Slide bài giảng Tài chính công

Khái niệm, đặc điểm tài chính côngVề hình thức • Tài chính công là các hoạt động thu, chi tiền tệ của nhà nước gắn liền với quá trình tạo lập và sử dụng quỹ tài chính công nhằm đáp ứng

CHƯƠNG IV

TÀI CHÍNH CÔNG

Ths Lê Thị Minh Ngọc Khoa Tài chính – Học Viện Ngân Hàng

TÀI CHÍNH CÔNG

1 Tổng quan về tài chính công

2 Thu tài chính công

3 Chi tiêu công và cân đối ngân sách nhà nước

4 Nợ công

1 Tổng quan về tài chính công

1

• Hàng hóa

công

sự can thiệp của chính phủ

3

Khu vực công

Khu vực công bao gồm khu vực chính phủ

và khu vực được chính phủ kiểm soát

• Chính quyền địa phương

và cơ quan thuộc chính

quyền địa phương

Khu vực công

Khu vực công

Chính phủ nghiệp/Tổ Doanh

chức công

Chính quyền trung ương

Chính quyền địa phương

DN/ tổ chức công tài chính

DN/tổ chức

vê tiền tệ

DN/ tổ chức công phi tiền tệ

DN/ tổ chức công phi tài chính

Hàng hóa công và dịch vụ công

Hàng hóa công là hàng hóa không có tính cạnh tranh

và/hoặc không bị loại trừ trong tiêu dùng

HÀNG

Hàng hóa công thuần túy

Hàng hóa công

có thể loại trừ bằng giá

Cơ sở cho sự can thiệp của chính phủ

Khắc phục những thất bại của thị trường

Phân phối lại thu nhập và nguồn lực, đảm bảo công bằng xã hội.

Nhằm ổn định hóa kinh tế vĩ mô, tạo ra môi

trường cạnh tranh lành mạnh cho các chủ

thể trong nền kinh tế

Hàng hóa khuyến dụng, phi khuyến dụng

Độc quyền

Những thất bại của thị trường

Là những trường hợp mà thị trường cạnh tranh không thể sản xuất ra hàng hóa và dịch vụ ở mức mà xã hội mong muốn.

Độc quyền Ngoại ứng Thông tin bất cân xứng

Những thất

bại của thị

trường

1 2 Khái niệm, đặc điểm tài chính công

Về hình

thức

• Tài chính công là các hoạt động thu, chi tiền tệ của nhà nước gắn liền với quá trình tạo lập và sử dụng quỹ tài chính công nhằm đáp ứng các nhu cầu thực hiện chức năng của nhà nước trong việc cung cấp hàng hoá công cho xã hội

Khái niệm:

Về thực chất

• Tài chính công phản ánh các quan hệ kinh tế trong phân phối nguồn tài chính quốc gia phát sinh giữa các cơ quan công quyền của nhà nước với các chủ thể khác trong nền kinh tế nhằm thực hiện chức năng, nhiệm vụ của nhà nước trong việc cung cấp hàng hoá, dịch vụ công cho xã hội không vì mục tiêu lợi nhuận.

1.2 Khái niệm, đặc điểm tài chính công

1.3 Cơ cấu tài chính công:

1.3.1 Phân loại theo chủ thể quản lý trực tiếp

TÀI CHÍNH CÔNG

Tài chính Tài chính cơ Tài chính

Tài chính chung của Nhà nước

Ngân sách

Nhà nước Quỹ ngoài ngân sách

Tài chính cơ quan hành chính

Tài chính đơn vị sự nghiệp

1.3 Cơ cấu tài chính công

1.3.2 Phân loại theo nội dung hoạt động và cơ chế quản lý

Tài chính công

Ngân sách Nhà nước Nhà nước Tín dụng Quỹ ngoài ngân sách

1.4 Vai trò của tài chính công

mô các hoạt động kinh tế -

xã hội

Chính sách thu

• Chính sách thuế với các sắc thuế, mức thuế suất, chế độ miễn giảm thuế khác nhau góp phần định hướng đầu tư, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi; điều chỉnh cơ cấu kinh tế, khuyến khích

