam Á học Việt nam đã thực hiện nhiều công trình nghiên cứu

về dân tộc và tôn giáo ở Malaysia mà đáng kể nhất phải là những nghiên cứu của Tiến sĩ Trần Khánh [15], Tiến sĩ Châu Thị Hải [12]; [39]; [40], Nguyễn Văn Hà [43] về người Hoa ở Đông Nam Á, về phương thức tồn tại, mối quan

hệ và tương lai của họ khi sinh sống trong một cộng đồng dân tộc khác mình Nhà nghiên cứu Nguyễn Duy Thiệu tác giả của cuốn sách Các dân tộc ở Đông Nam Á [25] cũng có những nghiên cứu có tính khái quát về vấn đề dân tộc của Malaysia Về đạo Hồi và những ảnh hưởng của đạo Hồi tới đời sống văn hoá chính trị xã hội của Malaysia đã được Tiến sĩ Phạm Thị Vinh nghiên cứu

rất xuất sắc trong Luận án Tiến sĩ lịch sử năm 2001 [28] và gần đây đáng kể đến phải là Công trình nghiên cứu cấp Nhà nước của Tiến sĩ Ngô Văn Doanh

về đạo Hồi trong đời sống chính trị Đông Nam Á [30] Những thông tin ít ỏi

về Mahathir đăng tải bằng tiếng Việt mới chỉ chưa đầy một trang ngắn ngủi trên Tạp chí nghiên cứu Đông Nam Á [41] chứng tỏ đây vẫn còn là một nhân vật quen thuộc trong đời sống chính trị hàng ngày những chưa được nghiên cứu một cách khái quát và quy chuẩn ở Việt Nam Đó thực sự là một điều đáng tiếc mà người viết mong muốn được khắc phục phần nào

Các học giả nước ngoài đã tốn không biết bao nhiêu giấy mực để nghiên cứu về Mahathir Từ năm 1975, những cuốn sách đầu tiên về Mahathir được xuất bản thể hiện sự quan tâm của các học giả đến cuộc đời và sự nghiệp chính trị của ông từ rất sớm Khó có thể thống kê hết được những công trình nghiên cứu của Tây phương cũng như của người dân châu Á về những vấn đề

có tính nghị sự dưới thời ông nắm quyền Tiểu sử của ông được cung cấp chi tiết trong các cuốn sách của Anthony S K Shome [51]; Aziz Zariza Ahmad [55]; J Victor Morais [66]; Hasan Hji Hamzat [67]; Zainuddin Maidin [90]… Nhiều cuốn sách tìm hiểu về chu trình chính sách dân tộc và tôn giáo như một

hệ thống hoàn chỉnh như của Chung Kek Yoong [56]; Gullick [58]; In Won Hwang [60]; Jan Stark [63] nhưng các công trình này dựa vào cách tiếp cận truyền thống của khoa học chính trị, chủ yếu chú trọng đến việc đánh giá các chương trình nghị sự một cách khô cứng Một số tác phẩm có đề cập đến ảnh hưởng của nhân cách cá nhân Mahathir (tư tưởng, tình cảm, trí tuệ, bản lĩnh) tới việc quyết định chính sách như của John Funston [64]; Ho Khai Loeng, James Chin [68]; M.Rajendran [79]; Yao Souchou [91]… tuy nhiên những nghiên cứu này lại bỏ qua việc thực thi chính sách mà điều này cực kì quan trọng vì với một người có thâm niên lãnh đạo lâu đời như Mahathir thì việc thực thi chính sách sẽ góp phần khẳng định sự nhất quán trong việc ra quyết

định và thực thi quyết định, trong quyết định trước và quyết định sau của ông bởi vì lịch sử diễn tiến của chính sách luôn thay đổi một cách nhanh chóng theo các bối cảnh khác nhau

