SLIDE BÀI GIẢNG QUẢN TRỊ KINH DOANH QUỐC TẾ CÁC HỌC THUYẾT KINH DOANH QUỐC TẾ

• Chủ nghĩa trọng thươngLý thuyết về lợi thế tuyệt đối Adam Smith • Lý thuyết về lợi thế tương đối David Ricardo • Lý thuyết về sự dồi dào các nhân tố sản xuất • Lý thuyết về đời sống sả

KINH DOANH QUỐC TẾ

CH ƯƠNG 2: CÁC LÝ THUYẾT VỀ MẬU NG 2: CÁC LÝ THUYẾT VỀ MẬU

DỊCH QUỐC TẾ

• Chủ nghĩa trọng thương

Lý thuyết về lợi thế tuyệt đối (Adam Smith)

• Lý thuyết về lợi thế tương đối David Ricardo)

• Lý thuyết về sự dồi dào các nhân tố sản xuất

• Lý thuyết về đời sống sản phẩm quốc tế: kỹ

thuật là yếu tố quyết định trong hình thành và phát triển sản phẩm mới, qui mô và cấu trúc thị trường quyết định chiều hướng mậu dịch.

• Những yếu tố khác: giá trị tiền tệ, thị hiếu người

tiêu dùng

CHỦ NGHĨA TRỌNG THƯƠNG

• Ra đời vào cuối thế kỷ XV đầu thế kỷ XVI ở Anh và Pháp,

Vai trò của giới thương nhân được đề cao và chính họ đề ra lý thuyết cơ bản của trường phái trọng thương

• Coi trọng xuất nhập khẩu và cho rằng chính xuất nhập khẩu

là con đường đem lại phồn vinh cho đất nước Tuy nhiên, quan điểm của phái trọng thương còn hạn chế và rất cực đoan khi coi thương mại quốc tế là một trò chơi có tổng lợi ích bằng không (Zero-sum game),

CHỦ NGHĨA TRỌNG THƯƠNG

• Chủ trương bảo vệ mậu dịch và sản xuất trong nước

bằng các hàng rào thuế quan và cấm ngặt việc xuất

khẩu nguyên liệu, bảo đảm độc quyền kinh doanh nội dịa để dành ưu thế cạnh tranh với nước ngoài, tăng

xuất khẩu, hạn chế nhập khẩu, …

•

• Nêu lên được quan điểm rất tiến bộ là biết coi trọng thương mại quốc tế và cho rằng Chính phủ có vai trò can thiệp nhất định vào hoạt động kinh tế, nhất là hoạt động ngoại thương mở đường cho các tư tưởng tiến bộ trong thương mại quốc tế sau này

Chủ nghĩa trọng thương

– Chủ trương khuyến khích xuất khẩu và hạn chế nhập khẩu

– Lý do: Chế độ vàng bản vị (thặng dư về mậu dịch sẽ dẫn đến thặng dư và tích lũy vàng, và vàng được xem là tài sản quốc gia)

– Lợi ích từ mậu dịch: Lợi ích của bên nầy là thiệt hại của bên kia (Zero-sum-game)

LỢI THẾ TUYỆT ĐỐI

Đến giữa thế kỷ XVIII công nghiệp phát triển mạnh ở Châu Âu, mậu dịch phát triển sâu rộng, tiền tệ được phát hành và hệ thống ngân hàng ra đời

Adam Smith đã đưa ra quan điểm mới về thương mại quốc tế đó là lý thuyết về lợi thế tuyệt đối

Quan điểm của A.Smith đề cao vai trò của cá nhân

“Thuyết bàn tay vơ hình” – invisible hand

LỢI THẾ TUYỆT ĐỐI

• A.Smith cho rằng 2 quốc gia giao thương với nhau thì hai bên

đều có lợi trên cơ sở lợi thế tuyệt đối của mỗi quốc gia

• Lợi thế tuyệt đối được coi là sự khác biệt tuyệt đối về năng

suất lao động (cao hơn) hay chi phí lao động (thấp hơn) để cùng sản xuất ra một loại sản phẩm

