Học tập theo phương pháp buzan

Sách trình bày phương pháp của buzan,đây là người thầy của những kỹ năng và phương pháp,sách giúp bạn có thêm những kỹ năng học tập.giúp bạn thành công hơn trong việc học..

TONY

BUZAN Sách hướng dân

kƒ năng học tập theo phương pháp

BUZAN

The Mind Set

Use Your Head

Use Your Memary

Master Your Memory

‘The Speed Reading Book The Mind Map® Book

The Hlustrated Mind Map* Book

Embracing Change

tady Skills Handb published by

|, UK and Nhan Tri Viet Co

sk arrangement

Vietnam

Sách hướng đẫn kỹ năng học tập theo phương pháp BUZAN

Công ty TNHH Nhân Trí Việt gia

quyển bin dich dénp Viet, 2008

Được ăn đặc quyên rại Việt Nam, phát hành trên roàn thể giới, theo lợp:

nhượng bản quyền giữa Pearsan Education

Dù đang học thi môn nào trong chương trình đại học, bạn có khả năng không nhớ và sử dụng được thông tin,

dữ liệu, sự kiện, số liệu và chỉ dẫn tham khảo nhanh và

hiệu quả tương xứng với tiềm năng vốn có của bạn Điều này có thể do:

® Không có “Cẩm nang Vận hành” cho bộ não

Những nỗi lo sợ hoàn toàn chính đáng và các cảm xúc

tiêu cực này xuất phát từ những điều bạn nhìn thấy, bạn

thừa nhận, bạn chấp nhận và bạn biết mọi người cũng

cảm thấy như thế Nhân đây tôi cũng xin nói rằng chúng

hoàn toàn vô bổ

Vòng xoáy tệ hại của nổi sợ trong học tập

Hãy hình dung cảnh tượng này (nếu bạn chưa gặp phải

tình huống đó): giáo viên thảy cuốn sách đánh “phịch” lên bàn và tuyên bố đây là cuốn sách ôn tập của bạn Bài

kiểm tra sẽ được ra trong sách, do vậy, nếu bạn không

nghiên cứu kỹ và nắm rõ từng khái niệm thì bạn chắc

chắn rớt Vì thế, bạn mang sách về và đọc thật chậm,

thật kỹ

Bạn làm đúng như thế cuốn sách mới đồ sộ làm sao

và đầu óc bạn cũng dần nặng trĩu Rồi bạn tìm đủ mọi

cách lần tránh: bạn lục tủ lạnh, xem TV, gởi tin nhắn cho

bạn bè¿ mãi rồi bạn cũng phải đối mặt với cuốn sách

dày cộm Chuyện gì sẽ tiếp diễn?

Giả sử bạn đọc trong hai giờ, một quãng thời gian dài, tốc độ học trung bình với những quãng ngừng tập trung như thông lệ, thường thì bạn mất năm phút để đọc một trang và mười phút để ghi chú Rốt cục, sau hai giờ, bạn hầu như quên sạch những gì đã đọc và chỉ hoàn tất

một phần nhỏ của sách Bạn hoàn toàn có thể nhìn thấy

phần nội dung được đọc ít ỏi ấy, nó mới khó và nhọc nhăn làm sao! Bạn nhức mắt, ù tai, đau đầu, rát cổ, mỏi lưng, ê mông Nói chung là bạn mệt mỏi toàn thân Đã vậy, bạn còn phần lớn nội dung phải đọc cho xong và

bạn biết mình sẽ quên hầu hết trong số đó Khi duyệt qua các ghi chú tuần tự khủng khiếp của mình tuần này qua tuần khác, tháng này qua tháng khác, duyệt đến đâu quên đến đó — giống

GIỚI THIỆU 9

10 SÁCH HƯỚNG DẢN KỸ NẢNG HỌC TẬP THEO

PHƯƠNG PHÁP BUZAN

như gieo hạt nào thì chết hạt đó, trong khi thi cử thì cận

kề, bạn biết là số phận đã an bài Và quả đúng như thế!

Bạn nản quá và thốt lên: “Dẹp quách cho xong!” rồi bỏ đi uống bia Điều này dẫn tới việc bạn sa vào quay cóp, nhờ

vả bạn bè, sục sạo trên mạng, cố gắng làm cho giảng viên

phải tiết lộ thông tin Tất cả hành động trên xét ra đều

hoàn toàn hợp lý, vì bạn suy nghĩ đúng: học kiểu đó rõ ràng là phí phạm thời gian Bạn phải học cách làm đúng Giờ đây, bạn có thể làm đúng nếu thực hành theo Sách Hướng dẫn Kỹ năng Học tập theo Phương pháp Buzcm Vòng xoáy tiêu cực trên sẽ trở thành kinh

và phương pháp tiếp cận vấn đề, sau đó mới đọc kỹ từng

chương Mỗi chương bàn đến một khía cạnh khác nhau

về chức năng của bộ não, cung cấp cho bạn nhiều phương cách “khai mở” và điều khiển bộ não như một công cụ học tập hiệu quả hơn gấp bội

Chương 1: Bộ não của bạn thật sự kỳ điệu hơn bạn nghĩ cho thấy bộ não của bạn là hay có thể là một công cụ học

tập hết sức kỳ diệu đối với bạn Việc nghiên cứu các trường hợp sinh viên áp dụng chương trình BOST được

chú trọng nhằm minh chứng cách ứng dụng và tính đa năng của chương trình này trong các bối cảnh học tập khác nhau Chương này giải thích tại sao bạn đừng bao

giờ đánh giá thấp tiềm năng của bản thân và hướng dẫn

bạn cách khai mở khả năng kỳ diệu đến khó tin của bộ não

Chương 2: Các trở ngại đôi với việc học tập hiệu quả

xem xét các “khối chắn” và rào cản về tỉnh thần, cảm xúc

và thể chất ngăn cản việc học tập hiệu quả nhằm giúp

bạn xử lý và tự tin trước áp lực thi cử cận kề Các kỹ

năng then chốt của chương trình BOST sẽ được trình bày trong các chương sau

Chương 3: BOST cung cấp cho bạn chiến thuật đễ thực hành của BOST gồm 8 điểm nhằm Chuẩn bị và ững dụng

cho việc học Giai đoạn Chuẩn bị gồm các kỹ năng then

chốt như đọc lướt, phân bố thời gian, ôn lại trí nhớ, xác

định câu hỏi và mục tiêu Còn giai đoạn Áp dụng được

chia thành các kỹ năng Đọc tổng quát, Đọc trước các chủ điểm, Đọc chỉ tiết và Đọc ôn lại

