Cung, Cầu và Chính sách Chính phủ

Chính sách của Chính phủ làm thay đổi kết cục thị trường tư nhân  Kiểm soát giá  Giá trần: mức giá tối đa được phép bán ra theo luật định của một hàng hóa.. Chính phủ có thể đánh thuế

Cung, Cầu và Chính sách Chính phủ

Supply, Demand, and Government Policies

Nội dung tìm hiểu

 Giá trần và giá sàn là gì? Ví dụ cho mỗi loại

 Giá trần và giá sàn tác động đến kết cục thị trường như thế nào?

 Thuế tác động đến kết cục thị trường ra sao? Các tác động này phụ thuộc vào việc đánh thuế lên người mua hay người bán như thế nào?

 Phạm vi ảnh hưởng của thuế là gì? Những nhân tố nào xác định phạm vi tác động của thuế?

Chính sách của Chính phủ làm thay đổi kết cục thị trường tư nhân

 Kiểm soát giá

 Giá trần: mức giá tối đa được phép bán ra theo luật định của một hàng hóa Ví dụ: giá thuê nhà

 Giá sàn: mức giá tối thiểu được phép bán ra theo luật định của một hàng hóa Ví dụ: mức lương tối thiểu

 Thuế:

 Các nhà hoạch định chính sách dùng thuế để tạo nguồn thu cho mục đích công và để tác động đến kết quả của thị trường Chính phủ có thể đánh thuế vào người mua hoặc người bán thông qua việc thu thuế trên mỗi đơn vị sản phẩm mua/bán

Nguyên lý kinh tế học vi mô 3

Ví dụ 1: Giá thuê căn hộ

Cân bằng khi

không có

kiểm soát giá

P

Q

D

S

Giá thuê

$800

300

Số lượng căn hộ

Nguyên lý kinh tế học vi mô

Giá trần tác động đến kết cục thị trường ra sao?

P

Q

D

S

$800

300

Giá trần

$1000

Khi giá trần cao

hơn giá cân

bằng, giá trần

không có hiệu

lực – không có

tác động đến

kết cục thị

trường

Nguyên lý kinh tế học vi mô 5

Giá trần tác động đến kết cục thị trường ra sao?

P

Q

D

S

$800

Giá trần

$500

250 400

thiếu hụt

Mức giá cân

bằng nằm trên

mức giá trần,

giá trần là một

ràng buộc có

hiệu lực đối với

thị trường, gây

ra sự thiếu hụt

hàng hóa

Giá trần tác động đến kết cục thị trường ra sao?

Trong dài hạn,

cung và cầu co

giãn theo giá

nhiều hơn, do

đó, sự thiếu hụt

sẽ càng lớn

P

Q

D

S

$800

150

Giá trần

$500

450

thiếu hụt

Nguyên lý kinh tế học vi mô 7

Sự thiếu hụt và cơ chế phân phối

 Để đáp ứng với sự thiếu hụt, một số cơ chế hạn chế lượng mua sẽ phát triển một cách tự nhiên: những hàng chờ dài hay phân phối dựa vào sự lựa chọn thiên lệch theo thành kiến cá nhân

 Những cơ chế này thường không công bằng và không hiệu quả: hàng hóa không nhất thiết được phân phối cho người mua đánh giá nó cao nhất

 Ngược lại, cơ chế phân phối trong một thị trường tự

do, cạnh tranh thì đạt hiệu quả và khách quan Khi thị trường đạt đến trạng thái cân bằng của nó, bất

cứ ai chấp nhận trả theo giá thị trường đều có thể mua được hàng hóa Thị trường tự do phân phối hàng hóa theo giá

Nguyên lý kinh tế học vi mô

Ví dụ 2: Thị trường lao động phổ thông

Cân bằng khi

không có

kiểm soát giá

W

L

D

S

Tiền công

$4

500

Số lượng lao động phổ thông

Nguyên lý kinh tế học vi mô 9

Ví dụ 2: Thị trường lao động phổ thông

W

L

D

S

$4

500

Giá sàn

$3

Mức giá cân

bằng cao hơn

giá sàn, mặt

bằng giá không

bị ràng buộc,

giá sàn không

có tác động đến

kết cục thị

trường

Ví dụ 2: Thị trường lao động phổ thông

W

L

D

S

$4

Giá sàn

$5

Mức giá cân bằng

dưới giá sàn, giá

sàn là một ràng

buộc có hiệu lực

trên thị trường tiền

công, cung vượt quá

cầu, gây ra sự dư

thừa lao động (thất

nghiệp)

