TTHCM về kinh tế và quân sự tư tưởng hồ chí minh về quản lý nền kinh tế quốc dân và sự vận dụng của đảng ta trong gia đoạn hiện nay

MỞ ĐẦU Chủ tịch Hồ Chí Minh – vị lãnh tụ vĩ đại, nhà chính trị, quân sự thiên tài, người thầy của cách mạng Việt Nam, anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới, tư tưởng của Người đã soi đường cho cuộc đấu tranh của nhân dân ta đi từ hết thắng lợi này đến thắng lợi khác. Trong công cuộc đổi mới xây dựng đất nước hiện nay, tư tưởng đó vẫn là ngọn cờ dẫn đường cho cách mạng Việt Nam đi đến thắng lợi, Có thể nói, tư tưởng Hồ Chí Minh là ánh sáng soi đường cho sự nghiệp đổi mới của chúng ta. Một trong những di sản lý luận mà Hồ Chí Minh để lại cho chúng ta là những nhận thức của Người về vai trò của công nghiệp, của khoa học công nghệ đối với sự phát triển kinh tế xã hội ở nước ta. Cũng như những lý luận khác, những nhận thức của Hồ Chí Minh về công nghiệp, khoa học công nghệ gắn liền với những sự chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ cách mạng mà Người đảm trách trong từng giai đoạn lịch sử. Tư tưởng Hồ Chí Minh về kinh tế là một hệ thống, quan điểm, toàn diện và sâu sắc về những vấn đề kinh tế cơ bản trong sự nghiệp cách mạng của Việt nam. Ngay sau khi giành được độc lập, chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng bước giải quyết những vấn đề kinh tế hết sức cơ bản, đặt nền móng cho nền kinh tế độc lập tự chủ, phát triển kinh tế phục vụ cho kháng chiến và kiến quốc. Hệ thống nền kinh tế quốc dân với lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất tương ứng là nền tảng của chế độ xã hội.Chế độ kinh tế mới ở nước ta gắn liền với một chế độ chính trị phù hợp với ý chí và nguyện vọng ủa nhân dân vì một xã hội dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh; đồng thời cũng là ý tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh và của Đảng ta. Nền kinh tế quốc dân với tư cách là đối tượng quản lý của hệ thống phân công, hợp tác lao động trên quy mô toàn xã hội, được đặc trưng bởi hai yếu tố cơ bản là cơ cấu kinh tế và cơ cấu quản ký kinh tế. Từ rất sớm, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã quan tâm đến việc lựa chọn mô hình, cơ cấu của nền kinh tế quốc dân. Vì vậy em chọn đề tài “ Tư tưởng Hồ Chí Minh về quản lý nền kinh tế quốc dân và sự vận dụng của Đảng ta trong gia đoạn hiện nay”. Làm đề tài tiểu luận của mình.

TIỂU LUẬNMÔN: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ KINH TẾ VÀ QUÂN SỰ.

Tư tưởng Hồ Chí Minh về quản lý nền kinh tế quốc dân và sự vận dụng của

Đảng ta trong gia đoạn hiện nay

MỞ ĐẦU

Chủ tịch Hồ Chí Minh – vị lãnh tụ vĩ đại, nhà chính trị, quân sự thiên tài,người thầy của cách mạng Việt Nam, anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhânvăn hóa thế giới, tư tưởng của Người đã soi đường cho cuộc đấu tranh của nhândân ta đi từ hết thắng lợi này đến thắng lợi khác Trong công cuộc đổi mới xâydựng đất nước hiện nay, tư tưởng đó vẫn là ngọn cờ dẫn đường cho cách mạngViệt Nam đi đến thắng lợi, Có thể nói, tư tưởng Hồ Chí Minh là ánh sáng soiđường cho sự nghiệp đổi mới của chúng ta Một trong những di sản lý luận mà

