* Phương pháp nghiên cứu tiểu sử hoạt động của cá nhân người lãnh đạo, quản lý nổi tiếng là phương pháp nghiên cứu con người bằng cách tìm hiểu, đánh giá quá trình hoạt động học tập, làm
Trang 1Câu 1: Tâm lý học lãnh đạo quản lý là một khoa học Đồng chí hãy phân tích vài nét và ý nghĩa trong việc nghiên cứu bộ môn này đối với hoạt động lãnh đạo quản lý.
Trong giai đoạn xây dựng và phát triển kinh tế của nước ta hiện nay, việc áp dụng tri thức tâm lý học để nâng cao hiệu quả hoạt động của các cá nhân, cộng đồng người luôn là yêu cầu bức xúc của xã hội Yêu cầu này ngày càng được thỏa mãn nhiều hơn bỡi những tri thức tâm lý học ngày càng phong phú, sâu sắc hơn nhờ những phương pháp nghiên cứu khách quan khoa học
Tâm lý học lãnh đạo-quản lý là một chuyên ngành của tâm lý học xã hội, là sự ứng dụng của tâm lý học nói chung, là một khoa học chuyên nghiên cứu những hiện tượng tâm
lý diễn ra trong hoạt động lãnh đạo-quản lý, gồm các hiện tượng tâm lý của chủ thể lãnh đạo-quản lý, các hiện tâm lý của khách thể lãnh đạo quản lý, hiện tượng tâm lý trong các hoạt động lãnh-đạo quản lý, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động lãnh đạo quản lý
1 Đối tượng nghiên cứu của tâm lý học lãnh đạo-quản lý là toàn bộ các hiện
tượng tâm lý nảy sinh, vận hành trong hoạt động lãnh đạo quản lý
Thứ nhất, tâm lý học lãnh đạo-quản lý nghiên cứu đặc điểm tâm lý của chủ thể lãnh
đạo-quản lý, tức là người lãnh đạo quản lý Đó chính là những phẩm chất nhân cách và năng lực của người lãnh đạo-quản lý giúp cho họ làm tốt vai trò chỉ huy và điều khiển của mình trong hoạt động lãnh đạo
Thứ hai, tâm lý học lãnh đạo quản lý nghiên cứu những đặc điểm tâm lý của khách thể lãnh đạo-quản lý, là những đối tượng mà chủ thể hướng đến Đó là những đặc điểm,
hiện tượng, phẩm chất tâm lý của cá nhân, nhóm, tập thể thuộc phạm vi lãnh đạo-quản lý
Thứ ba, sự tác động qua lại chủ thể và khách thể: Tâm lý học lãnh đạo-quản lý
nghiên cứu những khía cạnh tâm lý diễn ra của bản thân hoạt động lãnh đạo quản lý, phong cách lãnh đạo quản lý và những khía cạnh tâm lý diễn ra trong hoạt động này, đồng thời hệ thống hoá những đặc điểm, những yêu cầu đặt ra cho việc giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng đánh giá và sử dụng cán bộ trong tình hoạt động cụ thể
2 Xuất phát từ yêu cầu, đối tượng thuộc phạm vi nghiên cứu, môn học tâm lý học lãnh đạo - quản lý đặt ra những nhiệm vụ cụ thể.
Tâm lý học lãnh đạo quản lý nghiên cứu những vấn đề tâm lý của chủ thể lãnh đạo quản lý như nhân cách lãnh đạo quản lý, phong cách lãnh đạo quản lý, uy tín lãnh đạo
quản lý Từ đó giúp người lãnh đạo quản lý rèn luyện tu dưỡng nhân cách của bản thân, sử dụng phong cách lãnh đạo phù hợp, nâng cao uy tín lãnh đạo quản lý, góp phần nâng cao hiệu quả lãnh đạo quản lý
Tâm lý học lãnh đạo quản lý nghiên cứu những vấn đề tâm lý của khách thể quản
lý (tâm lý cá nhân, tâm lý nhóm-tập thể, tâm lý nhóm-tập thể cộng đồng xã hội) Từ đó, giúp
người lãnh đạo quản lý đưa ra các biện pháp tâm lý tác động phù hợp nhằm phát huy vai trò, nhiệm vụ của khách thể lãnh đạo quản lý góp phần nâng cao hiệu quả lãnh đạo quản lý
Tâm lý học lãnh đạo quản lý nghiên cứu những vấn đề tâm lý trong các hoạt động lãnh đạo quản lý, bao gồm tâm lý trong quá trình ra quyết định quản lý, tổ chức thực hiện
quyết định quản lý; tâm lý trong công tác tổ chức cán bộ; tâm lý trong công tác tư tưởng Từ
đó, giúp người lãnh đạo quản lý đưa ra các biện pháp tâm lý tác động phù hợp nhằm đưa ra hiệu quả các hoạt động lãnh đạo quản lý góp phần nâng cao hiệu quả lãnh đạo quản lý
3 Phương pháp nghiên cứu của tâm lý học lãnh đạo-quản lý cũng như các
chuyên ngành tâm lý khác, cũng sử dụng các phương pháp nghiên cứu của khoa học tâm lý nói chung Tuy nhiên, một số phương pháp được biến đổi phù hợp với mục tiêu và nhiệm vụ của riêng Tâm lý học lãnh đạo-quản lý Các phương pháp được dùng phổ biến như:
Trang 2phương pháp này việc chọn đối tượng hỏi ý kiến có vai trò quan trọng.
* Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động là phương pháp nghiên cứu tâm
lý con người bằng cách phân tích kết quả hoạt động của đối tượng như các báo cáo, biên bản, kế hoạch, hiệu quả công tác qua đó đánh giá thái độ, năng lực của đối tượng
* Phương pháp “sắm vai quản lý” là phương pháp nghiên cứu tâm lý con người
bằng cách yêu cầu đối tượng xử lý một tình huống có vấn đề trong hoạt động lãnh đạo quản
lý, từ đó đánh giá nội dung tâm lý, nhân cách của đối tượng, biết được chỗ mạnh, chỗ yếu của người lãnh đạo, của người muốn bổ nhiệm để có biện pháp, phương hướng đào tạo, bồi dưỡng phù hợp
* Phương pháp đo lường tâm lý-xã hội học là phương pháp nghiên cứu con người
bằng cách yêu cầu đối tượng trả lời các câu hỏi soạn sẳn qua trắc nghiệm Tổng hợp kết quả trả lời thông qua các điểm số để đánh giá nội dung tâm lý bên trong
* Phương pháp nghiên cứu tiểu sử hoạt động của (cá nhân) người lãnh đạo, quản lý nổi tiếng là phương pháp nghiên cứu con người bằng cách tìm hiểu, đánh giá quá
trình hoạt động học tập, làm việc, sống của đối tượng chẳng những cho chúng ta thấy được những đức tính cần có của các đối tượng ở trong các giai đoạn lịch sử – xã hội khác nhau
mà còn biết thêm những kinh nghiệm, cách thức giải quyết các tình huống đa dạng, phức tạp trong quản lý, lãnh đạo
Tóm lại, mỗi phương pháp nghiên cứu tâm lý có ưu khuyết điểm khác nhau Do vậy,
cần kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu tâm lý để đánh giá khách quan, khoa học, toàn diện, tâm lý nhân cách của con người
Cùng với những kiến thức tâm lý học nói chung, kiến thức tâm lý lãnh đạo – quản lý
nói riêng có ý nghĩa thực tiễn và lý luận rất lớn trong công tác lãnh đạo quản lý xã hội
cũng như lãnh đạo các tổ chức, các tập thể lao động khác Ý nghĩa ấy thể hiện trong các nội dung cụ thể sau:
1 Môn Tâm lý học lãnh đạo - quản lý nhằm giúp cho việc định hướng, điều khiển, điều chỉnh cho toàn bộ hoạt động của con người, trong đó có hoạt động của lãnh đạo quản
lý Từ đó người lãnh đạo quản lý nắm vững hệ thống tri thức khoa học về tâm lý và có thể
vận dụng, ứng dụng vào việc chẩn đoán tâm lý con người, đồng thời có cơ sở đáng giá sắp xếp cán bộ phù hợp
2 Nghiên cứu môn Tâm lý học lãnh đạo - quản lý nhằm định ra mô hình nhân cách cho người lãnh đạo - quản lý, giúp người lãnh đạo hiểu được những đặc điểm phẩm chất,
nhân cách người lãnh đạo quản lý, từ đó vạch ra con đường, biện pháp để hoàn thiện nhân cách của người lãnh đạo quản lý
3 Môn Tâm lý học lãnh đạo quản lý giúp nhà lãnh đạo - quản lý nắm vững tri thức tâm lý học lãnh đạo quản lý, hiểu được đặc điểm tâm lý của tập thể, nhóm, cộng đồng
thuộc đối tượng lãnh đạo - quản lý, người lãnh đạo sẽ tác động làm cho các cá nhân, tập thể, nhóm, cộng đồng phát huy tính tích cực góp phần nâng cao hiệu quả trong việc lãnh đạo quản lý
4 Môn Tâm lý học lãnh đạo quản lý nhằm tìm ra cơ sở tâm lý của hoạt động lãnh đạo quản lý giúp cho việc nâng cao hiệu quả của hoạt động lãnh đạo quản lý Trong quá
trình nghiên cứu môn học này, người lãnh đạo quản lý có dịp xem xét lại những cơ sở, đặc điểm, hiện tượng tâm lý diễn ra trong các khía cạnh của hoạt động lãnh đạo quản lý giúp
cho người lãnh đạo quản lý có phương pháp khoa học trong việc nhìn nhận đánh giá, định hướng giáo dục đội ngũ cán bộ một cách có hiệu quả.
Trang 35 Với tư cách một môn khoa học chuyên ngành tâm lý học lãnh - quản lý còn mới
mẻ nhưng vô cùng phức tạp, đa dạng đòi hỏi phải được nghiên cứu, ứng dụng thực tiễn, đúc
kết bổ sung lý luận một cách nghiêm túc Do đó, nghiên cứu môn này một mặt ứng dụng tri thức tâm lý vào trong thực tiễn công tác, mặt khác còn hệ thống đúc kết, nâng cao tri thức một cách sinh động nhằm bổ sung lý luận khoa học tâm lý học lãnh đạo quản lý
mới có sức sống có ý nghĩa với thực tiễn xã hội, góp phần nâng cao hiệu quản hoạt động lãnh đạo - quản lý xã hội
Tóm lại, xét về mặt nhận thức tâm lý học lãnh đạo quản lý cung cấp tri thức về các
đặc điểm các quy luật chung của tâm lý con người đặc biệt trong các hệ thống lãnh đạo quản
lý giúp cho các chủ thể của những quá trình này những cơ sở nhận thức để tiến hành công việc một cách có hiệu quả, tránh được những sai lầm không đáng có Sự am hiểu tâm lý học lãnh đạo-quản lý là yếu tố quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản lý xã hội quản lý kinh tế và quản lý nhà nước trong tình hình hiện nay đang đòi hỏi ngày càng cao trong mọi lĩnh vực Đất nước ta đang bước vào thời kỳ đẩy mạnh CNH-HĐH, nhiệm vụ chính trị mới rất nặng nề khó khăn và phức tạp Đòi hỏi Đảng ta phải xây dựng được một đội ngũ cán bộ ngang tầm là yêu cầu bức xúc góp phẩn thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược là xây dựng và
bảo vệ tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.
