MỘT số BIỆN PHÁP GIÚP học SINH học tốt

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO KIM ĐỘNG TRƯỜNG TIỂU HỌC ĐỨC HỢPSÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH HỌC TỐT VỀ ĐẠI LƯỢNG VÀ ĐO ĐẠI LƯỢNG MÔN TOÁN LỚP 3 Người thực hiện : Trần

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO KIM ĐỘNG TRƯỜNG TIỂU HỌC ĐỨC HỢP

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH HỌC TỐT

VỀ ĐẠI LƯỢNG VÀ ĐO ĐẠI LƯỢNG

MÔN TOÁN LỚP 3

Người thực hiện : Trần Thị Thanh Huyền

Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Đức Hợp – Kim Động- Hưng Yên

Năm học: 2012- 2013

GIỚI THIỆU TÓM TẮT NỘI DUNG CỦA KINH NGHIỆM

NỘI DUNGPhần mở đầuI- Lý do chọn đề tài

1- Cơ sở lý luận

2- Cơ sở thực tiễn

II- Mục đích nghiên cứu

III- Nhiệm vụ nghiên cứu

IV- Đối tượng nghiên cứu

V- Phương pháp nghiên cứu

Phần nội dungI- Thực trạng của việc dạy và học các đại lượng và đo đại lượng ởlớp 3

II- Nguyên nhân dẫn đến những sai lầm của học sinh lớp 3 khi học

về đại lượng và đo đại lượng

III- Biện pháp giúp học sinh học tốt về đại lượng và đo đại lượng

6

7

1822

Phần kết luậnI- Bài học kinh nghiệm

II Điều kiện áp dụng

III- Những kiến nghị đề xuất

IV- Kết luận chung

2323232425

PHẦN MỞ ĐẦU

I- LÍ DO CHỌN SÁNG KIẾN:

1.Cơ sở lí luận:

Môn Toán có một vị trí quan trọng trong các môn học ở Tiểu học, kiến thức

và kĩ năng của môn Toán ở tiểu học có nhiều ứng dụng trong đời sống của conngười và là cơ sở để học tiếp môn Toán ở các bậc học trên Mặt khác, môn Toán ởtiểu học góp phần giáo dục học sinh trở thành con người phát triển toàn diện; nógiúp con người phát triển trí thông minh, cách suy nghĩ độc lập, linh hoạt và hìnhthành trong học sinh cách nhìn đúng đắn về sự vật, hiện tượng trong thực tiễn Đồng

thời môn Toán ở tiểu học còn bồi dưỡng cho các em tính trung thực, cẩn thận, tínhkhoa học trong lao động, học tập, góp phần vào sự hình thành các phẩm chất cầnthiết và quan trọng của con người lao động mới Chính vì vậy mà môn Toán ở tiểuhọc là môn học cực kì quan trọng không thể thiếu được đối với học

những phẩm chất trí tuệ và năng lực sáng tạo Những kiến thức và kĩ năng dạy đạilượng và đo đại lượng còn góp phần giúp các em học tập tốt hơn các loại toán như:

Tính sản lượng, các bài toán có nội dung hình học ở các lớp trên,…và cũng nhờ việc

dạy học đại lượng và đo đại lượng các em biết cân đo, biết ước lượng, biết xem giờ

và thực hành đổi tiền Việt Nam….Từ đó các em biết áp dụng những kiến thức đóvào cuộc sống hàng ngày Cũng chính nhờ việc dạy học đại lượng và đo đại lượng,các em có thể học tốt hơn các môn học khác

2- Cơ sở thực tiễn:

Trong quá trình dự giờ và trực tiếp giảng dạy môn Toán lớp 3 tôi nhận thấycác đồng chí giáo viên và các em học sinh còn có những khó khăn, sai lầm và vướng

mắc khi dạy học về đại lượng và số đo đại lượng Cụ thể:

a- Đối với giáo viên:

- Còn lúng túng trong việc hình thành các biểu tượng về đại lượng cho họcsinh

- Chưa phát huy tính tích cực của học sinh khi dạy học về đại lượng và số đođại lượng

- Chưa khắc sâu kiến thức cho học sinh khi dạy cách chuyển đổi các đơn vị đo

từ danh số phức hợp sang danh số đơn

b- Đối với học sinh:

Đại lượng là một khái niệm trừu tượng Để nhận thức được khái niệm đạilượng đòi hỏi học sinh phải có khả năng trừu trượng hoá, khái quát hoá cao