Hồ Chí Minh để lại cho chúng ta là những nhận thức của Người về vai trò củacông nghiệp, của khoa học công nghệ đối với sự phát triển kinh tế - xã hội ởnước ta Cũng như những lý luận khác, những nhận thức của Hồ Chí Minh vềcông nghiệp, khoa học công nghệ gắn liền với những sự chỉ đạo thực hiện nhiệm

vụ cách mạng mà Người đảm trách trong từng giai đoạn lịch sử

Tư tưởng Hồ Chí Minh về kinh tế là một hệ thống, quan điểm, toàn diện vàsâu sắc về những vấn đề kinh tế cơ bản trong sự nghiệp cách mạng của Việt nam.Ngay sau khi giành được độc lập, chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng bước giải quyếtnhững vấn đề kinh tế hết sức cơ bản, đặt nền móng cho nền kinh tế độc lập tựchủ, phát triển kinh tế phục vụ cho kháng chiến và kiến quốc

Hệ thống nền kinh tế quốc dân với lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuấttương ứng là nền tảng của chế độ xã hội.Chế độ kinh tế mới ở nước ta gắn liềnvới một chế độ chính trị phù hợp với ý chí và nguyện vọng ủa nhân dân vì một

xã hội dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh; đồng thờicũng là ý tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh và của Đảng ta Nền kinh tế quốc dânvới tư cách là đối tượng quản lý của hệ thống phân công, hợp tác lao động trênquy mô toàn xã hội, được đặc trưng bởi hai yếu tố cơ bản là cơ cấu kinh tế và cơ

cấu quản ký kinh tế Từ rất sớm, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã quan tâm đến việc lựa

chọn mô hình, cơ cấu của nền kinh tế quốc dân Vì vậy em chọn đề tài “ Tư

tưởng Hồ Chí Minh về quản lý nền kinh tế quốc dân và sự vận dụng của Đảng ta trong gia đoạn hiện nay” Làm đề tài tiểu luận của mình.

NỘI DUNG CHƯƠNG I

TƯ TƯỞNG CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ QUAN LÝ NỀN KINH TẾ

QUỐC DÂN.

I KHÁI NIỆM TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ KINH TẾ; MỐI QUAN HỆ GIỮA KINH TẾ VÀ CHÍNH TRỊ.

1 Khái niệm.

Có rất nhiều khái niệm đề định nghĩa là kinh tế, bao gồm:

- Kinh tế là tổng thể các yếu tố sản xuất, các điều kiện sống của con người,các mối quan hệ trong gia đình sản xuất và tái sản xuất xã hội Nói đến kinh tếsuy cho cùng là nói đến vấn đề sở hữu và lợi íc Từ này chỉ “ toàn bộ các hoạtđộng sản xuất, trao đổi, phân phối, lưu thông” của cả một cộng đồng dân cư, mộtquốc gia

- Kinh tế là khái niệm bắt nguồn từ phương tây Khái niệm này chỉ đượcdịch sang tiếng Nhật thì người Nhật đã chọn cụm từ “kinh bang tế thế” để diễn ý.Nguyên nghĩa của cụm từ này là các công ciệc mà một vị vua phải đảm nhiệm:chăm ko đời sống vật chất của bề tôi, chăm lo đời sống tinh thần của cộng đồng.Kinh tế là hình thức rút gọn của cụm từ Kinh ban tế thế, kinh bang có nghĩa là trị

và tế thế cs nghĩa là cứu đói Người Nhật hiểu rằng hoạt động kinh tế là để đemlại lợi ích cho xã hội chứ không phải chỉ mưu cầu lợi ích cá nhân

- Kinh tế là sự trao đổi giữa bên cung và bên cầu một cách hợp lý, hợp phápnhất Để sự trao đổi giữa bên cung và bên cầu được dễ dàng thuận lợi, xã hội tạo

ra một dạng hàng hóa đặc biệt dùng để đo lường được gọi là tiền tệ

- Kinh tế đề cập đến các hoạt động của con người có liên quan đến sản xuất,phân phối, trao đổi, và tiêu thụ hàng hóa và dịch vụ Tuy nhiên, định nghĩa vềkinh tế đã thay đổi theo lịch sử các hoạt động kinh tế Ngày nay người ta hiểukinh tế là hoạt động sản xuất, trao đổi và phân phối dựa vào các nguồn tàinguyên khan hiếm Trong đó, con người và xã hội loài người tìm cách trả lời cáccâu hỏi “ sản xuất cái gì? Sản xuất cho ai? Sản xuất như thế nào? Lưu thông,Phân phối như thế nào? Việc sử dụng các nguồn tài nguyên không khan hiếmkhông làm nay sinh các vấn đề kinh tế.