Đối với bản thân, nhờ môn tâm lý học lãnh đạo-quản lý mà am hiểu được tâm lý của đối tượng quản lý, từ đó mà bố trí sắp sếp công việc phù hợp hơn nhằm góp phần nâng cao hiệu quả trong công lãnh đạo quản lý Mặt khác, cũng nhờ kiến thức tâm lý học về nhân cách người lãnh đạo quản lý mà bản thân có cách nhìn đúng đắn hơn về mình, từ đó biết điều chỉnh nhược điểm, phát huy những ưu điểm nhằm hoàn thiện hơn Cũng nhờ tâm lý học quản lý bản thân học tập được những đặc điểm tâm lý từ đó xây dựng được mối gắn bó đoàn kết trong cơ quan, đơn vị mình
Nghiên cứu tâm lý học lãnh đạo-quản lý, giúp cho bản thân tiến hành công tác lãnh đạo-quản lý nhân viên có hiệu quả, tránh được sai lầm, nâng cao hiệu quả hoạt động của tập thể đơn vị của mình
Trang 4Câu 2: Bằng kiến thức tâm lý học nhân cách Đồng chí hãy phân tích mối quan
hệ giữa đức và tài trong nhân cách người lãnh đạo – quản lý Từ đó đưa ra phương hướng hoàn thiện nhân cách người lãnh đạo – quản lý.
Nhân cách người lãnh đạo là bộ mặt xã hội đặc thù của những cá nhân đóng vai trò
chỉ huy, điều khiển trong hệ thống xã hội nhất định, nó được tạo nên bởi những đặc điểm tâm lý và hành vi xác định phù hợp với vai trò là người chỉ huy, là nhà hoạt động chính trị, nhà tổ chức, nhà chuyên môn và nhà giáo dục Một kiểu nhân cách xã hội đặc thù, là tổ hợp những đặc điểm, phẩm chất tâm lý ổn định nhằm đảm bảo cho người lãnh đạo đạt được hiệu quả trong hoạt động khi thực hiện vai trò xã hội của mình Nhân cách lãnh đạo được xem là yếu tố quyết định đến sự thành bại trong hoạt động của người lãnh đạo-quản lý
Toàn bộ những khuôn mẫu hành vi, những cách ứng xử bộ mặt xã hội là những cái được gọi là nhân cách thì không có sẵn và không ổn định, được hình thành khác nhau trong những xã hội khác nhau, biến đổi trong từng thời kỳ, phụ thuộc vào sự biến đổi của các điều kiện kinh tế-xã hội, chính trị…
Mặc dù có sự khác nhau và sự biến đổi trong nhân cách người lãnh đạo trong các xã hội khác nhau, trong các thời kỳ Bản thân nhân cách người lãnh đạo vẫn có những yếu tố chung nhất và ổn định Điều đó có nghĩa là bất cứ người cán bộ lãnh đạo, trong chế độ xã hội, ở thời kỳ nào, với tư cách là thành viên của nhóm người đóng vai trò chỉ huy đều phải
có một cấu trúc tâm lý xã hội phổ biến đó là:
Một là, xu hướng lãnh đạo-quản lý mỗi cá nhân sống và hoạt động luôn luôn vươn
lên để đạt được cái gì đó trong xã hội Cái đó vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy những hoạt động của họ và được gọi là xu hướng.
Xu hướng của cá nhân là ý chí định hướng tới đối tượng trong khoảng thời gian
tương đối dài nhằm thoả mãn những nhu cầu hay hứng thú hoặc vươn tới những mục tiêu
cao cả mà mỗi cá nhân lấy làm lẽ sống Xu hướng biểu hiện ở các mặt nhu cầu, hứng thú, lý tưởng, thế giới quan và niềm tin Trong đó, đối với người lãnh đạo-quản lý thì:
Nhu cầu là sự biểu hiện mối quan hệ tích cực của cá nhân đối với hoàn cảnh là sự
đòi hỏi tất yếu mà con người thấy cần được thoả mãn để tồn tại và phát triển Mỗi cá nhân
có một thang nhu cầu khác nhau và trong mỗi thang nhu cầu có nhiều thứ bậc khác nhau
Hứng thú là thái độ đặc biệt của cá nhân đối với một đối tượng nào đó, vừa có ý
nghĩa đối với cuộc sống, vừa mang lại cho cá nhân một sự hấp dẫn Việc tạo ra một sản phẩm trong lao động sẽ cho con người niềm vui, đến một lúc niềm vui đó trở thành không thể thiếu được và từ đó đã trở thành sự hứng thú
Lý tưởng là mục tiêu cao đẹp được phản ánh trong não con người dưới một hình
thức, một hình ảnh hoàn chỉnh và mẫu mực nó có tác dụng lôi cuốn mạnh mẽ toàn bộ hoạt động của cá nhân
Thế giới quan của người lãnh đạo-quản lý là hệ thống các quan điểm, những quan
niệm của con người về thế giới xung quanh Thế giới quan của chúng ta được xây dựng trên chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh
Trong cuộc sống, mỗi người đều căn cứ vào một cái gì đó, làm chỗ dựa tinh thần để hoạt động Chỗ dựa này được gọi là niềm tin Niềm tin đúng đắn giúp con người vững vàng trong hoạt động và sống lạc quan
Hai là, năng lực của nhân cách nói lên khả năng của mỗi con người có thể làm
được việc gì và hoàn thành đến mức nào, là sự vận dụng tri thức, kỹ năng, kỹ xảo để giải quyết một công việc cụ thể có kết quả.