• Mỗi quốc gia chỉ nên xuất khẩu các sản phẩm mà mình có

lợi thế tuyệt đối và nhập khẩu các sản phẩm mà mình không có lợi thế tuyệt đối

• Theo lý thuyết này, sự chuyên môn hóa sản xuất các sản

phẩm mà mình có lợi thế tuyệt đối sẽ giúp tài nguyên kinh tế của một đất nước được khai thác hợp lý hơn và thông qua trao đổi mậu dịch quốc tế, tổng khối lượng sản phẩm tiêu dùng sẽ tăng cao hơn và chi phí rẻ hơn so với các trường hợp phải tự sản xuất toàn bộ trong nước

LỢI THẾ TUYỆT ĐỐI

• Ưu điểm : mỗi quốc gia phải chuyên môn hoá sản xuất

các sản phẩm có lợi thế tuyệt đối, đồng thời trao đổi sản phẩm có lợi thế tuyệt đối của các nước khác, thông qua đó để nâng cao hiệu quả của nền kinh tế

• Điểm cốt lõi của khái niệm này cho rằng các quốc gia

giao thương đều có lợi trong các hoạt động thương mại quốc tế.

Lợi thuyết tuyệt đối (Adam Smith, 1776)

– Cơ sở để tiến hành mậu dịch: mỗi bên phải có lợi thế

tuyệt đối về một mặt hàng

– Cơ sở để có lợi thế tuyệt đối: năng suất lao động phải

cao hơn quốc gia còn lại

– Sử dụng mô hình 2x2 để giải thích 3 câu hỏi về mậu

dịch quốc tế: chiều hướng mậu dịch, cơ sở của mậu

dịch, và phúc lợi từ mậu dịch

– Hạn chế: không giải thích được hiện tượng mậu dịch

giữa một quốc gia đã phát triển và một quốc gia đang phát triển

Lợi thế tuyệt đối (Absolute

Khi có mậu dịch quốc tế:

Pw (Một đơn vị hàng x đổi được bao nhiêu y)

0.6 < Pw < 2

Phúc lợi từ mậu dịch Giả sử chỉ có hai lao động tại mỗi quốc gia

Không có MD QT : 14x and 14y

Có MDQT : 20x and 16y

LỢI THẾ SO SÁNH

• Trong tác phẩm “Những nguyên lý kinh tế chính trị và

thuế” xuất bản năm 1817, David Ricardo cho rằng trong mối quan hệ thương mại quốc tế không nên đặt vấn đề lợi ích hai bên phải bằng nhau, mà căn bản là hai bên có lợi hơn so với trường hợp không có trao đổi mậu dịch

LỢI THẾ SO SÁNH

• Cơ sở của luận điểm là: “mỗi quốc gia sẽ chuyên môn hóa sản xuất để xuất khẩu các sản phẩm mà mình có lợi thế so sánh và nhập khẩu trở lại các sản phẩm mà mình không có lợi thế so sánh”

• Khác với lợi thế tuyệt đối của A.Smith, lợi thế so sánh của D.Ricardo được hiểu là sự khác biệt tương đối về năng suất lao động (cao hơn) hay chi phí lao động (thấp hơn) để làm ra cùng một loại sản phẩm

LỢI THẾ SO SÁNH

• Lý thuyết chỉ ra rằng: dù một quốc gia dù không có lợi

thế tuyệt đối, nhưng lại có lợi thế so sánh (tương đối) về một số loại sản phẩm nhất định và biết cách khai thác tốt các lợi thế này thông qua việc chuyên môn hóa sản xuất và thương mại quốc tế thì vẫn có thể nâng cao hiệu quả nền kinh tế của mình.

• Điều này đã khắc phục được nhược điểm cơ bản về lợi

thế tuyệt đối của A.Smith và được coi là một trong những qui luật quan trọng nhất của kinh tế học phát triển.

Lợi thế so sánh (David Ricardo, 1836)

– Cơ sở tiến hành mậu dịch: mỗi quốc gia phải có lợi thế

so sánh cho một mặt hàng

– Lợi thế so sánh: chi phí cơ hội để sản xuất ra mặt hàng đó là nhỏ so với quốc gia còn lại

– Chi phí cơ hội để sản xuất 1 mặt hàng: thể hiện số lượng mặt hàng khác phải hy sinh để sản xuất thêm một đơn vị hàng hóa đang xét

Lợi thế so sánh

– Lợi thế so sánh được

xác định bởi:

– Năng suất tương đối của

mặt hàng đó cao hơn

quốc gia còn lại

– Chi phí cơ hội để sản

xuất mặt hàng đó thấp

hơn so với quốc gia còn

Lý thuyết hiện đại về thương mại quốc

tế của Heckscher – Ohlin:

Lý thuyết hiện đại về thương mại quốc

tế của Heckscher – Ohlin:

• Mơ hình Heckscher-Ohlin được xây dựng thay thế cho

mơ hình cơ bản về lợi thế so sánh của Ricardo Mơ hình Hechscher-Ohlin lập luận rằng cơ cấu thương mại quốc tế được quyết định bởi sự khác biệt giữa các yếu

tố nguồn lực

• Lý Thuyết dự đốn rằng một nước sẽ xuất khẩu những

sản phẩm sử dụng nhiều yếu tố nguồn lực mà nước đĩ

cĩ thế mạnh, và nhập khẩu những sản phẩm sử dụng nhiều yếu tố nguồn lực mà nước đĩ khan hiếm.

Lý thuyết Heckscher – Ohlin:

• Một quốc gia sẽ chuyên môn hóa sản xuất để xuất khẩu các sản phẩm thâm dụng yếu tố sản xuất mà quốc gia đó dư thừa tương đối và nhập khẩu sản phẩm thâm dụng yếu tố sản xuất mà quốc gia đó khan hiếm tương đối, một quốc gia hoàn toàn có thể dựa vào các lợi thế so sánh của mình để xây dựng chiến lược phát triển cho phù hợp

• Tuy nhiên trên thực tế cần phải nghiên cứu khai thác các lợi thế so sánh của mình thông qua hoạt động thương mại quốc tế sao cho hợp lý và hiệu quả nhất trong từng giai đoạn phát triển kinh tế để duy trì và phát huy lợi thế so sánh một các triệt để nhất, đặc biệt là đối với các nước đang phát triển như Việt Nam.

Sự dồi dào của các yếu tố sản xuất (Heckscher, Ohlin,

• Phân nhóm hàng hóa : thâm dụng vốn hoặc thâm

dụng lao động

– (K/L) x > (K/L)y: hàng x thâm dụng vốn, và hàng y thâm

dụng lao động

LÝ THUYẾT VỀ ĐỜI SỐNG SẢN PHẨM

• Lý thuyết này giải thích được hiện tượng vì sao một quốc gia ban đầu là một nước sản xuất và xuất khẩu một sản

phẩm nào đó nhưng sau này nó trở thành nước nhập khẩu chính sản phẩm đó.

• Lý thuyến này nhất mạnh vào hai vấn đề:

– Kỹ thuật là một yếu tố quyết định trong việc hình thành và phát triển sản phẩm mới.

– Qui mô và cấu trúc thị trường quyết định chiều hướng mậu dịch.

Đời sống của sản phẩm quốc tế (Vernon, 1977)

– Phân nhóm các quốc gia: có phát minh (USA),

Đã phát triển (Japan, EU), và đang phát triển

– Chu kỳ đời sống của sản phẩm mới: bắt đầu từ

quốc gia có phát minh trước, sau đó chuyển dịch sang quốc gia đã phát triển, cuối cùng là quốc gia đang phát triển

– Khi sản phẩm đến giai đoạn bão hòa việc đầu tư vào quốc gia đang phát triển tạo điều kiện cho các công ty khai thác lợi thế cạnh tranh

NHỮNG YẾU TỐ KHÁC

• Giá trị tiền tệ: khi xem xét một quốc gia tiến hành mậu dịch với một quốc gia khác chúng ta cầu khảo sát tỷ giá hối đoái giữa hai quốc gia này

• Thị hiếu người tiêu dùng: mậu dịch quốc tế không chỉ đơn thuần dựa trên giá cả, một số người tiêu dùng sẵn sàng trả giá cao cho một loại hàng hoá thậm chí trong trường hợp họ có thể mua một món hàng tương tự với giá thấp hơn

• Việc sẵn sàng trả một giá cao hơn này dựa trên yếu tố tự khẳng định, sự cảm nhận về chất lượng, và những yếu tố tâm lý khác

LÝ DO THIẾT LẬP RÀO CẢN MẬU DỊCH

1 Bảo vệ công ăn việc làm trong nước

2 Khuyến khích sản xuất thay thế nhập khẩu

3 Bảo vệ ngành công nghiệp non trẻ

4 Giảm bớt sự phụ thuộc vào nhà cung cấp

5 Khuyến khích dầu tư trong nước và ĐTNN

6 Giảm thâm thụt trong cán cân thanh toán

7 Khuyến khích hoạt động xuất khẩu

8 Ngăn chặn các công ty nước ngoài bán phá giá

9 Thực hiện mục tiêu chính trị…

CÁC RÀO CẢN MẬU DỊCH

• Rào cản thuế quan

• Rào cản phi thuế quan

– Hạn ngạch nhập khẩu

– Tự nguyên hạn chế xuất khẩu

– Rào cản hành chính: thủ tục, tiêu chuẩn chất lượng, chính sách mua hàng nội địa

