Chuong 5 LỰA CHỌN CÔNG NGHỆ

 Khi lựa chọn công nghệ thích hợp đối với các nước đang phát triển phải đi theo những định hướng nào?. Một công nghệ có thể thích hợp với quốc gia/địa phương này nhưng không thích hợp

CHƯƠNG 5

LỰA CHỌN CÔNG NGHỆ

Sau khi học xong chương 5, người học phải trả lời được các câu hỏi sau:

 Như thế nào là công nghệ thích hợp?

 Khi xét sự thích hợp của công nghệ phải dựa vào những căn cứ nào?

 Khi lựa chọn công nghệ thích hợp đối với các nước đang phát triển phải đi

theo những định hướng nào?

Chiến lược phát triển công nghệ thích hợp đối với nước đang phát triển?

 Một số phương pháp lựa chọn công nghệ?

Chương 5: Lựa chọn công nghệ

5.1 Khái quát về công nghệ thích hợp

5.1.1 Định nghĩa

Công nghệ thích hợp là công nghệ đạt được mục tiêu đề ra và phù hợp với bối

cảnh xung quanh.

5.1.2 Các căn cứ xác định công nghệ thích hợp: 3

Chương 5: Lựa chọn công nghệ

Nhà máy điện nguyên tử ở Cattenom, Pháp

a Mục tiêu:

Phát huy tối đa (+) Hạn chế tối thiếu (-)

b (1) Dân số, (2) Kinh tế, (3) Môi trường (4) Nguồn lực đầu vào, (5) công nghệ, (6) văn hoá – xã hội, (7) chính trị - pháp lý

c Thời gian

Một công nghệ có thể thích hợp với quốc gia/địa phương này nhưng không thích

hợp với quốc gia/địa phương khác trong

cùng một khoảng thời gian và một công

nghệ có thể thích hợp với một quốc gia/địa phương ở khoảng thời gian này nhưng

không thích hợp ở khoảng thời gian khác

và ngược lại

(i) Nhiệt điện >< điện nguyên tử

Nhà máy nhiệt điện

- Khói

- Chi phí vận chuyển nhiên liệu lớn

Nhà máy điện nguyên tử

- Đầu tư lớn

- Chi phí trục trặc lớn

(ii) Thuốc trừ sâu DDT,

5.2 Định hướng chọn công nghệ thích hợp

Chương 5: Lựa chọn công nghệ

5.2.1 Theo trình độ CN:

Sự lựu chọn dựa vào mức độ hiện đại: có thể là công nghệ

trung gian hoặc công nghệ hiện đại

5.2.2 Định hướng theo nhóm người hưởng lợi mục tiêu: Là nhóm dân cư lớn nhất

ở một quốc gia = nông dân (ít tiền, nhận thức hạn chế)  công nghệ trung gia là thích hợp.

5.2.3 Định hướng theo nguồn lực đầu vào:

Công nghệ thích hợp sử dụng đầu vào (tài nguyên thiên

thiên nhiên, vốn, lao động) dồi dào tại chỗ.

5.2.4 Theo sự hoà

hợp:

Công nghệ thích hợp

không gây ra thay đổi đột

ngột cho hành vi tiêu

dùng, văn hóa – xã hội ,

vì các nước nghèo thường

dễ tổn thương khi gặp các

các cú shock

Định hướng

Truyền thống Trung gian Hiện đại

Mức độ hiện đại

Đầu tư

Lập luận lựa chọn theo trình mức độ

hiện đại

Công nghệ trung gian

(+)

• Áp dụng trước đây ở nước phát triển khi mục tiêu và bổi cảnh xung quanh giống ở nước đang phát triển hiện nay;

• Đầu tư không quá lớn  không gây ra tập trung vốn và tạo đ/k cho quy mô vừa và nhỏ;

• Vận hành đòi hỏi kỹ năng cao  hưởng lợi học thông qua làm;

• Sử dụng nhiều lao động  tạo ra nhiều việc làm.