Các đảng phái chính trị ở Malaysia (UMNO, PAS, BN) cũng như những vấn đề của hai bang mà người viết quan tâm nhất là Sabah và Kelantan cũng đã được nhiều học giả bỏ công nghiên cứu J De Vere Alien, Hashim Makaruddin là người đã nghiên cứu rất sâu sắc về sự lựa chọn hệ tư tưởng của Kelantan, vấn đề xây dựng liên bang Hồi giáo [62]; [69] trong khi những học giả như Mohd Aris Hj Othman, R.S.Mline, Govin Alagasari lại tập trung vào xem xét các vấn đề tiềm ẩn nguy cơ tách biệt Sabah với Liên bang và những

nỗ lực của chính quyền Malaysia để xoá đi khoảng cách đó [59]; [80]; [85] Những công trình nghiên cứu này đã giúp cho người viết nắm được lịch sử phát triển, những nguyên tắc hành động của các đảng phái chính trị ở Malaysia cũng như có một cái nhìn tổng quan về hai bang Sabah và Kelantan, nhận thức được những thách thức trong việc hội nhập hai bang này vào không khí một dân tộc, đa tôn giáo nhưng không có phân biệt đối xử mà nhà nước Malaysia theo đuổi Tuy nhiên những tư liệu viết về vai trò của Mahathir trong hoạch định chính sách dân tộc và tôn giáo cũng như việc dân tộc hoá, tôn giáo hoá chính sách ở liên bang nói chung, Kelantan và Sabah nói riêng còn chưa được cập nhật nhiều

Như vậy có thể thấy những vấn đề người viết muốn đề cập đến đã có một lịch sử nghiên cứu tương đối phong phú ở nước ngoài nhưng nó được tiếp cận theo những nghiên cứu riêng rẽ và không nhằm mục đích nêu rõ con người Mahathir và việc hoạch định chính sách dân tộc tôn giáo của ông trong suốt hai mươi hai năm nắm quyền lãnh đạo Malaysia Người viết có được một

cơ sở thuận lợi nhất định để đi sâu vào hướng nghiên cứu của mình nhưng đưa ra một cái nhìn toàn diện trên những cơ sở ấy không phải là một việc dễ

dàng Mục đích của luận văn không phải là dựng lại chân dung tiểu sử con người Mahathir cũng như không đi vào phân tích đánh giá sự thành công hay thất bại của các chính sách dân tộc và tôn giáo mà người viết muốn gắn kết vai trò của Mahathir trong hoạch định các chính sách ấy và sự áp dụng chính sách vào trong từng bối cảnh cụ thể của Malaysia

3 Các nguồn tư liệu

Đề tài của luận văn được người viết xác định trong quá trình tiếp cận với hệ thống tư liệu chung về Mahathir và các chính sách dân tộc, tôn giáo của Malaysia được bắt đầu ngay từ những nghiên cứu nhỏ trong thời gian sau đại học Vì vậy, vấn đề có điểm tựa là một nền tảng bao gồm những thành quả nghiên cứu cơ bản hết sức đồ sộ của giới học thuật phương Tây và các nhà nghiên cứu Đông Nam Á Nguồn tư liệu người viết khảo sát có thể được phân loại thành hai hình thức sau:

- Nguồn tư liệu sơ cấp: Các chương trình nghị sự về các chính

sách dân tộc và tôn giáo của Malaysia từ khi giành độc lập đến nay; các bài diễn văn quan trọng của Mahathir từ năm 1981, những số liệu bảng biểu thống kê có liên quan đến vấn đề dân tộc và tôn giáo của Malaysia… Hầu hết nguồn tư liệu này do trang web của Chính phủ Malaysia cung cấp tại địa chỉ website http://www.pmo.gov.my

- Nguồn tư liệu thứ cấp: Các công trình nghiên cứu của các học

giả trên toàn thế giới do người viết thu thập được trong chuyến

đi thực tế của mình tại Malaysia cũng như việc tìm kiếm các nguồn tài liệu tại Thư viện Viện nghiên cứu Châu Á ARI, Viện nghiên cứu Đông Nam Á ISEAS của Đại học Quốc gia Singapore, Thư viện Quốc gia Hà Nội, Thư viện Quân đội,

Thư viện Khoa học xã hội, Thư viện Viện nghiên cứu Đông Nam Á, các website trao đổi nghiên cứu nội bộ giữa những người quan tâm đến nghiên cứu Đông Nam Á của Đại học Michigan, Trung tâm nghiên cứu Đông Tây Hawaii, Mạng H-net của NUS…

Các nguồn tư liệu được tiếp cận qua ba ngôn ngữ là tiếng Việt, tiếng Anh và Bahasa Malaysia đã tạo nên những cơ sở và thuận lợi cơ bản cho việc nghiên cứu của người viết

