tieu luan cac nuoc XHCN từ 1991 nay

mô hình các nước XHCN còn lại từ năm 1991-nay, tình hình, tương lai, triển vọng

MỞ ĐẦU

Trong lịch sử phát triển của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, chủ nghĩa xã hội hiện thực đóng vai trò đặc biệt quan trọng Chủ nghĩa xã hội hiện thực là thành quả chung của cả phong trào cộng sản và công nhân quốc tế Cuộc đấu tranh về tư tưởng và lý luận của các đảng cộng sản và công nhân đã tạo tiền đề về lý luận, đưa cách mạng Tháng Mười Nga đi đến thắng lợi Chính

sự đấu tranh kiên cường của giai cấp công nhân Nga và các đảng cộng sản công nhân toàn thế giới đã tạo nên sức mạnh chiến thắng chủ nghĩa phát xít trong chiến tranh thế giới thứ hai, bảo vệ nhà nước Xô Viết công nông đầu tiên của thế giới, xây dựng chủ nghĩa xã hội thành hệ thống trên thế giới Phong trào đấu tranh của các đảng cộng sản và công nhân với nhân loại tiến bộ đã là

cơ sở vững chắc, tạo nên sức mạnh tổng hợp để Việt Nam - một nước nhỏ, nghèo nàn - giành thắng lợi trong cuộc kháng chiến chống Mỹ Trên tuyến đầu đấu tranh chống chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa xã hội hiện thực là bộ phận tiên phong trong phong trào cộng sản, công nhân quốc tế; trực tiếp thực hiện sứ mệnh cải tạo xã hội tư bản, sáng tạo ra lý luận và thực tiễn xây dựng chủ nghĩa

xã hội Bên cạnh đó, chủ nghĩa xã hội hiện thực còn là chỗ dựa vững chắc về tinh thần, vật chất cho phong trào cộng sản và công nhân quốc tế

NỘI DUNG

I Bối cảnh thế giới tác động đến các nước xã hội chủ nghĩa hiện nay.

1 Cuộc khủng hoảng của mô hình chủ nghĩa xã hội hiện thực:

Mô hình chủ nghĩa xã hội hiện thực ra đời từ kết quả thành công của Cách mạng Tháng Mười Nga, dựng lên nhà nước công nông đầu tiên trên thế giới vào năm 1917 Khoảng giữa thế kỷ XX, mô hình này đã được xác lập ở nhiều nước

và trở thành một hệ thống thế giới, trở thành một cực cân bằng tạm thời với chủ

nghĩa tư bản cho đến đầu thập kỷ 80 của thế kỷ XX; biến phong trào cộng sản và công nhân quốc tế trở thành nhân tố quyết định tiến trình đi lên của lịch sử nhân loại, nhất là trong việc diệt họa phát xít, bảo vệ hòa bình, tạo điều kiện thuận lợi cho sự ra đời của hơn 100 quốc gia độc lập…

Nhưng đến cuối thập kỷ 80 đầu thập kỷ 90 của thế kỷ XX, mô hình chủ nghĩa xã hội hiện thực lâm vào khủng hoảng sâu sắc và toàn diện, dẫn đến sự sụp đổ ở các nước Đông Âu và Liên Xô Nó không những làm tổn thất to lớn về

cơ sở vật chất mà cả về cơ sở tinh thần, gây tâm lý hoang mang và khủng hoảng niềm tin của nhân dân các nước xã hội chủ nghĩa về mô hình Chủ nghĩa xã hội

mà họ đang xây dựng Từ sự sụp đổ về mô hình xây dựng chủ nghĩa xã hội không phù hợp của các nước Liên Xô và Đông Âu, mà các nước xã hội chủ nghĩa còn lại rút ra nhiều bài học thất bại đó để tiến hành cải cách, đổi mới đúng đắn, phù hợp với hoàn cảnh lịch sử cụ thể của đất nước mình

2 Sự điều chỉnh, cải cách của chủ nghĩa tư bản toàn cầu:

Trước sự tàn phá và khủng hoảng kinh niên của nền kinh tế thị trường tự

do tư bản chủ nghĩa, trong quá trình vận động lịch sử của mình, về mặt chủ quan, chủ nghĩa tư bản tất yếu có sự điều chỉnh để tồn tại và phát triển Đặc biệt,

về mặt khách quan, đứng trước sự tồn tại song song mang tính chất phản chiếu của con đường đi lên chủ nghĩa xã hội hiện thực, trong bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng khoa học – công nghệ đương đại diễn ra mạnh mẽ, buộc chủ nghĩa tư bản phải có những điều chỉnh thích hợp, nhằm hạn chế sự đổ vỡ và cáo chung theo quy luật xã hội mà nó không thể tránh khỏi sớm hay muộn

Trong quá trình điều chỉnh đó, nó đã củng cố được tính hợp lý mới của tồn tại, đồng thời tìm thấy và bắt tay với “đồng minh” của mình là những người thỏa hiệp mang tư tưởng đòi dân chủ và tiến bộ xã hội (vốn có nguồn gốc từ phong trào cộng sản và công nhân) ở ngay trong lòng chủ nghĩa tư bản