Tư tưởng Hồ Chí Minh về kinh tế: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về kinh tế làmột bộ phận hợp thành tư tưởng Hồ Chí Minh, bao gồm hệ thống những luậnđiểm lý luận được rút ra từ thực tiễn cách mạng tư sự kế thừa và phát triển nhữngtinh hoa của dân tộc và trí tuệ của thời đại mà đỉnh cao là chủ nghĩa Mác – Lêninnhằm giải quyết những vấn đề kinh tế cơ bản của quá trình phát triển từ một xãhội thuộc địa nửa phong kiến, nông nghiệp lạc hậu tiến dần lên chế độ xã hội chủnghĩa có cấu công – nông nghiệp hiện đại, khoa học – kỹ thuật tiên tiến, có khảnăng không ngừng cải thiện và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhândân lao động”1

Định nghĩa xác định vị trí của tư tưởng kinh tế trong hệ thống tư tưởng HồChí Minh; Xác định cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về kinh tế; Hệthống luận điểm tư tưởng Hồ Chí Minh về kinh tế; Mục tiêu của tư tưởng Hồ ChíMinh về kinh tế

2 Mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị

Kinh tế và chính trị là hai mặt của một đồng xu Không thể tách rời kinh tếkhỏi chính trị và ngược lại

a Kinh tế tác động đến chính trị

Kinh tế là nói đến yếu tố vật chất của xã hội còn chính trị là nói đến yếu tốtinh

Quyết đinh nội dung, phương thức và phương hướng hoạt động của thốngchính trị

Kinh tế, nhất là cơ sở hạ tầng biến đổi, sớm hay muộn sẽ dẫn tới biến đổi tưtưởng chính trị và thể chế chính trị

Kinh tế là mục đích, chính trị là phương tiện Kinh tế là thước đo tính ưu việtcủa chính trị

Những mâu thuận trong lĩnh vực kinh tế quyết định tất cả những mâu thuẫntrong đời sống chính trị và tinh thần xã hội

b Chính trị tác động đến kinh tế

Chính trị được thể chế hóa thành cơ quan quyền lực nhà nước, thành bộ máynhà nước nên nó cũng có được sức mạnh vật chất sức mạnh kinh tế, do đó có thểtác động trở lại kinh tế

Chính trị là biểu hiện tập trung của kinh tế, là sự phản ánh nền kinh tế nhữngkhông phải phản ánh giản đơn mà phản ánh được bản chất của nền kinh tế, phản

án khái qá các quy luật vận động của nền kinh tế xã hội nên có khă năng vượttrước, định hướng được cho sự phát triển kinh tế, chuẩn bị những tiền đè cầnthiết về vật chất và tư tưởng cho sự ra đời của chế độ kinh tế mới

Chính trị có thể thay đổi trật tự kinh tế cũ, thiết lập trật tự kinh tế mới trongmột số điều kiện nhất định

Chính trị có thể tác động trở lại kinh tế theo xu hướng cùng chiều quy luậtkinh tế sẽ thúc đẩy kinh tế phát triển; và ngược chiều sẽ kìm hãm kinh tế pháttriển

II TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ QUẢN LÝ NỀN KINH TẾ QUỐC DÂN.