Điều tiết

Thúc đẩy kinh tế tăng trưởng ổn định và bền vững

Đ iều tiết vĩ mô các hoạt động kinh tế - xã hội

thuận lợi; điều chỉnh cơ cấu kinh tế, khuyến khích

mở rộng kinh doanh…

Chính sách chi

• Chi đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội

• Chi hỗ trợ tài chính cho các thành phần kinh tế (trợ giá, trợ cấp, góp vốn liên doanh, đào tạo nhân lực…)

• …

Điều tiết

kinh tế

Đ iều tiết vĩ mô các hoạt động kinh tế - xã hội

Chính sách chi

• Chi trợ cấp, trợ giá

• Chi an sinh xã hội, giải quyết việc làm, xóa đói giảm nghèo, chi cho các chương trình mục tiêu…

2 Thu tài chính công

Xét theo nội dung kinh tế
Xét theo yêu cầu động viên

vào NSNN

Thu tài chính công chính công Thu tài

Thu thường xuyên

Thu không thường xuyên

Thu trong cân đối

Thu bù đắp thiếu hụt NSNN

Thu thường xuyên Thu không thường xuyên

- Thu từ các hoạt động sự nghiệp

- Thu từ bán, cho thuê tài sản, tài

2 Thu tài chính công

- Thu từ bán, cho thuê tài sản, tài nguyên thuộc sở hữu của Nhà nước

- Thu từ vay nợ, viện trợ không hoàn lại của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước

Phân loại thuế

2.1 Thuế

Các yếu tố cấu thành một sắc

Vai trò cơ bản của thuế

Thuế

Khái niệm:

Thuế là khoản thu mang tính bắt buộc được thể chế bằng luật do các pháp nhân và thể nhân nộp cho Nhà nước nhằm đáp ứng các nhu cầu chi tiêu công

• Thuế là công cụ để động viên các

Dưới góc độ

2.1 Thuế

• Thuế là công cụ để động viên các nguồn lực đáp ứng nhu cầu chi tiêu của Nhà nước

Đặc điểm:

• Tính bắt buộc

• Tính bắt buộc • Không hoàn trả trực tiếp

cho người nộp

• Không hoàn trả trực tiếp cho người nộp

• Mang tính giai cấp của Nhà nước

• Mang tính giai cấp của Nhà nước

2.1 Thuế

1

cho người nộp

cho người nộp

2

Nhà nước

3

VAI TRÒ CỦA THUẾ

3 Điều chỉnh

1 Tạo nguồn

thu cho NSNN

2 Điều tiết các hoạt động kinh

tế

3 Điều chỉnh thu nhập hướng dẫn tiêu

dùng

7 Giá tính thuế

8 Khởi điểm đánh thuế

9 Miễn giảm thuế

10 Thưởng phạt

Các yếu tố cấu thành một sắc thuế

1 Người nộp thuế

2 Người chịu thuế

3 Đối tượng đánh thuế

Phân loại thuế

Căn cứ theo đối tượng đánh thuế

THUẾ Thuế thu nhập Thuế tiêu dùng

Thuế tài sản

Căn cứ theo phương thức chuyển giao thuế

THUẾ

Phân loại thuế

Thuế trực thu Thuế gián thu

Một số luật thuế chủ yếu

3

Thuế thu nhập

4

Thuế thu nhập

5 Thuế Xuất

giá trị

gia

tăng

tiêu thụ đặc biệt

thu nhập

cá nhân

thu nhập doanh nghiệp

Xuất nhập khẩu

cá nhân phải nộp khi được

cơ quan nhà nước hoặc tổchức được ủy quyền phục

chức được ủy quyền phục

vụ công việc quản lý nhànước theo quy định củapháp luật

VD: Lệ phí trước bạ, lệ phí

toà án, lệ phí công chứng,

lệ phí cấp văn bằng, chứng chỉ

2.3 Thu khác

- Thu từ hoạt động kinh tế của nhà nước: thu từ lợi tức cổ phầncủa nhà nước tại các công ty cổ phần, thu hồi tiền cho vay (cảgốc và lãi)…

