SLIDE BÀI GIẢNG Độc quyền

Giới thiệu  Doanh nghiệp độc quyền là người bán duy nhất của một loại hàng hóa không có các sản phẩm thay thế tương đương.. Độc quyền tự nhiên: Một doanh nghiệp có khả năng cung cấp hàn

Độc quyền

Monopoly

Nội dung tìm hiểu

lượng như thế nào?

Giới thiệu

 Doanh nghiệp độc quyền là người bán duy nhất của một loại hàng hóa không có các sản phẩm thay thế tương đương

và so sánh độc quyền với cạnh tranh hoàn hảo

có quyền lực thị trường, khả năng ảnh hưởng lên

nghiệp cạnh tranh không có quyền lực thị trường

Nguyên lý kinh tế học vi mô 3

Do đâu xuất hiện độc quyền

nhập thị trường – các doanh nghiệp khác không thể gia nhập thị trường

1 Là doanh nghiệp duy nhất sở hữu nguồn lực quan trọng cần thiết cho quá trình sản xuất

Ví dụ: DeBeers sở hữu hầu hết các mỏ kim cương trên thế giới

2 Chính phủ giao cho 1 doanh nghiệp duy nhất đặc quyền được sản xuất hàng hóa đó

Ví dụ: bằng sáng chế, luật bản quyền

Nguyên lý kinh tế học vi mô

Do đâu xuất hiện độc quyền

3 Độc quyền tự nhiên: Một doanh nghiệp có khả năng cung cấp hàng hóa cho toàn thị trường với chi phí thấp hơn so với phần lớn các nhà sản xuất khác

Ví dụ: cung cấp điện cho 1000 hộ gia đình

Q

Chi phí

ATC

1000

$50

Điện lực

ATC dốc xuống

do FC rất lớn

và MC nhỏ

Nếu chỉ 1 doanh

nghiệp cung cấp dịch

vụ cho cả 1000 hộ thì

ATC sẽ thấp hơn so với

khi có 2 doanh nghiệp,

mỗi doanh nghiệp cung

cấp dịch vụ cho 500 hộ

500

$80

Nguyên lý kinh tế học vi mô 5

Đường cầu độc quyền và đường cầu cạnh tranh

Trên thị trường cạnh tranh,

đường cầu thị trường dốc

xuống

Nhưng đường cầu của bất

cứ doanh nghiệp nào cũng

nằm ngang tại mức giá thị

trường

Doanh nghiệp có thể tăng

sản lượng Q nhưng không

làm giảm giá thị trường

Do đó, 𝑀𝑅 = 𝑷 đối với thị

trường cạnh tranh

D P

Q

Đường cầu của doanh nghiệp cạnh tranh

Đường cầu độc quyền và đường cầu cạnh tranh

Doanh nghiệp độc quyền

là người bán duy nhất, do

đó, họ đối mặt với đường

cầu của thị trường

Để bán được nhiều hàng

hơn, họ phải giảm giá bán

Do đó, 𝑀𝑅 ≠ 𝑷

D P

Q

Đường cầu của doanh nghiệp độc quyền

Nguyên lý kinh tế học vi mô 7

Bài tập thực hành

0 $4.50

1 4.00

2 3.50

3 3.00

4 2.50

5 2.00

6 1.50

n.a

Good Day Hospitality là

doanh nghiệp duy nhất

bán McDonald’s ở TP

Hồ Chí Minh

Bảng bên cho biết biểu

cầu thị trường đối với

McDonald’s

Điền vào chỗ trống của

bảng bên

Hãy cho biết mối quan

hệ giữa P và AR?

Giữa P và MR?

Nguyên lý kinh tế học vi mô

Đường cầu McDonald’s & đường doanh thu biên

-3 -2 -1

0

1

2

3

4

5

0 1 2 3 4 5 6 7 Q

P, MR

MR

$

Đường cầu (P)

1.50

6

2.00

5

2.50

4

3.00

3

3.50

2

4.00

1

$4.50

0

MR

P

Q

–1

0

1

2

3

$4

Nguyên lý kinh tế học vi mô 9

Tìm hiểu về doanh thu biên của doanh nghiệp độc quyền

hành vi này sẽ gây ra hai hiệu ứng lên doanh thu:

 Hiệu ứng sản lượng: sản lượng bán ra nhiều hơn làm tăng doanh thu

 Hiệu ứng giá: giá thấp hơn làm giảm doanh thu

quyền phải giảm giá bán trên tất cả các đơn vị sản phẩm mà họ bán ra Do đó, 𝑀𝑅 < 𝑃

ứng giá lớn hơn hiệu ứng sản lượng (ví dụ như khi sản lượng McDonald’s tăng từ 5 lên 6)

Tối đa hóa lợi nhuận

độc quyền tối đa hóa lợi nhuận bằng cách sản xuất tại mức sản lượng có 𝑀𝑅 = 𝑀𝐶

lượng tối ưu của mình, họ sẽ định giá sản phẩm của mình bằng với mức giá cao nhất mà người tiêu dùng sẵn lòng trả tại mức sản lượng đó

cầu

Nguyên lý kinh tế học vi mô 11

Tối đa hóa lợi nhuận

nhuận tại mức

sản lượng có

𝑀𝑅 = 𝑀𝐶

trên đường cầu

tại mức sản

lượng tối ưu này

Sản lượng

Chi phí và doanh thu

MR

D

MC

Sản lượng tối đa hóa lợi nhuận

P

Q

Nguyên lý kinh tế học vi mô

Lợi nhuận của doanh nghiệp độc quyền

Cũng giống như

doanh nghiệp cạnh

tranh, lợi nhuận

của doanh nghiệp

độc quyền:

(𝑷– 𝑨𝑻𝑪) × 𝑸

Sản lượng

Chi phí và doanh thu

ATC

D

MR

MC

Q

P ATC

Nguyên lý kinh tế học vi mô 13

Doanh nghiệp độc quyền không có đường cung

trường và đường cung cho biết sản lượng phụ thuộc vào giá như thế nào

không phải là người “chấp nhận giá” Sản lượng của

cầu Do đó, không có đường cung cho doanh nghiệp độc quyền

Nghiên cứu tình huống:

Độc quyền với dược phẩm sao chép

Bằng sáng chế đối

với dược phẩm mới

cho phép doanh

nghiệp được độc

quyền tạm thời kinh

doanh dược phẩm đó

Khi bằng sáng chế

hết hạn, thị trường trở

nên cạnh tranh, các

dược phẩm sao chép

xuất hiện

MC

Q

P

D

MR

PM

QM

PC =

QC

Thị trường dược phẩm thông thường

Nguyên lý kinh tế học vi mô 15

Chi phí phúc lợi của độc quyền

𝑃 = 𝑀𝐶 và tổng thặng dư đạt mức cao nhất

𝑃 > 𝑀𝑅 = 𝑀𝐶

 Giá trị của 1 đơn vị hàng hóa mua thêm (P) đối với

người mua lớn hơn chi phí của nguồn lực cần thiết để

sản xuất ra hàng hóa đó (MC)

 Sản lượng độc quyền ở mức quá thấp, tổng thặng dư

có thể tăng lên với mức sản lượng lớn hơn

 Do đó, doanh nghiệp độc quyền gây ra tổn thấy vô ích

Nguyên lý kinh tế học vi mô

Chi phí phúc lợi của độc quyền

P = MC

Tổn thất

vô ích

P

MC

Cân bằng cạnh tranh:

Sản lượng = QC

P = MC

Tổng thặng dư lớn nhất

Cân bằng độc quyền:

Sản lượng = QM

P > MC

Tổn thất vô ích

Q

P

D

MR

MC

QM QC

Doanh nghiệp độc quyền sản

xuất ở mức sản lượng thấp hơn

mức sản lượng hiệu quả xã hội

Nguyên lý kinh tế học vi mô 17

Câu chuyện tình huống

vừa viết một cuốn tiểu thuyết mới, đề nghị 2 triệu USD trọn gói để độc quyền xuất bản tác phẩm này

 100.000 bạn đọc rất hâm mộ và sẵn lòng trả tới $30

 400.000 bạn đọc ít hâm mộ hơn chỉ sẵn lòng trả $5

nhất và công ty vẫn có được 100.000 bạn đọc cuồng nhiệt, và $5 là mức giá mà công ty có thể bán được cho toàn bộ 500.000 bạn đọc trên thị trường

Câu chuyện tình huống

về 3 triệu USD và lợi nhuận là 1 triệu USD

về 2.5 triệu USD và lợi nhuận đạt được là nửa triệu USD

mức giá $30 và bỏ qua 400,000 bạn đọc kém cuồng nhiệt hơn

riêng biệt thì sao?

