Chăm sóc bệnh nhân sốt xuất huyết

LÂM SÀNG VÀ CẬN LÂM SÀNG• Lâm sàng  Lâm sàng đa dang Diễn biến nhanh chóng từ nhẹ đến nặng Bệnh thường khởi phát theo 3 giai đoạn:+ Giai đoạn sốt + Giai đoạn nguy hiểm + Giai đoạn hồi

Trần Thị Nhung

Đào Thanh Thiêm

ĐẠI CƯƠNG

 Do virus dengue gây nên

 Có 4 loại siêu vi Dengue

(DEN-1, DEN-2, DEN-3,

DEN-4).

 Lây truyền qua vết muỗi

đốt( muỗi vằn Aedes

aegypti).

 Bệnh xảy ra quanh năm

 Gia tăng vào mùa mưa

LÂM SÀNG VÀ CẬN LÂM SÀNG

• Lâm sàng

 Lâm sàng đa dang

Diễn biến nhanh chóng từ nhẹ đến nặng

Bệnh thường khởi phát theo 3 giai đoạn:+ Giai đoạn sốt

+ Giai đoạn nguy hiểm

+ Giai đoạn hồi phục

Giai đoạn

sốt

Cận lâm sàng:

 Dung tích hồng cầu bình thường

 Tiểu cầu bình thường hoặc giảm dần (nhưng còn trên 100.000/mm3)

 Bạch cầu thường giảm

 Đau cơ, đâu khớp, nhức hai hốc mắt

 Nghiệm phát dây thắt (Lacet) dương tính

 Thường có chấm xuất huyết dưới da, chảy máu chân răng hoặc chảy máu mũi.

Lâm sàng: Người bệnh có thể còn sốt, đã giảm sốt hoặc có

các biểu hiện sau:

-Biểu hiện thất thoát huyết tương do tăng tính thấm thành mạch: + Tràn dịch màng phổi, mô kẽ, màng bụng, mí mắt, gan to đau +Nếu thoát huyết tương nhiề sẽ dẫn đến sốc với các biểu hiện vật vã, bứt rứt hay li bì, lạnh đầu chi, da lạnh ẩm, mạch nhanh nhỏ, huyết áp kẹp (hiệu số huyết áp tối đa và tối thiểu <= 20 mmHg), tụt huyết áp hay không đo được.

-Xuất huyết (chaasmxuaats huyết dưới da rải rác, ở niêm mạc, ở nội tạng)

-Nặng có thể suy các tạng như viêm gan nặng, viêm não, viêm cơ tim

Giai đoạn

hồi phục

Sau 24-48 giờ qua giai đoạn nguy hiểm, có hiện tượng tái hấp thu dần từ dịch mô kẽ vào bên trong lòng mạch Giai đoạn này kéo dài từ 48-72 giờ.

Lâm sàng

-Bệnh nhân hết sốt, toàn trạng tốt lên, thèm ăn, huyết động học ổn định và tiểu nhiều.

-Nhiều rash hồi phục chủ yếu là ở hai chân.

-Có thể nhịp tim chậm và thay đổi điện tâm đồ.

-Trong giai đoạn này, nếu truyền dịch nhiều có thể gây phù phổi hay suy tim.

Cận lâm sàng

- Dung tích hồng cầu về bình thường hay có thể thấp hơn do hiện tượng pha loãng máu khi dịch được tái hấp thu trở lại -Số lượng bạch cầu máu thường tăng lên sớm sau giai đoạn

hạ sốt -Số lượng tiểu cầu về bình thường muộn hơn so với bạch cầu

• Theo phân độ

 Theo Tổ chức Y tế Thế Giới năm 2009, bệnh SXH-D chia làm theo 3 mức độ.

+ Sốt xuất huyết Dengue

+ Sốt xuất huyết Dengue có dấu hiệu cảnh báo + Sốt xuất huyết Dengue nặng

Sốt xuất huyết Dengue

Lâm sàng

Sốt cao đột ngột, liên tục từ 2 - 7

ngày và có ít nhất 2 trong các dấu hiệu

sau:

•Biểu hiện xuất huyết

•Nhức đầu, chán ăn, buồn nôn

•Da sung huyết, phát bán

•Đau cơ, đau khớp, nhức hai hốc mắt

Sốt xuất huyết Dengue có dấu hiệu cảnh báo

Bao gồm các triệu chứng lâm sàng xủa SXH-D, kèm theo các dấu hiệu cảnh báo như sau:

Sốt xuất huyết Dengue nặng

Khi bệnh nhân có một trong các biểu hiện sau:

• Thoát huyết tương nặng dẫn đến sốc giảm thể tích (Sốc SXH-D) ứ dịch ở khoang màng phổi

và ổ bụng nhiều, suy tuần hoàn, mạch nhanh nhẹ huyết áp kẹp, tụt hay không đo được

• Xuất huyết nặng

• Suy tạng

Theo mức độ nặng nhẹ chia làm 4 độ:

Độ I: Sốt đột ngột, kéo dài từ 2-7 ngày; dấu

hiệu dây thắt dương tính

Độ II: Triệu chứng như độ I, kèm theo xuất

huyết tự nhiên dưới da hoặc niêm mạc

Độ III: Có dấu hiệu suy tuần hoàn, mạch nhanh nhỏ, huyết áp kẹt, hạ huyết áp; kèm theo các

triệu chứng như da lạnh, ẩm, bứt rứt hoặc vật

vã li bì

Độ IV: Sốc nặng, mạch nhỏ khó bắt, huyết áp không đo được (HA = 0)

