bài tập học kỳ môn xã hội học pháp luật

Đề bài: Phân tích sự tác động của thông tin đại chúng và dư luận xã hộiđến hoạt động thực hiện pháp luật ở nước ta hiện nay Bài làm Nhà nước với vai trò là tổ chức quyền lực đặc biệt chu

Đề bài: Phân tích sự tác động của thông tin đại chúng và dư luận xã hội

đến hoạt động thực hiện pháp luật ở nước ta hiện nay

Bài làm

Nhà nước với vai trò là tổ chức quyền lực đặc biệt chuyên tổ chức và quản lí

xã hội đã ban hành ra pháp luật- một trong những công cụ quản lí xã hội hiệu quả nhất Tuy nhiên, xã hội lại luôn biến đổi không ngừng và có ảnh hưởng rất lớn đến pháp luật, một trong số đó chính là phương tiện thông tin đại chúng và dư luận xã hội Để làm rõ hơn về vấn đề này, em xin được phép chọn đề bài số 5: “Phân tích

sự tác động của thông tin đại chúng và dư luận xã hội đến hoạt động thực hiện pháp luật ở nước ta hiện nay” làm bài tập học kì của môn Xã hội học pháp luật

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I Một số khái niệm

Trước khi đi vào phân tích cụ thể sự tác động của thông tin đại chúng và dư luận xã hội đến hoạt động thực hiện pháp luật chúng ta cần tìm hiểu kĩ một số khái niệm như “thực hiện pháp luật”, “thông tin đại chúng”, “dư luận xã hội” để có những cái nhìn chuẩn xác nhất về vấn đề này mà không bị nhầm giữa những khái niệm na na giống nhau

1 Khái niệm thực hiện pháp luật

Thực hiện pháp luật là một quá trình hoạt động có mục địch làm cho các quy định của pháp luật đi vào thực tiễn cuộc sống, trở thành những hành vi thực tế hợp pháp của các chủ thể pháp luật.1 Như vậy, hiểu một cách đơn giản thì thực hiện pháp luật chính là hoạt động có mục đích của các chủ thể nhằm đưa các quy phạm

1 Giáo trình “Xã hội học pháp luật”- Ngọ Văn Nhân, Nhà xuất bản Hồng Đức, 2012- trang 308

pháp luật đi vào thực tiễn đời sống, để pháp luật trên giấy tờ trở thành pháp luật hiện hữu ngay trong cuộc sống của chúng ta Thực hiện pháp luật bao gồm 4 hình thức cơ bản là tuân thủ pháp luật, chấp hành pháp luật, sử dụng pháp luật và áp dụng pháp luật

Tuân thủ pháp luật là một hình thức thực hiện pháp luật, trong đó các chủ thể pháp luật tự kiềm chế để không thực hiện những hành vi, hoạt động mà pháp luật ngăn cấm.2 Thực tế tuân thủ pháp luật không làm phát sinh quan hệ pháp luật Ví

dụ về tuân thủ pháp luật mà chúng ta có thể thấy là sinh viên không quay cop, trao đổi bài khi thi

Hình thức thứ hai của hoạt động thực hiện pháp luật là thi hành pháp luật (chấp hành pháp luật), trong đó các chủ thể pháp luật thực hiện nghĩa vụ pháp lý của mình bằng hành động tích cực3 Chẳng hạn một nam thanh niên trong độ tuổi

từ 18 đến 27 tuổi hăng hái lên đường nhập ngũ phục vụ quân đội, thanh niên đã chấp hành pháp luật theo quy định công dân nam từ đủ 18 tuổi đến 27 tuổi phải làm nghĩa vụ quân sự

Sử dụng pháp luật là một hình thức thực hiện pháp luật trong đó các chủ thể pháp luật thực hiện quyền chủ thể của mình (thực hiện những hành vi mà pháp luật cho phép).4 Ví dụ về sử dụng pháp luật như việc một người làm di chúc để lại tài sản của mình cho những người thừa kế

