Giáo án "Xin lập khoa luật"

MỤC TIÊU BÀI HỌC: - Nắm được đặc điểm văn điều trần văn bản mà cấp dưới trình bày một vấn đề quan trọng nào đó đề đạt lên cấp trên, thuộc văn nghị luận chính trị – xã hội, biết phân tích

Ngày soạn : 29/9/2013

Tiết 27

Bài dạy: Đọc thêm XIN LẬP KHOA LUẬT

Trích Tế cấp bát điều – NGUYỄN TRƯỜNG TỘ

I MỤC TIÊU BÀI HỌC:

- Nắm được đặc điểm văn điều trần (văn bản mà cấp dưới trình bày một vấn đề quan trọng nào đó đề đạt lên cấp trên, thuộc văn nghị luận chính trị – xã hội), biết phân tích hệ thống luận điểm và cách lập luận của bài điều trần

- Hiểu được tầm quan trọng của luật đối với sự nghiệp canh tân đất nước và tấm lòng nhiệt thành của Nguyễn Trường Tộ

- Thấy được lòng yêu nước thương dân của Nguyễn Trường Tộ nói riêng, tình cảm yêu nước thương dân nói chung của người Việt

II CHUẨN BỊ:

1/ Chuẩn bị của GV :

- SGK, SGV Thiết kế bài học Tư liệu tham khảo

- Kết hợp các phương pháp dạy học: Đàm thoại, nêu vấn đề, phát vấn, thảo luận Sử dụng

SGK

2/ Chuẩn bị của HS:

Đọc kĩ bài học Soạn bài theo hướng dẫn

III.HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:

1.Ổn định tổ chức :

2.Kiểm tra bài cũ : Nêu đường lối cầu hiền của vua Quang Trung? 5’

3 Giảng bài mới:

TIẾN TRÌNH TIẾT DẠY T

G Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung

10

’ HĐ1: Tìm hiểu tiểu dẫn.

GV cho HS đọc phần

tiểu dẫn trong SGK

GV tóm tắt vài nét

chính về tác giả

GV diễn giảng về tác

phẩm

Bổ sung kiến thức

Hiện nay, giới nghiên

cứu đã sưu tầm được 58

bản di thảo của Nguyễn

Trường Tộ

- Trước đây ở Việt Nam

không phải không có

các bộ luật Từ đời Lí,

đời Trần, cha ông ta đã

tiến hành biên soạn các

bộ hình luật Ngày nay

HĐ1: HS đọc SGK

phần tiểu dẫn

HS đọc SGK phần tác giả

Nghe GV diễn giảng ghi vào vở phần tác phẩm

I.Tìm - hiểu khái quát:

1/ Tác giả:(1830 – 1871) ( SGK) 2/ Tác phẩm “Tế cấp bát điều”

(Tám việc cần làm gấp):

- Là bản Điều trần số 27 của

Nguyễn Trường Tộ, viết ngày 20 tháng 10 năm Tự Đức thứ hai mươi (1867)

cấp dưới đệ trình lên cấp trên, lên nhà vua nhằm mục đích trình bày chính sự, dâng lên những điều khẩn cấp cần làm… Văn bản loại này có tên gọi

chung là tấu hoặc tấu thư.

- Về tính chất, điều trần thuộc loại văn nghị luận chính trị–xã hội Do đặc trưng là văn bản dâng lên vua, lời lẽ trong điều trần vừa phải uyển chuyển

tế nhị, vừa phải thẳng thắn không

’

còn lại các bộ luật thời

Hồng Đức, thời Gia

Long,… Nhưng luật trở

thành môn khoa học,

một khoa giảng dạy

riêng thì mãi đến giữa

thế kỉ XX mới co

- Tế cấp bát điều đề

xuất tám việc cần làm

gấp, gồm :

1) Xin gấp rút sửa đổi

việc võ bị ;

2) Xin hợp tỉnh, huyện

để giảm bớt số quan lại

và khóa sinh ;

3) Xin gây tài chính

bằng cách đánh thuế xa

xỉ ;

4) Xin sửa đổi học

thuật, chú trọng thực

dụng ;

5) Xin điều chỉnh thuế

ruộng đất ;

6) Xin sửa sang lại biên

giới ;

7) Xin nắm rõ nhân số ;

8) Xin lập viện Dục anh

và trại Tế bần

Cho HS đọc văn bản

Chia bố cục đoạn trích.

HĐ2: Đọc, hiểu nội

dung.

GV hướng dẫn tìm hiểu

theo bố cục đã chia

Cho HS đọc đoạn 1

GV nêu vắn đề

Tác giả nêu tầm quan

trọng của luật trong đời

sống ở khía cạnh nội

dung nào? Lập luận

thuyết phục như thế

nào?

GV định hướng, bổ

sung.

Đất nước muốn tồn tại

phải có kỉ cương ; nhà

HS đọc văn bản, chú thích

Tìm bố cục đoạn trích

Chia làm ba đoạn

HĐ2:

HS đọc đoạn 1

HS suy nghĩ trả lời

câu hỏi.