1 Về cấu kinh tế trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta.

a Về cơ cấu của nền kinh tế quốc dân

Cơ cấu kinh tế là tổng thể các bộ phận hợp thành cùng với vị trí, tỷ trọng củamỗi bộ phận và quan hệ tương tác giữa các bộ phận đó được hình thành trongđiều kiện kinh tế, xã hội nhất đinh, trong một khoảng thời gian nhất định

Sau khi giành được chính quyền, để xây dựng nền tảng vật chất cho chế độmới, bất cứ nước nào cũng xác đinh vấn đề ưu tiên hàng đầu là lựa chọn môhình, cơ cấu kinh tế để đạt tới hiệu quả kinh tế, xã hội cao nhất Chọn cơ cấukinh tế nào không thể do ý chí chủ quan, mà phụ thuộc vào điều kiện lịch sử, xãhội của đất nước, xu thế vận động của nền kinh tế quốc tế Từ một nước nôngnghiệp lạc hậu, sản xuất nhỏ, bị chiến tranh tàn phá nặng nề, Việt Nam quá độ

lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa, lựa chọn cơ cấu kinh tế nàocho hợp lý cho chặng đường đầu là một vấn đề hết sức nan giải.

Ngày từ đầu, Hồ Chí Minh xác định, đó là cơ cấu công – nông nghiệp hiệnđại và đưa ra quan niệm hết sức độc đáo về cơ cấu kinh tế công – nông nghiệp vàvai trò của thương nghiệp trong phát triển kinh tế, xã hội ở thời kỳ quá độ Theo

Hồ Chí Minh, trong cơ cấu toàn bộ nền kinh tế quốc dân, công nghiệp và nôngnghiệp có vai trò, vị trí riêng Đây là hai ngành sản xuất ra những sản phẩm, đápứng những nhu cầu khác nhau của nền kinh tế, của toàn xã hội Song hai ngànhphát triển không tách rời nhau mà có quan hệ hữu cơ với nhau Chính vì thế, HồChí Minh đã đưa ra quan niệm coi “ công nghiệp và nông nghiệp là hai chân củanền kinh tế” và “công nghiệp phát triển thì nông nghiệp mới phát triển cho nêncông nghiệp và nông nghiệp phải giúp đỡ lẫn nhau và cùng nhau phát triển, nhưhai chân đi khỏe và đều thì tiến bước sẽ nhanh và nhanh đi đến mục đích” Quan

hệ giữa công nghiệp và nông nghiệp tất yếu dẫn đến sự hợp tác giữa công nhân

và nông dân, là hai chủ thể xã hội trực tiếp hoạt động trong hai lĩnh vực sản xuấtvật chất chủ yếu – nền tảng của chế độ xã hội mới

Hồ Chí Minh lựa chọn con đường phát triển kinh tế sau năm 1954 là ưu tiênphát triển nông nghiệp vì:

Miền Bắc vừa ra khỏi chiến tranh, hậu quả do địch lập vành đai trắng, thiêntai, nạn đối xảy ra ở nhiều nơi, nhất là các tỉnh đồng bằng rất nghiêm trọng Vấn

đề quan trọng hàng đầu là phải giải quyết cái ăn, cái mặc, rồi mới đến các vấn đềkhác Rõ ràng, trong điêu kiện đó, muốn công nghiệp hóa gấp thì chủ quan”.Phát triển nông nghiệp là tạo cơ sở để phát triển công nghiệp Vì, “nước ta làmột nước nông nghiệp, mọi việc đều phải dựa vào nông nghiệp Phải có một nềnnông nghiệp phát triển thì công nghiệp mới có thể phát triển thì công nghiệp mới

có thể phát triển mạnh” “ Muốn phát triển công nghiệp và kinh tế nói chung, thìphải lấy nông nghiệp làm gốc, làm chính Nếu không phát triển nông nghiệp thìkhông có cơ sở để phát triển công nghiệp, vì nông nghiệp cung cấp nguyên liệu,lương thực cho công nghiệp và tiêu thụ hàng hóa do công nghiệp làm ra”.