Áp dụng pháp luật là hình thức thực hiện pháp luật, trong đó nhà nước thông qua các cơ quan có thẩm quyền hoặc nhà chức trách tổ chức cho các chủ thể pháp luật thực hiện các quy định của pháp luật để tạo ra các quyết định làm phát sinh, thay đổi, đình chỉ hoặc chấm dứt những quan hệ pháp luật cụ thể.5 Điển hình cho

2 3 4 Giáo trình “Xã hội học pháp luật”- Ngọ Văn Nhân, Nhà xuất bản Hồng Đức, 2012- trang 310- 311

3

4

5 Giáo trình “Xã hội học pháp luật”- Ngọ Văn Nhân, Nhà xuất bản Hồng Đức, 2012- trang 311

áp dụng pháp luật là cư quan có thẩm quyền quyết định công nhận quan hệ vợ, chồng đối với anh A, chị B

2 Khái niệm thông tin đại chúng và dư luận xã hội

a Khái niệm thông tin đại chúng

Thông tin đại chúng ở đây được hiểu là thông tin rộng rãi bằng các phương tiện tuyên truyền có đối tượng là đông đảo mọi người Những thông tin này có thể cho một lượng lớn dân chúng biết được Để thông tin có thể truyền đến số đông mọi người thì cần các phương tiện thông tin đại chúng hay phương tiện truyền thông như báo chí, phát thanh, truyền hình, sách, internet,…

b Khái niệm dư luận xã hội

Dư luận xã hội là mộ hiện tượng tinh thần của xã hội, là hiện tượng phức tạp nên có rất nhiều định nghĩa Nhưng nhìn chung, chúng ta có thể hiểu dư luận xã hội là tập hợp các ý kiến, thái độ có tính chất phán xét, đánh giá của các nhóm xã hội hay của xã hội nói chung trước những vấn đề mang tính thời sự, có liên quan đến lợi ích chung, thu hút được sự quan tâm của nhiều người và được thể hiện trong các nhận định hoặc hành động thực tiễn của họ.6 Dư luận xã hội có 5 tính chất cơ bản là tính khuynh hướng, tính lợi ích, tính lan truyền, tính bền vững tương đối- tính dễ biến đổi và tính tương đối trong khả năng phản ánh thực tế xã hội Chúng ta cần phân biệt dư luận xã hội với tin đồn Tin đồn chỉ là tin tức về sự việc, sự kiện hay hiện tượng có thể có thật, có thể không có thật hoặc chỉ có một phần sự thật được lan truyền từ người này sang người khác.7 Tin đồn là dạng thông tin không chính thức, chưa được kiểm chứng, không xác định chủ thể rõ ràng và càng lan rộng thì nội dụng của nó càng xa so với ban đầu Nhưng dư luận thì lại là sản phẩm của tư duy phán xét của cá nhân, nó thể hiện quan điểm, thái độ của cá

6 Tập bài giảng “Xã hội học”, Trường Đại học luật Hà Nội, nhà xuất bản Công an nhân dân, 2014, trang 210

7 Tập bài giảng “Xã hội học”, Trường Đại học luật Hà Nội, nhà xuất bản Công an nhân dân, 2014, trang 213

nhân trước các sự kiện, hiện tượng xã hội và càng lan rộng thì nó lại càng có xu hướng thống nhất về nội dung phán xét hoặc tích tụ lại thành vài hướng cơ bản dù ban đầu có thể bao gồm nhiều luồng ý kiến khác nhau Chẳng hạn dư luận xã hội phản ứng trước thông tin sẽ thu phí xe gắn máy để… chống kẹt xe do Sở Giao thông - Công chánh Thành phố Hồ Chí Minh đề xuất, còn ví dụ về tin đồn như việc chữa bệnh bằng cách dùng tay sờ

II Sự tác động của thông tin đại chúng và dư luận xã hội đến hoạt động thực hiện pháp luật