Trang 5Năng lực là một tổ hợp các đặc điểm tâm lý độc đáo của cá nhân phù hợp với yêu cầu, tính chất, đặc trưng của một hệ thống nhất định, nhằm bảo đảm cho hoạt động đó đạt
hiệu quả, người lãnh đạo cần có bốn năng lực cơ bản đó là năng lực trí tuệ, năng lực chuyên môn, năng lực tổ chức và năng lực sư phạm.
Ba là, tính cách của người lãnh đạo quản lý, là hệ thống thái độ, quan hệ ứng xử
của con người được hình thành và khẳng định trong suốt quá trình hoạt động, giao tiếp
Trong mỗi người thường có một số nét tính cách tích cực và một số nét tính cách tiêu cực Những nét tính cách được kết hợp với nhau ở mỗi người theo những cách thức nhất
định, từ đó chúng tạo nên phong thái tâm lý đặc thù của mỗi người
Là một cán bộ lãnh đạo quản lý, thái độ đối với Đảng và Nhà nước là lòng trung thành, đối với nhân dân là hết lòng phục vụ và đối với bản thân là thực hiện tốt phê bình và
tự phê bình
Những phẩm chất tính cách của người lãnh đạo quản lý được thể hiện đầy đủ và
sâu sắc trong tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng của người cán bộ là cần, kiệm, liêm chính, chí công vô tư; không tham nhũng và kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng,
có ý thức tổ chức kỷ luật, trung thực, không cơ hội, gắn bó mật thiết với nhân dân, được nhân dân tín nhiệm; gương mẫu về đạo đức, lối sống, có tác phong dân chủ khoa học, có
khả năng tập hợp quần chúng, đoàn kết cán bộ
Bốn là, khí chất của lãnh đạo quản lý, là thuộc tính tâm lý phức hợp của cá nhân,
biểu hiện cường độ, tốc độ và nhịp độ của hoạt động tâm lý, thể hiện thông qua hành vi, cách nói năng của mỗi cá nhân Khí chất của cá nhân cũng đa dạng và khác nhau gồm khí chất hăng hái, điềm đạm, nóng nảy, ưu tư.
Người lãnh đạo quản lý cần xác định khí chất hiện có của bản thân mình cũng như tự nhận thấy những ưu, nhược điểm của từng loại khí chất để khắc phục nhược điểm, biết phối hợp, điều hòa giữa các loại cho phù hợp
Về hoạt động nhận thức, người lãnh đạo quản lý phải nhận thức vấn đề nhanh
chóng nhưng sâu sắc, chín chắn; có năng lực tưởng tượng dồi dào phong phú đồng thời có khả năng phân tích, tổng hợp, so sánh, khái quát hóa, trừu tượng hóa, cụ thể hóa cao
Về đời sống tình cảm, luôn tỏ ra lạc quan, vui tính, dí dỏm, tính tình cởi mở, dễ làm
quen, hòa đồng vui vẻ với mọi người, đồng thời người lãnh đạo-quản lý cần có tình cảm rất sâu sắc và bền vững, dễ thông cảm với những người xung quanh
Về hành động, luôn tỏ ra nhiệt tình, hăng hái, nhanh nhẹn, hoạt bát, xông xáo, sôi
nổi trong các loại hoạt động nhưng biết kiềm chế, bình tĩnh kiên trì, suy nghĩ chín chắn, chu đáo, thận trọng
Từ những yếu tố tạo nên nhân cách người lãnh đạo quản lý như xu hướng, tính cách,
năng lực, khí chất, thì đó chính là đức-tài theo quan điểm của Hồ Chí Minh về cấu trúc
nhân cách người cán bộ cách mạng, trong đó đức là gốc Đức không chỉ là đạo đức thông
thường mà đối với người lãnh đạo cách mạng còn là đạo đức cách mạng Đó là phẩm chất
chính trị tư tưởng, tư cách lối sống, tuyệt đối trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội (CNXH), luôn lấy chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho mọi hành động cách mạng. Người cán
bộ lãnh đạo-quản lý phải rèn luyện đạo đức cách mạng, có lối sống lành mạnh cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư Nếu có tài mà không có đức, thì dù giỏi đến mấy cũng không
lãnh đạo được, ngược lại có đức mà không có tài thì cũng không hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng Do đó, người lãnh đạo quản lý phải có năng lực chuyên môn Năng lực bao giờ cũng gắn chặt với xu hướng, xu hướng của người lãnh đạo quản lý chính là nguyện vọng
Trang 6của Đảng ta vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh Quá trình
thực hiện mục tiêu của xu hướng là quá trình hình thành và phát triển năng lực Năng lực lại quyết định quá trình hiện thực hóa xu hướng của người lãnh đạo-quản lý Đó là yêu cầu đòi hỏi người cán bộ lãnh đạo quản lý phải vừa có đức và vừa có tài, vừa “hồng” vừa “chuyên”