Nước ta có nhiều điều kiện thuận lợi cho việc phát triển nông nghiệp: khí hậunhiệt đới, đất đai màu mỡ, lao động nông nghiệp dồi dò mà các nước xã hội chuenghĩa không có Đó là ba nhân tố “thiên thời, địa lợi, nhân hòa” để phát triểnnông nghiệp, phát triển kinh tế nói chung Vì vây, phải đi lên từ nông nghiệp,phải coi “ phát triển nông nghiệp là cực kỳ quan trọng”

Ngoài ra, nông nghiệp còn có vai trò đặc biệt rất quan trọng đối với sự pháttriển của nền kinh tế cũng như việc nâng cao đời sống của nhân dân Trong thời

kỳ kháng chiến chống Pháp, Hồ Chí Minh nhận thức rõ vai trò của nông nghiệpđối với sự thành bại của chiến tranh Người coi việc phát triển nông nghiệp sẽ là

cơ sở, là hậu phương vững chắc để tiền tuyến đánh giặc Bởi “có đủ cơm ăn áomặc cho bộ đội và nhân dân thì kháng chiến mới mau thắng lợi, thống nhất vàđộc lập mau thành công”2

Theo Hồ Chí Minh, nông nghiệp có vai trò nền tảng đối với sự phát triểnkinh tế xã hội chủ nghĩa:

Một là, nông nghiệp cung cấp lương thực, thực phẩm, giải quyết vấn đề bứcxúc của đời sống nhân dân ở các nước có nền kinh tế lạc hậu Khi dân có đủ ăn,

đủ mặc thì chính sách của Đảng và chính phủ đưa ra sẽ dễ dang thực hiện Nếudân đói, rét, dốt, bệnh thì chính sách có hay đến mấy cũng không thể thực hiệnđươc,

Hai là, nước ta có tiểm lực để phát triển kin tế ngành nông nghiệp Trong bàinói chuyện tại Hội nghị lần thứ 7 của Ban chấp hành trung ương Đảng lao động

Việt Nam ( khóa III) ngày 16 tháng 4 năm 1962, Người nói: “ nước ta: ở về xứnóng, khí hậy tốt, rừng vàng biển bạc, đất phì nhiêu, nhân dân dũng cảm và cầm

2 Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, tập 4, Nxb CTQG, Hà Nội, tr 215.

kiệm, các nước anh em giúp đỡ nhiều Thế là chúng ta có đủ ba điều kiện thuậnlợi thiên thời, địa lợi và nhân hòa – để xây dựng đời sống ấm no sung sướng chonhân dân ta”3 Với các yếu tố: đất đai, khí hậu, nguồn thủy hải sản, nguồn laođộng góp

Phần to lớn vào việc xây dựng và phát triển nông nghiệp, đảm bảo thắng lợimột phần cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta

Ba là, nông nghiệp có vai trò phát triển các ngành kinh tế khác của đất nước.Sản phẩm được sản xuất ra từ nông nghiệp cung cấp nguyên liệu, vật liệu đềkhôi phục tiểu thủ công nghiệp, công nghiệp, cung cấp lâm thổ sản để mở rộngquan hệ buôn bán với nước ngoài, phục vụ cho việc xuất khẩu ấy ngoại tệ HồChí Minh đã từng nói: “ Trong việc xây dựng, ta cố gắng, các nước bạn hết lònggiúp đỡ, ta còn phải mua hàng của các nước khác Muốn buôn bán với các nước

ấy, ta chưa có máy móc, đồ kỹ nghệ, ta chỉ có nông hải sản Cán bộ, đảng viên taphải giúp Chính phủ mua và xung phong bán Mua của người khác mà khôngxung bán không tốt”.4

Trong khi xác định bước đi ban đầu phải ưu tiên phát triển nông nghiệp, lấynông nghiệp làm cơ sở để phát triển công nghiệp và phát triển kinh tế nói chung,Chủ tịch Hồ Chí Minh thường lưu ý đến nhiệm vụ trung tâm trong suốt thời kỳquá độ lên chủ nghĩa xã hội là công nghiệp hóa để biến nước ta từ một nướcnông nghiệp lạc hậu thành một nước công nghiệp

 Mối quan hệ giữa nông nghiệp và công nghiệp.