1 Sự tác động của thông tin đại chúng đến hoạt động thực hiện pháp luật

Với sự phát triển của công nghệ thông tin, các phương tiện thông tin đại chúng, như báo viết, báo hình, báo nói và báo điện tử thường xuyên đăng tải thông tin về các sự kiện, hiện tượng pháp luật xảy ra trong xã hội, hoạt động thực hiện pháp luật của các tầng lớp xã hội và của các cơ quan chức năng, nêu lên những tấm gương điển hình “người tốt, việc tốt” trong việc thực hiện pháp luật, các vụ việc vi phạm pháp luật, tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật,… Những thông tin đó

ở những chừng mực khác nhau tác động đến suy nghĩ, nhận thức và hành vi của mỗi người, khiến cho họ thực hiện pháp luật tốt hơn.8 Như vậy, thông tin đại chúng

có tác động cả về những mặt tích cực và tiêu cực đến hoạt động thực hiện pháp luật

a Sự tác động tích cực

Trước hết, nhờ có các phương tiện thông tin đại chúng mà tất cả mọi người trong xã hội đều có thể biết đến các sự kiện, hiện tượng pháp luật diễn ra trong

8 Giáo trình “Xã hội học pháp luật”- Ngọ Văn Nhân, Nhà xuất bản Hồng Đức, 2012- trang 330

thực tế đời sống một cách đầy đủ và đa dạng nhất Chính từ những thông tin này

mà người dân hiểu pháp luật, từ đó họ tuân thủ pháp luật, chấp hành pháp luật, biết cách sử dụng pháp luật và có thể biết được việc áp dụng pháp luật của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền có đúng hay không

Ví dụ như quy định của Luật hôn nhân và gia đình 2014 về điều kiện kết hôn

là nữ từ đủ 18 tuổi và nam từ đủ 20 tuổi được báo chí nói đến rất nhiều, và người dân đã nắm bắt được thông tin này một cách khá đầy đủ, nhờ đó mọi người đủ tuổi mới đăng kí kết hôn, hiện tượng kết hôn trước tuổi luật định giảm đi khá rõ rệt Đây là một trong những tác động tích cực đầu tiên của thông tin đại chúng đến việc thực hiện pháp luật của các chủ thể trong xã hội, để mọi người hiểu biết pháp luật

và có những hành động, việc làm đúng, tuân thủ pháp luật, không vi phạm pháp luật

Không chỉ “đưa ra” các quy định của pháp luật mà các phương tiện truyền thông còn thường xuyên, liên tục cập nhật, đăng tải những bài viết, những thông tin

về tấm gương “người tốt, việc tốt” trong việc thực hiện pháp luật hoặc những vụ việc vi phạm pháp luật,… Nêu ra những tấm gương đáng được biểu dương phần nào sẽ tạo tâm lí bắt chước đối với người dân, từ đó mà mọi người sẽ “bắt chước”,

sẽ làm theo những việc tốt đã được khen thưởng Và đây cũng là một cách giúp cho mọi người thực hiện pháp luật tốt hơn, làm những việc đáng được khen thưởng

Cụ thể như việc báo Tuổi trẻ đã đưa tin về 3 thiếu niên trả tiền cho người đánh rơi tại Sóc Trăng và được Công an tỉnh khen thưởng Trong đó có 2 em đã phải bỏ học vì hoàn cảnh gia đình, lãnh đạo huyện đã có quyết định hỗ trợ học phí, tiếp sức cho các em đến trường cũng như tùy từng điều kiện gia đình, huyện sẽ hỗ trợ trâu,

bò để phát triển kinh tế một cách ổn định.9 Sự việc trên ít nhiều cũng sẽ tác động

9 https://tuoitre.vn/khen-thuong-3-thieu-nien-tra-tien-cho-nguoi-danh-roi-20180226154208064.htm

