Tiết 8-9 Chiến thắng Mtao Mxây

-Tiến trình bài dạy: Thời gian Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung 30’ * Hoạt động 1: Tìm hiểu chung Giáo viên lần lượt mời đại diện nhóm trả lời những câu hỏi the

Tuần 3

Tiết:8 -9 Đọc văn :

Ngày soạn: 5-9-2008 (Trích Đăm Săn - sử thi Tây Nguyên)

I M ụ c tiêu : Giúp học sinh:

1.Kiến thức: -Nắm được đặc điểm của sử thi anh hùng và nghệ thuật xây dựng

kiểu nhân vật anh hùng sử thi, nghệ thuật tả người, sử dụng ngôn từ

2 Kĩ năng : -Biết cách phân tích một văn bản sử thi anh hùng để thấy được nội dung và nghệ thuật của tác phẩm Kĩ năng đọc diễn cảm văn bản sử thi

3 Thái độ :- -Nhận thức được lẽ sống cao đẹp của mỗi cá nhân là sống vì yên vui của cả cộng đồng

II.Chuẩn bị:

1 Chuẩn bị của giáo viên:

-Giáo viên thiết kế giáo án, làm một số sơ đồ biểu bảng

2 Chuẩn bị của học sinh:

-Học sinh đọc bài, soạn bài, chuẩn bị tài liệu và đồ dùng học tập cần thiết

III Hoạt động d ạ y h ọ c:

1 Oån định tình hình lớp : (1phút) Kiểm tra sĩ số, vệ sinh phòng học, đồng phục

2 Ki ể m tra bài c ũ : (3 phút) Kiểm tra vở soạn

Tại sao sử thi lại được xếp vào thể loại tự sự dân gian? Vì sao không thể xếp

truyện Thánh Gióng hoặc Con Rồng cháu tiên vào thể loại sử thi?

3 Giảng bài m ớ i :

* Giới thiệu bài : (1phút)

Những ngày cuối tháng 3-2006, các dân tộc thiểu số Tây Nguyên vô cùng phấn khởi được UNESCO công nhận Di sản Cồng, Chiêng là Di sản văn hoá thế giới Nhưng Tây Nguyên không chỉ có cồng, chiêng mà còn rất nổi tiếng vì những trường ca – sử thi anh hùng, mà sử thi Đăm Săn (dân tộc Ê-đê) là tiêu biểu nhất

Sử thi Đăm Săn là niềm tự hào của đồng bào dân tộc Ê Đê ở Tây Nguyên " người ta thích nghe truyện Đăm săn, nghe mãi khơng thơi, nghe ba bốn bận vẫn khơng chán" Tác phẩm mang vẻ đẹp kì diệu một đi khơng trở lại.Ta sẽ cảm nhận điều này trong bài học hơm nay

-Tiến trình bài dạy:

Thời

gian Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung

30’ * Hoạt động 1:

Tìm hiểu chung

Giáo viên lần lượt

mời đại diện nhóm trả

lời những câu hỏi theo

sự chuẩn bị trước:

- Thể loại tác

phẩm?

*Hoạt động 1:

Tìm hiểu chung Học sinh lần lượt trả lời những câu hỏi theo sự chuẩn bị trước:

Cĩ hai loại sử thi dân gian: sử thi thần thoại

và sử thi anh hùng

A Tìm hiểu chung:

I.Tác phẩm Đăm Săn

1 Thể loại:

- Cĩ hai loại sử thi dân gian:

sử thi thần thoại và sử thi anh hùng

- Sử thi Đăm Săn: Đăm Săn là

tác phẩm tiêu biểu cho loại sử thi anh hùng Tây Nguyên

30’

-Chủ đề tác phẩm?

- Tác phâm viết về đề

taì gì?

Em hãy tóm tắt tác

phẩm

Giáo viên nhận xét,

bổ sung, chốt lại vấn

đề

Tương tự cách làm như

trên với những câu hỏi

sau:

Vị trí đoạn trích?