Sự điều chỉnh của chủ nghĩa tư bản đã tạo nên sự phát triển cho các nước

tư bản, đem lại cho các nước xã hội chủ nghĩa nhiều bài học kinh nghiệm trong phát triển kinh tế, các chính sách xã hội

3 Sự lan truyền bão táp của cuộc cách mạng khoa học – công nghệ đương đại:

Cuộc cách mạng khoa học – công nghệ đương đại đã phát triển như vũ bão kể từ giữa thế kỷ XX đến nay, mang tính tích hợp rất cao và thể hiện chủ yếu trên các lĩnh vực: Công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới, công nghệ năng lượng mới, công nghệ tự động hóa, công nghệ hải dương học, công nghệ vũ trụ, công nghệ siêu vi mô (nanotechnology)…

Nó đang từng năm từng tháng từng ngày làm thay đổi đời sống con người, làm biến đổi lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, làm thay đổi phương thức sống và phương thức tư duy Trong đó, có sự chuyển biến to lớn bên trong cơ cấu giai cấp công nhân, với những người lao động trình độ cao ngày càng gia tăng nhanh chóng trên tất cả các lĩnh vực, đồng thời làm thay đổi tận gốc rễ nền kinh tế - xã hội, chuyển từ “văn minh công nghiệp” lên “văn minh hậu công nghiệp” hay “văn minh trí tuệ”, hình thành nên một đội ngũ công nhân được đào tạo cơ bản và có trình độ học vấn cao (“công nhân cổ cồn”, “công nhân cổ trắng”…) Nghĩa là, nó đã làm biến đổi cả về lượng lẫn về chất trong đội ngũ giai cấp công nhân nói riêng và người lao động nói chung, ảnh hưởng không nhỏ tới phong trào cộng sản và công nhân quốc tế

Những thành tựu của cuộc cách mạng khoa học- công nghệ đó tạo điều kiện cho các nước phát triển kinh tế theo chiều sâu, thoát khỏi khủng hoảng, từng bước đưa kinh tế, xã hội đi lên

4 Tính hai mặt của toàn cầu hóa:

Toàn cầu hóa (globalization) là một khái niệm mới xuất hiện vào những năm 70 của thế kỷ XX, nhằm nói đến quá trình không ngừng gia tăng các mối quan hệ, hợp tác, liên kết xuyên quốc gia, khu vực và quốc tế Điều này đã được Mác diễn đạt trong “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” viết năm 1848 và một số tác phẩm khác thông qua các thuật ngữ như "sự phụ thuộc phổ biến của các dân tộc", "tính chất thế giới", "thị trường thế giới", "tự do mậu dịch"…

Cũng như các quá trình lịch sử khác, toàn cầu hóa mang tính hai mặt rõ nét Mặt tích cực, nó tạo cơ hội tiến tới một “thế giới phẳng”, công bằng và nhân bản hơn, xóa mờ đi các đường biên giới ngăn cách giữa người với người, cả về vật chất lẫn tinh thần Ngược lại, về mặt tiêu cực (mặt trái), nó có thể dẫn đến “toàn cầu hóa tư bản chủ nghĩa”, sự bất bình đẳng càng bị khoét sâu hơn nữa, hoặc bị lợi dụng và thao túng bởi thế lực của “kẻ mạnh” và chủ nghĩa bá quyền, v.v

Tất cả đều tác động sâu sắc đến đời sống mọi mặt của nhân loại, trong đó

có phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, đặc biệt là trong việc tập hợp lực lượng đứng lên đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa (vốn do chủ nghĩa tư bản thao túng)

Toàn cầu hóa cũng tạo ra thời cơ thách thức đối với các nước xã hội chủ nghĩa đang phát triển Thời cơ đó là các nước có điều kiện mở rộng giao lưu quốc tế, nhưng mặt khác cũng đứng trước nguy cơ tụt hậu, nguy cơ chống phá của các thế lực phản động muốn tiêu diệt chủ nghĩa xã hội

II Mô hình xây dựng chủ nghĩa xã hội của các nước xã hội chủ nghĩa ngày nay.

1 Mô hình Chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc

Đại hội XVIII Đảng Cộng sản Trung Quốc tiếp tục khẳng định phát triển đất nước theo con đường chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc Xây dựng chủ

nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc trong quá trình cải cách, mở cửa đã tạo ra một bước nhảy vọt thần kỳ đưa Trung Quốc phát triển hài hòa và trở thành nền kinh

tế thứ hai thế giới Lý luận chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc là đỉnh cao nhất của lý luận xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Trung Quốc hiện nay

Sự hình thành lý luận chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc

Theo các nhà lý luận Trung Quốc, chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc chính là thành tựu quan trọng nhất của sự phát triển lý luận cách mạng của Đảng Cộng sản Trung Quốc trong quá trình lãnh đạo nhân dân Trung Quốc xây dựng chủ nghĩa xã hội mấy chục năm qua Đó chính là đỉnh cao của quá trình Trung Quốc hóa chủ nghĩa Mác trong thời đại ngày nay