đến tâm lí của tất cả mọi người, và chắc chắn sẽ lại tiếp tục có những người, những bạn như 3 em thiếu niên này không tham của rơi

Bên cạnh đó, chúng ta cũng gặp trong cuộc sống hằng ngày không ít những thông tin về các vụ việc vi phạm pháp luật, và cũng thấy được những hình phạt mà Nhà nước áp dụng với các đối tượng vi phạm này Các phương tiện truyền thông đăng tải những thông tin này một cách thường xuyên giúp cho tất cả mọi người thấy những hành vi này mà “tránh xa”, không vi phạm, thấy những hình phạt nghiêm khắc của Nhà nước mà “biết sợ”, tuân thủ, chấp hành và sử dụng pháp luật một cách đúng đắn, cũng như các cơ quan nhà nước cần áp dụng đúng pháp luật Điển hình nhất gần đây là vụ việc mà hầu như tất cả các báo đều đưa tin- ông Đinh La Thăng bị bắt giam và đang được đưa ra xét xử Mọi người biết đến ông Đinh La Thăng là nguyên chủ tịch của hội đồng thành viên Tập đoàn dầu khí quốc gia Việt Nam, Phó trưởng Ban Kinh tế Trung ương, nguyên ủy viên Bộ Chính Trị

và vào ngày 8/12/2107 ông đã bị Cơ quan Cảnh sát điều tra của Bộ Công an khởi

tố bị can, bắt giam do liên quan đến 2 vụ án kinh tế nghiêm trọng.10 Với thông tin này, hầu hết tất cả mọi người đều đã thấy được sự công bằng, nghiêm minh của pháp luật, ngay cả những người ở vị trí cao như ông Đinh La Thăng, pháp luật cũng không bỏ qua Và vô hình chung, qua đây mọi người biết “dè chừng” trước pháp luật, kiềm chế những hành động của mình để thực hiện pháp luật tốt hơn Mặc dù không có sức mạnh cưỡng chế như hệ thống các cơ quan “bạo lực” quân đội, cảnh sát nhưng thông tin đại chúng lại có thể tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho tất cả mọi đối tượng Từ chính những thông tin của mình, truyền thông đại chúng tác động đến sự nhận thức, đến suy nghĩ của mỗi người, để họ cân nhắc hành động của bản thân và thực hiện những việc làm, hành động đúng đắn Trước khi định làm một việc gì đó, họ sẽ nhớ lại những bài viết đã từng đọc trên

10 Xem thêm tại https://vnexpress.net/tin-tuc/phap-luat/ong-dinh-la-thang-bi-bat-3681861.html

báo, trên mạng và nghĩ đến hệ quả mình nhận được, ít nhiều thì thông tin đại chúng cũng đã xác định được hướng hành động cho mọi người Thông tin đại chúng đưa những tấm gương tốt để mọi người học tập, phổ biến pháp luật và nêu ra cả những

“gương xấu” để răn đe mọi người Có thể nói, những tác động tích cực của thông tin đại chúng đến hoạt động thực hiện pháp luật là rất to lớn mà chúng ta không thể phủ nhận

b Sự tác động tiêu cực

Tuy nhiên, cái gì cũng có hai mặt của nó và thông tin đại chúng cũng không ngoại lệ Các thông tin đại chúng hiện nay có rất nhiều, có khi chỉ một vụ việc, nhưng có cả trăm bài báo và trong số đó, có rất ít những thông tin là thông tin

“thực”, có những thông tin bị “thêm mắm, thêm muối” rất nhiều Việc này có ảnh hưởng nhất định đến hoạt động thực hiện pháp luật của người dân cũng như những

cơ quan nhà nước có thẩm quyền Nếu như người dân, người đọc không có “kinh nghiệm” trong việc chọn lọc các thông tin để tiếp thu thì việc không tuân thủ pháp luật, không chấp hành pháp luật hay sử dụng pháp luật sai là rất dễ xảy ra

