LỜI NÓI ĐẦU Dân tộc Việt Nam là một dân tộc có truyền thống yêu nước, quật cường chống ngoại xâm, sẵn sàng xả thân vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Trong lịch sử hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước, cha ông ta đã phải đương đầu với những kẻ thù xâm lược mạnh hơn mình gấp nhiều lần. Và từ thực tiễn đấu tranh chống ngoại xâm, cha ông ta đã đúc kết được nhiều kinh nghiệm và bài học quý báu. Trí tuệ đánh giặc, giữ nước của dân tộc là một trong những đỉnh cao của trí tuệ Việt Nam. Ra đi tìm đường cứu nước, Hồ Chí Minh đã mang theo trong mình trí tuệ đó của dân tộc. Trên hành trình cứu nước, Người đã đến với chủ nghĩa Mác – Lênin, đồng thời cũng tìm hiểu thêm tư tưởng của một số nhà yêu nước lỗi lạc khác của châu Á, nâng nó lên một tầm cao mới, phù hợp với thực tiễn của cách mạng Việt Nam. Những tư tưởng của Người là hiện thân những khát vọng của các dân tộc trong việc khẳng định bản sắc dân tộc mình. Trong hệ thống tư tưởng của Người có tư tưởng về cách mạng giải phóng dân tộc là một trong những vấn đề cơ bản nhất, thể hiện những cống hiến xuất sắc nhất của Người đối với dân tộc là việc lựa chọn con đường cứu nước giải phóng dân tộc duy nhất đúng.
Trang 1LỜI NÓI ĐẦU
Dân tộc Việt Nam là một dân tộc có truyền thống yêu nước, quật cường chống ngoại xâm, sẵn sàng xả thân vì độc lập, tự do của Tổ quốc Trong lịch
sử hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước, cha ông ta đã phải đương đầu với những kẻ thù xâm lược mạnh hơn mình gấp nhiều lần Và từ thực tiễn đấu tranh chống ngoại xâm, cha ông ta đã đúc kết được nhiều kinh nghiệm và bài học quý báu Trí tuệ đánh giặc, giữ nước của dân tộc là một trong những đỉnh cao của trí tuệ Việt Nam
Ra đi tìm đường cứu nước, Hồ Chí Minh đã mang theo trong mình trí tuệ đó của dân tộc Trên hành trình cứu nước, Người đã đến với chủ nghĩa Mác – Lênin, đồng thời cũng tìm hiểu thêm tư tưởng của một số nhà yêu nước lỗi lạc khác của châu Á, nâng nó lên một tầm cao mới, phù hợp với thực tiễn của cách mạng Việt Nam
Những tư tưởng của Người là hiện thân những khát vọng của các dân tộc trong việc khẳng định bản sắc dân tộc mình Trong hệ thống tư tưởng của Người có tư tưởng về cách mạng giải phóng dân tộc là một trong những vấn
đề cơ bản nhất, thể hiện những cống hiến xuất sắc nhất của Người đối với dân tộc là việc lựa chọn con đường cứu nước giải phóng dân tộc duy nhất đúng
Trang 2NỘI DUNG
Tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc bao gồm hệ thống các quan điểm của Người về con đường cứu nước, về tổ chức lực lượng, về chiến lược, sách lược và những nhân tố đảm bảo thắng lợi của cuộc cách mạng giải phóng dân tộc cũng như các dân tộc thuộc địa và phụ thuộc khỏi áp bức, nô dịch để xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh, góp phần vào sự nghiệp cách mạng thế giới