Nguyên lý kinh tế học vi mô 19

Câu chuyện tình huống

khi nhóm còn lại sống ở Mỹ Ngoài ra, nhóm bạn đọc

ở nước này sẽ khó lòng mua được sách ở nước kia

với giá $30, còn đối với 400,000 bạn đọc ở Mỹ họ sẽ

được là 3 triệu USD ở Úc và 2 triệu USD ở Mỹ, tổng cộng lại là 5 triệu USD, lợi nhuận là 3 triệu USD

doanh nghiệp độc quyền tối đa hóa lợi nhuận

Nguyên lý kinh tế học vi mô

Phân biệt giá

tộc, giới tính)

 Phân biệt giá: hành vi bán cùng một hàng hóa nào

đó theo những mức giá khác nhau cho những khách hàng khác nhau

tăng lợi nhuận bằng cách bán với giá cao hơn cho những người có giá sẵn lòng trả cao hơn

Nguyên lý kinh tế học vi mô 21

Phân biệt giá hoàn hảo với chính sách độc quyền 1 giá duy nhất

Thặng dư tiêu dùng

Tổn thất

vô ích

Lợi nhuận Độc quyền

Khi doanh nghiệp độc

quyền tính cùng 1 mức

tất cả người mua

Kết quả là tạo ra tổn

Q

P

D

MR

PM

QM

Phân biệt giá hoàn hảo với chính sách độc quyền 1 giá duy nhất

Lợi nhuận độc quyền

Hình bên minh họa khi doanh

nghiệp độc quyền sản xuất ở

mức sản lượng cạnh tranh

nhưng với mỗi người mua tính 1

mức giá khác nhau tùy theo

mức sẵn lòng chi trả của họ

Đây được gọi là phân biệt giá

hoàn hảo

Doanh nghiệp độc quyền thu

được lợi nhuận chính là toàn bộ

thặng dư tiêu dùng

Nhưng không có tổn thất vô ích

MC

Q

P

D

MR

Q

Nguyên lý kinh tế học vi mô 23

Phân biệt giá trong thực tế

thi, bởi vì:

 Không doanh nghiệp nào có thể biết được mức sẵn lòng trả của mỗi người mua

 Người mua cũng chẳng nói cho người bán biết

từng nhóm dựa trên một số đặc điểm có thể quan

như độ tuổi

 Ví dụ: giá vé giữ xe với xe tay gas và xe số

Nguyên lý kinh tế học vi mô

Các ví dụ về phân biệt giá

Giảm giá cho người già, sinh viên và những người có khả năng đi xem phim vào những buổi trưa trong tuần Đây là những người có nhiều khả năng có mức sẵn lòng trả thấp hơn so với những người mua nguyên vé vào tối thứ 6

Giảm giá cho những ai ở lại qua đêm tối thứ 7: đây là cách giúp phân biệt giữa những khách doanh nhân có mức sẵn lòng trả cao hơn so với khách du lịch nhạy cảm với giá hơn

Nguyên lý kinh tế học vi mô 25

Các ví dụ về phân biệt giá

Những ai có thời gian để ngồi cắt và sắp xếp các phiếu giảm giá thường là những người có thu nhập thấp và mức sẵn lòng trả thấp hơn so với những người khác

Những gia đình có thu nhập thấp có mức sẵn lòng trả thấp hơn cho chi phí giáo dục đại học cho con em của

họ Các trường phân biệt giá bằng cách thu học phí cao với những sinh viên giàu có và đưa ra sự trợ giúp tài chính có chọn lọc

Các ví dụ về phân biệt giá

Mức sẵn lòng trả của người mua thường giảm xuống với mỗi đơn vị sản lượng tăng thêm, do đó, doanh nghiệp sẽ tính giá thấp hơn khi mua số lượng lớn hơn

Ví dụ: rạp chiếu phim bán một phần bắp rang bơ nhỏ với giá $4, và phần lớn gấp đôi chỉ với giá $5

Nguyên lý kinh tế học vi mô 27

Chính sách công đối với độc quyền

 Ngăn cấm một số hoạt động cản trở sự cạnh tranh, cho phép chính phủ chia cắt các doanh nghiệp độc quyền (ví

dụ như bộ luật chống độc quyền Sherman (1890), bộ luật Clayton (1914)