Trung Quốc hóa chủ nghĩa Mác là sự vận dụng một cách sáng tạo, linh hoạt lý luận của chủ nghĩa Mác vào thực tiễn cách mạng Trung Quốc Theo đó, Trung Quốc hóa chủ nghĩa Mác lần thứ nhất đã được Mao Trạch Đông thực hiện thành công trong cách mạng giải phóng đất nước và thực hiện bước chuyển từ chủ nghĩa dân chủ mới sang chủ nghĩa xã hội và đã tạo ra bước nhảy vọt lý luận lịch sử lần thứ nhất Nó là thành quả của sự kết hợp lý luận giữa tư tưởng Mao Trạch Đông và chủ nghĩa Mác

Trung Quốc hóa chủ nghĩa Mác lần thứ hai do Đặng Tiểu Bình khởi xướng cùng với quá trình cải cách, mở cửa đã tạo ra sự phát triển thần kỳ của Trung Quốc thời gian qua Về mặt lý luận, bước nhảy vọt lý luận lần thứ hai này

là sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác trong bối cảnh mới của cả Trung Quốc

và thế giới Với những thành tựu lý luận nổi bật là: lý luận Đặng Tiểu Bình, tư tưởng “ba đại diện” do Giang Trạch Dân chủ trương, quan điểm phát triển khoa học và lý luận về xây dựng xã hội hài hòa do Hồ Cẩm Đào chủ trương

Thực tiễn xây dựng CNXH đặc sắc Trung Quốc diễn ra một cách toàn diện ở mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, đó là: kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa đặc sắc Trung Quốc, dân chủ XHCN đặc sắc Trung Quốc, Nhà nước pháp quyền XHCN đặc sắc Trung Quốc, văn hóa XHCN đặc sắc Trung Quốc, xã hội hài hòa XHCN đặc sắc Trung Quốc…

Đặc điểm nổi bật của lý luận CNXH đặc sắc Trung Quốc là hệ thống lý luận mở, mang trong mình tiềm năng sáng tạo to lớn Trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác, nó cơ bản xuất phát từ thực tiễn xây dựng CNXH ở Trung Quốc trong thời đại toàn cầu hóa Vì lẽ đó, nó hứa hẹn sẽ tiếp tục được bổ sung, hoàn thiện và phát triển không ngừng Có thể khẳng định, lý luận CNXH đặc sắc Trung Quốc được phát triển hết sức linh hoạt, sáng tạo, uyển chuyển gắn liền với thực tiễn cải cách, mở cửa, thực tiễn thực sự trở thành tiêu chuẩn của lý luận CNXH đặc sắc Trung Quốc

Cơ sở và ý nghĩa của lý luận chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc

Là một hệ thống lý luận đóng vai trò dẫn dắt quá trình xây dựng CNXH ở một quốc gia đông dân nhất thế giới và đã tạo ra sự phát triển nhanh chóng chưa từng có trong lịch sử nhân loại, CNXH đặc sắc Trung Quốc được hình thành và phát triển bởi sự kết hợp sáng tạo giữa chủ nghĩa Mác và những thành tựu lý luận đặc sắc của Đảng Cộng sản Trung Quốc

Theo các nhà lý luận Trung Quốc, sự hình thành và phát triển của nó dựa trên các căn cứ sau: căn cứ lý luận đó là những nguyên tắc cơ bản của CNXH khoa học của chủ nghĩa Mác; căn cứ lịch sử đó là thực tiễn và kinh nghiệm của Trung Quốc và các nước xây dựng CNXH; căn cứ thực tiễn của sự ra đời và phát triển lý luận CNXH đặc sắc Trung Quốc chính là hiện thực công cuộc cải cách,

mở cửa và thực hiện hiện đại hóa XHCN của Trung Quốc; căn cứ thời đại của lý

luận CNXH đặc sắc Trung Quốc đó chính là quá trình toàn cầu hóa và sự phát triển mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại.

Lý luận CNXH đặc sắc Trung Quốc đó là sáng tạo lý luận đặc thù của Đảng Cộng sản Trung Quốc trong quá trình lãnh đạo nhân dân xây dựng CNXH đặc thù ở Trung Quốc trong thời đại ngày nay Đó là lý luận xây dựng CNXH ở Trung Quốc Nó không phải là lý luận xây dựng chủ nghĩa tư bản đặc sắc Trung Quốc hay xây dựng CNXH dân chủ của Trung Quốc Điều này có nghĩa, trên cơ

sở phổ biến của lý luận CNXH khoa học của chủ nghĩa Mác, Trung Quốc hóa chủ nghĩa Mác sáng tạo ra lý luận đặc thù CNXH đặc sắc Trung Quốc

Lý luận CNXH đặc sắc Trung Quốc chính là hệ thống lý luận khái quát hóa những thành tựu mới nhất của lý luận Trung Quốc hóa chủ nghĩa Mác trên

cơ sở thực tiễn cách mạng của nhân dân Trung Quốc; trong đó, đề cao chiến lược quan trọng của quan điểm phát triển khoa học, quan điểm xây dựng xã hội hài hòa trong hệ thống lý luận CNXH đắc sắc Trung Quốc; đồng thời, cũng là sự khái quát quy luật cầm quyền của Đảng Cộng sản, quy luật vận động và phát triển của CNXH, cũng như quy luật phát triển của lịch sử xã hội loài người trong thời đại ngày nay Với những ý nghĩa như thế, lý luận CNXH đặc sắc Trung Quốc chính là hệ thống lý luận xây dựng Trung Quốc trở thành quốc gia XHCN phồn vinh, giầu mạnh, nhân dân cùng giầu có Đây cũng là một bước quan trọng phát triển chủ nghĩa Mác, tư tưởng Mao Trạch Đông trong thời đại ngày nay