Phân nhóm xử trí- điều trị người bệnh sốt

xuất huyết dengue

PHÒNG BỆNH

• Thực hiện theo QUYẾT ĐỊNH

3711/QĐ-BYT NĂM 2014 HƯỚNG DẪN GIÁM SÁT

VÀ PHÒNG, CHỐNG BỆNH SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE DO BỘ TRƯỞNG BỘ Y

TẾ BAN HÀNH

QUY TRÌNH CHĂM SÓC

• 1 Nhận định

 Tình trạng chung

• Đo nhiệt độ: Nếu ở giai đoạn hạ nhiệt phải đề phòng shock (mạch nhanh, nhỏ, huyết áp tụt kẹt, thường từ ngày 3- 5)

• Theo dõi xuất huyết: Ngoài da, nơi tiêm, não, màng não

• Xem bệnh án để biết: Chẩn đoán, chỉ định thuốc, xét nghiệm, các yêu cầu theo dõi khác, dinh dưỡng

• 2 Lập kế hoạch chăm sóc

- Bảo đảm thông khí

- Theo dõi tuần hoàn

- Theo dõi xuất huyết

- Thực hiện y lệnh

+ Theo dõi dấu hiệu sinh tồn

+ Phát hiện các dấu hiệu bất thường để xử trí kịp thời

- Chăm sóc hệ thống cơ quan, nuôi dưỡng

- Hướng dẫn nội quy, giáo dục sức khỏe

* Theo dõi tuần hoàn

- Lấy mạch, nhiệt độ, huyết áp ngay khi tiếp nhận bệnh nhân, báo ngay cho bác sĩ

- Chuẩn bị dịch truyền, dụng cụ để thực hiện y lệnh, kiểm tra tốc

độ truyền

- Theo dõi mạch, huyết áp 15’/lần, 30’/lần, 1h/lần, 3h/lần để phát hiện kịp thời dấu hiệu tiền shock từ ngày 3, 4, 5

* Theo dõi xuất huyết

- Bầm tím nơi tiêm, xuất huyết trên da

- Xuất huyết nội tạng: ví dụ như xuất huyết tiêu hóa

(nôn ra máu, phân đen, cần theo dõi số lượng)

* Thực hiện y lệnh của bác sĩ chính xác kịp thời

- Cấm dùng aspirin (acetyl salicylic acid), analgin,

ibuprofen để điều trị vì có thể gây xuất huyết, toan

máu.

- Xét nghiệm: Lấy máu để theo dõi hematocrit, tiểu cầu

- Theo dõi các chất bài tiết: số lượng nước tiểu, chất nôn, xuất huyết

- Theo dõi tình trạng tri giác trong shock: Đánh giá diễn tiến của bệnh khi shock nặng, thiếu oxy não → hôn mê

Sự khác biệt về đặc điểm lâm sàng giữa trẻ em và

người lớn mắc sốt xuất huyết và hội chứng sốc

dengue

- Trẻ em có chán ăn, dấu dây thắt (+), đau bụng và

phát ban hồi phục thường thấy hơn so với người lớn

- Trẻ em cũng có thoát huyết tương nhiều hơn thể

hiện bởi Albumin huyết thanh thấp, natri máu thấp, tỷ

lệ cao hơn của tràn dịch màng phổi, màng bụng và

sốc nhiều hơn

- Mặc dù không có ý nghĩa thống kê, tỷ lệ chảy máu

ở trẻ em cao hơn ở người lớn nhưng người lớn cần

truyền máu nhiều hơn trẻ em

* Chăm sóc hệ thống cơ quan, dinh dưỡng

- Cho bệnh nhân nghỉ ngơi trong phòng thoáng

- Chườm lạnh nếu sốt cao

- Co giật, bứt rứt → thuốc an thần

- Hạn chế các thủ thuật gây chảy máu

- Chọc dịch nếu có tràn dịch màng phổi màng bụng

nhiều để giải quyết tạm thời tình trạng suy hô hấp

- Vệ sinh thân thể, da, răng miệng, mắt tai

- Tẩy uế các chất bài tiết

- Dinh dưỡng: Ăn súp, uống sữa, nước trái cây, cho ăn nhiều bữa, mỗi bữa ít một để nâng cao thể trạng, nếu nặng đặt sonde dạ dày hoặc truyền tĩnh mạch

Được đánh giá là chăm sóc tốt nếu

- Nhiệt độ giảm, bớt nhức đầu, ăn uống được,

tiểu nhiều, không còn xuất huyết tiêu hóa

- Phát hiện sớm tiền shock, tránh để BN rơi vào shock

Tài liệu tham khảo

• Quyết định số 458/QĐ-BYT “Hướng dẫn chẩn

đoán điều trị sốt xuất huyết” Bộ Y tế đã ban

hành Ngày 16/2/2011

• Quyết định 3711/QĐ- BYT năm 2014 Hướng dẫn giám sát và phòng, chống bệnh sốt xuất huyết

Dengue do Bộ trưởng Bộ y Tế ban hành.

• Bài giảng sốt xuất huyết - Bệnh viện Nhiệt đới

TW

• Bài giảng ký sinh - vi sinh

• Giáo trình bộ môn truyền nhiễm

• Tài liệu enternet

The end