4 Phương pháp nghiên cứu

Trong toàn bộ quá trình thực hiện đề tài này, ngay từ những bước đầu tiên tập hợp tư liệu và xác định đề tài, người viết đã luôn ý thức về việc áp dụng hiệu quả những phương pháp nghiên cứu của khoa học xã hội như phương pháp nghiên cứu khu vực học, phương pháp tiếp cận văn hoá, phương pháp nghiên cứu lịch sử, phương pháp nghiên cứu liên ngành Các phương pháp thống kê và so sánh được sử dụng ở mức độ nhất định để hỗ trợ cho việc nghiên cứu của luận văn Do tính đặc thù của đề tài nên người viết vận dụng một số phương pháp nghiên cứu của khoa học chính sách nhằm cố gắng nắm bắt và mô hình hoá về chu trình hoạch định chính sách cũng như tìm hiểu yếu

tố ảnh hưởng cá nhân tới việc hoạch định chính sách để có thể tìm hiểu được một cách đúng đắn nhất sự tham gia của Mahathir đối với chính sách dân tộc tôn giáo của Malaysia Việc đánh giá sự thành công hay thất bại của chính sách, tác giả cũng phải hoàn toàn thực hiện dựa trên những hiểu biết về khoa học chính trị để có thể trả lời câu hỏi về ảnh hưởng của các chính sách tới đời sống xã hội

5 Nội dung nghiên cứu và đóng góp của luận văn

Đề tài được thực hiện với mong muốn đem lại một cái nhìn tương đối sâu sắc, cơ bản và có hệ thống về cá nhân con người Mahathir và những ảnh hưởng to lớn của ông đến chính sách dân tộc và tôn giáo của Malaysia Đi sâu nghiên cứu diễn tiến lịch sử của vấn đề dân tộc và tôn giáo của Malaysia, người viết muốn lý giải những quyết định của Mahathir về việc hoạch định chính sách cho sự phát triển của Malaysia những năm vừa qua và chắc chắn

sẽ còn thể nghiệm trong nhiều năm tới

Nếu thực hiện thành công và đạt được mục đích nghiên cứu, về mặt khoa học và thực tiễn đề tài sẽ có những đóng góp như sau:

- Xây dựng chân dung Mahathir – con người của sự quả cảm và

quyết đoán, nhà lãnh đạo lâu đời nhất của Châu Á

- Đưa ra những nghiên cứu có hệ thống về chính sách dân tộc và

tôn giáo của Malaysia dưới thời Mahathir và kiểm nghiệm sự

áp dụng chính sách trong trường hợp của Sabah và Kelantan

- Rút ra những bài học kinh nghiệm cho việc hoạch định chính

sách quản lý dân tộc và tôn giáo ở Việt Nam vì những kinh nghiệm Malaysia đạt được cũng thích hợp và có thể áp dụng vào trường hợp Việt nam và ngược lại những sai lầm mà Malaysia gặp phải nếu không được phát hiện sớm cũng rất dễ lặp lại ở Việt Nam

- Những lập luận rút ra trong quá trình thực hiện đề tài có thể sử

dụng như những thông tin bổ trợ, tham khảo cho việc nghiên cứu và giảng dạy về Đông Nam Á nói chung và Malaysia nói riêng

6 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn được bố cục thành ba chương:

Chương 1: Mahathir chân dung nhà lãnh đạo kiệt xuất của Malaysia

Trong chương này, người viết tập trung xây dựng chân dung Mahathir với tư cách là nhà lãnh đạo kiệt xuất của Malaysia thông qua việc khảo lược các tác phẩm chính luận, các bài phát biểu của ông cũng như tìm hiểu sự nhìn nhận và đánh giá của nhân dân thế giới, cộng đồng Hồi giáo và các học giả

Chương 2: Mahathir với vấn đề dân tộc của Malaysia

Những nghiên cứu trong chương 2 nhằm đưa ra cái nhìn xác thực về vấn đề dân tộc của Malaysia, cuộc khủng hoảng tư tưởng tộc người, những thách thức đặt ra cho thống nhất dân tộc, quan điểm của Mahathir về vấn đề dân tộc, những chính sách dân tộc lớn dưới thời lãnh đạo của ông cũng như việc áp dụng chính sách dân tộc tại Sabah

Chương 3: Mahathir với vấn đề tôn giáo của Malaysia

Bên cạnh việc khái quát những vấn đề tôn giáo của Malaysia, người viết cũng đi sâu vào phân tích quá trình Hồi giáo hoá chính phủ trong những thập kỉ gần đây cũng như đưa ra những quan niệm tích cực về Hồi giáo hiện đại, về cộng đồng Hồi giáo không biên giới của Mahathir và việc áp dụng cụ thể vào trường hợp của Kelantan