Chương 4: Đọc nhanh Có phải bạn đọc chậm đến mức

ngủ luôn trong thư viện trường? Hiển nhiên, bạn cần tăng tốc độ đọc cũng như hiểu các nội dung đang học và

ôn tập Chương này không chỉ đề cập cách nắm vững kỹ

thuật đọc nhanh mà

GIỚI THIỆU 11

12 SÁCH HƯỚNG DÀN KỶ NÂNG HỌC TẬP THEO

PHƯƠNG PHÁP BUZAN

còn hướng dẫn phương pháp tập trung, đọc lướt, đọc dò

dữ liệu và quan trọng hơn là cách môi trường và tư thế học tác động đến thiên hướng và nguyện vọng học tập của bạn Chương này sẽ giúp bạn tiết kiệm thời gian và học hiệu quả hơn Khi áp dụng các kỹ năng đọc nhanh song song với kỹ thuật lập Sơ đồ Tư duy (xem chương 6

và 7) vào việc ôn tập, bên cạnh đó là tận dụng trí nhớ

của mình (chương 5), bạn sẽ tự tin hơn

Chương 5: Nạp năng lượng tồi đa cho trí nhớ của bạn Trong chương này, tôi sẽ hướng dẫn các kỹ thuật chính

mà bạn cần sử dụng để nhớ, chúng sẽ hỗ trợ cho việc

tiếp thu kỹ thuật lập Sơ đồ Tư duy ở chương 6 và 7 của

bạn Ngoài ra, tôi còn trình bày phương pháp nâng cao

trí nhớ cả trong lẫn sau khi học Thêm vào đó, hai Hệ

nhớ Then chốt hỗ trợ cho việc học của bạn cũng sẽ được

giới thiệu nhằm giúp bạn ghi nhớ thông suốt các tiểu

mục trong danh sách

Chương 6: Sơ đồ Tư duy trình bày cách ghi nhớ độc nhất

vô nhị, nhớ lại và ôn tập, một phương pháp phản ánh

“các sơ đồ” bên trong tâm trí bạn Sơ đồ Tư duy là công

cụ hỗ trợ trí nhớ đa chiều và ôn tập hữu hiệu Việc thấu hiểu cách bản thân tư duy sẽ giúp bạn sử dụng từ và hình ảnh dưới dạng các Sơ đồ Tư duy để ghi lại, ôn tập,

nhớ lại, nhớ, sắp xếp, tư duy sáng tạo, giải quyết vấn đề

trong khi học và ôn thi Ngoài ra, bạn còn có khả năng

lưu giữ, nhớ lại, vận dụng thông tin và đữ liệu một cách

hiệu quả

Chương 7: Cách mạng hóa việc học của bạn với Sơ đồ Tư

duy và BOS í là bước cuối cùng trên con đường dẫn đến

thành công Ớ chương này, chúng tôi sẽ hướng dẫn bạn cách áp dụng các kỹ thuật Sơ đồ Tư duy đã được hoàn

thiện vào mọi mặt trong học tập Bạn sẽ học cách lập Sơ

đồ Tư duy cho sách giáo khoa, đĩa DVD, ghi chũ bài

giảng, đồng thời bạn còn khám phá những tiện ích của

việc lập Sơ đồ Tư duy khi học nhóm

Hãy xem lại các kỹ năng then chốt nếu cần và ĐỪNG

đọc Sách Hướng dẫn Kỹ năng Học tập theo Phương pháp Biizan tuần tự từ đầu đến cuối Tôi xin nhắc lại, mồi

phần của sách này phải là trang đầu tiên Và bạn cần thực hành thường xuyên nếu muốn sử dụng hiệu quả

các phương pháp và thông tin trình bày trong sách Ớ

mỗi phần khác nhau đều có các bài tập và gợi ý để bạn

thực hành thêm Ngoài ra, bạn cần lập thời gian biểu

riêng để học và luyện tập, cố gắng duy trì càng triệt để càng tốt Sau khi đã tập hợp những thành tố then chốt của chương trình BOST, bạn có thể kết hợp tất cả các

phương pháp này để tạo ra một nếp học tập toàn diện:

® Học tập siêu hiệu quả: ® Sắp xếp một cách hiệu quả

® Đọc bất cứ loại sách nào với tốc độ nhanh hơn trước

Giờ thì hãy chuẩn bị khai thác triệt để tiềm năng của

bạn để học tập hiệu quả và đạt được thành công với sự

trợ giúp của chương trình BOST - sự kết hợp tối ưu giữa

các kỹ thuật Đọc nhanh, lập Sơ đồ Tư duy và nhớ lại -

nhằm tận dụng nguồn tài sản giá trị nhất của bạn, đó

biết cách khai thác nó thì học hành sẽ không còn là công việc lo âu, căng thẳng mà trở nên nhanh chóng,

dễ dàng và hiệu quả

Bộ não kỳ diệu của chúng ta bắt đầu tiến hóa cách đây

trên 500 triệu năm nhưng chỉ trong 500 năm gần đây,

chúng ta mới phát hiện bộ não nằm trên đầu chứ không phải ưong bụng hay tìm (điều mà Aristotle và nhiều nhà

khoa học tên tuổi khác đã tin) Kỳ điệu hơn, 95% vốn

kiến thức hiện nay của chúng ta về bộ não và phương

thức hoạt động của nó chỉ được khám phá ong vòng mười năm trở lại đây Điều này có nghĩa chúng ta còn

quá nhiều điều phải tìm hiểu

Bộ não của bạn có năm chức năng chính:

1 Bộ não tiếp nhận thông tin bằng các giác quan

2 Bộ não giừ lại, ghi nhớ và cho phép chúng

ta truy cập thông tin khi cần (Dù không phải lúc nào bạn cũng cảm nhận được điều này!)