- Thu từ bán hoặc cho thuế tài sản, tài nguyên của quốc gia

- Thu từ nhận viện trợ từ các chính phủ hoặc tổ chức quốc tế

- Thu khác: thu từ phạt do vi phạm pháp luật, tịch thu tài sản…

3 Chi tiêu công và cân đối NSNN

Chi tiêu công là các

khoản chi tiêu của

Căn cứ vào chức năng của Nhà nước:

Chi tiêu công bao gồm:

 Chi xây dựng cơ sở hạ tầng

 Chi hệ thống quản lý hành chính

 Chi cho quốc phòng, an ninh

 Chi toà án và viện kiểm sát

 Chi hệ thống giáo dục

Phân loại chi tiêu công

 Chi hệ thống giáo dục

 Chi an sinh xã hội

Chi các chính sách đặc biệt (viện trợ nước ngoài, ngoại giao )

 Chi khác.

Chi thường xuyên

Chi tiêu

Căn cứ vào tính chất kinh tế

Chi đầu tư phát triển

Chi tiêu công

Chi đầu tư phát triển:

 Khái niệm:

Là quá trình nhà nước sử

dụng một phần thu nhập từ

quỹ NSNN và các quỹ ngoài

ngân sách để đầu tư xây

bảo thực hiện cac mục tiêu

ổn định và tăng trưởng kinh

tế

Chi đầu tư phát triển:

 Nội dung:

- Chi đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng

KT-XH không có khả năng thu hồi hoặc thu hồi vốn chậm.

- Chi hỗ trợ các doanh nghiệp nhà nước, đầu tư góp vốn

cổ phần vào các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực cần thiết cho nền kinh tês

Chi đầu tư phát triển

thiết cho nền kinh tês

 Khái niệm:

Chi thường xuyên là quá trình phân phối và sử dụng thu nhập từ quỹ tài chính công nhằm đáp ứng các nhu cầu chi tiêu gắn liền với việc thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên của Nhà nước về quản lý kinh

tế - xã hội.

Chi thường xuyên

 Nội dung:

Chi cho hoạt động của các đơn vị sự nghiệp văn hóa- xã hội

- Chi cho các hoạt động sự nghiệp kinh tế của Nhà nước (kinh tế, văn hóa – xã hội, giáo dục đào tạo, y tế, thể dục thể thao )

- Chi cho hoạt động quản lý nhà nước (Quản lý tài chính)

- Chi cho các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị xã hội

và các tổ chức khác được cấp kinh phí từ NSNN

- Chi cho quốc phòng- an ninh và trật tự an toàn xã hội

- Chi khác: Chi trợ giá, trả lãi tiền vay, chi hỗ trợ quỹ bào hiểm xã hội…

3.2.1 Cân đối NSNN

 Khái niệm:

Cân đối NSNN là sự cân

bằng giữa tổng thu và tổng

chi NSNN trong một tài

3.2 Cân đối NSNN và tài trợ thâm hụt NSNN

chi NSNN trong một tài

khóa nhất định.

Các quan điểm cân đối NSNN

Quan điểm 1: Lý thuyết cổ điển

Các quan điểm cân đối NSNN

1 Lý thuyết về thăng bằng ngân sách:

- Lý thuyết này cho rằng:

Mỗi năm số thu phải bằng số chi

- Lý do:

 Thứ nhất, tổng số chi không được quá tổng thu

 Thứ hai, tổng thu không được phép quá tổng chi

2 Lý thuyết về ngân sách chu kỳ

Sự thăng bằng của NS sẽ không duy trì trong khuôn khổ một năm mà trong một chu kỳ kinh tế

Các quan điểm cân đối NSNN

3 Lý thuyết về ngân sách cố ý thiếu hụt:

Trong giai đoạn nền kinh tế suy thoái, có thể hy sinh cân bằngngân sách, chi tiêu nhiều hơn để khơi mào cho sự phục hồi nềnkinh tế

Khái niệm:

Thâm hụt NSNN là tình trạng

mất cân bằng NSNN khi số chi

vượt quá số thu ngân sách trong

một tài khóa nhất định.