Thời gian qua đội ngũ cán bộ lãnh đạo-quản lý ngày một trưởng thành đảm đương tốt nhiệm vụ, vững vàng trước mọi thử thách và đang là một trong những lực lượng nòng cốt thúc đẩy sự nghiệp phát triển đất nước Bên cạnh đó cũng phải nhìn nhận rằng đội ngũ cán
bộ lãnh đạo vẫn còn nhiều yếu kém và bất cập cả về năng lực lẫn phẩm chất đạo đức
Chủ nghĩa cá nhân cơ hội, thực dụng đang phát triển Tình trạng suy thoái về đạo đức lối sống của một bộ phận cán bộ, công chức, nạn tham nhũng, tệ quan liêu, sự phát triển của các tệ nạn xã hội, hiện tượng chạy chức, chạy quyền, tình trạng thiếu kỷ cương, xa rời nhân
dân đang là nổi lo của xã hội và là một trong những nguyên nhân làm suy giảm niềm tin trong nhân dân Bên cạnh đó, một số cán bộ lãnh đạo-quản lý còn băn khoăn, hoài nghi con đường đi lên CNXH và tính ưu việt của CNXH Về năng lực nhìn chung đội ngũ cán
bộ hiện nay xét về chất lượng, số lượng và cơ cấu có nhiều mặt chưa ngang tầm với đòi hỏi của thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa-hiện đại hóa Tình trạng kém trình độ ngoại
ngữ, tin học, không có khả năng phân tích, tổng kết thực tiễn, nắm bắt các vấn đề đặt ra do
vậy không đưa được những quyết sách phù hợp, kịp thời, thực hiện có hiệu quả đang xảy
ra khá nhiều trong những người lãnh đạo-quản lý Trình độ cán bộ lãnh đạo-quản lý cơ sở
đặc biệt ở cấp xã còn thấp, chưa lôi cuốn, vận động tốt quần chúng Đặc biệt hiện nay, trong lĩnh vực kinh tế, chúng ta đang thiếu những cán bộ lãnh đạo-quản lý giỏi, thật sự có “tầm”
và có “tâm”
Từ lý luận và phân tích nêu trên, chúng ta thấy rằng để hoàn thiện nhân cách người, cán bộ lãnh đạo quản lý phải thực hiện các phương pháp như sau:
Thông qua giáo dục, người cán bộ lãnh đạo quản lý phải được giáo dục về chủ nghĩa
Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối quan điểm của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, phải coi trọng tự học, tự bồi dưỡng thường xuyên của bản thân mình
Thông qua hoạt động, người cán bộ lãnh đạo quản lý rèn luyện được kỹ năng, kỹ
xảo, hình thành và phát triển nhân cách của mình
Thông qua giao tiếp xã hội, người lãnh đạo quản lý sẽ thu nhận, trao đổi thông tin,
phối hợp hoạt động, thiết lập mối quan hệ người và người với nhau
Thông qua rèn luyện trong tập thể, là nơi đưa ra những chuẩn mực để cá nhân đánh
giá đúng mình, tiếp thu kinh nghiệm của xã hội để rèn luyện nhân cách
Tóm lại, nhân cách người lãnh đạo quản lý bao gồm hai yếu tố đức và tài, đó là nhân
tố quyết định sự thành bại của Đảng ta trong chiến lược xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa Để xây dựng một đội ngũ cán bộ ngang tầm với nhiệm vụ, thực hiện hai nhiệm vụ
chiến lược là xây dựng và bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh Mỗi cán bộ đảng viên chúng ta phải rèn luyện nhân
cách mới, nhân cách người cán bộ quản lý có đức, có tài đáp ứng đòi hỏi ngày càng cao của Đảng ta trên con đường công nghiệp hoá-hiện đại hoá, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội ở nước ta
Trang 7Câu 3: Đồng chí hãy phân tích những phẩm chất đạo đức của người lãnh đạo quản lý từ đó nêu lên định hướng của người lãnh đạo quản lý trong giai đoạn hiện nay.
Đất nước ta trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hoá – hiện đại hoá tạo cơ sở vật chất cho việc xây dựng thành công xã hội chủ nghĩa ở nước ta Đây là một nhiệm vụ hết sức gay go và phức tạp đòi hỏi Đảng ta phải xây dựng được một đội ngũ cán bộ ngang tầm có khả năng đáp ứng được yêu cầu của nhiệm vụ cách mạng trong thời đại ngày nay Việc xây dựng và rèn luyện nhân cách đặc biệt là nhân cách của người lãnh đạo quản lý có ý nghĩa quyết định trong chiến lược xây dựng con người của Đảng ta nhân cách người lãnh đạo
quản lý bao giờ cũng có hai mặt đức và tài như Bác Hồ đã dạy đức là cái gốc, là cái quyết định trong nhân cách người cán bộ.
