Ngộ độc thực phẩm do kim loại nặng

Thực phẩm là nguồn dinh dưỡng không thể thiếu trong đời sống của con người. Nước ta đang trong quá trình phát tri ển kinh tế mạnh mẽ, các nhu c ầu v ề ăn uống cũng trở nên cầu kì hơn, đòi hỏi chất lượng hơn vì thế nhiều sản phẩm thực phẩm mới, đáp ứng đầy đủ chất dinh dưỡng cho người tiêu dung đang được nghiên cứu và sản xuất. Tuy nhiên, hiện trạng đảm bảo chất lượng v ệ sinh an toàn thực phẩm hiện nay ở nước ta là chưa thực sự tốt và đang là một trong những v ấn đề nóng hổi được nhà nước và xã hội quan tâm nhiều nhất.Trong một vài năm trở lại đây, nước ta đã và đang xảy ra nhiều v ụ ngộ độc thực phẩm gây chết người trong các bữa ăn gia đình, bữa ăn của các công nhân trong các xí nghiệp, công xưởng. Đấy còn chưa tính các trường hợp ngộ độc mãn tính do thực phẩm bị nhiễm các hóa chất đ ộc tích lũy, gây hại cho cơ thể con người mà chưa biết khi nào bộc phát. Có nhiều nguyên nhân gây ngộ độc thực phẩm như: do thuốc bảo v ệ thực v ật, do sử dụng phụ gia, do sử dụng các hóa chất có tính sát khuẩn… Trong đó, ngộ độc thực phẩm do nhiễm phải kim lo ại nặng càng ngày càng được nhà nước và xã hội quan tâm nhiều hơn bởi tác hại khôn lường của nó đối v ới sức khỏe người tiêu dung.Hiện nay có nhiều kim loại nặng nhiễm vào thực phẩm nhưng nhiều nhất phải kểđến là: Chì (Pb), thủy ngân (Hg), Asen (As), Cacdimi (Cd), ngoài ra còn có kẽm (Zn), Niken (Ni)… Do tình cấp thiết c ủa v ấn đề này và để đảm bảo, phòng chống các v ụ ngộđộc thực phẩm do kim loại nặng gây ra, nhóm chúng tôi đã quyết đ ịnh tìm hiểu v ề đềtài:” Ngộ độc thực phẩm do kim loại nặng”. Chúng tôi hy v ọng rằng, những hiểu biết, tìm hiểu của chúng tôi v ề đề tài này s ẽ giúp phần nào cho người tiêu dung, cho các nhà sản xuất thực phẩm có một cái nhìn rõ ràng hơn, hi ểu biết hơn v ề mức độ nguy hiểm, cũng như cách phòng chống ngộ độc thực phẩm do kim loại nặng gây ra.Nhóm chúng tôi rất c ố gắng hoàn thành đầy đủ bài tiểu luận này, nhưng không tránh khỏi những sai sót không mong muốn, nên kính mong các bạn bỏ qua và góp ý thêm đ ể nhóm chúng tôi bổ sung hoàn chỉnh bài viết này. Nhóm xin cám ơn các bạn đã quan tâm. Lời M ở Đầu ........................................................................................................................................31 Khái niệm....................................................................................................................................41.1 Kim loại nặ ng .......................................................................................................................41.2 Phân loại .............................................................................................................................42 Thực trạng ngộ độc thực phẩm do kim loạ i nặng ...........................................................................42.1 Thế giới ...............................................................................................................................42.2 Việt Nam .............................................................................................................................83 Nguyên nhân ô nhiễm kim loạ i nặng vào thực phẩm......................................................................94 Các con đường mà kim loạ i nặng xâm nhập vào th ực phẩm ......................................................... 104.1 Chất thải công nghiệp ........................................................................................................ 104.2 Thực phẩm tiếp xúc với vật li ệu dễ nhiễm kim loại ............................................................... 104.3 thực phẩm tiếp xúc với hóa chất trong kho .......................................................................... 114.4 Khí thải của các động cơ ..................................................................................................... 114.5 Dùng nguồ n nguyên liệu đã bị nhiễm sẵn kim loạ i ................................................................ 114.6 Dùng phụ gia chứa hàm lư ợng kim loại nặng cao ................................................................. 114.7 Quá trình chăn nuôi, trồng trọt ........................................................................................... 114.8 sản xuất thực phẩm ........................................................................................................... 134.9 Quy trình bảo quản và phân phối ........................................................................................ 135 Các đối tượng bị nhiễm kim loại nặng ......................................................................................... 145.1 Nguồn đất ......................................................................................................................... 145.2 Nguồn nước ...................................................................................................................... 156 Ảnh hư ởng của kim loạ i nặng đố i với thực phẩ m và sức khỏ e con người ...................................... 167 Một số kim loại nặng tiêu biểu nhiễm vào thực phẩm và tác hại của nó ........................................ 