3 Bộ não nhận biết các dạng thức và sắp

xếp thông tin hợp lý bằng cách khảo sát và xem xét ỷ

nghĩa thông ting

4 Bộ não kiểm soát cách bạn xử lý thông tin theo các phương pháp khác nhau, tùy thuộc tình trạng sức khỏe, quan điểm cá nhân và môi trường của bạn.

5, Tác xuất: Bộ não của bạn tác xuất thông tin nhận được bằng ý nghĩ, ngôn từ, hình vẽ, chuyển động cùng tất cả những hình thức sáng tạo khác

Các kỹ thuật được trình bày trong Sách Hướng dẫn Kỹ năng Học tập theo Phương pháp Buzan sẽ giúp bạn tận dụng những chức năng trên bằng cách hướng dẫn bộ não học, phân tích, lưu giữ, truy xuất thông tin hiệu quả

và kịp thời

Con người với hai bộ não

Cách bộ não điều khiển các quy trình siêu nhanh này thậm chí còn gây kinh ngạc hong Phat hién mang tính

đột phá năm ở việc chúng ta nhận biết con người có hai

bộ não trên đầu chứ không phải một và chúng hoạt động theo các mức độ khác nhau ở những lĩnh vực tư duy

khác nhau Hai bên của não, hay còn gọi là hai vỏ não,

được nối với nhau bằng một mạng lưới vô cùng phức tạp gồm các sợi thần kinh có tên là Corpus Callosum,

đảm nhiệm chức năng chính là xử lý mọi loại hoạt động

tư duy khác nhau

Phải

Trái

Bộ NÃO CỦA BẠN THẬT sự KỲ DIỆU HƠN BẠN NGHỈ 19

20 SACH HUONG DAN KY NANG HOC TAP THEO

PHƯƠNG PHÁP BUZAN

ở hầu hết mọi người, vỏ não trái xử lý:

© Suy luận, từ ngữ, liệt kê, xâu chuỗi, số và phân tích -

những hoạt động được xem là “học thuật Trong lúc não

trái đảm trách các hoạt động trên thì não phải có xu hướng nằm ở trạng thái sóng alpha' hoặc nghỉ ngơi và

sẵn sàng hỗ ượ

Vỏ não phải xử lý:

® Nhịp điệu, trởng tượng, màu sắc, mơ mộng, nhận

thức về không gian, Gestalt (tính toàn thể hay có thể diễn tả là 'tổng thể lớn hơn các bộ phận cộng lại”) và kích thước

Các công trình nghiên cứu tiếp theo cho thấy, khi con

người được khuyến khích phát triển một lĩnh vực tư duy mà trước đây họ bị cho là yếu kém, sự phát triển này có khuynh hướng tạo ra tác động đồng bộ thúc đẩy tất cả các lĩnh vực tư duy khác cùng phát triển chứ

không phải kìm hãm chúng Hơn nữa, mỗi bán cầu não

có khả năng đảm nhận những kỹ năng tư duy của nửa

não bên kia siêu việt hơn ta nghĩ Ngoài ra, mỗi bán cầu

não còn có thể xử lý một phạm vi hoạt động tư duy rộng

lớn và tinh tế hơn rất nhiều

Ví dụ, Einstein từng thi rớt môn tiếng Pháp, ồng chơi

vĩ cầm, hoạt động nghệ thuật, lái thuyền và tham gia

“những trò chơi tưởng tượng" Einstein cho rằng nhờ các

trò chơi tưởng tượng ấy mà ông đã tích lũy được vốn tri

thức khoa học vô cùng quý giá Vào một ngày mùa hạ, trong lúc mơ mộng trên đồi, ông trởng tượng mình

đang cưỡi lên những tia nắng bay

của mạt trơi 'mọt cacn pm lý', ong nnạn ra vũ trụ

phải có hình cong và kiến thức 'hợp lý' mà ông từng được dạy trước đây chưa hoàn chỉnh Các con số,

phương trình và từ ngữ mà ông sử dụng để tư duy về hình ảnh mới này mang lại cho nhân loại Thuyết Tương

đối - kết quả tổng hợp giữa vỏ não trái và phải

Tương tự, các họa sĩ vĩ đại cũng chứng tỏ khả năng

tư duy ở “cả hai bên não' Người ta tìm thấy không phải

cuốn sổ tay ghi đầy các câu chuyện về những cuộc chè

chén say sưa hay sơn phết vung vãi để tạo ra tuyệt tác

mà là những mẩu ghi chú như sau:

Thức dậy lúc 6 giờ sáng Dành ngày thứ mười bảy để

vẽ bức tranh thứ sáu trong loạt tranh mới nhất: Pha bốn phần cam với hai phần vàng để tạo một hỗn hợp màu và đặt ở góc trên bên trái của bức vẽ để tạo độ tương phản với các kiến trúc hình xoắn ốc ở góc dưới bên phải, hướng đến sự hài hòa trong mắt người thưởng lãm

Quảlà những minh chứng đầy thuyết phục về mức độ

đan xen hoạt động của vỏ não trái với những hoạt động

mà chúng ta thường cho là thuộc phạm vi xử lý của vỏ não phải

22 SÁCH HƯỚNG DÀN KỶ NÀNG HỌC TẬP THEO

PHƯƠNG PHÁP BUZAN

Bộ Mật mã Da Vinci khác

Một người mà hàng nghìn năm qua trở thành minh

chứng hùng hồn về khả năng vô tận của con người khi

cả hai bên vỏ não đều phát triển đồng thời là Leonardo

đa Vinci Vào thời bấy giờ, ông được xem là người ưu việt nhất trong mỗi lĩnh vực sau: nghệ thuật, điêu khắc,

sinh lý học, khoa học tổng quát, kiến trúc, cơ khí, giải

phẫu học, vật lý học, phát minh, khí tượng học, địa chất học, kỹ thuật xây dựng và hàng không Ông còn có khả năng chơi, sáng tác và hát những bản ballad ngẫu hứng