Một thực tế điển hỉnh đã và đang diễn ra hằng ngày hằng giờ chính là từ khi

có Nghị định 46/ 2016 về quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ và đường sắt rất nhiều báo đưa tin không đầy đủ khiến cho người dân hiểu sai luật Nghị định quy định “phạt 100.000 - 200.000 đồng với cá nhân, 200.000 - 400.000 đồng với tổ chức là chủ môtô, xe máy và các loại xe tương tự môtô khi không làm thủ tục đăng ký sang tên xe (chuyển tên chủ xe trong giấy đăng ký xe sang tên của mình) khi mua, được cho, được tặng, được phân bổ, được điều chuyển, được thừa kế.”, trong khi đó nhiều báo đưa tin giật tít “Từ 1/1/2017 đi

xe không chính chủ sẽ bị xử phạt”, “Từ 2017 đi xe không chính chủ sẽ bị giữ xe”,

…

Và hậu quả là có người mượn xe của bạn đi làm, do vô ý chèn vạch đèn đỏ, khi thấy cảnh sát giao thông có ý tiến đến nhắc nhở, anh này nghĩ đến đây không phải xe của mình, lo sợ bị giữ xe, thu xe như thông tin trên báo nên đã tìm cách lách sang đường rẽ, trốn cảnh sát giao thông, dẫn đến vi phạm quy định tham gia giao thông Thực tế, quy định này áp dụng đối với những người là chủ sở hữu xe chứ không phải áp dụng với người lái xe, vì vậy mà trong trường hợp chúng ta mượn xe thì không hề vi phạm quy định của pháp luật

Những vụ việc vi phạm pháp luật, những “tấm gương” xấu mà thông tin đại chúng đưa ra để nhằm cung cấp thông tin cho người dân, đồng thời cũng nhằm giáo dục, răn đe mọi người để chúng ta có ý thức thực hiện pháp luật tốt hơn, tuy nhiên, đôi khi những thông tin này lại có ảnh hưởng tiêu cực đến mọi người Một

bộ phận không nhỏ những người có tâm lí “bắt chước”, hành động theo cái xấu, dẫn đến vi phạm pháp luật

Trên youtobe đã đưa rất nhiều những video, clip về việc người dân chống đối cảnh sát giao thông, cãi nhau với cảnh sát giao thông,… Một mặt, chúng ta thấy ở những video này có những chiến sĩ cảnh sát giao thông có lỗi thật, nhưng những clip này đã tạo thành một làn sóng mạnh mẽ khiến cho rất nhiều đối tượng “áp dụng” một cách thụ động, chống đối người thi hành công vụ Như một sự việc đã diễn ra trên thực tế vào 16/4/2017 tại Biên Hòa, tài xế xe tải cãi nhau với chiến sĩ cảnh sát giao thông và không chấp hành mệnh lệnh, tiếp tục cho xe tải di chuyển khiến thiếu tá cảnh sát giao thông tử vong.11

Từ những phân tích trên đây, chúng ta thấy thông tin đại chúng có một sức mạnh to lớn, một sự tác động hết sức mạnh mẽ đến hoạt động thực hiện pháp luật của tất cả mọi người Mỗi người cần phải tự mình biết được đâu là cái đúng, đâu là cái sai, phải tự biết tuân thủ pháp luật để làm cho chính cuộc sống của mình trở nên

11 http://wapistan.me/download/kN3IHYxceEk/

tốt đẹp, văn minh và ý nghĩa hơn Lối sống thượng tôn pháp luật cần đặt lên hàng đầu