Luật bao gồm kỉ cương, uy quyền và chính lệnh của quốc gia “Bất luận quan hay dân, mọi người đều phải học luật nước”

HS suy nghĩ trả lời

Nguyễn Trường Tộ khái quát luật pháp bằng những khái niệm của Nho giáo

vòng vo hoặc dùng các lối ước lệ, tượng trưng

- Văn bản “Xin lập khoa luật” trích

trong điều (4) Xin sửa đổi học thuật, chú trọng thực dụng.

- Trong điều (4) tác giả đề nghị mở bốn khoa sau đây để dạy cho người Việt

+ Khoa nông chính + Khoa thiên văn và địa lí + Khoa kĩ nghệ

+ Khoa luật học

II Đọc - hiểu nội dung:

1/ Nêu lên tầm quan trọng của luật trong đời sống xã hội.

a/ Luật bao gồm kỉ cương , uy quyền và chính lệnh của quốc gia:

- Đất nước muốn tồn tại phải có kỉ cương ; nhà nước muốn cai trị được dân phải có uy quyền, cũng phải có chính lệnh (chính sách và pháp luật)

Đó là mối quan hệ cua luật đối với mọi người

- Vì vậy Nguyễn Trường Tộ nói : “Bất luận quan hay dân, mọi người đều phải học luật nước”

 Như vậy, luật bao trùm lên tất cả b/ Nguyễn Trường Tộ đặt vấn đề một cách trực tiếp, thẳng thắn:

Vấn đề ông đặt ra là : “Bất luận quan hay dân, mọi người đều phải học luật nước” ; và dĩ nhiên, để thuyết phục

vua Tự Đức bấy giờ, ông nêu thêm

phải học “những luật mới bổ sung thêm từ thời Gia Long đến nay”

 Tác dụng: vừa ngắn gọn, vừa làm người nghe hiểu ngay vấn đề mà người viết đặt ra

c/ Để thuyết phục nhà vua, Nguyễn Trường Tộ khái quát luật pháp bằng những khái niệm của Nho giáo

- Trong luật, từ “tam cương ngũ thường cho đến việc hành chính của sáu bộ đều đầy đủ”.

- Tam cương ngũ thường là đạo lớn

nhất bao trùm tất cả mọi mối quan hệ

nước muốn cai trị được

dân phải có uy quyền,

phải có chính lệnh

(chính sách và pháp

luật) Đó là mối quan hệ

của luật đối với mọi

người

Để thuyết phục nhà

vua, Nguyễn Trường Tộ

đã đưa ra luận điểm gì?

GV hướng dẫn tìm hiểu

đoạn 2

Nguyễn Trường Tộ phê

phán Nho giáo điều gì?

Luận điểm đưa ra là gì?

Để thuyết phục điều

phê phán của mình Tác

giả dẫn chứng điều gì?

Tác giả phê phán các

loại sách thời phong

kiến là gì? Chứng minh

điều mình nói, tác giả

đưa ra luận điểm gì?

HS đọc đoạn 2

HS suy nghĩ trả lời

Nguyễn Trường Tộ khái quát luật pháp bằng những khái niệm của Nho giáo

Nguyễn Trường Tộ

khẳng định trung hiếu và lễ nghĩa là

cần thiết vì đó là đạo lớn làm người

Nhưng muốn đạo lớn làm người kia trở thành hiện thực thì

phải có luật, vì Nho

giáo chỉ nói suông trên giấy tác giả lấy ngay lời Khổng Tử

làm luận cứ : “Ta chưa hề thấy ai nhận được lỗi mình mà biết tự trách phạt”.

Các loại sách khác ở thời phong kiến, tác giả cũng cho là vô ích

Ông chỉ rõ những sách vở của Nho gia chỉ nói chuyện người xưa, việc xưa mà không đến việc ngày nay, người ngày nay

xã hội và gia đình, mọi cách ứng xử giữa con người với con người, là xương sống của chế độ phong kiến

- Lục bộ(sáu bộ) là cơ quan quyền lực

đầu não của nhà nước phong kiến

 Lí lẽ đó khiến vua Tự Đức – một ông vua tiêu biểu cho chế đô phong kiến không thể chối từ

2/ Đoạn hai : Nêu lên hiện thực của

luật pháp Nho giáo.

a/ Nguyễn Trường Tộ phê phán Nho giáo ở tính chất vô tích sự, nói suông không có tác dụng bằng pháp luật + Để phê phán Nho giáo, trước hết

Nguyễn Trường Tộ khẳng định trung hiếu và lễ nghĩa là cần thiết vì đó là

đạo lớn làm người Nhưng muốn đạo lớn làm người kia trở thành hiện thực

thì phải có luật, vì Nho giáo chỉ nói

suông trên giấy

- Để thuyết phục, tác giả lấy ngay lời

Khổng Tử làm luận cứ : “Ta chưa hề thấy ai nhận được lỗi mình mà biết

tự trách phạt” Cho nên phải có luật.