trong các cung điện châu Âu khi ông được ai đó ném cho

bất kỳ nhạc cụ nào ông không phân tách mà kết hợp các khả năng tiềm tàng khác nhau¿ Những cuốn sổ ghi chép

khoa học của Leonardo da Vinci chứa đầy các bản vẽ và

hình ảnh 3 chiều Thú vị hơn, bản phác thảo hoàn chỉnh

các bức họa vĩ đại của ông thường trông như các họa đồ

kiến trúc Chúng bao gồm những đường thẳng, góc, đường cong và các con số cho thấy sự kết hợp giữa toán

học, luận lý học và các phép đo đạc chính xác

Tận dụng tiềm năng trí tuệ của bạn

Khi chúng ta cho mình có tài ở lĩnh vực này hay bất tài ở lĩnh vực khác thì đường như ÿỹ ta muốn nói, có những lĩnh vực của chúng ta đã được phát huy hiệu quả và có

những lĩnh vực vẫn chưa được đánh thức — những tiềm năng có thể đơm hoa kết trái trong thực tế nếu được vun ưồng đúng cách

Đừng để hai bên của não hoạt động độc lập mà cần

phối hợp với nhau để đạt được hiệu quả cao nhất Cùng

một lúc, bạn càng kích thích hai bên não nhiều chừng

nào thì chúng càng phối hợp hiệu quả chừng ấy để giúp

bạn:

® Tư duy tốt hơns ® Nhớ nhiều hơn

© Nhớ lại ngay tức thời

Kích thích học tập sẽ xuất hiện dưới dạng BOST, chương trình Kỹ thuật Học tập theo Quan hệ Hữu cơ của Buzan.

Bằng việc sử dụng các kỹ năng học tập độc đáo đã được

hoàn thiện cho cá nhân — kết hợp giữa Sơ đồ Tư duy,

Tư duy Mở rộng, Đọc nhanh, Nhớ lại sau khi học và các

Kỹ năng Học tập then chốt khác của Buzan, khả năng

làm chủ việc ôn tập, học, đọc hiểu, học thi và luyện thi

của bạn sẽ chuyển biến tích cựcz Để tạo thêm lòng tin nơi bạn, hãy xem xét hai trường hợp dưới đây:

Nghiên cứu trường hợp Eva

“Đìmg bao giờ nói với ai là người đó ngu dot hay bất tài

Tất cả chúng ta đều có tiềm năng và quan trọng là bất cứ

ai cũng có cơ hội khai thác tiềm năng đó Nhung điều chúng ta cần là phương pháp thích hợp với bản thân Cúc

kỹ thuật của Buzan vừa dễ học mà hiệu quả không ngờ,

do vậy, tôi hoàn toàn tán thành việc giới thiệu các kỹ thuật này cho sinh viên, học sinh nhằm giúp họ nâng cao

niềm vui học tập lên mức tôi đa."

Eva, một nhà nghiên cứu đã thay đổi các kỹ thuật học tập của mình bằng việc lập Sơ đổ Tư duy

Bộ NÀO CỦA BẠN THẬT sự KỲ DIỆU HƠN BẠN NGHỈ 23

24 SÁCH HƯỚNG DÀN KỸ NÀNG HỌC TẬP THEO

PHƯƠNG PHÁP BUZAN

Chuyện học hành của Eva thật lao đao Nhà trường đã

xếp cô vào hạng “đần độn và nói thẳng với cha mẹ cô là

cô “chẳng hy vọng gỲ vượt qua các kì thi Tuy nhà trường

thẳng thừng chê Eva dốt nhưng kỳ thực là cô mắc chứng

khó đọc (một chứng bệnh hiện đã được nhiều người biết đến) Mặt khác, cô cũng rất ham học và sau khi được một chuyên gia tầm lý giáo dục kiểm tra vào năm 13

tuổi, cô biết mình có chỉ số IQ trên mức trung bình Eva

nói: Từ đây, tôi biết mình phải học theo cách khác Khi

người ta chê tôi dốt và không thể qua nổi cấp độ 4A (4

Levels), tôi càng học hành chăm chỉ hơn đếchmg mình họ sai Tôi vốn ngang bướiig wó:`

Mười sáu tuổi, khi đang học năm nhất của cấp độ A,

Eva khám phá ra Sơ đồ Tư duy Cô may mắn có một gia

sư biết cách truyền cảm hứng và một gia đình luôn hỗ

trợ hết mình cũng như hoàn toàn tin tưởng nơi côs

Chính mẹ cô đã tìm được gia sư này, người đánh giá Eva

bằng ‘tiém nang’ thay vi ‘két qua’, tìm hiểu về con người

Eva và nghiên cứu phương pháp học sao cho hiệu quả

nhất Gia sư của Eva dạy cô phương pháp lập Sơ đồ Tư

duy và mở ra cho cô một chân trời mới về khả năng học tập

Eva nhớ lại: 2Tính trực quan sinh dộng thật ân tượng

và do mê tổ chức, tôi đưa tất cả nội dung lên một mật giấy."

Các Sơ đồ Tư duy là công cụ vô giá hỗ trợ cho tất cả các môn học của Eva từ cấp độ A cho đến các bằng cấp chuyên môn về tiếp thị

“Trong các môn học, tôi liên tục dạt kết quả cao với

nhiều điếm xuất sắc và giỏi Thậm chí có môn tôi đạt điểm

cao nhất nước (bài thi CAM Advertising)."