Nhân cách người lãnh đạo quản lý bao gồm các yếu tố xu hướng, năng lực, tính cách và khí chất trong đó xu hướng và tính cách là phẩm chất tâm lý đạo đức là tiêu chuẩn
nền tảng của người cán bộ lãnh đạo
Xu hướng và tính cách hay đạo đức là một sức mạnh tâm lý lôi kéo nhân cách theo
một chiều hướng nhất định trong thái độ hành vi và hoạt động Đó là một áp lực tinh thần của định hướng nhân cách Sức mạnh tâm lý hay áp lực tinh thần ấy là những đặc điểm bên trong vốn có của cá nhân, là những yếu tố thuộc về đời sống tinh thần của cá nhân Có sức mạnh tâm lý, cái áp lực tinh thần có trong mỗi cá nhân quy định cho họ cái phẩm chất đạo
đức và nó trở thành nhân cách lãnh đạo của người lãnh đạo quản lý, nó bao gồm một thế giới quan và một lý tưởng xã hội xác định đã biến thành niềm tin bên trong và thể hiện ra
bên ngoài thành một định hướng chính trị rõ nét như phục vụ cho ai và vì cái gì, vì ai mà phục vụ Một định hướng giá trị cá nhân mang tính chất xã hội rõ nét, có nghĩa là với đạo đức người lãnh đạo, cái làm nên giá trị của nhân cách là một sự nghiệp xã hội, một sứ mệnh cao cả và cuối cùng là một nhu cầu hứng thú trong tổ chức và xếp đặt công việc, trong điều khiển con người
Trong thực tế người lãnh đạo bao giờ cũng thuộc về một xã hội nhất định như phong kiến, tư bản chủ nghĩa, xã hội chủ nghĩa Do đó đạo đức trong phong cách người lãnh đạo cũng khác nhau trong những xã hội khác nhau, sự khác biệt này trước hết là sự khác biệt trong nội dung và tính chất của thế giới quan, của định hướng giá trị cá nhân và cả nhu cầu
có tính nghề nghiệp nữa
Động cơ, sứ mệnh cao cả sự nghiệp của người lãnh đạo xã hội phong kiến phương đông theo đuổi là “gồm thâu lục quốc” là “bình thiên hạ”, còn đối với người lãnh đạo trong
xã hội chúng ta, sự nghiệp hay sứ mệnh cao cả ấy mang nội dung giải phóng dân tộc, giải phóng con người, đạo đức trong nhân cách người lãnh đạo quản lý, trong xã hội chúng ta là một yếu tố đặc biệt, nó được hình thành và biến đổi theo yêu cầu của cách mạng trong từng
giai đoạn Dù có biến đổi như thế nào, thì về mặt xu hướng chung đạo đức trong nhân cách
người lãnh đạo của xã hội chúng ta đều phải có những đặc điểm cơ bản sau đây
Một là, động cơ vì dân, vì nước, vì chủ nghĩa xã hội, đây là một xu hướng cơ bản và
quan trọng nhất trong đạo đức của người lãnh đạo quản lý, không có hoặc không rõ động cơ này thì không thể trở thành người lãnh đạo quản lý của chủ nghĩa xã hội theo đúng nghĩa
của nó “tuyệt đối trung thành với cách mạng, với nhân dân, quyết tâm suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho cách mạng Đó là điều chủ chốt nhất” Động cơ này là yếu tố quy định một
định hướng chính trị rõ nét trong đạo đức của người lãnh đạo phục vụ cách mạng, hoạt động
vì lợi ích của Đảng, của giai cấp lao động và của dân tộc Việt Nam Động cơ này được tạo nên bỡi một thế giới quan duy vật khoa học, một ý tưởng xã hội tiến bộ và nhân đạo, một niềm tin sắt đá của người cộng sản, và một tình cảm dân tộc, tình cảm giai cấp sâu sắc
Trang 8Người lãnh đạo trước hết phải hình thành được cho mình một hệ thống những quan niệm về thế giới và con người phù hợp với quy luật phát triển trên nguyên tắc chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh Một trong những động cơ quan trọng khác quy định đạo đức của người cán bộ lãnh đạo cách mạng đó là tình cảm giai cấp và tình cảm dân tộc Đồng cảm sâu sắc với tình cảm người lao động là sự thù ghét đối với chế độ bóc lột người,
về mặt này sự thấm đậm tình cảm giai cấp trong đạo đức Hồ Chí Minh là một phẩm chất mẫu mực không gì so sánh
Trong việc chuyển đổi nền kinh tế theo cơ chế thị trường hiện nay, tình trạng phân hoá giàu, nghèo là không thể tránh khỏi Trong tình hình như vậy, một tình cảm thật sự có ý nghĩa đối với cán bộ lãnh đạo mọi cấp, mọi ngành ở nước ta hiện nay, yêu nước, yêu đồng bào là một tình cảm đã trở thành truyền thống của dân tộc, của con người Việt Nam và đã trở thành tiêu chuẩn hàng đầu trong đạo đức người lãnh đạo
Hai là, định hướng giá trị của đạo đức mang tính tích cực, tiến bộ và nhân bản,
đạo đức bao giờ cũng gắn liền với một định hướng giá trị nhất định Nghĩa là đạo đức ấy ngã về những giá trị nào trong thái độ, hành vi hoạt động của nó Mỗi người lãnh đạo trong thực tế có thể có những giá trị khác nhau, động cơ thúc đẩy, quy định mọi hành vi và cách ứng xử của họ Với tư cách là một nhân cách lãnh đạo mới xã hội chủ nghĩa, thì những định hướng cá nhân ấy phải có những đặc điểm tuân theo những yêu cầu và đòi hỏi nhất định về mặt xã hội Những đặc điểm trong giá trị của người lãnh đạo thể hiện ở hai mặt, một là những giá trị mang tính chất tiến bộ, tích cực bản chất và nhân bản, mặt khác định hướng ấy phải mang một phong thái biện chứng nghĩa là không biến sự định hướng, sự thúc đẩy thành một động cơ mù quáng, cực đoan
Ba là, nhu cầu và hứng thú điều hành, tổ chức, đây là động cơ quy định khuynh