I, MỤC TIÊU CỦA CÁCH MẠNG GIẢI PHÓNG DÂN TỘC
1 Tính chất và nhiệm của cách mạng ở thuộc địa.
Bằng phương pháp lịch sử cụ thể, bám sát thực tiễn xã hội thuộc địa,
Hồ Chí Minh nhận thấy sự phân hóa giai cấp ở các nước thuộc địa phương Đông không giống như ở các nước tư bản phương Tây Các giai cấp thuộc địa
có sự khác nhau ít nhiều, nhưng đều chung một số phận là mất nước, giữa họ vẫn có sự tương đồng lớn: dù là địa chủ hay nông dân, họ đều chung số phận
là người nô lệ mất nước
Nếu như mâu thuẫn chủ yếu ở các nước tư bản chủ nghĩa phương Tây là mâu thuẫn giữa giai cấp vô sản và giai cấp tư sản, thì mâu thuẫn chủ yếu trong xã hội thuộc địa phương Đông là mâu thuẫn giữa dân tộc bị áp bức với chủ nghĩa thực dân
Dưới tác động của các chính sách khai thác kinh tế, bóc lột tô thuế và cướp đoạt ruộng đất, cùng với những chính sách cai trị của chủ nghĩa đế quốc, mỗi giai cấp ở thuộc địa có địa vị kinh tế, thái độ chính trị khác nhau, thậm trí
có lợi ích phát triển ngước chiều nhau, hình thành nhiều mâu thuẫn đan xen nhau, nhưng nổi lên mâu thuẫn cơ bản và cốt yếu là mâu thuẫn giữa dân tộc bị
Trang 3áp bức với đế quốc xâm lược và tay sai của chúng Do đó, “Cuộc đấu tranh giai cấp không diễn ra giống như ở phương Tây”
Qua đó, Hồ Chí Minh đã phân tích: xã hội Đông Dương, Ấn Độ hay Trung Quốc, xét “về mặt cấu trúc kinh tế, không giống các xã hội phương Tây thời Trung cổ, cũng như thời cận đại, và đấu tranh giai cấp ở đó không quyết liệt như ở đây” Do mâu thuẫn chủ yếu khác nhau nên tính chất cuộc đấu tranh cách mạng ở các nước tư bản chủ nghĩa và các nước thuộc địa cũng khác nhau Nếu như ở các nước tư bản chủ nghĩa phải tiến hành cuộc đấu tranh giai cấp, thì ở các nước thuộc địa trước hết lại phải tiến hành cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc
Và Hồ Chí Minh xác định, đối tượng của cách mạng ở thuộc địa không phải là giai cấp tư sản bản xứ, càng không phải là giai cấp địa chủ nới chung,
mà là chủ nghĩa thực dân và tay sai phản động Hồ Chí Minh cũng luôn phân biệt rõ bọn thực dân xâm lược với nhân dân các nước tư bản chủ nghĩa Người kêu gọi nhân dân các nước phản đối chiến tranh xâm lược thuộc địa, ủng hộ cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc của nhân dân Việt Nam…
Như vậy mâu thuẫn chủ yếu ở thuộc địa là mâu thuẫn dân tộc, nó quy định tính chất và nhiệm vụ hàng đầu của cách mạng ở thuộc địa là giải phóng dân tộc
Trong tác phẩm “Đường cách mệnh”, Nguyễn Ái Quốc đã phân biệt ba loại cách mạng: Cách mạng tư sản, cách mạng vô sản và cách mạng giải phóng dân tộc, đồng thòi Người nhấn mạnh tính chất và nhiệm vụ của cách mạng Việt Nam là cách mạng giải phóng dân tộc Điều đó càng được Người khẳng định và nhấn mạnh trong Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng, trong các bài nói, bài viết của mình…
2 Mục tiêu của cách mạng giải phóng dân tộc
Trang 4Cách mạng giải phóng dân tộc nhằm đánh đổ ách thống trị của chủ nghĩa thực dân, giành độc lập dân tộc và thiết lập chính quyền của nhân dân
Với mục tiêu đó, Nguyễn Ái Quốc đã ra đi tìm đường cứu nước với ý chí quyết tâm là giải phóng gông cùm nô lệ cho đồng bào Qua khảo cứu, học hỏi Người tin theo Lênin và Quốc tế thứ ba, vì Quốc tế thứ ba có chủ trương
là giải phóng dân tộc bị áp bức
Mục tiêu cấp thiết của cách mạng ở thuộc địa chưa phải là giành quyền lợi riêng biệt của mỗi giai cấp, mà là quyền lợi chung của toàn dân tộc Đó là những mục tiêu của chiến lược đấu tranh dân tộc, phù hợp với xu thế của thời đại cách mạng chống đế quốc thời đại giải phóng dân tộc, đáp ứng nguyện vọng độc lập, tự do của quần chúng nhân dân