Eva kết luận: 'Trường học từ lâu đã dập tắt niềm đam mê học tập của tôi, đến mức chỉ nghĩ đến việc học

tiếp ba năm đại học nữa là tôi đã cảm thấy kinh hoàng

Đày quả là trải nghiệm đáng biwn vì tôi biết lẽ ra mình phải ham học hơn mới phải Sơ đồ Tưdựỷ và các kỹ thuật học tập của Tony Buzan đã hâm nóng lại trong tôi niềm đam mê học tập và tôi vẫn còn ấp ủ nó cho đến ngày nay." Nghiên cứu trường hợp Edmund

Vào năm 11 tuổi, khi đang học ở trường dự bị, Edmund

đã định hình một mơ ước rõ ràng Cậu muốn vào

'Winchester College, một trong những trường tư hàng

đầu ở Anh Nhưng để đạt được mục tiêu này, cậu phải học hành cật lực mới mong đạt được mức điểm mà

trường Winchester yêu cầu Chín tháng trước ngày tham

dy ky thi Common Entrance Exam, diém s6 cia cau

vẫn chưa đủ chuẩn và mục tiêu dường như quá xa vời

Mẹ của Edmund, nhờ biết được công trình của Tony Buzan và những kỹ thuật học tập của ông, đã dạy cậu cách lập Sơ đồ Tư duy và áp dụng nó vào việc học ở

trường Đây thực sự là một bước ngoặt đối với Edmund

và rất nhanh chóng, thay vì cảm thấy chới với bởi tám

môn học mà mình phải vượt qua,

(*) Một kỳ thi óf Anh dành cho học sinh trường dự bị

muốn vào trường tư — ND

Bộ NÀO CÚA BẠN THẬT sự KỲ DIỆU HƠN BẠN NGHĨ 25

26 SACH HUONG DAN KY NANG HOC TAP THEO

PHƯƠNG PHÁP BUZAN

Edmund trở nên chủ động hơn và lập ra thời gian ôn tập

và học Trước hết, cậu lập một Sơ đồ Tư duy chung cho tám môn học và “nhìn tổng quát để xác định môn nào

cần đầu tư nhiều hơn Sau đó, cậu lập Sơ đồ Tư duy cho

từng môn và tạo nhánh cho các đề mục chính của môn

đó Nhờ vậy, chỉ trên một mặt giấy duy nhất, cậu đã có

toàn bộ chương trình học cho một môn và dễ dàng tập

trung vào các chủ đề mà cậu nghĩ mình cần phải ôn tập hoặc học nhiều hơn Cuối cùng, khi kỳ thi đến, thay vì sợ hãi, cậu chỉ việc sắp xếp ÿ tưởng và câu trả lời bằng cách tạo ra các Sơ đồ Tư duy giản lược Kết quả vô cùng mỹ

mãn Edmund đậu tất cả các môn một cách dễ đàng và được học ở ngôi trường mình mơ ước

Chương 2

Các trở ngại đối với việc học tập hiệu quả

30 SÁCH HƯỚNG DẪN KỶ NÀNG HỌC TAP THEO

ôn thi Chương này vạch ra những khó khăn thường

thấy nhằm giúp bạn đối mặt và vượt qua nỗi sợ hoàn

toàn chính đáng trong thi cử, kiểm tra, đánh giá, tự luận,

luận văn và khối lượng kiến thức từ các môn học Ba trở

ngại chính của việc học tập hiệu quả là:

® Người học miễn cưỡng

thứ thật chu đáo để chuẩn bị cho buổi học Khi mọi thứ

đã trật tự ngăn nắp, anh ta còn cẩn thận chỉnh sửa mỗi

món một lần nữa, chủ yếu để có thêm thời gian nghĩ ra

cái cớ trì hoãn đầu tiên Rồi anh ta nhớ ra là lúc sáng, mình vẫn chưa đọc hết những chuyên mục yêu thích

trên báo Anh ta biết rằng không nên để những chuyện lặt vặt như thế quấy rầy trong lúc học

Thế nên anh ta rời khỏi bàn học, xem lướt qua tờ

báo và nhận thấy có nhiều bài viết đáng quan tâm hơn

mình nghĩ lúc đầu Khi lật sang các trang, anh ta còn

thấy cả chuyên mục giải trí Lúc này mà tính đến lần giải

lao đầu tiên kể ra cũng là ý tưởng hay, đó có thể là một chương trình TV thú vị kéo đài trong nửa giờ từ 8 - 8.30

tối chẳng hạn

Rồi anh ta tìm được chương trình đó nhưng nó lại

bắt đầu lúc 7 giờ Thế là anh ta nghĩ: 'Chà, mình vừa trải qua một ngày làm việc vất vả Chương trình này sắp bắt đầu rồi và dù sao, mình củng cần nghỉ ngơi đôi chút Có

thư giãn thì mới học tốt được £ Rồi anh ta trở lại bàn

học lúc 7.45 tối vì phần mở đầu của chương trình tiếp theo hấp dẫn hơn dự kiến

ớ giai đoạn này, anh ta vẫn còn lượn lờ trên bàn học,

các ngón tay ung dung nhịp nhịp vào cuốn sách cho đến

khi sực nhớ là mình phải gọi điện thoại và gởi tin nhắn

cho hai đứa bạn học Giống như các bài báo anh quan

tâm, tốt nhất là đừng để những thứ như thế này quấy

rầy thì mới học hành nghiêm túc được

Tất nhiên là gọi điện và nhắn tin qua lại vừa thú vị lại vừa lâu hơn nhiều so với dự tính ban đầu, nhưng cuối cùng thì anh chàng dũng cảm này cũng quay lại bàn học

vào lúc 8.30 tối

Lúc này thì anh ta ngồi vào bàn thật sự, mở sách ra

với vẻ mặt đầy quyết tâm và bắt đầu đọc (thường là trang thứ nhất) thì cảm nhận được đợt tấn công đầu

tiên của cơn đói và khát

CÁC TRỞ NGẠI ĐỐI với VIỆC HỌC TẬP HIỆU QUẢ 31

32 SÁCH HƯỚNG DÁN KỸ NÀNG HỌC TẬP THEO

PHƯƠNG PHÁP BUZAN

Quảlà tai họa vì anh ta biết mình càng trì hoãn chừng

nào thì càng bị cơn đói hành hạ chừng ấy Khi đó, chắc chắn anh sẽ mất tập trung

Giải pháp duy nhất và hiển nhiên là ăn uống chút ít, nhưng vì mỗi lúc càng có nhiều món khoái khẩu xuất

hiện đúng lúc cơn đói lên đỉnh điểm nên bữa ăn nhẹ trở

thành buổi yến tiệc:

Vậy là chướng ngại vật cuối cùng đã dẹp xong Anh

ta trở lại bàn với niềm tin vững chắc là lần này không có

gì ngăn cản được quyết tâm học tập Nhưng khi đọc lại

mấy dòng đầu trên trang một thì anh ta cảm thấy tức bụng và cơn buồn ngủ bắt đầu xâm chiếmz¿ Anh nghĩ tốt hơn hết là nên xem một chương trình hấp dẫn lúc 10

giờ, trong nửa giờ xem tivi thức ăn sẽ được tiêu hóa bớt

và sau đó, mình mới có thể bắt tay vào việc

Vào lúc 12 giờ, chúng ta thấy anh chàng nằm ngủ say

sưa trước màn hình TV

Thậm chí đến lúc này, nếu anh được ai đó đánh thức,

anh ta cũng nghĩ là sự việc không đến nỗi tồi tệ Dù sao,

anh ta cũng được nghỉ ngơi thoải mái, ăn một bữa no né,

xem mấy chương trình thú vị và giảm bớt căng thẳng, chu toàn việc giao tế với bạn bè, nắm thông tin trong ngày và giải tỏa tất cả những vướng mắc để ngày mai, vào lúc 6 giờ chiều

Sg học (nhữ bu cây) là nỗi sợ chính đăng,

Trong thời buổi hiện nay, người ta chú trọng đến thông

tin hơn người tiếp nhận thông tin ấyz Kết quả là người học miễn cưỡng sa lầy và gần như bị 'đè bẹp' dưới khối lượng thông tin đồ sộ Bùng nổ thông tin lẫn xuất bản đang diễn ra với tốc độ chóng mặt, trong khi khả năng

xử lý và học tập của cá nhân thì không được tính đến Để

đối phó với tình trạng này, người học cần phải trang bị

những phương pháp xử lý và nghiên cứu thông tin mới

thay vì cắm đầu nhồi nhét “những dữ kiện khô khan”,

nắm được phương pháp tận dụng các tiềm năng của

mình để học, tư duy, nhớ lại, sáng tạo và giải quyết vấn

đề

CAC TRỚ NGẠI ĐỐI VỚI VIỆC HỌC TẬP HIỆU QUA 33

34 SÁCH HƯỜNG DẢN KỶ NĂNG HỌC TẬP THEO

PHƯƠNG PHÁP BUZAN

Các trở ngại tỉnh thần

Thoạt đầu, đoạn miêu tả ở trên tuy có vẻ khôi hài nhưng

ngẫm lại thì có nhiều ngụ ý quan trọng và nghiêm túc

Xét trên một khía cạnh nào đó, câu chuyện này mang

ý nghĩa tích cực Rõ ràng, ai cũng từng gặp phải vấn đề

như anh chàng trên, do vậy, câu chuyện đã khẳng định

một điều mà bấy lâu ai nấy đều hoài nghỉ: mọi người đều có óc sáng tạo, phát minh và việc ai đó cảm thấy

mình thiếu khả năng sáng tạo là không có cơ sở Tuy tính sáng tạo của anh chàng nói trên áp dụng không đúng lúc đúng nơi nhưng các lý do mà chúng ta hay viện dẫn nhằm trốn việc thì đa dạng và độc đáo tới mức

chúng chứng tỏ ai ai trong chúng ta cũng có thừa khả năng phát huy tính sáng tạo sao cho hữu ích nhất

Tuy nhiên, ở một khía cạnh khác, câu chuyện này

mang ý nghĩa tiêu cực vì nó cho thấy nỗi sợ theo bản năng của tất cả chúng ta khi đối diện với một cuốn sách

học

Thái độ miễn cưỡng và lo sợ trên phát xuất từ lối học

khoa cửa Theo đó, học sinh được phát sách theo các môn

chỉ định ở trường Học sinh nào cũng mặc định tư tưởng

rằng sách giáo khoa 'khó nuốt hơn truyện và tiểu

thuyết; sách giáo khoa đồng nghĩa với bài vở nặng nề; và

các em sẽ bị kiểm tra thông qua những nội dung trong sách vậy

1 Sự thật là bản than sách giáo khoa vốn “khó

3 Việc học sinh sẽ bị kiểm tra là vấn đề nghiêm trọng

nhất trong ba vấn đề trên Ai cũng biết mối đe dọa này

có thể làm rối loạn khả năng hoạt động của bộ não trong

một số tình huống nhất định Có không biết bao nhiêu thí sinh chẳng viết nổi một từ dù nắm vững kiến thức về

môn học và vô số trường hợp, dù có thể trả lời theo một

cách nào đó, lại hoàn toàn không thể nhớ ra một chút

kiến thức nào trong khi thi Người ta đã ghi nhận một số

trường hợp thậm chí đặc biệt hơn, có thí sinh dành cả

hai tiếng đồng hồ viết lách loạn xạ, nghĩ rằng mình đang

làm bài thi, nhưng thật ra là viết đi viết lại tên mình

hoặc một từ nào đó

Để đối phó với mối đe dọa này, điều thật sự khủng

khiếp với học sinh, các em có hai cách: một là học và

nhận lấy kết quả, hai là không học và chấp nhận số phận Trường hợp em học mà vẫn làm bài kém thì điều đó

chẳng khác nào em tự chứng tỏ mình là đứa 'không có

khả năng, 'kém thông minh’, ‘dot’, ‘dan don’ hay bat ky

tà ngữ tiêu cực nào được phát ra trong tình huống này

Dĩ nhiên, sự thật không hẳn là như vậy nhưng em không thể nào biết được, vấn đề là hệ thống thi cử kiểm tra em không đúng cách chứ không phải do em thiếu khả năng

CAC TRO NGAi DOI VOI VIEC HOC TAP HIỆU QUẢ 35 Nếu em không học, tình huống trên xoay sang hướng

khác Khi kiểm tra không đạt, em có thể biện hộ ngay rằng mình trượt là do không học bài và cũng không

quan tâm gì đến mấy thứ do’

Khi biện minh như trên, em đã giải quyết vấn đề bằng cách:

® Em né bài kiểm tra lẫn việc tốn thương lòng tự trọng

nếu em học (mà vẫn trượt)