Những nội dung cơ bản của lý luận chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc

CNXH đặc sắc Trung Quốc được hình thành và phát triển trong quá trình Đảng Cộng sản Trung Quốc lãnh đạo nhân dân thực hiện công cuộc cải cách,

mở cửa Cùng với những thành tựu vĩ đại về kinh tế - xã hội của sự nghiệp cải cách, mở cửa, hệ hống lý luận CNXH đặc sắc Trung Quốc cũng từng bước phát

triển và hoàn thiện Mặc dù là một hệ thống lý luận có kết cấu mở, được xây dựng và khái quát hết sức linh hoạt, uyển chuyển, sáng tạo và gắn liền với thực tiễn cải cách, mở cửa của nhân dân Trung Quốc, nhưng theo các nhà lý luận Trung Quốc thì hệ thống lý luận CNXH đặc sắc Trung Quốc có thể khái quát thành một số nội dung cơ bản sau:

- Kiên trì giải phóng tư tưởng, thực sự cầu thị, tiến cùng thời đại Xuất phát từ thực tiễn giai đoạn đầu của CNXH, nắm chắc các mâu thuẫn chủ yếu của giai đoạn đầu của CNXH và biểu hiện cụ thể của nó trong từng giai đoạn

- Cần quán triệt tư tưởng hòa bình và phát triển là đặc điểm quan trọng nhất của thời đại, nắm chắc cơ hội lịch sử, chủ động kế thừa và tận dụng mọi thành quả của văn minh nhân loại

- Lấy xây dựng kinh tế làm trung tâm, quán triệt quan điểm phát triển khoa học phát triển toàn diện, nhịp nhàng, bền vững, đi theo con đường công nghiệp hóa kiểu mới, xây dựng nông thôn mới XHCN, xây dựng nhà nước mô hình sáng tạo và mô hình phát triển tiết kiệm tài nguyên, thân thiện với môi trường, có những bước đi cụ thể thích hợp để thực hiện hiện đại hóa XHCN

- Kiên trì quan điểm lấy con người làm gốc, luôn luôn coi thực hiện, bảo

vệ, phát triển tốt nhất lợi ích căn bản của đông đảo nhân dân làm xuất phát điểm

và mục tiêu hoạt động của Đảng và Nhà nước

- Tiếp tục cải cách, mở cửa, thúc đẩy cải cách thể chế một cách toàn diện cả kinh tế, chính trị, văn hóa, giáo dục, khoa học - kỹ thuật; tích cực tham gia vào toàn cầu hóa kinh tế và cạnh tranh bình đẳng cùng có lợi trên thị trường thế giới

- Đẩy mạnh xây dựng thể chế kinh tế thị trường XHCN, lấy chế độ công hữu làm chủ, thực hiện cùng phát triển nhiều hình thức sở hữu, thực hiện kết hợp chế độ phân phối theo lao động và nhiều hình thức phân phối khác

- Thực hiện chế độ chính trị thống nhất giữa Đảng lãnh đạo, nhân dân làm chủ và quản lý đất nước theo pháp luật, mở rộng sự tham gia vào đời sống chính trị của nhân dân, hoàn thiện dân chủ XHCN, kiện toàn pháp chế XHCN, xây dựng văn minh chính trị XHCN.

- Xây dựng hệ thống giá trị XHCN, làm phồn vinh nền văn hóa hài hòa, tiên tiến XHCN, xây dựng văn minh tinh thần XHCN, xây dựng tư tưởng đạo đức, tố chất văn hóa khoa học và tố chất sức khỏe của dân tộc Trung Hoa

- Tăng cường xây dựng xã hội lấy dân sinh làm trung tâm, hoàn thiện cơ chế an sinh xã hội, hoàn thiện chế độ phúc lợi, từ thiện xã hội; quản lý tốt xã hội, thúc đẩy công bằng chân chính, xây dựng thành công xã hội hài hòa XHCN

- Kiên trì đi theo con đường phát triển hòa bình, thuận theo trào lưu thời đại hòa bình; thực hiện phát triển, hợp tác, ngoại giao hòa bình, độc lập, tự chủ, cùng nhân dân thế giới xây dựng thế giới hài hòa, hòa bình lâu dài, cùng phồn vinh

- Dựa vào khối đoàn kết công nhân, nông dân, trí thức xây dựng thành công CNXH đặc sắc Trung Quốc; cần khẳng định và coi trọng các tầng lớp mới xuất hiện trong cải cách, mở cửa cũng là chủ nhân xây dựng CNXH đặc sắc Trung Quốc; nhất quán tôn trọng lao động, tôn trọng tri thức, tôn trọng người tài, tôn trọng sáng tạo; chủ động phát huy và chủ động tận dụng mọi nhân tố tích cực để xây dựng thành công CNXH đặc sắc Trung Quốc