 Các cơ quan chính phủ kiểm soát giá bán độc quyền

 Đối với doanh nghiệp độc quyền tự nhiên, 𝑀𝐶 < 𝐴𝑇𝐶 tại tất cả các mức sản lượng, do đó, định giá bằng với chi phí biên sẽ gây ra thua lỗ Khi đó, các nhà quản lý trợ cấp doanh nghiệp độc quyền hay định giá 𝑃 = 𝐴𝑇𝐶 và doanh nghiệp độc quyền đạt được lợi nhuận kinh tế bằng 0

Nguyên lý kinh tế học vi mô

Chính sách công đối với độc quyền

Loss

Q

0

P

D

ATC Giá kiểm soát

MC ATC

Nếu các nhà quản lý định giá

𝑷 = 𝑴𝑪, doanh nghiệp độc quyền tự nhiên sẽ thua lỗ

Nguyên lý kinh tế học vi mô 29

Chính sách công đối với độc quyền

 Ví dụ: Dich vụ bưu chính

 Vấn đề: Sở hữu tư thường ít hiệu quả bởi vì nó không đem lại động lực để tối thiểu hóa chi phí

 Các chính sách nói trên đều có những hạn chế Vì vậy chính sách tốt nhất có thể là không cần chính sách gì cả

So sánh giữa doanh nghiệp độc quyền và doanh nghiệp cạnh tranh

Mục tiêu của doanh nghiệp Tối đa hóa lợi nhuận Nguyên tắc để tối đa hóa lợi nhuận MR= MC Lợi nhuận kinh tế trong ngắn hạn? Có

Số lượng doanh nghiệp Nhiều Một Doanh thu biên 𝑀𝑅 = 𝑃 𝑀𝑅 < 𝑃

Sản xuất ở mức sản lượng tối đa hóa phúc lợi? Có Không Khả năng gia nhập trong dài hạn Có Không Lợi nhuận kinh tế trong dài hạn Không Có Khả năng phân biệt giá Không Có

Nguyên lý kinh tế học vi mô 31

Tóm tắt

thị trường Độc quyền xuất hiện do các rào cản gia nhập thị trường như kiểm soát nguồn tài nguyên quan trọng, được chính phủ trao cho đặc quyền sản xuất một loại hàng hóa nào đó, hoặc có lợi thế cung cấp hàng hóa của toàn bộ thị trường ở một mức giá thấp hơn các doanh nghiệp khác

xuống Kết quả là, họ phải giảm giá để bán được nhiều sản phẩm hơn, làm cho doanh thu biên nhỏ hơn giá bán

Nguyên lý kinh tế học vi mô

Tóm tắt

cách sản xuất ở mức sản lượng có doanh thu biên bằng với chi phí biên Nhưng do doanh thu biên nhỏ hơn giá bán, giá độc quyền sẽ lớn hơn chi phí biên, gây ra tổn thất vô ích

nghiệp có quyền lực thị trường) tìm cách tăng lợi nhuận bằng cách bán sản phẩm của mình tùy theo mức sẵn lòng trả của khách hàng Cách thức này được gọi là phân biệt giá

Nguyên lý kinh tế học vi mô 33

Tóm tắt

độc quyền bằng cách quản lý, sử dụng luật chống độc quyền để tăng cạnh tranh, hay sở hữu và điều hành doanh nghiệp độc quyền Do mỗi cách đều có những nhược điểm riêng, và chính sách tốt nhất có thể là chẳng cần phải làm gì cả

tự nhiên

 Kinh doanh một mặt hàng độc đáo nào đó

 Có thị phần lớn và vài đối thủ cạnh tranh không đáng kể

Bài tập thực hành

xuất phim ở Thái Lan có được những thông tin về lượng cầu & chi phí sản xuất DVD mới của họ như

 Trong đó 𝑄 là số lượng bản copy bán được, và 𝑃 là giá được tính bằng THB (1THB = 650 VND)

nhuận cho công ty này

lợi xã hội

Nguyên lý kinh tế học vi mô 35

Bài tập thực hành

phải trả cho giám đốc của hãng phim Công ty đã xem xét 4 phương án sau:

 Một mức phí không đổi 2,000 THB

 50% lợi nhuận thu được

 150 THB cho mỗi sản phẩn bán được

 50% mức doanh thu

giá và mức sản lượng tối đa hóa lợi nhuận

Nguyên lý kinh tế học vi mô