Đại ý đoạn trích?

Bố cục đoạn trích?

Hoạt động 2:

Giáo viên hướng dẫn

học sinh đọc văn bản:

Hết tiết1.

Hoạt động 3:

Giáo viên hướng dẫn

học sinh tìm hiểu văn

bản theo những câu

-Chiến tranh là đề tài nổi bật nhất của sử thi Đăm Săn nĩi riêng, sử thi anh hùng nĩi chung Học sinh tóm tắt tác phẩm

- Đăm Săn về làm

chồng Hơ Nhị, Hơ Bhị

và trở nên một tù trưởng giàu cĩ, hùng mạnh

- Những chiến cơng của Đăm Săn: đánh thắng các tù trưởng độc

ác ( tù trưởng Kên Kên, tù trưởng Sắt) , giành lại vợ, đem lại sự giàu cĩ và uy danh cho mình và cộng đồng

- Khát vọng chinh phục thiên nhiên, vượt qua mọi trở ngại của tập tục xã hội ( chặt cây thần, cầu hơn nữ thần Mặt Trời) Nhưng khơng phải lúc nào

Đăm Săn cũng chiến

thắng, cũng đạt được khát vọng.Trên đường

từ nhà nữ thần Mặt Trời trở về, chàng chết ngập nơi rừng Sáp Đen

-Học sinh lần lượt trả lời những câu hỏi:

Hoạt động 2:

Học sinh đọc văn

bản: Đóng vai nhân vật kể chuyện

Hoạt động 3:

Học sinh tìm hiểu

văn bản theo những câu hỏi

cuộc đời cá nhân người anh hùng Đăm Săn, qua đĩ phản ánh hình ảnh cộng đồng thị tộc Ê-đê trong một giai đoạn lịch sử đầy biến động Số phận của cá nhân người anh hùng thống nhất cao độ với số phận của cả thị tộc

3 Đề tài: Chiến tranh là đề tài

nổi bật nhất của sử thi Đăm Săn nĩi riêng, sử thi anh hùng nĩi chung

4.Tĩm tắt : III Đoạn trích :

“Chiến thắng Mtao Mxây” :

1 Vị trí đoạn trích:

Nằm giữa tác phẩm

2 Đại ý đoạn trích:

Kể chuyện Đăm Săn đánh Mtao Mxây cứu vợ về

3 Bố cục đoạn trích: 3 phần

- Cảnh giao chiến giữa hai tù trưởng

- Cảnh Đăm Săn cùng nơ lệ ra

về sau chiến thắng

- Cảnh Đăm Săn ăn mừng chiến thắng

B

Đọc hiểu :

I Đ ọc v à giải thích những từ ngữ khó:

- Giọng đọc biến hĩa qua từng vai kể để tăng cuờng tính kịch-tính sân khấu của lối trình diễn

sử thi

-Giải thích từ ngữ khó

II Tìm hiểu văn bản : 1.Cuộc đọ sức và giành chiến thắng của Đăm Săn:

a Nguyên nhân của cuộc đọ

sức:

Mơtao Mxây cướp vợ của Đăm Săn Đăm Săn quyết định đánh Mơtao Mxây nhằm bảo vệ hạnh phúc của gia

hỏi sau:

- Nguyên nhân nào

dẫn đến cuộc đọ sức

của Đăm Săn và

Mtao Mxây ?

-Việc Đăm Săn quyết

định đánh Mtao Mxây

có một ý nghĩa gì?

-Trong cảnh giao

chiến giữa hai tù

trưởng , tác giả sử thi

đã sử dụng phép so

sánh , em hãy liệt kê

và phân tích những

câu nói và hành động

của hai tù trưởng để

thấy được tài năng ,

phẩm chất của họ?

-Dân gian đã thể hiện

tình cảm, thái đôï gì

đối với một tù trưởng?

-Em có nhận xét gì về

hình ảnh Oâng Trời?