© Em có lý do hợp lý để biện minh việc thi rớt

® Em được các học sinh khác nể phục vì dám đương

đầu với một tình huống vốn đáng sợ với đa số các em Thật lý thú khi biết răng một học sinh như thế sau này thường nắm vai trò lãnh đạo

Thú vị hơn, ngay cả những học sinh quyết định học cũng biện giải giống như em học sinh không học Người

ta thấy học sinh đạt điểm cao đến 80 hoặc 90% thường

biện minh cho việc không đạt được 100% hệt như em

học sinh không học giãi bày việc thi rớt

Các kỹ thuật học tập lạc hậu

Dĩ nhiên, những ai gặp phải tình huống trên thường

chẳng vui thú gì Một lý do quan trọng khác dẫn đến kết quả học tập kém nằm ở cách chúng ta tiếp cận các kỹ

thuật học tập và thông tin mà chúng ta muốn học sinh

phải học

Trong giáo dục truyền thống, thông tin được cung cấp

hoặc 'được dạy' theo các lĩnh vực kiến thức khác nhau

và vây quanh người học Các mũi tên đi từ hướng môn

học đến người học Người học đơn thuần được cung cấp thông tin và có bổn phận tiếp thu, học và nhớ càng nhiều càng tốt

Chúng ta đã 'bao vây' người học bằng một mớ bòng bong các lĩnh vực khác nhau, đòi hỏi người học phải học, nhớ và hiểu hàng loạt môn đáng sợ dưới những tên gọi

như Toán học, Vật lý, Hóa học, Sinh học, Động vật học, Thực vật học, Giải phẫu học, Sinh lý học, Xã hội học, Tâm

lý học, Nhân học, Triết học,

CAC TRO NGAI DOI VOI VIEC HỌC TẬP HIỆU QƯÁ 37

38 SACH HUONG DAN KY NANG HOC TAP THEO

PHUONG PHAP BUZAN

Lịch sử, Địa lý, Văn chương Văn minh Anh, Truyền thông

học, Kỹ thuật học, Cổ sinh vật học, v.v ở mỗi ngành,

người học đã và vẫn phải tiếp thu hàng chuỗi ngày tháng

năm, học thuyết, sự kiện, tên gọi và các ý tưởng tổng quát

Điều này đồng nghĩa với việc chúng ta đã sai lầm

trong cách tiếp cận việc học tập cũng như cách người học xử lý, tương tác thông tin, kiến thức vây quanh

mình

Như đã thấy ửong hình trên, chúng ta đang chú

trọng quá mức đến lượng thông tin ở đa lĩnh vực Chúng

ta cũng quá xem trọng đến việc yêu cầu người học phản hồi sự kiện theo trật tự được sắp xếp trước hoặc các mẫu được ấn định sẵn như bài thi chuẩn hoặc bài tự luận có tính trang trọng

Cách tiếp cận này còn được phản ánh qua các kỹ

thuật học tập tiêu chuẩn được khuyến nghị trong

trường cao đẳng, đại học, trung tâm bổ túc, sách giáo khoa và sách tham khảo Các kỹ thuật này thường đề ra phương pháp “phân bậc”, qua đó, người học được yêu

cầu phải tuân thủ một chuỗi các giai đoạn khi học bất kỳ cuốn sách nào Một yêu cầu phổ biến đối với loại sách

tương đối khó là lúc nào người học cũng phải đọc kỹ ba

lần để bảo đảm nắm vững nội dung Dĩ nhiên, đây chỉ là

một ví dụ rất đơn giản nhưng kể cả các phương pháp hướng dẫn hoàn chỉnh hơn cũng có khuynh hướng đào

tạo cứng nhắc và thiếu linh hoạt Chúng chi đơn thuần yêu cầu người học lặp đi lặp lại các hệ thống tiêu chuẩn trong mỗi lần học

Trong các hình thức giáo dục mới, những trọng tàm trước đây được đảo ngược Thay vì dạy người học các

vấn đề khác nhau, trước tiên chúng ta dạy họ về chính

bản thân họ - cách họ học, tư duy, nhớ lại, sáng tạo, giải

quyết vấn để, v.v

Dĩ nhiên, không thể đạt được hiệu quả nếu áp dụng các

phương pháp trên cho tất cả sách học Ai cũng biết việc

học sách Phê bình Văn học và Toán cao cấp hoàn toàn

sách vở, công thức và bài thi, chúng ta nên chú trọng

đến việc hướng dẫn cách học hiệu quả nhất Chúng ta

phải chủ động tìm hiểu cách hoạt động của mắt khi đọc,

cách chúng ta nhớ, tư duy, sắp xếp ghi chú, giải quyết vấn đề Nói chung là cách chúng ta tận dụng các khả

năng của mình trong bất kỳ ngành học nào (xem hình trang 39)ã

Phần lớn các trở ngại đã nêu trong chương này sẽ được giải quyết khi chúng ta chuyển trọng tâm từ môn

học về phía người học và quan tâm đến cách họ lựa chọn

cũng như tìm hiểu bất kỳ thông tin nào họ muốn Người

học sẽ được trang bị khả năng học và nhớ bất kỳ lĩnh

vực kiến thức nào mà họ thấy thú vị hay cần thiết thay

vì bị nhồi nhét Mỗi người sẽ tiếp thu các môn học theo

trình độ của mình, chỉ nhờ trợ giúp và theo dõi trong

trường hợp cần thiết Nhờ vậy, việc dạy và học sẽ trở nén dé dàng, thú vị và hiệu quả hơn Bằng cách chú

trọng đến cá nhân người học và khả năng của họ, chúng

ta sẽ đưa tình trạng học tập vào đúng tầm của nó

Tiếp nối

Có một nghịch lý là người học hiện nay dễ đàng sử dụng

cẩm nang chỉ dẫn, sách hướng dẫn “Cách thực hiện' hay

tra cứu trên mạng bất kỳ lĩnh vực nào mà mình quan tâm, nhưng với bộ máy tinh vi, phức tạp và quan trọng