Khái niệm:

Thâm hụt NSNN là tình trạng

mất cân bằng NSNN khi số chi

vượt quá số thu ngân sách trong

Nguyên nhân

thâm hụt

Nguyên nhân khách quan

Do sự tác động của chu kỳ kinh

tế

Hậu quả do các tác nhân nhân

Cơ cấu thu, chi ngân sách thay

đổi

Do điều hành NSNN không

hợp lý

Giải pháp tài trợ thâm hụt NSNN

• Giảm chi tiêu công 1

• Tăng thu 2

• Vay nợ 3

• Phát hành tiền

4

Nợ nước ngoài

Theo quan điểm của WB

Nợ của Chính Phủ

• Là toàn bộ các khoản

Nợ được Chính phủ bảo lãnh

• Là những khoản nợ

Quan điểm về nợ công

• Là toàn bộ các khoản

nợ trong nước và nước ngoài của Chính phủ

• Các khoản nợ của

doanh nghiệp Nhànước

• Là những khoản nợ trong nước và nướcngoài của khu vực tư nhân do chính phủ bảo lãnh

Theo quan điểm của IMF

KV Tài chính công

• Tổ chức tiền tệ (Ngân hàng trung ương, các tổ

KV phi Tài chính công

• Tổ chức phi tiền tệ (các

tổ chức tín dụng không cho vay mà chỉ có chức năng hỗ trợ phát triển)

• Chính quyền các địa phương

• Các doanh nghiệp phi tài chính nhà nước.

Theo luật quản lý nợ công 2009 Việt Nam, nợ công bao gồm:

Quan điểm về nợ công

Nợ chính phủ: Là các khoản nợ được

ký kết, phát hành nhân danh Nhànước hoặc Chính phủ, các khoản nợ

do Bộ tài chính ký kết, phát hànhhoặc ủy quyền phát hành

Nợ được chính phủ bảo lãnh: là cáckhoản nợ của doanh nghiệp, tổ chứckinh tế trong và ngoài nước, chínhphủ đứng ra bảo lãnh

Nợ chính quyền địa phương : là cáckhoản nợ do ủy ban nhân dân cấptỉnh, thành phố trực thuộc trungương (gọi chung là ủy ban nhân dâncấp tỉnh) ký kết, phát hành hoặc ủyquyền phát hành

Phân loại nợ công

Nợ có lãi suất thả nổi

Căn cứ vào loại tiền

Nợ bằng đồng nội tệ

Nợ bằng đồng ngoại tệ

Tình hình nợ công Việt Nam

Thâm hụtNS

Lãi suất

Tỷ giá thực

Các nhân tô ảnh hưởng đến nợ công

Lãi suấtthực tế

Tốc độ tăngtrưởng kinh

tế

Tỷ giá thực

tế

Vay trong nước

Công cụ được phát hành để vay nợ

• Trái phiếu công trinh

• Trái phiếu ngoại tệ

Trái phiếu

• Công trái xây dựng tổ quốc:

• công trái giáo dục…

Công trái

1 Vay viện trợ phát triển chính thức (ODA)

2 Vay có tính chất thương mại

Vay nước ngoài

3 Vay ưu đãi

4 Phát hành trái phiếu quốc tế

Theo khoản 1 – Điều 7 – Luật quản lý nợ công :

Các chỉ tiêu an toàn về nợ và giám sát nợ công

• Nợ chính phủ so với tổng thu ngân sách

• Nghĩa vụ trả nợ nước ngoài

so với tổng kim ngạch xuất khẩu

NSNN

• Tỷ lệ lãi vay so với thu NS

• Nghĩa vụ nợ dự phòng so với thu ngân sách

• Hạn mức vay thương mại

và bảo lãnh vay nước ngoài của Chính phủ

Sự cần thiết phải đảm bảo an toàn nợ công

Nợ công quá mức sẽ tác động tiêu cực đến tăng trưởng và ổn định kinh tế vĩ mô

Nợ công lớn tạo áp lực dẫn đến lạm phát

Nợ công tạo áp lực đến tỷ giá và cán cân thương mại

Tiềm ẩn nguy cơ dẫn đến khủng hoảng

Tăng gánh nặng nợ công lên thế hệ tương lai

C l i c k t o e d i t c o m p a n y s l o g a n

www.themegallery.com