Em có nhận xét gì về

hình ảnh Oâng Trời? Ý

nghĩa của biện pháp

nghệ thuật này? Giáo

viên bình giảng thêm

về vai trò của thần

linh trong truyện tự sự

dân gian

- Thái độ, lời lẽ của tôi

tớ trước sự thắng lợi

của Đăm Săn ?

Không khí, quang cảnh

của nhà Đăm Săn sau

chiến thắng? Tại sao

đoạn trích chỉ chú ý

đến cảnh ăn mừng,

chiến thắng hơn là nói

* Mơtao Mxây cướp vợ của Đăm Săn

* Đăm Săn quyết định đánh Mơtao Mxây nhằm bảo vệ hạnh phúc của gia đình và mang lại sự

uy danh cho cộng đồng

Đăm Săn : -Lời nói: thách đấu quyết liệt (…)  phong thái đàng hoàng, tính cách trung trực

- Hành động: múa khiên sau (…) : rất đẹp, rất tài tình tài năng, dũng mãnh

Mơ tao Mơ xây:

-Lời nói:Do dự, tần ngần, đắn đo, lo âu (…)  Hèn hạ, yếu đuối >< vẻ ngoài hung tợn ( dữ như một

vị thần)

-Hành động: múa khiên trước (…) kém cỏi

Học sinh lấy ví dụ trong đoạn trích để minh họa

đình và mang lại sự uy danh cho cộng đồng

b Cảnh giao chiến giữa hai tù trưởng:

a.Đăm Săn đến nhà Mơtao Mxây khiêu chiến nhưng Mơtao Mxây còn bỡn cợt chàng mà chưa chịu giao chiến ngay

b Bước vào cuộc chiến:

* Hiệp đấu thứ nhất : + Hai bên lần lượt múa khiên

- Mơtao Mxây múa trước : tỏ

ra yếu ớt và kém cỏi

- Đăm Săn múa khiên sau : tỏ

ra mạnh mẽ, tài giỏi hơn + Kết quả hiệp đấu : Mơtao Mxây chạy khắp nơi để tránh đường khiên Đăm Săn múa

* Hiệp đấu thứ hai :

- Đăm Săn múa khiên: sức mạnh như gió bão Cây giáo đâm liên tiếp Mơtao Mxây nhưng không thủng

+ Kết quả hiệp đấu :

- Đăm Săn nhờ sự giúp đỡ của Oâng Trời đã cắt được đầu Mơtao Mxây

- Hình ảnh Oâng Trời: một biện pháp nghệ thuật phổ biến trong nhiều loại tự sự dân gian

 Giúp nhân vật vượt qua thử thách

 Tình cảm yêu mến của dân gian, ca ngợi sức mạnh, tài năng của người anh hùng và cộng đồng

2.Đăm Săn cùng dân làng ăn mừng chiến thắng:

đến sự chết chóc?(Ý

nghĩa của sự kiện

này?)

-Những nét đặc sắc

về nghệ thuật của

đoạn văn? Lấy ví dụ

trong đoạn trích để

minh họa Sau khi học

sinh trả lời, giáo viên

nhận xét, bình giảng,

phân tích về nghệ

thuật của truyện

-Giáo viên gọi học

sinh chốt lại phần kiến

thức trọng tâm của bài

học

Hoạt động 4:

Giáo viên hướng dẫn

học sinh tổng kết

Hoạt động 5:

Giáo viên nhận xét,

bổ sung.Gọi học sinh

làm bài tập theo

nhóm, giáo viên nhận

xét

Hoạt động 4:

Học sinh đọc phần ghi nhớ và ghi vào vở

Hoạt động 5:

Học sinh làm bài tập theo nhóm

-Tôi tớ nhất loạt hưởng ứng

đi theo Đăm Săn vui như hội -Không khí linh đình, náo nức

Sự thống nhất cao độ giữa quyền lợi, khát vọng của người anh hùng và cộng đồng Lòng yêu mến, tuân phục của cộng đồng đối với người anh hùng, ý chí thống nhất của toàn thể cộng đồng –ý thức dân tộc.Ngợi ca thủ lĩnh, ngợi ca cộng đồng