hướng nghề nghiệp trong đạo đức người lãnh đạo, là một xu hướng đặc trưng nhất trong đạo đức người lãnh đạo Lãnh đạo quản lý được xem là một nghề trong xã hội, nghề đặc biệt Điều đó có nghĩa là đạo đức người lãnh đạo quản lý cũng là một đạo đức nghề nghiệp-nghề lãnh đạo quản lý Xu hướng này được thúc đẩy bởi nhu cầu và hứng thú tổ chức, điều hành, chỉ huy, đó là một xu hướng tâm lý, là sự tìm thấy niềm vui niềm say mê hứng thú trong công việc chung trong việc tổ chức điều hành công việc, trong việc sắp xếp bố trí con người, lôi cuốn họ vào nhiệm vụ cách mạng
Một số định hướng giá trị cần phải có của người lãnh đạo quản lý tạo nên nhân cách, đạo đức của người lãnh đạo quản lý:
Sự hoàn hiện, người lãnh đạo quản lý cần hướng đến sự hoàn thiện như là động cơ
thúc đẩy hoạt động làm cho hiện thực trở nên hoàn thiện, tránh những thiếu sót sai trái của hiện thực
Tính hiệu quả, làm việc có hiệu quả, làm việc để thành công rõ ràng không chỉ là
động cơ bên trong mà còn là yêu cầu của xã hội đối với người lãnh đạo quản lý, người lãnh đạo phải xác định hết sức rõ ràng mục đích của đời mình và phấn đấu đến cùng để đạt được mục đích đó Đó là một nhân cách lớn
Hướng tới những điều có ý nghĩa, hướng tới cái cao cả là một trong những xu
hướng của cá nhân người lãnh đạo quản lý Người lãnh đạo cách mạng phải biết hướng đến
và hành động để lập nên những kỳ tích, xa với những gì tầm thường, thấp kém, vụn vặt
Tình cảm, cũng là một trong những giá trị định hướng trong nhân cách người lãnh
đạo quản lý Người lãnh đạo quản lý nhất là người lãnh đạo cộng sản, cần phải xem tình cảm giữa con người, tình cảm trong tập thể, tình cảm giai cấp, tình cảm đồng bào là một giá trị định hướng là một động cơ để hoạt động
Trang 9Trật tự và nề nếp, cũng là một trong những giá trị định hướng của người lãnh đạo là
người đứng đầu tổ chức hơn ai hết truyền thống người lãnh đạo phải hướng đến sự tuân thủ các nguyên tắc nhất định trong một hệ thống xã hội, lấy tính trật tự và nề nếp làm giá trị định hướng ưu tiên về những lệch lạc Khuyết điểm của hiện thực không khoan nhượng với những gì vi phạm hoặc đe dọa vi phạm những chuẩn tắc hiện hành
Sức mạnh và uy lực, đây cũng là giá trị quan trọng mà người lãnh đạo cần hướng
dẫn Trong xu thế quy định đạo đức người lãnh đạo không thể không có cái sức mạnh và uy lực Cái thứ này được biểu hiện ở tinh thần dũng cảm, sự can đảm và cao nhất là chủ nghĩa anh hùng cách mạng
Tri thức và sự khôn ngoan, là một giá trị cần thiết mà người lãnh đạo phải hướng
tới để hoàn thiện nhân cách của mình, hướng tới giá trị này người lãnh đạo sẽ là người quan sát và nhìn nhận mọi sự kiện hiện tượng một cách sáng tạo có khả năng nhìn thấy đằng sau các sự vật hiện tượng nhưng ý nghĩa bản chất hơn
Phối hợp điều hoà hoạt động của những thành viên, nhằm đạt đến mục tiêu đã định là nhiệm vụ của người lãnh đạo xu hướng này hướng tới sự hài hoà, hoà hợp tạo cho nhân cách đạo đức người lãnh đạo có những đặc điểm tâm lý quan trọng như sự kiên nhẫn, khả năng biết lắng nghe phong thái vô tư và sự mềm mỏng cần thiết
Tính cách, là hệ thống thái độ, quan hệ ứng xử của con người được hình thành và
khẳng định trong suốt quá trình hoạt động, giao tiếp Trong mỗi người thường có một số nét tính cách tích cực và một số nét tính cách tiêu cực Những nét tính cách được kết hợp với
nhau ở mỗi người theo những cách thức nhất định, từ đó chúng tạo nên phong thái tâm lý đặc thù của mỗi người
Là một cán bộ lãnh đạo quản lý, thái độ đối với Đảng và Nhà nước là lòng trung thành, đối với nhân dân là hết lòng phục vụ và đối với bản thân là thực hiện tốt phê bình và
tự phê bình
Những phẩm chất tính cách của người lãnh đạo quản lý, được thể hiện đầy đủ và
sâu sắc trong tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng của người cán bộ bao gồm cần, kiệm, liêm chính, chí công vô tư Không tham nhũng và kiên quyết đấu tranh chống tham
nhũng, có ý thức tổ chức kỷ luật, trung thực, không cơ hội, gắn bó mật thiết với nhân dân, đựơc nhân dân tín nhiệm Người lãnh đạo phải gương mẫu về đạo đức, lối sống, có tác phong dân chủ, khoa học, có khả năng tập hợp quần chúng, đoàn kết cán bộ
Tóm lại, qua phân tích xu hướng, tính cách của người lãnh đạo quản lý đó là những
phẩm chất đạo đức là cơ sở tạo nên việc hình thành những chuẩn mực về phẩm chất đạo đức của người lãnh đạo quản lý…Những phẩm chất ấy giúp cho mỗi cán bộ Đảng viên chúng ta những kinh nghiệm quý báu trong việc rèn luyện và trao dồi nhân cách phẩm chất đạo đức người lãnh đạo quản lý trong giai đoạn mới công nghiệp hoá – hiện đại hoá đất nước; đáp ứng nhu cầu đòi hỏi của Đảng ta trong chiến lược xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa
có đức, có tài, vừa hồng vừa chuyên, đủ tư cách ngang tầm nhiệm vụ cách mạng hiện nay, vì
mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.