Tuy nhiên, do những hạn chế trong nhận thức về thực tiễn của cách mạng thuộc địa, lại chịu ảnh hưởng của tư tưởng giáo điều, “tả, khuynh” nhấn mạnh một chiều đấu tranh giai cấp, Hội nghị lần thứ nhất Ban chấp hành Trung ương Đảng (10/1930) đã phê phán những quan điểm của Nguyễn Ái Quốc Nhưng với bản lĩnh cách mạng kiên cường, bám sát thực tiễn Việt Nam, kiên quyết chống giáo điều
Tháng 5/1941, Nguyễn Ái Quốc đã chủ trì hội nghị lần thứ Tám Ban chấp hành Trung ương Đảng, chủ trương “thay đổi chiến lược”, từ nhấn mạnh đấu tranh giai cấp, sang nhấn mạnh cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc Hội nghị khẳng định dứt khoát: “Cuộc cách mạng Đông Dương hiện tại không phải là một cuộc cách mạng tư sản dân quyền, cuộc cách mạng phải giải quyết hai vấn đề: phản đế và điền địa nữa, mà là cuộc cách mạng chỉ phải giải quyết một vấn đề cần kíp “dân tộc giải phóng”, vậy thì cuộc cách mạng Đông Dương trong giai đoạn hiện tại là một cuộc cách mạng dân tộc giải phóng”
Trang 5Hội nghị chủ trương tiếp tục tạm gác khẩu hiệu “Cách mạng ruộng đất”, chỉ chia lại công điền và ruộng đất, “tịch thu của việt gian phản quốc” cho dân cày nghèo, tức là ruộng đất đang nằm trong tay kẻ thù của dân tộc, chứ không phải là của giai cấp địa chủ nói chung, nhằm đánh lại kẻ thù của dân tộc cả về chính trị và kinh tế
Thắng lợi của cuộc cách mạng Tháng Tám năm 1945 cũng như những thắng lợi trong 30 năm chiến tranh cách mạng Việt Nam 1945 – 1975 trước hết là thắng lợi của đường lối cách mạng giải phóng dân tộc đúng đắn và tư tưởng độc lập, tư do của Hồ Chí Minh
II, NHỮNG QUAN ĐIỂM CHỦ YẾU CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CÁCH MẠNG GIẢI PHÓNG DÂN TỘC
1 Cách mạng giải phóng dân tộc muốn thắng lợi triệt để phải đi theo con đường Cách mạng vô sản, độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa
xã hội.
Thực tiễn cách mạng Việt Nam cuối thế kỷ XIX đã chứng minh: Do chưa có đường lối kháng chiến rõ ràng, bất cập trước lịch sử, con đường cách mạng dựa trên ý thức hệ phong kiến hoặc xu hướng dân chủ tư sản nên đã bị thực dân Pháp thẳng tay đàn áp và thất bại
Để giải phóng dân tộc khỏi ách thống trị của thực dân Pháp, ông cha ta
đã sử dụng nhiều con đường gắn với những khuynh hướng chính trị khác nhau, sử dụng những vũ khí tư tưởng khác nhau
Tất cả các phong trào cứu nước của cha ông ta, mặc dù đã diễn ra vô cùng anh dũng, với tinh thần “người trước ngã, người sau đứng dậy”, nhưng rốt cuộc đều bị thực dân Pháp dìm trong biển máu Đất nước lâm vào “tình
Trang 6hình đen tối tưởng như không có đường ra” Đó chính là tình trạng khủng hoảng về đường lối cứu nước ở Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX Nó
đã đặt ra yêu cầu bức thiết là phải tìm một con đường cứu nước mới
Sinh ra trong cảnh nước mất nhà tan, nhân dân sống trong cảnh lầm than, đói khổ…Hồ Chí Minh cũng đã được chứng kiến các phong trào cứu nước của cha ông, Người nhận thấy con đường của Phan Bội Châu chẳng khác gì “Đuổi hổ cửa trước, rước beo cửa sau” và con đường của Phan Chu trinh cũng chẳng khác gì “Xin giặc rủ lòng thương”, con đường của Hoàng Hoa Thám tuy có phần thực tế hơn, những nó vẫn mang nặng cốt cách phong kiến
Chính vì vậy, tuy có khâm phục tinh thần cứu nước của cha ông, nhưng
Hồ Chí Minh đã không tán thành các con đường của họ, mà Người quyết tâm
ra đi tìm một con đường mới
Và với tấm lòng yêu nước, thương dân nhiệt thành, ngày 5/6/1911 Nguyễn Tất Thành, lấy tên Văn Ba quyết định xuống làm thuê trên con tàu buôn của Pháp và Người tạm biệt Tổ quốc từ Sài Gòn đi Pháp bắt đầu những năm tháng dài lao động, nghiên cứu, học hỏi của Người ở các nước phương Tây…