(-)

• Phần vật tư kỹ thuật lạc hậu nhanh;

• Chu kỳ kinh doanh dài  vốn lưu động lớn;

• Khó tham gia vào sự phân công lao động quốc tế;

• Gây khó khăn cho đầu tư khi có chế độ tiền lương tối thiếu.

Lập luận lựa chọn theo trình mức độ

hiện đại

Công nghệ hiện đại

(+)

• Lợi nhuận lớn  hình thành vốn nhanh;

• Lỗi thời chậm;

• Năng suất và chất lương cao  dễ tham gia vào sự phân công lao động quốc tế.

(-)

• Đầu tư lớn  tập trung vốn  khó thực hiện nhiều mục tiêu cùng một lúc;

• Đòi hỏi trình độ quản lý cao;

• Phân chia lợi nhuận không có lợi cho các nước đang phát triển.

5.3 Các tiêu chí tham khảo

Công nghệ thích hợp phải:

• Đáp ứng được nhu cầu cơ bản của nhân dân;

• Thu hút được số lượng lớn lao động, cả lao động nữ;

• Bảo tồn và phát triển công nghệ truyền thống và tạo ra được các ngành nghề mới;

• Có chi phí thấp và đòi hỏi kỹ năng thấp;

• Tạo điều kiện kinh doanh quy mô nhỏ vừa và lớn kết hợp;

• Sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên;

• Sử dụng dịch vụ và nguyên liệu trong nước;

• Sử dụng phế liệu và không gây ô nhiễm;

• Tạo tăng trưởng kinh tế xã hội cho đại đa số dân chúng;

• Không gây ra chênh lệch thu nhập quá lớn giữa các tầng lớp dân cư;

• Không gây ra thay đổi đột ngột về văn hóa – xã hội;

• Tăng cường xuất khẩu và phân công lao động quốc tế;

• Phù hợp với hệ thống chính trị;

• Đảm bảo an ninh quốc phòng

5.4 Chiến lược phát triển CNTH

5.4.1 Nguyên tắc:

ngành khả dị;

dân cư phải được xem xét hài hòa;

5.4.2 Chiến lược

Nhóm

CN Mục tiêu Tiêu chuẩn Biện pháp

1 Dẫn

dắt Đạt trình độ tiên tiến để

xuất khẩu

Tối đa hóa lợi nhuận thương mại quốc tế

•Dự báo;

•Hoạch định;

•NC&TK;

•Marketing QT

2 Phát

triển Đáp ứng nhu cầu cho đại

đa số

•Max (+);

•Min (-).

Đánh giá lựu chọn;

Tiếp nhận;

Thích nghi;

Cải tiến, làm chủ

3 Hỗ

trợ Nhu cầu của người nghèo

nhất

Đơn giản;

Đầu tư nhỏ;

Đáp ứng nhu cầu đa dạng.

•Thông tin tuyên truyền;

•Đào tạo;

•Hỗ trợ tài chính.

5.5 Một số phương pháp lựa chọn công nghệ

5.5.1 Lựa chọn CN theo hàm lượng CN

Từ công thức  = Tt Hh Ii Oo, ta có:

T

dT t

d









H

dH h



I

dI i



O

dO o

 + +

+

Từ đó, nếu lựa chọn một trong nhiều CN thì ta sẽ lựa chọn CN có max

5.5.2 Lựa chọn theo hệ số hấp thụ

Hệ số hấp thụ CN được xác định: HTcn = CN sử dụng/ CN gốc

Khi không có tiêu chuẩn hấp thụ CN thì công nghệ được chọn là CN có HTmax

5.5.3 Lựa chọn CN theo công suất tối ưu

5.5.4 Lựa chọn công nghệ theo chỉ tiêu tổng hợp

5.5.5 Lựa chọn CN theo nguồn lực đầu vào

Chương 4: Lựa chọn công nghệ

Cảm ơn