Bên cạnh việc khẳng định tầm quan trọng của nông nghiệp đối với sự pháttriển của đất nước, Hồ Chí Minh còn đề cập tới mối quan hệ giữa ngành nôngnghiệp và công nghiệp

bộ cách mạng xây dựng chủ nghĩa xã hội Hồ Chí Minh đã từng nói: “ Côngnghiệp và nông nghiệp phải giúp đỡ nhau và cùng nhau phát triển, như hai chân

đi khỏe và đi đều thì bước tiến sẽ nhanh và nhanh chóng đi đến mục đích Thế làthực hiện liên minh công nông để xây dựng chủ nghĩa xã hội, xây dựng đời sống

ấm no sung sướng cho nhân dân”5

Những quan điểm về mối quan hệ giữa công nghiệp và nông nghiệp và đãđược Hồ Chí Minh nâng lên ở tầm khái quát, có giá trị phương pháp luận chỉ đạohoạt động thực tiễn.: cách thức tiến hành tổ chức xây dựng chủ nghĩa xã hội Sựtương tác giữa công nghiệp và nông nghiệp trong cơ cấu kinh tế chung, lúc đầu

là nông nghiệp – công nghiệp, ở giai đoạn sau là công nghiệp – nông nghiệp,

phản ánh hai mức độ chín muồi, hai nấc thang trưởng thành về kinh tế của bảnthân chủ nghĩa xã hội Cơ cấu kinh tế của nó là công – nông nghiệp hiện đại,những để tới được tính chỉnh thể phải qua cơ cấu nông – công nghiệp; cùng với

sự thay đổi kết cấu kinh

5 Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, tập 10, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

tế, các quan hệ giai cấp, văn hóa, tư tưởng cũng biến đổi theo và kết cấu nông –công nghiệp có tính chất quá độ, tồn tại lâu dài trong điều kiện xây dựng tư duy

Hồ Chí Minh về cơ cấu nông – công nghiệp hợp lý Sự tồn tại và khả năng tươngtác giữa công nghiệp và nông nghiệp được thực hiên qua một mắt khâu trunggian là thương nghiệp Vì thế cải tạo và xây dựng nông nghiệp,công nghiệpkhông thể tách rời cải tạo và xây dừn ngành thương nghiệp

Thương nghiệp đóng vai trò là chiếc cầu nối giữa nông nghiệp và côngnghiệp, giữa sản xuất và tiêu dùng, giữa thành thị và nông thôn, giữa công nhânvới nông dân Tất cả sản phẩm của ngành nông nghiệp và công nghiệp nhờ cóthương nghiệp mới có thể cung cấp tới nhân dân và thúc đẩy sản xuất phát triển

Hồ Chí Minh coi nông nghiệp, công nghiệp và thương nghiệp là ba mặt quantrọng trong nền kinh tế Do đó, nếu khâu thương nghiệp bị gián đoạn thì sẽkhông gắn được sản xuất với tiêu dùng và như vậy sẽ làm cho nền kinh tế khôngphát triển được Vai trò của thương nghiệp được Người giải thích như sau: “Trong nền kinh tế quốc dân có ba mặt quan trong: nông nghiệp, công nghiệp,thương nghiệp, ba mặt công tác quan hệ mật thiết với nhau Thương nghiệp cáikhâu trung gian giữa nông nghiệp và công nghiệp Thương nghiệp đưa hàng đếnnông thôn phục vụ nông dân, thương nghiệp lại đưa nông sản, nguyên liệu chothành thị tiêu dùng Nếu khâu thương nghiệp, bị đứt thì không liên kết được

nông nghiệp, công nghiệp, không củng cố được liên minh công nông, công táckhông chạy thì hoạt động nông nghiệp, công nghiệp bị rời rạc”6

Như vậy, có thể thấy hoạt động thươn nghiệp hay hỏi cách khác hoạt động lưuthông là động lực, lúc huyết mạch, là đòn bẩy thúc đẩy kinh tế phát triển Hànghóa làm ra nhiều những lưu thông không tốt thì sản xuất đình trệ vì nguồn vốnngày

6 Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, tập 8, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.174.

càng cạn kiệt dần, không còn đủ sức để tái sản xuất Sự lưu thông hàng hóa làbiểu hện của các mối quan hệ liên hệ kinh tế đa dạng, đa chiều nhằm cân đốigiữa cung và cầu của xã hội Lưu thông phân phối tốt thì nên kinh tế phát triểnvững chắc và sản xuất không ngừng phát triển