177.1 Chì (Pb) ............................................................................................................................. 177.1.1 Đặc điểm.................................................................................................................... 177.1.2 Con đường nhiễm chì .................................................................................................. 18 Ngộ đ ộc thực phẩm do kim loại nặng Page 27.1.3 Độc tính ..................................................................................................................... 187.1.4 Liều lượng cho phép trong thực phẩm ......................................................................... 197.1.5 Biện pháp phòng ngừa ................................................................................................ 197.2 Thủy ngân (Hg) .................................................................................................................. 207.2.1 Đặc điểm.................................................................................................................... 207.2.2 Các con đường nhiễm Hg ............................................................................................ 207.2.3 Độc tính ..................................................................................................................... 207.2.4 Liều lượng cho phép trong thực phẩm ......................................................................... 217.2.5 Biện pháp phòng ngừa ................................................................................................ 217.3 Asen (As) ........................................................................................................................... 217.3.1 Đặc điểm.................................................................................................................... 217.3.2 Các con đường nhiễm As............................................................................................. 217.3.3 Độc tính ..................................................................................................................... 227.3.4 Liều lượng cho phép trong thực phẩm ......................................................................... 237.3.5 Biện pháp phòng ngừa ................................................................................................ 237.4 Cacdimi (Cd) ...................................................................................................................... 237.4.1 Đặc điểm.................................................................................................................... 237.4.2 Các con đường nhiễm Cd ............................................................................................ 237.4.3 Độc tính ..................................................................................................................... 237.4.4 Liều lượng cho phép trong thực phẩm ......................................................................... 247.4.5 Biện pháp phòng ngừa ................................................................................................ 247.5 Crom (Cr) .......................................................................................................................... 247.5.1 Đặc điểm.................................................................................................................... 247.5.2 Các con đường nhiễm Cr ............................................................................................. 247.5.3 Độc tính ..................................................................................................................... 247.5.4 Liều lượng cho phép trong thực phẩm ......................................................................... 257.6 Một vài kim loạ i nặng khác ít phổ biến ................................................................................ 258 Các biện pháp phòng ô nhiễm kim loạ i nặng trong thực phẩm ..................................................... 259 Một số quy đị nh hàm lư ợng kim loại nặng trong thực phẩm theo TCVN ....................................... 2610 Kết luận ................................................................................................................................ 2711 Phụ l ục.................................................................................................................................. 2711.1 Phụ l ục tài liệu ................................................................................................................... 27 Ngộ đ ộc thực phẩm do kim loại nặng Page 311.2 Phụ l ục hình ảnh ................................................................................................................ 2811.3 Phụ l ục bảng ...................................................................................................................... 3512 Tài liệu tham khảo ................................................................................................................. 36