- Kiên trì sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc; tăng cường xây dựng Đảng theo tinh thần cải cách sáng tạo, tăng cường ý thức cầm quyền, cải cách phương thức cầm quyền, nâng cao năng lực cầm quyền; kiên quyết cầm quyền theo khoa học, dân chủ, pháp luật, cầm quyền chân chính vì nhân dân

2 Mô hình Chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.

Trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa

xã hội (năm 1991) của Đảng, mô hình chủ nghĩa xã hội mà nhân dân ta xây dựng đã được phác họa với sáu đặc trưng

Đại hội lần thứ X (2006) của Đảng đã bổ sung, phát triển, làm cho mô hình chủ nghĩa xã hội Việt Nam toàn diện hơn, gồm tám đặc trưng Trong Dự thảo Cương lĩnh (bổ sung và phát triển 2011) Đảng ta tiếp tục xác định tám đặc trưng trên cơ sở kết hợp, bổ sung, phát triển những đặc trưng của chủ nghĩa xã hội trong hai Văn kiện nêu trên

Các đặc trưng của chủ nghĩa xã hội mà nhân dân ta xây dựng được nêu trong Dự thảo Cương lĩnh (bổ sung, phát triển) là thành quả của công cuộc đổi mới, trước hết là thành quả của đổi mới nhận thức lý luận về chủ nghĩa xã hội, trên cơ sở vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Marx-Lenin, tư tưởng Hồ Chí Minh, phù hợp với thực tiễn Việt Nam trong điều kiện hiện nay Đó là thành quả của sự kết hợp hài hòa giữa “cái phổ biến” và “cái đặc thù,” cái chung và cái riêng để tạo nên một mô hình: chủ nghĩa xã hội Việt Nam

Công cuộc đổi mới đất nước đã và đang thu được những thành tựu to lớn,

có ý nghĩa lịch sử Những đặc trưng của chủ nghĩa xã hội mà nhân dân ta đang xây dựng đã thể hiện tính ưu việt của chủ nghĩa xã hội Việt Nam

- Đặc trưng thứ nhất: dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn

minh

Đây là đặc trưng tổng quát nhất chi phối các đặc trưng khác, bởi nó thể hiện mục tiêu của chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam Ở nước ta, tính ưu việt của chủ nghĩa xã hội phải được biểu hiện cụ thể thiết thực, trên cơ sở kế thừa quan điểm Mac-Lenin về mục tiêu của chủ nghĩa xã hội, đồng thời vận dụng sáng tạo quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Chủ nghĩa xã hội là làm sao cho dân giàu, nước mạnh…là công bằng, hợp lý, mọi người đều được hưởng quyền tự do, dân chủ, được sống cuộc đời hạnh phúc…

Tính ưu việt của chủ nghĩa xã hội mà nhân dân ta đang xây dựng phải hướng tới việc hiện thực hóa đầy đủ, đồng bộ hệ mục tiêu: dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng văn minh Tư tưởng xuyên suốt của cách mạng Việt Nam là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội Đối với dân tộc Việt Nam, chỉ có chủ nghĩa xã hội mới bảo đảm cho dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh thật sự Đây là khát vọng tha thiết của toàn thể nhân dân Việt Nam sau khi đất nước giành được độc lập và thống nhất Tổ quốc

- Đặc trưng thứ hai: do nhân dân làm chủ

Tính ưu việt của chủ nghĩa xã hội mà nhân dân ta đang xây dựng thể hiện

ở bản chất ưu việt chính trị của chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa trên cơ sở kế thừa giá trị quan điểm của chủ nghĩa Marx-Lenin sự nghiệp cách mạng là của quần chúng; kế thừa những giá trị trong tư tưởng truyền thống của dân tộc của Chủ tịch Hồ Chí Minh: dân chủ tức là dân là chủ, dân làm chủ

Tính ưu việt của chủ nghĩa xã hội trong đặc trưng vừa nêu còn được thể hiện trong nhận thức của Đảng ta về việc từng bước hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa gắn liền với việc bảo đảm tất cả quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân (nhân dân là chủ thể của mọi quyền lực)

Dự thảo Cương lĩnh (bổ sung và phát triển) đã tiếp tục khẳng định: “Dân chủ xã hội chủ nghĩa là bản chất của chế độ ta, vừa là mục tiêu vừa là động lực của sự phát triển đất nước Xây dựng và từng bước hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, bảo đảm tất cả quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân Dân chủ phải được thực hiện trong thực tế cuộc sống ở mọi cấp, trên tất cả các lĩnh vực thông qua hoạt động của Nhà nước do nhân dân bầu ra và các hình thức dân chủ trực tiếp…”