Qua quá trình khảo cứu thế giới đó, Nguyễn Ái Quốc rất quan tâm nghiên cứu kinh nghiệm của nhiều cuộc cách mạng của các nước, trong đó Người đặc biệt chú ý tới cách mạng Mỹ 1776, cách mạng Pháp 1789 và Người nhận thấy “Cách mệnh Pháp cũng như cách mệnh Mỹ, nghĩa là cách mệnh tư bản,cách mệnh không đến nơi, tiếng là cộng hòa và dân chủ, kỳ thực trong thì nó tước lục công nông, ngoài thì nó áp bức thuộc địa” Bởi vậy người không đi theo con đường cách mạng tư sản
Trang 7Cho đến năm 1917 khi cuộc cách mạng Tháng Mười Nga nổ ra, Người
đã nghiên cứu và nhận thấy: Cách mạng Tháng Mười Nga không những là cuộc cách mạng vô sản mà còn là cuộc cách mạng giải phóng dân tộc Nó nêu tấm gương sáng về sự giải phóng dân tộc thuộc địa và “mở ra trước mắt họ thời đại cách mạng chống đế quốc, thời đại giải phóng dân tộc” Đó là cuộc cách mạng đến nơi, nghĩa là cách mạng thắng lợi rồi, chẳng những đem lại tự
do, bình đẳng thật sự cho người lao động Nga mà còn muốn giúp đỡ các dân tộc thuộc địa đi tới giải phóng
Người “hoàn toàn tin theo Lênin và Quốc tế thứ ba” chính vì Lênin và quốc tế thứ ba đã “bênh vực cho các dân tộc bị áp bức” Người thấy trong lý luận của Lênin một phương pháp mới để giải phóng dân tộc: đó là con đường cách mạng vô sản
Vượt qua những hạn chế về tư tưởng của các sỹ phu và của các nhà cách mạng có xu hướng tư sản đương thời, Hồ Chí Minh đã đến với học thuyết cách mạng của chủ nghĩa Mác – Lênin và lựa chọn khuynh hướng chính trị vô sản Người khẳng định: “Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc không có con đường nào khác con đường cách mạng vô sản”… “chỉ có chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản mới giải phóng được các dân tộc bị áp bức
và những người lao động trên thế giới khỏi ách nô lệ” Vì vậy, cách mạng Việt Nam muốn có độc lập dân tộc, tự do hạnh phúc cho nhân dân phải noi theo con đường cách mạng Tháng Mười Nga
2, Cách mạng giải phóng dân tộc muốn thắng lợi phải do Đảng của giai cấp công nhân lãnh đạo
Từ thắng lợi của cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917 – cuộc cách mạng do Đảng cộng sản Nga lãnh đạo, Hồ Chí Minh đã nhận thức đúng đắn
Trang 8và sớm khẳng định rằng: Muốn cách mạng giải phóng dân tộc thành công
“Trước hết phải có Đảng cách mệnh, Đảng có vững thì cách mạng mới thành công, Đảng muốn vững thì phải có chủ nghĩa làm nòng cốt Bây giờ học thuyết nhiều, chủ nghĩa nhiều, nhưng chủ nghĩa chân chính nhất, chắc chắn nhất, cách mạng nhất là chủ nghĩa Mác – Lênin Đảng phải xác định rõ mục tiêu, lý tưởng đi tới chủ nghĩa cộng sản, phải tuân thủ các nguyên tắc tổ chức sinh hoạt đảng theo học thuyết đảng kiểu mới của Lênin”
Trong tác phẩm “Đường cách mệnh”, Người cũng đã khẳng định rằng
“Trước hết phải có Đảng cách mệnh, để trong thì vận động và tổ chức dân chúng, ngoài thì liên lạc với dân tộc bị áp bức và vô sản giai cấp mọi nơi Đảng có vững cách mệnh mới thành công, cũng như người cầm lái có vững thuyền mới chạy”
Kết hợp lý luận Mác – Lênin về Đảng cộng sản với thực tiễn cách mạng Việt Nam, Hồ Chí Minh đã vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin trên một loạt vấn đề về cách mạng giải phóng dân tộc Lý luận đó đã được truyền bá trong phong trào công nhân, phong trào yêu nước, giải quyết vấn đề đường lối cứu nước gắn liền với sự chuẩn bị những điều kiện về tư tưởng, chính trị và tổ chức cho sự ra đời một chính đảng cách mạng ở Việt Nam
Đầu năm 1930 Đảng cộng sản Việt Nam ra đời và đã được Hồ Chí Minh khẳng định: Đảng cộng sản Việt Nam là Đảng của giai cấp công nhân