Trang 10Câu 4: Vận dụng kiến thức môn học tâm lý học lãnh đạo vào công tác tổ chức, cán bộ để xây dựng tổ chức vững mạnh.
Công tác tổ chức-cán bộ thực chất là khoa học về con người, là một công việc rất khó khăn, phức tạp, là một trong những vấn đề có ý nghĩa chiến lược, đòi hỏi phải có tính khoa học, nghệ thuật Để công tác này đạt hiệu quả cao, nhất thiết phải vận dụng kiến thức tâm lý học và tâm lý học xã hội-những khoa học về đời sống tinh thần, tư tưởng của từng người và từng nhóm người
Tổ chức là một nhóm chính thức trong đó giữa các thành viên có liên hệ chặt chẽ
với nhau theo một cách thức nào đó và cùng phối hợp hoạt động để hướng tới một mục tiêu chung.
Công tác tổ chức là hoạt động nhằm thiết lập, vận hành một tổ chức thông qua việc
đánh giá, lựa chọn, đào tạo-bồi dưỡng, bố trí, sắp đặt những con người vào những vị trí nhất định cũng như tác động đến nhu cầu, lợi ích, ý chí, tình cảm, năng lực hoạt động thực tiễn của con người nhằm hướng tới mục đích chung.
Một tổ chức tồn tại dưới dạng hoàn chỉnh đều có một số nhân tố chung, tạo thành nền tảng cho tổ chức tồn tại và vận hành Đó là các thành tố như mục tiêu của tổ chức, con người, tương quan nhân sự trong tổ chức, phương thức và phương tiện hoạt động, bản sắc của tổ chức
Mục tiêu của tổ chức là yếu tố khởi đầu, quan trọng nhất của bất kỳ tổ chức nào, là
nền tảng để đảm bảo cho tổ chức đó tồn tại, vận hành và phát triển Việc xác định đúng và
rõ mục tiêu cho tổ chức mang nhiều ý nghĩa là cơ sở để củng cố và phát triển một tổ chức; thay đổi quy mô, tính chất, nội dung hoạt động của một tổ chức; là cơ sở để thống nhất quan điểm, thái độ, quy chế, lợi ích và một số giá trị chung khác của tổ chức; để mọi người phối hợp hành động với nhau một cách chặt chẽ, giúp đỡ lẫn nhau trong công việc và trong sinh hoạt; là cơ sở để kiểm tra, đánh giá, điều khiển, điều chỉnh hành vi của các cá nhân ở các đơn vị khác nhau của tổ chức; là cơ sở để đánh giá bầu không khí tâm lý tích cực trong tập thể, sự đoàn kết, thống nhất trong hoạt động, trong việc xác định giá trị của tổ chức
Trong khi thực hiện mục tiêu chung của tổ chức thì mỗi cá nhân đồng thời cũng đạt được mục tiêu riêng của mình và ngược lại, làm được điều đó sẽ tạo ra được một động lức rất lớn để duy trì và phát triển tổ chức
Con người của tổ chức là yếu tố trung tâm của mọi tổ chức, là cơ sở tồn tại của tổ
chức Không thể hình thành một tổ chức nếu như không có con người Con người ở đây không phải là con người trừu tượng, mà là các cá nhân cụ thể với những đặc điểm tâm sinh
lý xác định Trong tổ chức thì con người là nhân tố cơ bản và năng động nhất Với nổ lực chủ quan con người sẽ phát huy hay triệt tiêu các yếu tố khác của tổ chức Bất kỳ người nào trong tổ chức cũng gắn với một vài chức năng nhất định Đòi hỏi mỗi người cần phải có một trình độ kiến thức, các phẩm chất và năng lực tương xứng với nhiệm vụ và quyền hạn mà người đó được trao
Cơ cấu của tổ chức là yếu tố tạo ra, duy trì sự tồn tại và hoạt động của một tổ chức
nhất định, là sự sắp xếp các bộ phận, các cá nhân cấu thành của tổ chức thành một hệ thống hoàn chỉnh và hợp lý, sao cho toàn bộ tổ chức đó hoạt động nhịp nhành, có hiệu quả
Trong tổ chức, phải xác định rõ vị trí, vai trò, trách nhiệm, quyền hạn, nghĩa vụ, lợi ích của mỗi người, mỗi bộ phận Tương quan nhân sự trong tổ chức chịu sự chi phối, quy định của loại hình tổ chức, quy mô, tính chất, phạm vi hoạt động của tổ chức
Phương thức hoạt động của tổ chức là quá trình làm cho tổ chức trở nên sống động,
bao gồm cơ chế hoạt động và quy trình hoạt động Cơ chế hoạt động là hệ thống các phương