- Đặc trưng thứ ba: có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản

xuất hiện đại và chế độ công hữu về các tư liệu sản xuất chủ yếu

Đây là đặc trưng thể hiện tính ưu việt trên lĩnh vực kinh tế của chủ nghĩa

xã hội mà nhân dân ta đang xây dựng so với các chế độ xã hội khác

Dự thảo Cương lĩnh (bổ sung và phát triển) tiếp tục khẳng định: Những mâu thuẫn vốn có của chủ nghĩa tư bản, nhất là mâu thuẫn giữa tính chất xã hội hóa ngày càng cao của lực lượng sản xuất với chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa chẳng những không giải quyết được mà ngày càng trở nên sâu sắc Khi bàn về phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế

Đảng ta tiếp tục khẳng định quan điểm: Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, kinh tế tập thể không ngừng được củng cố và phát triển Kinh tế nhà nước cùng với kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân

Quan điểm này hoàn toàn nhất quán với đặc trưng trong quan hệ sản xuất của chủ nghĩa xã hội mà chúng ta đang xây dựng là xác lập dần từng bước chế

độ công hữu Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội phải dựa trên chế độ công hữu về các tư liệu sản xuất chủ yếu là một trong những yếu tố đảm bảo định hướng xã hội chủ nghĩa trong phát triển nền kinh tế thị trường với nhiều thành phần kinh tế

- Đặc trưng thứ tư: có nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

Tính ưu việt về tiến tiến của chủ nghĩa xã hội mà nhân dân ta đang xây dựng thể hiện khái quát, nhân văn của văn hóa nhân loại; ở việc giữ gìn bản sắc dân tộc (những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam: chủ nghĩa yêu nước Việt Nam, truyền thống đoàn kết và nhân ái, ý thức về độc lập, tự do, tự cường dân tộc )

Xây dựng một nền văn hóa tiên tiến, mang đậm bản sắc dân tộc đòi hỏi vừa phải tiếp thu những giá trị của tinh hoa văn hóa nhân loại, vừa phải kế thừa, phát triển bản sắc văn hóa của các tộc người Việt Nam, xây dựng một nền văn

hóa Việt Nam thống nhất trong đa dạng Sự kết hợp hài hòa những giá trị tiên tiến với những giá trị mang đậm bản sắc dân tộc thể hiện tính ưu việt của CNXH

mà nhân dân ta đang xây dựng trên lĩnh vực văn hóa, làm cho văn hóa trở thành sức mạnh nội sinh quan trọng của phát triển

- Đặc trưng thứ năm: con người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc,

có điều kiện phát triển toàn diện

Tính ưu việt của chủ nghĩa xã hội mà nhân dân ta đang xây dựng không chỉ được thể hiện trong đặc trưng tổng quát dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, mà còn được thể hiện qua đặc trưng về con người trong xã hội

xã hội chủ nghĩa Về phương diện con người, chủ nghĩa xã hội đồng nghĩa với chủ nghĩa nhân văn, nhân đạo: tất cả vì con người, cho con người và phát triển con người toàn diện Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: Muốn xây dựng chủ nghĩa

xã hội thì phải có con người xã hội chủ nghĩa Để có con người xã hội chủ nghĩa phải xác định và hiện thực hóa hệ giá trị phản ánh nhu cầu chính đáng của con người trong xã hội xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta đang xây dựng

Vận dụng và phát triển sáng tạo Chủ nghĩa Marx-Lenin, tư tưởng Hồ Chí Minh về con người trong xã hội xã hội chủ nghĩa, Dự thảo Cương lĩnh (bổ sung

và phát triển) đã xác định hệ giá trị phản ánh nhu cầu, nguyện vọng thiết thực của con người Việt Nam hiện nay là: có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện cá nhân Tính ưu việt của chủ nghĩa xã hội thể hiện trong đặc trưng này là quan điểm nhân văn, vì con người, chăm lo xây dựng con người, phát triển toàn diện con người (đức, trí, thể, mỹ) của Đảng và Nhà nước ta

- Đặc trưng thứ sáu: các dân tộc trong cộng đồng Việt Nam bình đẳng,

đoàn kết, tôn trọng và giúp nhau cùng phát triển

Đặc trưng này thể hiện tính ưu việt trong chính sách dân tộc, giải quyết đúng các quan hệ dân tộc (theo nghĩa hẹp là quan hệ giữa các tộc người) trong quốc gia đa dân tộc Việt Nam

Thực hiện 25 năm đổi mới đất nước đã và đang chứng minh tính ưu việt trong chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước ta, chứng minh tính ưu việt của chủ nghĩa xã hội trong giải quyết các quan hệ dân tộc ở Việt Nam Nhờ đó đã và đang phát huy truyền thống đại đoàn kết toàn dân tộc, tính đồng thuận trong cộng đồng 54 dân tộc anh em, chống lại âm mưu chia rẽ dân tộc của các thế lực thù địch

- Đặc trưng thứ bảy: có Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân

dân, do nhân dân, vì nhân dân do Đảng Cộng sản lãnh đạo

Chủ nghĩa xã hội mà nhân dân ta đang xây dựng thể hiện trong tính ưu việt của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, thực hiện ý chí, quyền lực của nhân dân, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo

Tính ưu việt của một xã hội do nhân dân làm chủ gắn bó mật thiết với tính

ưu việt của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Dự thảo Cương lĩnh (bổ sung và phát triển) đã chỉ rõ tính ưu việt của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta đang hướng tới xây dựng Đó là: Nhà nước gắn bó chặt chẽ với nhân dân, thực hiện đầy đủ quyền dân chủ của nhân dân, tôn trọng, lắng nghe

ý kiến của nhân dân và chịu sự giám sát của nhân dân; có cơ chế và biện pháp kiểm soát, ngăn ngừa và trừng trị tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí, vô trách nhiệm, lộng quyền, xâm phạm quyền dân chủ của công dân

- Đặc trưng thứ tám: có quan hệ hữu nghị và hợp tác với nhân dân các

nước trên thế giới

Chủ nghĩa xã hội mà nhân dân ta đang xây dựng không chỉ thể hiện tính

ưu việt trong các lĩnh vực: kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội mà còn thể hiện trong quan hệ đối ngoại, chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta

Việt Nam luôn luôn khẳng định quan hệ hữu nghị và hợp tác giữ nhân dân

ta và nhân dân các nước trên thế giới Việt Nam là bạn, là đối tác tin cậy của các nước trong cộng đồng quốc tế…Đảng và Nhà nước ta chủ trương hợp tác bình đẳng, cùng có lợi với tất cả các nước, không phân biệt chế độ chính trị-xã hội khác nhau trên cơ sở những nguyên tắc cơ bản của Hiến chương Liên hợp quốc

và luật pháp quốc tế

Việc chủ động, tích cực hội nhập quốc tế, tham gia tích cực vào các tổ chức, diễn đàn quốc tế và khu vực đã chứng minh một cách sinh động tính ưu việt của chủ nghĩa xã hội mà nhân dân ta đang xây dựng, thể hiện trong đặc trưng về quan hệ đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta /

3 Mô hình Chủ nghĩa xã hội ở Lào

Trên nhiều mặt, cũng giống như ở Việt Nam và Trung Quốc, vấn đề chủ nghĩa xã hội ở Lào hiện nay vẫn trong quá trình tìm tòi Với tính cách một giá trị, mục đích để đi tới, chủ nghĩa xã hội ở Lào được hiểu là xã hội: Dân giàu hạnh phúc, đất nước cường mạnh, xã hội đoàn kết hòa thuận, dân chủ, công bằng và văn minh Trên những nét lớn, chủ nghĩa xã hội ở Lào cũng mang những đặc trưng giống như ở Việt Nam: Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng và văn minh ở Lào có nhấn mạnh đến truyền thống cũng như mong muốn giữ được bầu không khí đoàn kết, hòa thuận trong xã hội, do đó trong các đặc trưng có thêm đặc trưng về đoàn kết hòa thuận

Dựa trên quan niệm trên, Lào cũng đưa ra những nội dung lớn của việc xây dựng chủ nghĩa xã hội, mà trong tài liệu của Đảng thường nói là tiếp tục xây dựng và hoàn thiện chế độ dân chủ nhân dân, tạo dựng những tiền đề cần thiết

để từng bước tiến lên chủ nghĩa xã hội, như xây dựng chế độ để dân thực sự làm

chủ; có nền kinh tế phát triển dựa trên sức sản xuất tiên tiến với quan hệ sản xuất phù hợp; con người được giải phóng khỏi áp bức bóc lột và có điều kiện phát triển toàn diện; xây dựng nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc; nhân dân các bộ tộc, các tầng lớp có sự đoàn kết, hòa hợp cùng nhau phát triển; xây dựng Nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân do Đảng lãnh đạo; có quan hệ hợp tác và hội nhập với quốc tế Theo đó, quan niệm về chủ nghĩa xã hội ở Lào

có nhiều điểm tương đồng với Việt Nam:

1/ Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh;

2/ Do nhân dân làm chủ;

3/ Có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và chế độ công hữu về các tư liệu sản xuất chủ yếu;

4/ Có nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc;

5/ Con người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc; có điều kiện phát triển toàn diện;

6/ Các dân tộc trong cộng đồng Việt Nam bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng

và giúp nhau cùng phát triển;

7/ Có Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân,

vì nhân dân do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo;

8/ Có quan hệ hữu nghị và hợp tác với nhân dân các nước trên thế giới.Cùng với những đặc trưng cơ bản như trên, về phương diện đường hướng xây dựng chủ nghĩa xã hội, Lào nhấn mạnh phải tuân thủ 6 nguyên tắc đổi mới: Kiên định mục tiêu chủ nghĩa xã hội; kiên định sự lãnh đạo của Đảng; chuyên chính dân chủ nhân dân; thực hiện dân chủ tập trung; kiên định không đa nguyên

đa đảng; đổi mới từng bước vững chắc Ngoài 6 nguyên tắc này, Đảng Nhân dân cách mạng Lào còn nêu rõ phải kết hợp sự ổn định, đổi mới và phát triển, phải lấy kinh tế nhà nước làm chủ đạo, kiên quyết bảo vệ Đảng và chế độ

Nếu lược bỏ sắc thái chính trị đi, trên phương diện mục tiêu, cách thức phát triển đất nước, thì ở Lào cũng gần giống như các nước khác trên thế giới Hiện nay, Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào đang thực hiện:

- Về kinh tế, áp dụng kinh tế thị trường với nhiều thành phần kinh tế, nhiều hình thức sở hữu cùng tồn tại và phát triển Nhà nước công nhận các thành phần kinh tế đều bình đẳng trước pháp luật và đều là bộ phận cấu thành nền kinh

tế của đất nước Trước Đại hội IX, Đảng Nhân dân cách mạng Lào khẳng định kinh tế nhà nước và tập thể làm chủ đạo Đại hội IX của Đảng đã bỏ câu này đi cho phù hợp với hiện thực của đất nước hơn Nền kinh tế được điều phối bởi thị trường là chủ yếu, kết hợp với sự điều tiết của Nhà nước

- Về xã hội, Nhà nước không ôm đồm làm một mình nữa, mà để cho xã hội cùng tham gia Bên cạnh phân phối theo lao động có phân phối theo cách thức khác nữa Về giáo dục, y tế, an sinh xã hội, ngoài sự đảm nhiệm của Nhà nước ra, còn có sự tham gia của các công ty bảo hiểm, các quĩ và có tạo điều kiện khuyến khích sự tham gia của xã hội

- Về tổ chức chính trị, Lào chủ trương xây dựng Nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân Đảng Nhân dân cách mạng Lào là Đảng cầm quyền

và lãnh đạo đất nước Vấn đề xã hội dân sự hiện vẫn đang tiếp tục nghiên cứu

- Về hệ tư tưởng, Đảng Nhân dân cách mạng Lào khẳng định lấy chủ nghĩa Mac - Lenin làm nền tảng tư tưởng của Đảng, chống đa nguyên đa đảng

Do ở Lào chỉ có một Đảng lãnh đạo theo chế độ tập trung dân chủ, nên có thể nói chủ nghĩa Mac - Lenin cũng đồng thời là nền tảng tư tưởng của xã hội

Từ những điều trên, nếu so sánh Lào với mô hình Liên Xô cũ và mô hình các nước phương Tây có thể thấy việc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Lào đang trong tình trạng đan xen giữa 2 mô hình đã nói: Về kinh tế và xã hội, thiên về các nước phương Tây; về tổ chức chính trị và tư tưởng thì gần với những gì ở Liên Xô hơn Điều này nói lên rằng, Lào đang trong giai đoạn tìm tòi, chưa định

hình được mô hình chủ nghĩa xã hội sẽ xây dựng với đầy đủ ý nghĩa của khái niệm này Mặc dù về giá trị và viễn cảnh của chủ nghĩa xã hội có sự đồng thuận, nhưng đi vào cụ thể hơn thì có thể nói Đảng Nhân dân cách mạng Lào vẫn đang chuyển đổi cả về mặt nhận thức lẫn về cách chỉ đạo thực tiễn.

Điều này được thể hiện ở chỗ, trước năm 1986, Lào không thừa nhận kinh

tế hàng hóa, sau đó thừa nhận và tiếp đến là thừa nhận kinh tế thị trường Trước Đại hội VIII (năm 2006), Đảng không nói đến nhà nước pháp quyền, sau đó đã nhấn mạnh việc xây dựng và phát triển Nhà nước pháp quyền của dân, do dân và

vì dân Hiện nay, cùng với sự thống nhất cao trong Đảng Nhân dân cách mạng Lào về sự cần thiết phải tiếp tục đổi mới hơn nữa, cũng đang có sự thảo luận trong Đảng và nổi lên hai xu hướng trong định hướng phát triển các lĩnh vực chính trị và tư tưởng

Có ý kiến nhấn mạnh tính giai cấp, đấu tranh giai cấp và ý kiến nhấn mạnh đoàn kết, hòa thuận cùng chung sức phát triển đất nước Có ý kiến kiên định và kiên quyết bảo vệ chủ nghĩa Marx - Lenin, chống đa nguyên đa đảng; cũng có ý kiến nhìn nhận tính lịch sử của các lý thuyết, cho rằng cần vận dụng những gì phù hợp với thực tiễn, không giáo điều khép kín, độc quyền chân lý mà phải xuất phát từ yêu cầu của thực tiễn, kế thừa văn hóa tốt đẹp của dân tộc và tiếp thu những tinh hoa của nhân loại để đề ra phương hướng, cương lĩnh phát triển đất nước Có ý kiến nhấn mạnh sự ổn định chính trị, kiên quyết bảo vệ Đảng và Nhà nước, đẩy mạnh chống diễn biến hòa bình, lấy ổn định áp đảo các mặt khác Trong khi đó, cũng có ý kiến cho rằng sự ổn định chính trị, uy tín và

sự tín nhiệm của Đảng lãnh đạo phụ thuộc vào việc đáp ứng nhu cầu xây dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho nhân dân và sự thịnh vượng của đất nước

Để đi lên cần có sự ổn định, nhưng hiện nay phải quan tâm đến sự tha hóa của xã hội, sự băng hoại về lối sống, văn hóa nhiều hơn sự giữ ổn định xã hội Đặc biệt, Đảng và Nhà nước phải có biện pháp cụ thể, có cơ chế thiết thực để