Tiếp cận nghiên cứu cơ cấu kinh tế của một quốc gia, ngoài công, nôngnghiệp còn có một bộ phận quan trọng nữa là dịch vụ, trong đó thương nghiệp;nhưng thương nghiệp chưa phải là toàn bộ dịch vụ Trong nền kinh tế hiện đại,vai trò của ngành dịch vụ khôn ngừng tăng lên, mà biểu hện rõ nhất là ở tỷ trọngtrong GDP Sinh thời, Hồ Chí Minh chưa có điều kiện đề cập nhiều đến lĩnh vựcdịch vụ, đó là do một thời gian dài trước đây, hệ thống các nước xã hội chủ nghĩalựa chọn mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung, hiện vật với hai khu vực chính

là công nghiệp và nông nghiệp

b Về cơ cấu thành phần của nền kinh tế

Hồ Chí Minh là người đầu tiên chủ trương phát triển nền kinh tế với cơ cấunhiều thành phần trong suốt thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta Qunđiểm của Hồ Chí Minh về kinh tế nhiều thành phần có cơ sở lý luận và thực tiễnvững chắc

Về mặt lý luận, Người đã kế thừa trực tiếp các luận điểm của Lê nin về kinh

tế nhiều thành phần Trong chính sách kinh tế mới, Lênin đề xuất phát triển nềnkinh tế hàng hóa nhiều thành phần, giải phóng tới đa lực lượng sản xuất thôngqua phát triển sản xuất và trao đổi Lê nin chỉ ra rằng, các nước quá độ lên chủnghĩa xã hội, phổ biến có ba thành phần kinh tế cơ bản: kinh tế xã hội chủ nghĩa,kinh tế tư bản chủ nghĩa và kinh tế sản xuất hàng hóa nhỏ Lê nin còn khẳng địnhrằng, nền kinh tế nhiều thành phần là đặc trưng của thời kỳ quá độ, khi mà chưa

có phương thức sản xuất nào chiếm vị trí thống trị tuyệt đổi; rằng, một nước tiểunông muốn tiến lên chủ nghĩa xã hội phải trải qua một quá trình lâu dài với nhiềunấc thang trung gian mà chủ nghĩa tư bản nhà nước là một nấc thang quan trọng,gần với chủ nghĩa xã hội Sau Cách mạng Tháng Mười, Lê nin đã chỉ rõ, nềnkinh tế nước Nga lúc bấy giờ có 5 thành phần kinh tế Đó là:

- Kinh tế nông dân kiểu gia trưởng, có tính chất tự nhiên

- Sản xuất hàng hóa nhỏ

- Chủ nghĩa tư bản tư nhân

- Chủ nghĩa tư bản nhà nước

- Chủ nghĩa xã hội

Việc sắp xếp thứ tự các thành phần kinh tế như trên, chủ đích của Lê nin làlàm rõ sự vận động của các chế độ sử hữu trong lịch sử theo hướng từ thấp lêncao, đồng thời chỉ tính ra tính chất tiệm cận, mức độ gần gưi của các thành phầnkinh tế khác với thành phần kinh tế xã hội chủ nghĩa Cũng qua sự sắp xếp này,

Lê nin muốn chr ra vai trò của thành phần kinh tế tư bản nhà nước như là mộtnấc tháng trung gian cần thiết, xuyên qua nó, các nước tiểu nông đi lên chủ nghĩa

xã hội

Hồ Chí Minh đã lĩnh hội tinh thần cơ bản từ những luận điểm đó và áp dụng

công, Việt Nam không chủ trương xóa bỏ tất cả các loại hình kinh tế đang có lúcbấy giờ, trên thực tế là thừa nhận sự tồn tại khách quan của cơ cấu kinh tế đang

có lúc bấy giờ, trên thực tế là thừa nhận sự tồn tại khách quan của cơ cấu kinh tếnhiều thành phần Thực tế khách quan này được Người khái quát thành quanđiểm lý luận: cơ cấu kinh tế nhiều thành phần là đặc trưng nổi bật của nền kinh

tế dưới chế độ dân chủ mới: “Trong chế độ dân chủ mới, có năm loại kinh tếkhác nhau:

- Kinh tế quốc doanh ( thuộc chủ nghĩa xã hội )

- Các hợp tác xã ( nó là nửa xã hội chủ nghĩa )

- Kinh tế của cá nhân, nông dân và thủ công nghiệp

- Tư bản của tư nhân

- Tư bản của Nhà nước”

Hồ Chí Minh căn cứ vào trò thực tế của từng thành phần kinh tế trong đờisống kinh tế, xã hội Việt Nam Theo tiêu chí này, kinh tế xã hội chủ nghĩa đứng

ở vị trí cao nhất, bởi lẽ nó đang làm nền tảng kinh tế của chế độ mới, là chỗ dựacủa Nhà nước Vai trò chủ đạo của thành kinh tế xã hội chủ nghĩa, theo Hồ ChíMinh là ở chỗ: nắm giữ những lĩnh vực then chốt, ảnh hưởn lớn đến quốc tê, dânsinh, có tác dụng hướng dẫn các loại hình kinh tế khác và là dòng chảy chủ đạo,

là mục đích hướng tới của tất cả các quan hệ và hoạt động kinh tế

Hồ Chí Minh cũng là người Việt Nam đầu tiên dành sự quan tâm đặc biệtđến việc phát triển kinh tế hợp tác Trong tác phẩm Đường Cách Mênh, Ngườidành hẳn một chương viết về “Hợp tác xã” Theo Người, hợp tác xã là loại hìnhkinh tế nửa xã hội chủ nghĩa và là “góp gạo thổi cơm chung” cho khỏi hao của,tốn công, lại có nhiều phần vui vẻ, cũng có nghĩa rằng hợp tác xã vừa có ý nghĩamột loại hình tổ chức sản cuất ( thuộc phạm trù kinh tế) vừa bao hàm cả ý nghĩa

xã hội Đúc rút từ lịch sử hình thành và phát triển loại thành phần kinh tế này,

Người chỉ ra rằng, “hợp tác xã trước là có lợi ích cho dân, sau là bớt sức bóp nặncủa tụi tư bản và đế quốc chủ nghĩa” Với Việt Nam, đại bộ phận dân số là nôngdân với nền sản xuất chủ yếu là nông nghiệp, việc áp dụng loại hình hợp tác xã

là phù hợp và rất cần thiết Về cách tổ chức hợp tác xã, Người viết: “ Không phảilàng nào cũng phải lập mỗi làng một hợp tác xã Cũng không phải mỗi làng phảilập cả mấy hợp tác xã Cũng không phải có hợp tác xã này thì không lập đượchợp tác xã kia Chẳng qua theo hoàn cảnh nới nào lập được hợp tác xã nào, và cókhi hai hợp tác xã mua

và bán lập chung cũng được”7

Hồ Chí Minh bàn về hợp tác xã trước khi dân tộc giành độc lập Đó là tầmnhìn chiến lược Luôn luôn nghĩ về quyền lợi của nước, của dân, Người sớm ýthức tìm phương cách tổ chức nhân dân để họ tự giác cải thiện điều kiện laođộng, cải thiện đời sống của chính họ và đấu tranh chống sự bóc lột của giai cấpthống trị Bàn về hợp tác xã, Người đã trang bị cho quần chúng nhân dân cả lýluận và vũ khí để họ chuẩn bị tiến hành cách mạng giải phóng dân tộc và dầntiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội Hợp tác xã càng phát triển rộng rãi thì cáchmạng càng đông lực lượng và càng bền vững về mọi phương diện Chuẩn bị xâydựng hợp tác xã cũng là một yếu tố quan trọng để xây dựng một nền kinh tế tựchủ Nghiên cứu những tinh hoa mà nền văn minh nhân loại đã đạt được, hiểu rõbản chất và những lợi ích do chúng đen lại, vận dụng chúng có chọn lọc vào conđường cách mạng của nước mình, trực tiếp giúp cho dân mình cải tạo xã hội vàcải tạo chính bản thân họ để vươn tới cuộc sống mới, đó là nét đặc sắc, độc đáotrong tư tưởng và hành động cách mạng của Hồ Chí Minh