– Các giới hạn về tài chính: kiểm soát ngoại hối, – Trợ cấp cho nhà sản xuất trong nước

Các nhược điểm của chính sách bảo

hộ mậu dịch

Các nhược điểm của chính sách bảo

hộ mậu dịch

– Làm tăng giá cả

– Không tạo động lực cải tiến kỹ thuật, nâng cao chất lượng sản phẩm

– Không đạt hiệu quả kinh tế theo quy mô

– Nguồn lực hạn chế của xã hội bị sử dụng lãng

phí

– Tạo đặc quyền cho một số thành phần trong nền kinh tế

LÝ DO THIẾT LẬP HÌNH THỨC CÔNG HỮU

Hỗ trợ quá trình phát triển kinh tế

Tạo nguồn thu cho nhà nước

Bảo vệ một số công ty quan trọng khỏi sự phá sản

Thực hiện các chương trình vì lợi ích kinh tế quốc gia

Tạo một sức mạnh kinh tế và chính trị cho những

thành phần đang nắm quyền lực tại quốc gia

Bảo đảm sự phân phối công bằng mọi hàng hóa dịch vụ cho mọi công dân

LÝ DO ĐƯA RA ĐỂ TƯ NHÂN HÓA

LÝ DO ĐƯA RA ĐỂ TƯ NHÂN HÓA

cho tư nhân

CÁC MỨC ĐỘ HỘI NHẬP KINH TẾ

KHU VỰC MẬU DỊCH TỰ DO

• Là hình thức hợp nhất kinh tế mà trong đó

rào cản mậu dịch giữa các nước thành viên được xóa bỏ.

• Khu vực mậu dịch tự do châu âu(EFTA)

(Áo, Phần lan, Iceland, Thụy điển, thuỵ

sỹ ), khu vực mậu dịch tự do bắc Mỹ

(NAFTA): Mỹ Canada, Mehico, AFTA…

LIÊN HIỆP THUẾ QUAN

• Là hình thức hợp nhất kinh tế trong đó hàng rào mậu dịch giữa các nước trong cùng một khối được xóa bỏ và các nước trong khối đều áp dụng một chính sách thương mại giống

cho các nước bên ngoài.

• Các nước bị mất độc lập trong việc kiểm

soát và hình thành các chính sách kinh tế

riêng của mình.

THỊ TRƯỜNG CHUNG

• Không còn rào cản mậu dịch giữa các nước,

• Aùp dụng một chính sách mậu dịch chung cho các

nước ngoài khối.

• Sự chuyển dịch tự do các yếu tố sản xuất giữa

các nước thành viên.

• Cho phép tái phân bố lại các nguồn lực lao động,

vốn, kỹ thuật một cách hiệu quả hơn dựa trên lý thuyết về lợi thế cạnh tranh tương đối.

LIÊN HIỆP KINH TẾ

• Là hình thức hợp nhất kinh tế cao nhất, nó đặc

trưng bởi sự tự do dịch chuyển của hàng hóa, dịch vụ các nhân tố sản xuất giữa các quốc gia và thiết lập chính sách kinh tế chung cho mọi quốc gia

Liên hiệp chính trị

– Xóa bỏ rào cãn

– Đồng nhất về chính sách mậu dịch

– Đồng nhất về chính sách tài chính, tiền tệ

– Hình thành đồng tiền chung

– Xây dựng hệ thống hành pháp, tư pháp, và lập pháp chung

MỘT SỐ LƯU Ý

• Không nhất thiết phải hội nhập theo thứ tự từ thấp đến cao

• Sự hợp nhất kinh tế dẫn đến tự do mậu dịch luôn tạo ra lợi thế và hiệu quả cho các nước thành viên nhưng

cũng tạo ra sự chệch hướng mậu dịch

• Hợp nhất dẫn đến hiệu quả kinh tế theo qui mô

• Trong phạm vi ngắn hạn một số quốc gia sẽ bị thiệt