2 Sự tác động của dư luận xã hội đến hoạt động thực hiện pháp luật

Dư luận xã hội có tác động mạnh mẽ đến hoạt động thực hiện pháp luật, nó gắn với ý chí của cộng đồng, các nhóm xã hội nên nó có tác động rất mạnh mẽ đến suy nghĩ và hành động của mỗi cá nhân Trong một chừng mực nhất định người ta

có thể không sợ sự trừng phạt của pháp luật khi thực hiện những hành vi sai trái, phạm pháp, nhưng lại rất sợ sự phê phán, lên án của dư luận xã hội- một thứ “luật

tiêu cực đến hoạt động thực hiện pháp luật ở những mức độ nhất định

a Sự tác động tích cực

Trong điều kiện xã hội có nền dân chủ rộng rãi, dư luận xã hội được coi là phương tiện kiểm tra xã hội đối với ý thức pháp luật và hành vi pháp luật của mỗi người Dưới áp lực của dư luận xã hội, mỗi người luôn phải xem xét, suy nghĩ, kiểm định trước khi thực hiện một hành vi pháp luật nào đó Nhờ đó ý thức tôn

người khi sống trong cộng đồng đều quan tâm đến những dư luận xã hội đánh giá như thế nào về hành vi của mình, có thể là được dư luận xã hội khen hoặc chê, tuyên dương hoặc phê phán do đó chúng ta thường “nghĩ kĩ” trước khi làm

12 Giáo trình “Xã hội học pháp luật”- Ngọ Văn Nhân, Nhà xuất bản Hồng Đức, 2012- trang 330

13 Giáo trình “Xã hội học pháp luật”- Ngọ Văn Nhân, Nhà xuất bản Hồng Đức, 2012- trang 330- 331

Có không ít những vụ việc phạm tội xảy ra trên thực tế như hiếp dâm, ăn trộm,… bị cả làng phát hiện, lên án tạo thành dư luận xã hội khiến cho người thực hiện tội phạm phải xấu hổ, ăn năn và đi đầu thú Như vậy là pháp luật dù chưa kịp

“xử lí” những đối tượng này thì xã hội đã “ném đá”, “quay lưng” khiến cho chính đối tượng ấy phải tự mình xử lí chính mình

Với tính lan truyền rộng rãi, ban đầu chỉ là ý kiến nhỏ lẻ của một vài người nhưng càng lan rộng thì những ý kiến đó càng có sự thông nhất về nội dung, khiến cho mọi người nhận thức sâu sắc hơn về những vấn đề mang tính bản chất của pháp luật, mọi người từ đó được phổ biến, giáo dục về những quan điểm, tư tưởng pháp luật đúng đắn Nhờ vậy mà việc thực hiện pháp luật của mọi người tốt hơn, chúng ta phải tự điều chỉnh hành vi cũng như cách xử sự của mình để không bị dư luận xã hội lên án Cũng từ đó chúng ta phát huy những mặt tích cực, những hành động tích cực và hạn chế hành vi tiêu cực

Ví dụ như hành vi bạo lực gia đình, chồng đánh vợ thương tích đầy mình mỗi lần say rượu bị cả làng, cả xóm thậm chí cả xã hội lên án, đó là những hành vi không thể chấp nhận được, bị “tẩy chay” Và khi những anh chồng này bị tẩy chay, cũng chính là dư luận xã hội đã giáo dục tất cả mọi người không được bạo hành gia đình, nếu có bạo hành, không chỉ bị pháp luật xử lí mà còn bị xã hội “quay lưng” như thực tế đã diễn ra Như vậy, nhờ có dư luận xã hội mà mọi người sẽ có cho mình những hành vi đúng đắn

Dư luận xã hội còn là nhân tố để giúp xã hội phòng ngừa tội phạm hiệu quả hơn Người dân có thể tố cáo trực tiếp những hành vi phạm pháp mà mình phát hiện ra, từ đó góp phần tích cực vào việc chống tham nhũng, chống tiêu cực, chống tội phạm xảy ra Sức mạnh của dư luận xã hội có thể gây sức ép đến các nhà chức trách, buộc họ không thể “đứng yên”, không làm gì mà phải hành động, phải sửa chữa những sai lầm Khi lên án những vụ bê bối, dư luận xã hội đã phần nào “răn