- Về trí nhớ: Đối với học sinh tiểu học, bộ não chưa phát triển hoàn chỉnh, các emthường nhớ một cách máy móc do ngôn ngữ các em còn ít nên các em có xu hướng

thuộc lòng Ở các em, trí nhớ trực quan hình tượng phát triển hơn trí nhớ

- Về tri giác: Là khâu đầu tiên và rất quan trọng đối với hoạt động nhận thức của

học sinh tiểu học Các em còn tri giác tổng thể, chưa biết phân tích sâu, riêng lẻ các

đặc điểm của đối tượng, cũng như chưa biết tổng hợp các đặc điểm riêng lẻ theo yêu

cầu quy định Tri giác của các em còn gắn với hành động thực tiễn thể hiện bằngcách trực quan

- Về chú ý: Sự chú ý không chủ định còn chiếm ưu thế Các em nhạy cảm với cáimới lạ, hấp dẫn, màu mè, gợi cảm, trong khi đó, đại lượng và đo đại lượng là vấn đề

trừu tượng, khó hiểu, khó nhớ, và hay lẫn lộn nên sự chú ý của các em không tậptrung Mặt khác, sự chú ý của các em còn chưa bền vững, mau mệt mỏi khi đốitượng đơn điệu, trừu tượng, dẫn đến các em hay mắc sai lầm khi thực hành đối với

các đơn vị đo đại lượng

Với những lí do trên đây, tôi đã lựa chọn, nghiên cứu sáng kiến “Một số biệnpháp giúp học sinh học tốt về đại lượng và đo đại lượng”

II- MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:

1 Tìm hiểu cấu trúc, nội dung chương trình dạy học các đại lượng và đo đại lượng ở

sách giáo khoa Toán 3

2.Đổi mới phương pháp giảng dạy nhằm đạt hiệu quả tốt hơn khi tiến hành soạngiảng từng bài cụ thể về dạy học đại lượng và đo đại lượng trong chương

III- NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

1 Tìm hiểu những đổi mới về nội dung và phương pháp dạy học về đại lượng và

đo đại lượng ở lớp 3

2 Điều tra thực trạng việc dạy và học về đại lượng và đo đại lượng của giáo viên

và học sinh lớp 3 trong trường Tiểu học

3.Thực nghiệm để kiểm chứng tính khả thi của biện pháp đã nêu trong sáng

kiến

IV- ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:

Học sinh lớp 3B và 3C trường Tiểu học Đức Hợp

V- PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

1- Phương pháp nghiên cứu lí luận:

- Đọc các tài liệu có liên quan đến sáng kiến

Tìm hiểu sách giáo khoa, sách giáo viên, vở bài tập, vở Luyện toán 3 Đọc tài liệu bồi dưỡng giáo viên

-2- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

Toạ đàm, trao đổi với giáo viên và học sinh tiểu học

3- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm:

Rút kinh nghiệm qua thực tế công tác giảng dạy

4- Phương pháp thực nghiệm:

Tiến hành dạy thực nghiệm, đối chứng, đánh giá hiệu quả của việc áp dụngphương pháp dạy học các đại lượng và đo đại lượng đã đề

xuất

PHẦN NỘI DUNG

I THỰC TRẠNG CỦA VIỆC DẠY VÀ HỌC CÁC ĐẠI LƯỢNG VÀ ĐO ĐẠI

LƯỢNG Ở LỚP 3:

1- Đối với giáo viên:

Những năm gần đây, việc đổi mới phương pháp dạy học được quan tâm đặcbiệt ở tất cả các bậc học và ở mọi môn học Việc đổi mới phương pháp dạy học đạt

kết quả rõ rệt trong môn toán Tuy nhiên vẫn còn một số kiến thức khó khiến giáoviên lúng túng trong truyền đạt và học sinh gặp khó khăn trong việc thực hành,luyện tập Cụ thể ở môn toán lớp 3, đại lượng và đo đại lượng là một mảng kiếnthức tương đối khó và khô khan Khi dạy đại lượng và đo đại lượng, một số giáoviên còn nặng về giảng giải, lúng túng khi hình thành các biểu tượng về các đạilượng và đơn vị đo đại lượng Nhiều giáo viên còn sử dụng phương pháp dạy học cũ

“ Thầy giảng – trò ghi nhớ” làm hạn chế tư duy của học sinh, khiến học sinh thụđộng tiếp thu kiến thức

2- Đối với học sinh:

Tôi tiến hành khảo sát chất lượng với nội dung về đại lượng và đo đại lượng ở

hai lớp 3B và 3C trường Tiểu học Đức Hợp và thu được kết quả như sau:

GiỏiSL3B

3C

2929

54

%17.213.8

KháSL1012

%34.341.4

TrungbìnhSL99

%3131

SL54

Yếu

%17.213.8

Qua chấm bài và trò chuyện với học sinh tôi nhận thấy học sinh thường mắc phảinhững sai lầm sau:

- Nhầm lẫn khi đổi các đơn vị đo Ví dụ: 4m2cm = 42cm…

- Sai lầm khi so sánh số đo đại lượng Ví dụ: 5m < 50cm

- Học sinh nhầm lẫn giữa các đơn vị đo như km và kg, hm và hg…

- Lẫn lộn thời điểm và thời gian Ví dụ: Học sinh nói: “Thời gian em thức dậy

buổi sáng là 7 giờ” – Lẽ ra phải nói: “Em thức dậy lúc 7 giờ”.

- Sai lầm khi suy luận Ví dụ: Học sinh cho rằng: Sắt nặng hơn bông nên 1kgsắt phải nặng hơn 1 kg bông

- Không phân biệt được sự khác nhau giữa đại lượng độ dài và đại lượng diệntích Chẳng hạn: Khi yêu cầu tính chu vi và diện tích của một hình vuông có cạnh 4

cm, một học sinh đã làm như sau:

Chu vi hình vuông là: 4 x 4 = 16

Diện tích hình vuông là: 4 x 4 = 16

Từ đó, học sinh này nêu nhận xét: hình vuông trên có chu vi bằng diện tích

II- NGUYÊN NHÂN DẪN ĐẾN NHỮNG SAI LÇm CỦA HỌC SINH LỚP 3

KHI HỌC VỀ ĐẠI LƯỢNG VÀ ĐO ĐẠI LƯỢNG:

1.Từ phía học sinh:

Nhận thức của học sinh Tiểu học, nhất là ở các lớp đầu cấp thường là cảmtính, tư duy của các em dựa vào trực quan và quan sát Khả năng tưởng tượng của

học sinh tiểu học còn bị hạn chế Suy luận của các em không phải là suy diễn mà là

một dãy các phán đoán gián đoạn, mò mẫm, chưa phải là phán đoán có ý

thức

Vì khái niệm đại lượng là một khái niệm trừu tượng, nằm tàng ẩn trong cácđối tượng vật chất cụ thể nên nhận thức được các khái niệm về đại lượng và đo đại

lượng đặc biệt khó khăn đối với học sinh Tiểu học Chính vì vậy, khi học về đạilượng và đo đại lượng học sinh thường mắc một số sai lầm

2 Từ phía giáo viên:

Trong thực tế giảng dạy, còn một số giáo viên vẫn sử dụng phương pháp dạy học

cũ: Giáo viên thường chỉ truyền đạt, giảng giải theo các tài liệu đã có sẵn trong sách

giáo khoa, sách giáo viên Vì vậy, giáo viên thường làm việc một cách máy móc và

ít quan tâm đến việc phát huy khả năng sáng tạo của học sinh Học sinh học tập một

cách thụ động, chủ yếu chỉ nghe giảng, ghi nhớ rồi làm theo bài mẫu Do đó, họcsinh ít hứng thú học tập, nội dung các hoạt động học tập thường nghèo nàn, đơnđiệu, năng lực vốn có của cá nhân học sinh ít có cơ hội phát triển, nên việc học sinh

mắc phải những sai lầm khi học về đại lượng và đo đại lượng là điều khó tránh khỏi.

Mặt khác, khi thấy học sinh mắc những sai lầm trong học toán, giáo viên chưa

tìm ra nguyên nhân và biện pháp khắc phục nên những sai lầm đó vẫn còn tồn tại

III- BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 3 HỌC TỐT VỀ ĐẠI LƯỢNG

VÀ ĐO ĐẠI LƯỢNG:

1 Mục tiêu cần đạt khi dạy học về đại lượng và đo đại lượng ở lớp 3:

1.1 Dạy học về độ dài:

- Giới thiệu tên gọi, kí hiệu, độ lớn của các đơn vị đo: đề - ca – mét, héc – tô – mét

- Biết đọc, viết số đo độ dài có một hoặc hai tên đơn vị đo

- Giới thiệu bảng đon vị đo độ dài: Giúp học sinh có hiểu biết ban đầu về hệ thống

đơn vị đo độ dài, quan hệ giữa hai đơn vị tiếp liền (chỉ đổi từ đơn vị lớn ra đơn vịnhỏ và quan hệ giữa một số đơn vị đo độ dài thường gặp như 1km = 1000m, 1m

