sinh ly noi tiet

Phân loại hormon và nêu được đặc điểm chung trong quá trình sinh tổng hợp, bài tiết, vận chuyển, tác dụng của hormon.. Các tuyến nội tiết chính- Tuyến yên: thùy trước và thùy sau - Tuyế

MỤC TIÊU

1. Trình bày được các khái niệm về hormon, mô đích, receptor

2. Phân loại hormon và nêu được đặc điểm chung trong quá trình sinh

tổng hợp, bài tiết, vận chuyển, tác dụng của hormon.

3. Trình bày các cơ chế tác dụng của hormon.

4. Trình bày các cơ chế điều hoà hoạt động hệ nội tiết

Điều hoà chức năng cơ thể

TUYẾN NỘI TIẾT

TUYẾN NỘI TIẾT TUYẾN NGOẠI TIẾT

Đặc điểm hệ nội tiết

Nằm rải rác

Kích thước nhỏ

Nhiều loại:

- Cơ quan nội tiết riêng

- Đám tế bào trong cơ quan

- Cơ quan làm chức năng nội tiết

Các tuyến nội tiết chính

- Tuyến yên: thùy trước và thùy sau

- Tuyến giáp: nang giáp và tế bào cạnh nang

- Tuyến cận giáp: 4 tuyến, có tính sinh mạng

- Tuyến tụy nội tiết: đảo Langerhans

- Tuyến thượng thận: phần vỏ (lớp cầu, lớp bó và lớp lưới) và phần tủy, có tính sinh mạng

- Tuyến sinh dục: tinh hoàn, buống trứng

- Một số hormon khác

Tuyến cận giáp

Vỏ thượng thận Tủy thượng thận

Nang noãn Hoàng thể

Tế bào kẽ Tinh trùng

Là một chất trung gian hoá học được bài tiết vào trong dịch cơ thể bởi một hoặc một nhóm tế bào và có tác dụng sinh học trên mô đích

Qui ước

1 acid amin : acid amin

2-20 acid amin: peptid

21-100 acid amin : polypeptid

>100 acid amin : protein

Mô đích

Mô chịu sự tác động của hormon một cách đặc hiệu

Đặc biệt:

- Có những hormon mà mô đích là tất cả tế bào trong cơ thể (T 3 -T 4 )

- Có thể tuyến nội tiết này là mô đích cho hormon của tuyến nội tiết khác Tuyến yên ACTH Vỏ thượng thận

RECEPTOR

1.3 Receptor

 Thành phần tiếp nhận hormon ở mô đích

 Receptor có tính đặc hiệu (chuyên biệt) với hormon

Hormon tan trong nước

Hormon tan trong lipid

2 PHÂN LOẠI VÀ ĐẶC ĐIỂM

2.1 Phân loại:

Hormon lipid

Hormon acid amin

Hormon peptid

CƠ CHẾ TÁC DỤNG CỦA HORMON

Cơ chế tác động lên chất trung gian thứ 2

Cơ chế tác động

Cùng một chất truyền tin thứ hai nhưng các hormon khác nhau tác động trên các tế bào đích khác nhau gây ra những tác dụng khác nhau Do bản chất, số lượng hệ thống enzym

Đáp ứng sinh lý: thay đổi tính thấm màng tế bào, co hoặc dãn cơ, tổng hợp protein, bài tiết

4 ĐIỀU HOÀ HOẠT ĐỘNG HỆ NỘI TIẾT

Nồng độ hormon trong máu bình thường rất thấp chỉ khoảng vài picogram đến vài microgram/mL và chịu ảnh hưởng của những yếu tố sau:

 Sự bài tiết căn bản do trục vùng hạ đồi-tuyến tuyến nội tiết điều khiển

yên- Sự bài tiết theo nhịp sinh học

 Sự bài tiết do kích thích

 Sự bài tiết theo cơ chế feedback:

- Feedback âm

- Feedback dương

4.4 Sự bài tiết theo cơ chế feedback

Quan trọng, 2 kiểu feedback âm và dương

Đường máu tăng

Đường máu giảm

+ -

4.4.1 Cơ chế feedback âm

 Thường gặp

 Chủ yếu, nhanh nhậy

 Ổn định nồng độ hormon

4.4.2 Cơ chế feedback dương

 Cơ chế feedback dương xảy ra khi cơ thể bị stress giúp cơ thể chống stress:

Vùng hạ đồi → CRH ↑

↓ (+) Tuyến yên → ACTH ↑ Feedback (+)

↓ (+)

Vỏ thượng thận → Cortisol ↑

Vùng hạ đồi – tuyến yên

TUYẾN YÊN (THÙY TRƯỚC: 6)

 ΓΗ: γ ροωτη ηορµονε

 ΤΣΗ: τηψροιδ−στιµυλατινγ ηορµονε

 ΑΧΤΗ: αδρενοχορτιχοτροπιχ ηορµονε

bản chất corticosteroid như cortisol,

aldosterone

và các ion cơ thể

TUYẾN YÊN

 ΦΣΗ: φολλιχλε−στιµυλατινγ ηορµονε

nguyên thủy

Kích thích sự tạo tinh trùng

 ΛΗ: λυτεινιζινγ ηορµονε

Kích thích sự rụng trứng

 ΠΡΛ: προλαχτιν

của tuyến vú

TUYẾN YÊN (THÙY SAU: 3)