3.Nét đặc sắc về nghệ thuật: -Cốt truyện phù hợp với

hành động nhân vật

-Ngôn ngữ mang sắc thái riêng của sử thi

-Các biện pháp tu từ : so sánh, phóng đại

C.Tổng kết và luyện tập:

I.Tổng kết : (Ghi nhớ) ( Sách giáo khoa)

II Luyện tập

4.Dặn dò học sinh chuẩn bị cho tiết học tiếp theo: (5 phút)

- Nhắc lại trọng tâm bài học ( ghi nhớ)

- Ra bài tập về nhà: Nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của tác phẩm?

-Chuẩn bị bài: -Soạn bài: Văn bản ( tiếp theo)

IV Rút kinh nghiệm, bổ sung :

Tĩm tắt

Theo tục "nối dây", Đam Săn phải lấy hai chị em Hơ Nhí và Hơ Bhí làm vợ Anh đã chống lại, nhưng bị trời lấy ống điếu gõ vào đầu 7 lần "Đam Săn chết lịm, rồi Trời cho sống lại" Cuối cùng Đam Săn phải làm theo lời Trời Đam Săn trở thành tù trưởng giàu mạnh, danh tiếng vang lừng rừng núi, "đầu đội khăn kép, vai mang túi da" Đam Săn đã cùng bộ tộc đánh thắng hai tù trưởng hùng mạnh khác là Mơtao Grứ và Mơtao Mơxây, bắt được nhiều nơ lệ, thu được nhiều tài sản quý báu Ngang tàn coi thường thần linh, Đam Săn

Săn lại lờn đường đi bắt Nữ thần Mặt Trời để cú "hai vợ lẽ vợ thật đẹp” Cuộc cầu hụn thất bại, anh trở lại quờ nhà, bị chết lỳn giữa rừng của bà Sun Y Rớt Đam Săn chết, chỏu Đam Săn ra đời, lại theo tục "nối dõy" đi tiếp hành trỡnh của cậu chàng, dấn thõn vào cuộc chiến đấu mới

Sử thi đăm Săn không có đặc điểm này:

A Ngời anh hùng trọng danh dự, gắn bó với gia đình, thiết tha với cuộc sống bình yên của thị tộc

B Tuy kể về diễn biến trận đánh mà vẫn hớng về cuộc sống thịnh vợng, đoàn kết, thống nhất của cả cộng đồng thị tộc

C Là pho sử thi về sự hình thành vũ trụ, tạo ra muôn loài, tạo ra con ngời và x hội, đựơc kể lại theo ã quan niệm của ngời xa

0 Tham khảo

của dân tộc Ê- đê trong một thời kỳ lịch sử mà các quan hệ thị tộc- bộ lạc và các tàn d của chế độ mẫu quyền còn đang phổ biến Đăm Săn đại diện cho một lực lợng mới đang lên, khi chế độ phụ quyền đang dần dần thay thế cho chế độ mẫu quyền, nhng cha hoàn toàn chiếm đợc u thế, đồng thời cũng là hình ảnh lý tởng của nhân dân và một ngời tù trởng có khả năng chiến đấu bảo vệ và mở rộng địa bàn c trú của bộ tộc Ngời anh hùng ấy cùng với sự kiện trong đời sống lịch sử- xã hội ấy của dân tộc đã đợc miêu tả với nhiều nét phóng đại, tợng trng và giàu màu sắc thần thoại

Chu Xuân Diên,

( Từ điển văn học, Nxb Khoa học xã hội, 1983)

2 Hiện thực trong anh hùng ca là bức tranh xã hội thị tộc mẫu quyền đang bớc vào thời kỳ giải thể, nhờng chỗ cho xã hội thị tộc phụ quyền, ra đời cùng với rìu sắt, với thanh kiếm, với việc xác định vai trò chủ nhân của ngời đàn ông trong bộ tộc Ph