và dân tộc Việt Nam Người đã xây dựng được một Đảng cách mạng tiên phong phù hợp với thực tiễn Việt Nam, gắn bó nó với nhân dân, dân tộc một lòng phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân được nhân dân, được dân tộc thừa nhận là đội tiên phong của mình Và từ khi mới ra đời, Đảng cộng sản Việt Nam đã quy tụ được lực lượng và sức mạnh của toàn bộ giai cấp công nhân
Trang 9và cả dân tộc Việt Nam Đó là một đặc điểm và đồng thời là một ưu điểm của Đảng Nhờ đó mà ngay từ khi mới ra đời Đảng đã nắm ngọn cờ lãnh đạo duy nhất đối với cách mạng Việt Nam và trở thành nhân tố hàng đầu bảo đảm mọi thắng lợi của cách mạng
3, Cách mạng giải phóng dân tộc là sự nghiệp đoàn kết của toàn dân, trên cơ sở liên minh công nông
Theo học thuyết Mác – Lênin, cách mạng là sự nghiệp của quần chúng nhân dân, nhân dân lao động là người làm ra lịch sử
Trên quan điểm tiếp thu Chủ nghĩa Mác – Lênin, cách mạng giải phóng dân tộc như Nguyễn Ái Quốc viết “là việc chung của cả dân chúng chứ không phải việc một hai người”, vì vậy phải đoàn kết toàn dân, “sĩ, nông, công, thương đều nhất trí chống lại cường quyền” Nhưng trong sự tập hợp rộng rãi
đó, Người nhắc nhở không được quên cái cốt của nó là công – nông Phải nhớ
“công nông là người chủ cách mệnh…công nông là gốc cách mệnh”
Trong phạm vi của cách mạng giải phóng dân tộc mà đối tượng cần đánh đổ trước hết là bọn đế quốc và địa chủ phong kiến tây sai nhằm giành lại độc lập dân tộc và dân chủ nhân dân, trước hết là nông dân, nên Nguyễn Ái Quốc đã chủ trương vận động, tập hợp rộng rãi các tầng lớp nhân dân Việt Nam đang mất nước, đang bị làm nô lệ trong một mặt trận dân tộc thống nhất rộng rãi nhằm huy động sức mạnh của toàn dân tộc, đấu tranh giành độc lập
tự do
Người đã viết trong Sách lược vắn tắt tại Hội nghị thành lập Đảng đầu năm 1930: “Đảng phải hết sức liên lạc với tiểu tư sản, trí thức, trung nông, thanh niên, Tân việt,.v.v., để kéo họ di vào phe vô sản giai cấp Còn đối với bọn phú nông, trung tiểu địa chủ và tư sản An Nam mà chưa rõ mặt phản cách
Trang 10mạng thì phải lợi dụng, ít lâu mới làm cho họ đứng trung lập Bộ phận nào đã
ra mặt phản cách mạng(Đảng lập hiến)… thì phải đánh đổ”
Do chưa phân biệt được sự khác nhau giữa yêu cầu, mục tiêu của cách mạng vô sản ở các nước tư bản phát triển với cách mạng giải phóng dân tộc ở thuộc địa, lại chịu sự chi phối của quan điểm “tả” khuynh của đường lối “giai cấp chống giai cấp” đang tồn tại trong Quốc tế cộng sản lúc bấy giờ, nên đã
có ý kiến cho rằng Nguyễn Ái Quốc quá chú trọng vấn đề dân tộc “chỉ nghĩ đến việc phản đế mà quên mất lợi ích đấu tranh”,…
Nhưng thực ra, trong khi chủ trương đoàn kết, tập hợp rộng rãi các lực lượng dân tộc chống đế quốc, Hồ Chí Minh vẫn luôn nhắc nhở, quán triệt quan điểm giai cấp: “Công nông là gốc cách mệnh; còn học trò, nhà buôn nhỏ, điền chủ cũng bị tư sản áp bức, song không cực khổ bằng công nông, ba hạng ấy chỉ là bầu bạn cách mệnh của công nông thôi” Và “trong khi liên lạc với các giai cấp, phải rất cẩn thận, không khi nào nhượng một chút lợi ích gì của công nông mà đi vào đường thỏa hiệp”
4, Cách mạng giải phóng dân tộc cần được tiến hành chủ động, sáng tạo và có khả năng giành thắng lợi trước cách mạng vô sản ở chính quốc
Có thể nói đây là một luận mới mẻ và sáng tạo của Hồ Chí Minh cuộc cách mạng giải phóng dân tộc Bởi lẽ, trong phong trào cộng sản quốc tế đã từng tồn tại quan điểm xem thắng lợi của cách mạng thuộc địa phụ thuộc trực tiếp vào thắng lợi của cách mạng vô sản ở chính quốc
Trong bản Tuyên ngôn thành lập của Quốc tế cộng sản năm 1919, có đoạn viết: “ Công nhân và nông dân không những ở An Nam, Angiêri, Bengan mà cả Ba tư hay Ácmênia chỉ có thể giành được độc lập khi mà công