+ Các loại sách khác ở thời phong

kiến, tác giả cũng cho là vô ích “vì dù

có vạn quyển sách cũng không thể trị được dân” nếu trong nước không có

luật, hoặc bản thân người cầm quyền không hiểu luật Ông chỉ rõ những sách vở của Nho gia chỉ nói chuyện người xưa, việc xưa mà không đến việc ngày nay, người ngày nay Đọc

các sách đó càng nhiều thì càng “làm rối trí thêm chẳng được tích sự gì”

- Để chứng minh là đúng, tác giả lại

dẫn lời Khổng Tử : “Chép những lời nói suông chẳng bằng thân hành ra làm việc”, mà muốn làm được việc thì phải có luật.

b/ Dùng Khổng Tử để phe phán Nho giáo là phương pháp “gậy ông đập lưng ông” trong văn nghị luận

+ Kết thúc cho phần phê phán Nho giáo của mình, Nguyễn Trường Tộ đưa ra một hiện thực đáng buồn về

GV hướng dẫn tìm hiểu

đoạn 3.Nêu câu hỏi gợi

ý

Tác giả quan niệm như

thế nào về mối quan hệ

giữa đạo đức và luật

pháp?

Nêu thành công về

nghệ thuât?

HS đọc đoạn 3

HS suy nghĩ trả lời

Luật có vai trò quan trọng đối với con người và xã hội : Luật không chỉ có tác dụng cai trị xã hội,

mà còn là đạo đức

tinh vi, đạo làm người

HS trả lời

Bài điều trần lập luận chặt chẽ, lời lẽ xác đáng, có sức thuyết phục người nghe

Cách lập luận có sức thuyết phục mạnh mẽ

tình hình nho sĩ hiện nay do Nho giáo

đào tạo nên : “suốt đời đọc sách […]

mà tại sao có nhiều người, cuộc đời của họ và sự ứng xử của họ còn tệ hơn những người quê mùa chất phác ?”.

Vì sao có tình trạng đó ? Vì họ không được học luật

 Cách lập luận của Nguyễn Trường

Tộ vừa sắc sảo, vừa chặt chẽ Văn ngắn gọn, kiệm lời, tính chiến đấu mạnh mẽ, hùng hồn.

3/ Đoạn ba : Nâng cao hơn nữa vai

trò của luật đối với con người và xã hội.

+ Luật có vai trò quan trọng đối với con người và xã hội : Luật không chỉ

có tác dụng cai trị xã hội, mà còn là

đạo đức tinh vi, đạo làm người…

+ Phần kết thúc cho bài điều trần Xin lập khoa luật Nguyễn Trường Tộ nói

đến vai trò và vị trí của luật đối với đời sống xã hội Ông e người nghe (nhà vua) sẽ hiểu lệch, cho rằng luật chỉ tốt cho việc cai trị, nên tự đặt ra sự

phản bác và giải đáp : luật là đức, là cái đức lớn nhất chí công vô tư, đấy là đức trời, mà đức trời là đạo làm người, bất tất phải đi tìm cái gì khác, cũng có nghĩa là cần phải học luật 4/ Đặc sắc về nghệ thuật điều trần của Nguyễn Trường Tộ

- Bài điều trần lập luận chặt chẽ, lời lẽ xác đáng, có sức thuyết phục người nghe Mở đầu làlời khẳng định như

một chân lí “Bất luận quan hay dân, mọi người đều phải học luật nước” và

kết thúc bằng lời gói lại vấn đề được

đặt ra ban đầu : “Trong luật cái gì cũng công bằng, hợp với đức trời… Nếu tận dụng cũng đủ trọn vẹn đạo làm người rồi, bất tất phải tìm cái gì khác”.

- Hơn nữa, tác giả lại luôn lấy lời Khổng Tử để làm minh chứng cho điều mình đưa ra là đúng Cách lập luận như vậy có sức thuyết phục

5’ HĐ3: Củng cố.Giá trị của bản điều

trần

Tác dụng thực tế hiện

nay

GV tổng kết, tóm tắt

nội dung

HĐ3:

HS ghi nhớ nội dung

cơ bản

mạnh mẽ, nhất là đối với vua Tự Đức thời bấy giờ

Củng cố:

- Bài Xin lập khoa luật được viết năm

1876, khi đó khoa học về luật pháp chưa phát triển Luật mà Nguyễn Trường Tộ đề cập đến ở đây là luật tư sản : tam quyền phân lập (có cơ quan lập pháp, hành pháp và giám sát hành

pháp) Bài Xin lập khoa luật có tác

dụng đưa xã hội vào luật pháp, sống trong luật pháp

- Ngày nay điều đó vẫn còn nguyên giá trị của nó Nguyễn Trường Tộ muốn khẳng định vai trò của luật pháp nên đã thiên về sự khẳng định, thiên

về những mặt tốt của nó mà chưa thấy mặt trái

Dặn dò: 3’Học bài.

Soạn bài: Ôn Tập văn học trung đại học phần 11 Trả lời nội dung theo câu hỏi

RÚT KINH NGHIỆM :

………

………

………

………

………

………

………

………