Ăngghen đã miêu tả tình trạng xã hội công xã nguyên thuỷ ở giai đoạn giải thể nh sau:

là một sự suy đồi, là một hành vi tội lỗi so với trình độ đạo đức cao của chế độ thị tộc cũ Chính những động cơ hèn hạ nhất- tính tham lam tầm thờng, lòng khao khát khoái lạc thô bạo, tính bủn xỉn hèn hạ, nguyện vọng ích kỷ muốn ăn cắp của chung- là những ngời cha

đỡ đầu cho xã hội có giai cấp Chính những thủ đoạn bỉ ổi nhất- trộm cắp, bạo lực, tính xảo quyệt, sự phản bội- đã phá vỡ xã hội thị tộc không có giai cấp và đa xã hội đó đến chỗ

gợn từ chân trời xanh của công xã Từ chỗ của cải tiếng tăm của Hơ Nhị đã tiến tới của cải tiếng tăm “của anh” Đã có tôi tớ trong nhà tù trởng Đã chớm gợi một ý thức, một ranh giới: “Sao chúng bay (tôi tớ) lại để cho những ngời nh thế (Hơ Nhị, Hơ Bhị) đi cõng nớc Chúng bay không biết đó là con gái của tù trởng giàu và mạnh nhất hay sao” Đã có những cuộc chiến trận khoác vỏ tranh chiếm ngời đẹp để chiếm của, chiếm đất, chiếm tù binh làm tôi tớ Trung tâm chú ý của tác phẩm ca gợi ngời đàn ông- ngời tù trởng dẫn đầu dân làng đi sản xuất, dũng cảm đánh thắng các kẻ thù, hào quang lịch sử thuộc về ngời tù tr-ởng cũng thuộc về ngời đàn ông của thời đại phụ quyền

Phẩm chất thẩm mỹ của tác phẩm phải xem xét từ hình tợng và t tởng chủ đề của

nó Nếu anh hùng ca nổi tiếng I-li-át và Ô-đi-xê ca ngợi lý tởng quang vinh nơi chiến trận,

ca ngợi lòng yêu quê hơng và tài đức mu trí của ngời anh hùng, thì Bài ca Đăm Săn lại

h-ớng về lý tởng đấu tranh chống lại tập tục cũ, vơn tới cuộc sống hạnh phúc tự do của thời

1 Nguồn gốc của gia đình, của chế độ t hữu và nhà nớc- Sự thật, 1972, tr 159.

đại mới Đề tài chính của truyện là chuyện kết hôn của Đăm Săn(2) Việc kết hôn này của

tù trởng ở thời cổ đại không tợng trng cho việc thành lập gia đình; mà tợng trng cho việc thành lập thị tộc- bộ lạc Việc kết hôn này đa tới một mâu thuẫn, làm thành hành động cho anh hùng ca phát triển Bớc đi lịch sử về hạnh phúc tự do vấp phải tập tục “nối dây” Tập tục này là sức ỳ của thời đại cũ Xã hội thời đại mới- thời đại phụ quyền đang nẩy nở, cha

đủ sức giải phóng con ngời khỏi tập tục lỗi thời Mối xung đột lịch sử giữa hai thời đại đợc triển khai chủ yếu trong mối xung đột giữa tập tục và khát vọng hạnh phúc tự do Mỗi xung đột này đã bừng lên từ sức bật nhạy cảm của ngời anh hùng Mở đầu anh hùng ca là cảnh Hơ Nhị, Hơ Bhị buộc Đăm Săn phải “nối dây”, dù chàng đã có ngời tình là Hơ Bia Trời đã phải hai lần xuất hiện điều chỉnh sự cân bằng cho xã hội, buộc Đăm Săn phải nối dây Thì ở đây, cũng hai lần, ngời anh hùng đặt điều kiện (lần chạy thi, lần chàng muốn có hai cụm hoa đa thần) để biến ý tập tục thành ý chính của chàng, tức là khẳng định quyền quyết định lấy Hơ Nhị, Hơ Bhị

Lê Văn Khoa,