-Làm tính và giải toán liên quan tới các số đo độ dài

Thực hành đo độ dài và ước lượng độ dài trong các trường hợp đơn

giản

1.2 Dạy học về khối lượng:

- Nhận biết tên gọi, kí hiệu và biểu tượng của đơn vị đo khối lượng

- Biết đọc, viết số đo với đơn vị gam

- Nhận biết quan hệ giữa hai đơn vị kilôgam và gam

- Làm tính và giải toán liên quan đến các số đo khối lượng gam và

kilôgam

- Tập sử dụng cân đĩa và cân đồng hồ để thực hành cân các đồ vật thông dụng

hàng ngày Tập ước lượng khối lượng trong một số trường hợp đơn giản

1.3 Dạy học về thời gian

- Đo thời gian với các đơn vị đo thường gặp là: giờ, phút, ngày, tháng,

- Biết xem đồng hồ (chính xác đến từng phút).

- Biết đọc và sử dụng lịch (lịch bóc hàng ngày hoặc lịch quyển)

- Củng cố nhận biết về thời điểm và khoảng thời gian

1.4 Dạy học về tiền Việt Nam

- Giới thiệu các loại tiền giấy: 2000đồng, 5000đồng, 10.000đồng,

- Hình thành biểu tượng ban đầu về diện tích của một hình

- Giới thiệu tên gọi, kí hiệu, độ dài của đơn vị đo diện tích: xăng ti mét

vuông

- Biết đọc, viết số đo diện tích với đơn vị là xăng- ti- mét vuông

- Biết cách tính diện tích của hình chữ nhật và hình vuông

- Biết làm tính và giải toán liên quan tới số đo diện tích là xăng- ti- mét

vuông

2 Biện pháp giúp học sinh học tốt về đại lượng và đo đại lượng:

Qua tìm hiểu và phân tích nguyên nhân dẫn đến sai lầm của học sinh lớp 3 khi

học về đại lượng và đo đại lượng, tôi xin mạnh dạn đề xuất một số biện pháp giúphọc sinh lớp 3 học tốt về đại lượng và đo đại lượng ở lớp 3 như sau:

2.1 Biện pháp1:Giúp học sinh hạn chế nhầm lẫn khi chuyển đổi các đơn vị đo:

Nguyên nhân dẫn đến sai lầm này là do học sinh chưa nắm vững mối quan hệ

giữa các đơn vị đo Khi dạy học về các đơn vị đo của một đại lượng cần giúp họcsinh nắm vững hệ thống các đơn vị đo thường dùng và mối liên hệ giữa các đơn vị

đo của đại lượng đó Bảng các đơn vị đo đại lượng là một hệ thống hoá các đơn vị

đo đã học Bảng còn là một công cụ giúp học sinh biết cách chuyển đổi số đo từ đơn

vị này sang đơn vị khác Để giúp học sinh nắm vững mối quan hệ giữa các đơn vị đo

độ dài ở lớp 2, tôi đã tiến hành dạy học bài: “Bảng đơn vị đo độ dài” như

sau:

Bước 1: Thành lập bảng:

Học sinh nhắc lại (có thể không theo thứ tự) tất cả các đơn vị đo độ dài đã

học Giáo viên hướng dẫn học sinh sắp xếp lại theo thứ tự (từ trái qua phải) các đơn

vị lớn hơn mét rồi đến các đơn vị nhỏ hơn mét để cuối cùng lập thành một bảnghoàn thiện như sau:

2.2 Biện pháp2: Giúp học sinh hạn chế sai lầm khi so sánh số đo đại lượng

Ví dụ: 5m < 50cm Nguyên nhân dẫn đến sai lầm này là do học sinh chỉ quan

sát số đo mà không quan sát đơn vị đo Học sinh chưa hiểu bản chất phép đo nênkhông phân biệt được giá trị đại lượng và số đo đại lượng Số lớn hay số nhỏ củacùng một giá trị đại lượng phụ thuộc vào giá trị của đại lượng đó lớn hay

6m3cm… 630cm 5m6cm…506cm

2.3 Biện pháp3: Giúp học sinh hạn chế sai lầm khi suy luận

Ví dụ: Học sinh cho rằng: Sắt nặng hơn bông nên 1kg sắt phải nặng hơn 1 kg

bông Cách suy luận như vậy không phải là cá biệt Nguyên nhân dẫn đến sai lầmnày là do học sinh chưa hiểu bản chất khái niệm đại lượng và phép đo đại lượng.Nhận thức còn mang nặng cảm tính

Để khắc phục những sai lầm như trên tôi đã đưa ra nhũng ví dụ và yêu cầuhọc sinh thực hành đo trực tiếp Chẳng hạn: tôi cho học sinh trực tiếp cân bằng cân