nhất là bản thân chúng ta thì hầu như chẳng có ai trợ

giúp, chúng ta cần riêng một cẩm nang cá nhân để học cách vận hành chiếc “Siêu Máy tính Sinh học' này Sách Hướng dẫn Kỹ năng Học tập theo Phương pháp Buzan

pháp nâng cao tốc độ khi sử dụng kỹ thuật này Qua

đó, khả năng nhớ thông tin của bạn, trong khi đọc cũng như sau khi đọc, sẽ tàng lên Kỹ thuật ghi chú bậc thầy - Sơ đồ Tư duy - cho phép bạn sắp xếp thứ

tự các thông tin đã đọc nhanh, học và nhớ theo một kết cấu hoàn chỉnh và đễ dàng kiểm soát Trong chương cuối, chúng ta sẽ trở lại với BOST, bổ sung

và gia tảng hiệu năng của từng yếu tố chính trong kỹ thuật này

BOST được chia thành hai chiến thuật chính: Chuẩn bị

và Áp dụng

Cần chú ÿ ngay từ đầu, dù các bước tiến hành chính

được trình bày theo một thứ tự nhất định nhưng không

nhất thiết phải tuân theo thứ tự này mà có thể thay đổi,

thêm bớt tùy từng loại sách học Bạn nên đọc và xem lại

các chương về Đọc nhanh, Trí nhớ và Sơ đồ Tư duy để

sử dụng BOST với hiệu quả tối ưu

BOST: Chuẩn bị

Phần đầu này gồm có:

® Đọc lướt

® Ấn định thời gian và số lượng

© Năm phút ghi chú theo Sơ đồ Tư duy

@© Nêu câu hỏi và xác định mục tiêu

Đọc lướt

Trước khi bắt tay làm việc gì, bạn cần đọc lướt hoặc đọc

sơ sách giáo khoa, phần ghi chép bài giảng hoặc tạp chí

chuyên ngành mà bạn dự định học Đọc lướt như cách

bạn thường làm trong nhà sách trước lúc mua hoặc khi

mượn sách trong thư viện Cụ thể, bạn hãy lật nhanh

qua các trang sách một cách ngẫu nhiên, hình dung sơ

bộ về cuốn sách, định hình bố cục và cấu trúc, độ khó, tỷ

lệ các sơ đồ và hình minh họa của văn bản, vị trí các

phần Kết quả, Tóm tắt và Kết luận, v.v

An định thời gian và số lượng

Có thể thực hiện hai thao tác này cùng lúc vì cả hai có

Việc tập trung vào hai thao tác này không đơn thuần

xuất phát từ ý muốn chủ quan mà dựa trên kết quả

nghiên cứu của các nhà tâm lý học Toàn thể (the Gestalt psychologists) (Trước khi đọc tiếp, hãy hoàn chỉnh các hoạt động bên dưới.)

Các nhà tâm lý học Toàn thể đã phát hiện bộ não của

con người có khuynh hướng hoàn chỉnh sự vật Thế nên,

đa số người đọc thường gán tên cho những dạng thể bên

dưới là đường thẳng, hình trụ, hình vuông, hình ê-líp hoặc bầu dục, đường zíc zắc, hình tròn, hình tam giác, đường dợn sóng hay đường cong, hình chữ nhật Thật

ra, “hình tròn” ở đây không hẳn là hình tròn mà là “hình

tròn đứt đoạn” Thế nhưng nhiều người vẫn xem hình tròn đứt đoạn này là hình tròn Một số khác tuy thấy nó

đứt đoạn nhưng cho rằng người vẽ có ý định hoàn chỉnh

nd

Nhận biết dạng thể Điền tên mỗi dạng thể bên cạnh số thích hợp

Trong học tập, việc ấn định thời gian và số lượng mang

lại cho ta cảm giác yên tâm như việc xác định điểm cuối hoặc mục tiêu Thao tác này còn có ưu điểm là tạo ra các

kết nối thích hợp thay vì để tâm trí lan man một cách

thiếu trật tự

Có thể so sánh điều này với việc nghe giảng viên giỏi giảng bài Để giảng nội dung khó, người thầy giỏi

thường cố gắng giải thích các điểm đầu và cuối, đồng

thời trình bày rõ thời lượng dành cho mỗi mục trong bài

giảng của mình Người nghe tự khắc cảm thấy dễ theo

dõi bài học nhờ có sự hướng dẫn này

Nên xác định lượng thông tin cần đọc bằng cách đánh dấu rõ phần đầu và cuối bài đọc Việc này giúp chúng ta dễ dàng tham chiếu qua lại thông tin trong

Ngoài ra, việc xác định thời gian và số lượng từ đầu còn giúp bạn tránh được nỗi sợ theo bản năng về những

điều chưa biết Nếu lao vào học một cuốn sách đồ sộ mà

không lên kế hoạch, bạn sẽ cảm thấy nặng nề trước số trang phải hoàn thành cho xong Mỗi khi ngồi vào bàn,

bạn chỉ toàn nghĩ rằng mình còn “mấy ăm trang phải

đọc” và luôn canh cánh nồi ám ảnh khi học Ngược lại,

nếu ấn định số trang phù hợp với thời lượng học, bạn sẽ yên tâm hơn vì biết công việc mình đề ra là vừa sức và

chắc chắn có thể hoàn thành Thái độ và hiệu năng làm việc sẽ khác hẳn

Năm phút ghi chú theo Sơ đồ Tư duy

Sau khi ấn định lượng thông tin cần đọc, tiếp theo, bạn

hãy ghi ra giấy những kiến thức mình biết về môn học, càng nhiều càng tốt, càng nhanh càng hiệu quả Đừng mất quá năm phút cho bài tập này

Bài tập nhằm mục đích:

© Nâng cao độ tập trung

® Loại bỏ thói lan man của tâm trí

0 Thiết lập một “trạng thái” tinh thần thích hợp

Bài tập này nhằm hướng đầu óc bạn tập trung vào thông

tin quan trọng thay vì những việc ngoài lề Năm phút tìm thông tin thích hợp ưong trí nhớ giúp bạn làm quen với nội dung của

sách và bớt suy nghĩ vẫn vơ về món kem dâu mình sẽ