400 550

dư thừa lao động

Nguyên lý kinh tế học vi mô 11

Bài tập thực hành

40 50 60 70 80 90 100 110 120 130 140

50 60 70 80 90 100 110 120 130Q

P

S

0

D

Xác định tác

động của

A Giá trần

$90

B Giá sàn

$90

C Giá sàn

$120

Nguyên lý kinh tế học vi mô

Đánh giá việc kiểm soát giá

 Một trong Mười Nguyên lý của Kinh tế học: thị trường thường là một cách tốt để tổ chức hoạt động kinh tế

 Giá cả là tín hiệu hướng dẫn sự phân bổ nguồn lực của xã hội Khi các nhà hoạch định chính sách xác định giá bằng cách can thiệp, họ che khuất các tín hiệu

 Kiểm soát giá thường nhằm mục đích giúp đỡ người nghèo, nhưng thường làm tổn thương những người

mà họ đang cố gắng giúp đỡ

 Cách giúp đỡ khác: trợ cấp, ưu đãi thuế thu nhập Nguyên lý kinh tế học vi mô 13

Thuế

 Chính phủ đánh thuế vào loại hàng hóa và dịch vụ

để tạo nguồn thu cho các dự án công (giáo dục, y tế, giao thông, quốc phòng,…)

 Chính phủ có thể thu thuế từ người mua hoặc người bán

 Thuế có thể tính theo phần trăm giá bán hàng hóa, hoặc theo một số tiền cụ thể nào đó tính trên mỗi đơn vị sản phẩm

 Để đơn giản, chúng ta xem xét việc đánh thuế tính trên đơn vị sản phẩm

Ví dụ 3: thị trường bánh pizza

S1

Cân bằng

khi không

có thuế

P

Q

D1

$10.00

500

Nguyên lý kinh tế học vi mô 15

Thuế đánh vào người mua

S1

D1

$10.00

500

Mức giá người mua

phải trả giờ đây cao

hơn mức giá thị

trường $1.50

Giá bán phải giảm

$1.50 để người mua

sẵn lòng mua cùng

mức sản lượng như

trước

P

Q

D2

mức thuế $1.50 trên mỗi sản phẩm đánh vào người mua

$8.50

Thuế

Thuế đánh vào

người mua làm

đường cầu dịch

chuyển xuống dưới

1 khoảng bằng với

mức thuế

Nguyên lý kinh tế học vi mô

Thuế đánh vào người mua

S1

D1

$10.00

500

P

Q

D2

$11.00

P B =

$9.50

P S =

Thuế

Cân bằng mới:

Q = 450

Người bán

nhận được:

P S = $9.50

Người mua trả

P B = $11.00

Chênh lệch

= $1.50 = thuế

450

Nguyên lý kinh tế học vi mô 17

Phạm vi ảnh hưởng của thuế

450

S1

P

Q

D1

$10.00

500

D2

$11.00

P B =

$9.50

P S =

Thuế Trong ví dụ

trên,

người mua trả

thêm $1.00

Người bán

nhận được ít

cách thức mà theo đó gánh

nặng thuế được chia sẻ giữa

các bên tham gia thị trường

Thuế đánh vào người bán

S1

P

Q

D1

$10.00

500

S2

Tác động tức thời của

thuế: tăng chi phí của

người bán thêm $1.50

mỗi bánh pizza

Người bán chỉ cung

cấp 500 bánh pizza

nếu như giá bán tăng

lên $11.50, bù đắp

phần chi phí tăng thêm

$11.50

Thuế đánh vào người bán

làm đường cung dịch

chuyển lên trên 1 đoạn

bằng với mức thuế

Thuế

mức thuế $1.50 trên mỗi sản phẩm đánh vào người bán

Nguyên lý kinh tế học vi mô 19

Thuế đánh vào người bán

S1

P

Q

D1

$10.00

500

S2

450

$11.00

P B =

$9.50

P S =

Thuế

Cân bằng mới:

Q = 450

Người mua trả

P B = $11.00

Người bán nhận

P S = $9.50

Chênh lệch

= $1.50 = thuế

Nguyên lý kinh tế học vi mô

Kết quả như nhau trong cả 2 trường hợp

S1

P

Q

D1

$10.00

500

450

$9.50

$11.00

P B =

P S =

Tax

Thuế tạo ra chênh lệch giữa mức giá mà người mua phải trả

và mức giá mà người bán nhận được

Sự chênh lệch giữa giá của

người mua và giá của

người bán là như nhau, bất

kể thuế đánh vào người

mua hay người bán

Nguyên lý kinh tế học vi mô 21

Bài tập thực hành

50 60 70 80 90 100 110 120 130

140P

S

D

Giả sử chính phủ

đánh thuế $30 trên

mỗi sản phẩm

Tìm mức sản lượng

cân bằng mới, giá

người mua phải trả,

người bán nhận

được và phạm vi

ảnh hưởng của

thuế

Độ co giãn và phạm vi ảnh hưởng của thuế

 Trường hợp 1: Cung co giãn hơn cầu

P

Q

D

S

Thuế

Gánh nặng của thuế

đ/v người mua

Gánh nặng của thuế

đ/v người bán

Giá khi không có thuế

P B

P S

Người bán dễ dàng rời bỏ thị trường hơn người mua, do đó, người mua chịu phần lớn gánh nặng của thuế

Nguyên lý kinh tế học vi mô 23

Độ co giãn và phạm vi ảnh hưởng của thuế

 Trường hợp 2: Cầu co giãn hơn cung

P

Q

D

S

Thuế

Gánh nặng của

thuế đ/v người mua

Gánh nặng của

thuế đ/v người bán

Giá khi không có thuế

P B

P S

Người mua dễ dàng rời bỏ thị trường hơn người bán, do

đó, người bán chịu phần lớn gánh nặng của thuế

Nguyên lý kinh tế học vi mô

Nghiên cứu tình huống:

Ai trả thuế hàng hóa xa xỉ?

 Năm 1990, Quốc hội Hoa Kỳ đã thông qua luật thuế hàng hóa xa xỉ mới đánh vào các mặt hàng như du thuyền, máy bay tư nhân, đồ trang sức, siêu xe…

 Mục tiêu của thuế là nhằm tạo nguồn thu từ những người có đủ khả năng trả thuế - người giàu

 Câu hỏi: ai là người thực sự trả khoản thuế này?

Nguyên lý kinh tế học vi mô 25

Kết luận

 Chính sách của chính phủ có sự tác động đến sự phân bổ nguồn lực

 Đánh thuế làm giảm mức sản lượng cân bằng, do đó nguồn lực sản xuất dành cho ngành đó giảm đi và chuyển sang cho ngành khác

 Tiền lương tối thiểu (có hiệu lực) gây ra sự dưa thừa lao động, do đó làm lãng phí nguồn lực

 Do đó, các nhà hoạch định chính sách cần phải áp dụng các chính sách một cách hết sức cẩn thận

Tóm tắt

 Giá trần là mức giá tối đa theo luật định của một hàng hóa hay dịch vụ Một ví dụ là kiểm soát tiền thuê nhà Nếu giá trần thấp hơn mức giá cân bằng, thì giá trần là có hiệu lực, và lượng cầu vượt quá lượng cung Do kết quả là thiếu hụt, cung của người bán phải hạn chế cầu của người mua

 Giá sàn là mức giá tối thiểu theo luật định của một hàng hóa hay dịch vụ Một ví dụ là lương tối thiểu Nếu giá sàn cao hơn mức giá cân bằng, thì giá sàn

có hiệu lực, và lượng cung vượt quá lượng cầu Vì kết quả là dư thừa Mức lương tối thiểu gây ra dư thừa lao động, hay nói cách khác, tăng thất nghiệp Nguyên lý kinh tế học vi mô 27

Tóm tắt

 Thuế đánh vào một hàng hóa tạo ra chênh lệch giữa giá người mua phải trả và giá người bán nhận được, làm giảm mức sản lượng cân bằng

 Người mua và người bán cùng chia sẻ gánh nặng thuế Sự phân chia gánh nặng thuế không phụ thuộc vào việc thuế đánh vào người mua hay người bán

 Phạm vi ảnh hưởng của thuế phụ thuộc vào độ co giãn của cung và cầu Hầu hết gánh nặng thuế rơi vào bên tham gia thị trường ít co giãn, vì bên tham gia thị trường đó không dễ dàng phản ứng với thuế bằng cách thay đổi lượng mua hoặc bán

Nguyên lý kinh tế học vi mô