 ΜΣΗ: µελανοχψτε−στιµυλατινγ ηορµονε

 Kích thích phát triển tế bào sắc tố da

 Α∆Η: αντιδιυρετιχ ηορµονε

 Ức chế tiết nước tiểu

 Tăng cô đặc nước tiểu

 Giữ nước, tăng huyết áp

 Οξψτοχιν

 Co thắc cơ trơn hệ sinh dục

 Co thắt cơ tử cung trong chuyển da

 Co thắt các nang sữa đưa sữa ra ngoài khi cho con bú

Tuyến giáp – cận giáp

quan đến chuyển hóa calci và

phospho máu

Tuyến giáp – cận giáp

Tuyến giáp – cận giáp

Τ〈χ δ νγ λν χηυψ ν ηο〈 χαρβοηψδρατụ ể

các tế bào.

Tuyến giáp – cận giáp

Tuyến giáp – cận giáp

hormon tuyến giáp làm tăng chuyển hoá, tăng tiêu thụ oxy đồng thời

tăng giải phóng các sản phẩm

chuyển hoá.

của cơ tim có lẽ do hormon tuyến

giáp kích thích trực tiếp lên tim.

Tuyến giáp – cận giáp

Tác dụng lên hệ thống thần kinh cơ

Ηορµον τυψ ν γ ι〈π κχη τηχη σ πη〈τ τρι ν χ ϖ κχη ế ự ể ả ề

τη χ ϖ◊ ϖ χη χ ν νγ χ α νο.ướ ề ứ ă ủ

Νη χ ν νγ τυψ ν γ ι〈π γ ψ τνη τρ νγ χη µ χη π τρονγ συψ νγ η , νγ νηι υĩ ủ ề

Τ〈χ δ νγ λν χ θυαν σινη δ χụ ơ ụ

 nam giới thiếu hormon tuyến giáp

có thể mất dục tính, thừa gây bất lực

 nữ giới thiếu hormon tuyến giáp

thường gây băng kinh, đa kinh

nhưng thừa hormon tuyến giáp lại

gây ít kinh hoặc vô kinh và giảm dục tính.

Tuyến giáp – cận giáp

Tuyến giáp – cận giáp

Β νη χ νγ γ ι〈πệ ườ

ATLAS OF CLINICAL DIAGNOSIS M Afzal Mir, 2 edition, Sauders, 2003

Tuyến giáp – cận giáp

Β νη χ νγ γ ι〈π

Tuyến giáp – cận giáp

Β νη νη χ γ ι〈πệ ượ

phát – thứ phát

Cơ năng Thực thể

Mệt mỏi, lờ đờ Da khô, tái

Da khô Tay chân và mặt nề

Rụng tóc Nhịp tim chậm

Sợ lạnh THA tâm trương

Tăng cân Giảm phản xạ gân xương

Táo bón Tràn dịch màng tim hay màng

phổi Khó tập trung Phù niêm

Khàn giọng Hội chứng ống cổ tay

Rối loạn kinh nguyệt

Tuyến giáp – cận giáp

Β νη νη χ γ ι〈π

ATLAS OF CLINICAL DIAGNOSIS M Afzal Mir, 2 edition, Sauders, 2003

muối)

Tuyến thượng thận

 Χορτισον (ηψδροχορτισον)

Quan trọng cho sự sống

Giúp giảm stress vật lý (chất thương, phẫu

thuật ), stres tâm lý (lo lắng, trầm cảm…),

stress sinh lý (tụt đường huyết, sốt, nhiễm trùng)

Hỗ trợ chức năng của các hệ cơ quan khác như tim mạdh, miễn dịch, chuyển hóa, tăng giữ

muối

Tăng hủy đạm

Liều cao: ức chế miễn dịch -> dùng trong điều trị

máu dưới tác dụng của thần kinh

Tuyến tụy Ινσυλιν= η νγ ηυψ τ

Γλυχαγ ον = τ νγ νγ ηυψ τ

Tuyến tụy

Đ〈ι τη〈ο đườνγ : χ⌠ 2 τψπε

 Lệ thuộc insulin (type 1)

 Không lệ thuộc insulin (type 2)

ngoài đưa vào

giảm nhậy cảm thụ thể insulin

 Giảm chuyển hóa đường

 Tăng tiết insulin

 Tăng hấp thu đường tại cơ

 Chậm hấp thu chất dinh dưỡng tại ruột

 Bổ sung insulin (bước cuối cùng)

Tuyến hệ sinh dục Βαο γ µ τινη ηο◊ν βυ νγ τρ νγồ – ồ ứ

 Τινη ηο◊ν

 Tế bào mô kẻ tiết androgen

 Testosterone là hormon androgen quan trọng

nhất

 Thể hiện tính nam của cơ thể

 Kích thích tạo tinh trùng

 Βυ νγ τρ νγ

 Estrogen và progesteron là 2 hormon androgen

 Estrogen kích thích phát triển trứng, niêm mạc

Các chất nội tiết khác

 Ν µ ρ ι ρ〈χ τρονγ χ〈χ µ, τ νγ χ τηằ ả ạ ơ ể

 ΑΝΠ: Ατριαλ νατριυρετιχ πεπτιδε

 Tiết từ tâm nhĩ của tim

 Tiết ra khi có căng buồng nhĩ, nhiều thể tích máu

 Kích thích thải nước và muối tại thận

 ∆α