đĩa để thấy rằng 1kg sắt không nặng hơn 1kg bông,…

2.4 Biện pháp4: Giúp học sinh khắc phục nhầm lẫn giữa các đơn vị đo như km

và kg, hm và hg…

Để khắc phục sai lầm này, khi giới thiệu đơn vị đo đại lượng mới, tôi lưu ýcho học sinh quy ước viết tắt và có sự so sánh về kí hiệu giữa đơn vị đo độ dài vàđơn vị đo khối lượng, giúp học sinh nắm chắc hơn các kí hiệu này

VD:Ki –lô- mét (viết tắt là km)Ki- lô-gam ( viết tắt là kg)2.5 Biện pháp5: Giúp học sinh phân biệt được sự khác nhau giữa đại lượng độdài và đại lượng diện tích:

Để khắc phục sai lầm này, ngay từ đầu, giáo viên cần cho học sinh nắm chắc

biểu tượng đơn vị đo diện tích đầu tiên được học ở lớp 3- đó là xăng-ti-mét vuông.Chính vì vậy, khi dạy học về hình thành biểu tượng đơn vị đo diện tích là xăng – ti –

mét vuông tôi đã tiến hành theo các bước sau:

* Bước 1: Giới thiệu đại lượng mới:

- Cho học sinh so sánh trực tiếp 2 sự vật theo một thuộc tính đặc trưng chocác đại lượng cần học Chẳng hạn:

+ Yêu cầu học sinh phủ kín mặt bàn bằng những tờ giấy vở học sinh và chobiết: Cần bao nhiêu tờ giấy đó để phủ kín được mặt bàn

* Bước 2: Nêu sự cần thiết phải có đơn vị đo:

- Giáo viên nêu vấn đề: Không phải lúc nào cũng có sự so sánh trực tiếp như

vậy Chẳng hạn không thể đặt một mảnh ruộng lên trên cánh rừng được hoặc không

thể đặt cái sân nọ lên cái sân kia để so sánh

- Do đó cần có cách so sánh gián tiếp qua một vật trung gian thứ ba

Chẳng

hạn: Muốn so sánh diện tích hai cái sân, ta dùng vật trung gian là viên

gạch

+ Cái sân thứ nhất lát hết 200 viên gạch;

+ Cái sân thứ hai lát hết 250 viên gạch

Vậy diện tích cái sân thứ nhất bé hơn cái sân thứ hai (vì 200 bé hơn

Một trong các đơn vị đo diện tích đó là xăng - ti - mét vuông

* Bước 3: Giới thiệu đơn vị đo:

Giáo viên cho học sinh quan sát hình vuông cạnh 1cm và giới thiệu: Để thuận

lợi, người ta chọn diện tích của hình vuông có cạnh bằng một đơn vị đo độ dài làxăng - ti - mét làm đơn vị đo diện tích Hình vuông đó gọi là “Hình vuông đơn vịdiện tích” Sau đó giáo viên cho học sinh vẽ trên vở ôli hình vuông có canh 1cm rồi

tô mầu hình vuông đó và nêu “ một xăng - ti - mét vuông”

Tiếp theo giáo viên giới thiệu kí hiệu của đơn vị đo Chẳng hạn: “Viết đầy đủ

là xăng - ti - mét vuông thì quá dài, do đó ta viết tắt theo quy ước quốc tế là cm2

và

khi viết số đo diện tích cần viết số kèm theo đơn vị đo” Giáo viên ghi rõ lên bảng kí

hiệu 1cm2 rồi gọi học sinh đọc cá nhân, đồng thanh vài lần

Mặt khác, khi phân tích sai lầm này, tôi đã chỉ rõ : chu vi là đại lượng độ dài,đơn vị đo là mét, đề-xi-mét,….còn diện tích là đại lượng diện tích, được đo bằngxăng-ti- mét vuông….hai đại lượng này không thể so sánh được với nhau Chẳnghạn: Để đo chu vi hình vuông cạnh 4cm, ta lấy đơn vị đo độ dài 1cm (đoạn thẳngcạnh 1cm) và đặt dọc theo một cạnh, được 4 đơn vị đo độ dài, vì hình vuông có 4cạnh bằng nhau nên tổng độ dài của 4 cạnh được xác định bằng phép tính : 4 x 4

=

16 và chu vi của hình vuông là 16cm Để đo diện tích hình vuông cạnh 4cm, ta lấyđơn vị đo diện tích 1cm2 ( hình vuông có cạnh 1cm) và đặt dọc theo một cạnh được