NGỘ ĐỘC THỰC PHẨM DO KIM LOẠI NẶNG

MỤC LỤC

Lời Mở Đầu 3

1 Khái niệm 4

1.1 Kim loại nặng 4

1.2 Phân loại 4

2 Thực trạng ngộ độc thực phẩm do kim loại nặng 4

2.1 Thế giới 4

2.2 Việt Nam 8

3 Nguyên nhân ô nhiễm kim loại nặng vào thực phẩm 9

4 Các con đường mà kim loại nặng xâm nhập vào thực phẩm 10

4.1 Chất thải công nghiệp 10

4.2 Thực phẩm tiếp xúc với vật liệu dễ nhiễm kim loại 10

4.3 thực phẩm tiếp xúc với hóa chất trong kho 11

4.4 Khí thải của các động cơ 11

4.5 Dùng nguồn nguyên liệu đã bị nhiễm sẵn kim loại 11

4.6 Dùng phụ gia chứa hàm lượng kim loại nặng cao 11

4.7 Quá trình chăn nuôi, trồng trọt 11

4.8 sản xuất thực phẩm 13

4.9 Quy trình bảo quản và phân phối 13

5 Các đối tượng bị nhiễm kim loại nặng 14

5.1 Nguồn đất 14

5.2 Nguồn nước 15

6 Ảnh hưởng của kim loại nặng đối với thực phẩm và sức khỏe con người 16

7 Một số kim loại nặng tiêu biểu nhiễm vào thực phẩm và tác hại của nó 17

7.1 Chì (Pb) 17

7.1.1 Đặc điểm 17

7.1.3 Độc tính 18

7.1.4 Liều lượng cho phép trong thực phẩm 19

7.1.5 Biện pháp phòng ngừa 19

7.2 Thủy ngân (Hg) 20

7.2.1 Đặc điểm 20

7.2.2 Các con đường nhiễm Hg 20

7.2.3 Độc tính 20

7.2.4 Liều lượng cho phép trong thực phẩm 21

7.2.5 Biện pháp phòng ngừa 21

7.3 Asen (As) 21

7.3.1 Đặc điểm 21

7.3.2 Các con đường nhiễm As 21

7.3.3 Độc tính 22

7.3.4 Liều lượng cho phép trong thực phẩm 23

7.3.5 Biện pháp phòng ngừa 23

7.4 Cacdimi (Cd) 23

7.4.1 Đặc điểm 23

7.4.2 Các con đường nhiễm Cd 23

7.4.3 Độc tính 23

7.4.4 Liều lượng cho phép trong thực phẩm 24

7.4.5 Biện pháp phòng ngừa 24

7.5 Crom (Cr) 24

7.5.1 Đặc điểm 24

7.5.2 Các con đường nhiễm Cr 24

7.5.3 Độc tính 24

7.5.4 Liều lượng cho phép trong thực phẩm 25

7.6 Một vài kim loại nặng khác ít phổ biến 25

8 Các biện pháp phòng ô nhiễm kim loại nặng trong thực phẩm 25

9 Một số quy định hàm lượng kim loại nặng trong thực phẩm theo TCVN 26

10 Kết luận 27

11 Phụ lục 27

11.2 Phụ lục hình ảnh 28 11.3 Phụ lục bảng 35

12 Tài liệu tham khảo 36

Lời Mở Đầu

Thực phẩm là nguồn dinh dưỡng không thể thiếu trong đời sống của con người Nước ta đang trong quá trình phát triển kinh tế mạnh mẽ, các nhu cầu về ăn uống cũng trở nên cầu kì hơn, đòi hỏi chất lượng hơn vì thế nhiều sản phẩm thực phẩm mới, đáp ứng đầy đủ chất dinh dưỡng cho người tiêu dung đang được nghiên cứu và sản xuất Tuy nhiên, hiện trạng đảm bảo chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm hiện nay ở nước ta là chưa thực sự tốt và đang là một trong những vấn đề nóng hổi được nhà nước và xã hội quan tâm nhiều nhất

Trong một vài năm trở lại đây, nước ta đã và đang xảy ra nhiều vụ ngộ độc thực phẩm gây chết người trong các bữa ăn gia đình, bữa ăn của các công nhân trong các xí nghiệp, công xưởng Đấy còn chưa tính các trường hợp ngộ độc mãn tính do thực phẩm

bị nhiễm các hóa chất độc tích lũy, gây hại cho cơ thể con người mà chưa biết khi nào bộc phát Có nhiều nguyên nhân gây ngộ độc thực phẩm như: do thuốc bảo vệ thực vật,

do sử dụng phụ gia, do sử dụng các hóa chất có tính sát khuẩn… Trong đó, ngộ độc thực phẩm do nhiễm phải kim loại nặng càng ngày càng được nhà nước và xã hội quan tâm nhiều hơn bởi tác hại khôn lường của nó đối với sức khỏe người tiêu dung

Hiện nay có nhiều kim loại nặng nhiễm vào thực phẩm nhưng nhiều nhất phải kể đến là: Chì (Pb), thủy ngân (Hg), Asen (As), Cacdimi (Cd), ngoài ra còn có kẽm (Zn), Niken (Ni)… Do tình cấp thiết của vấn đề này và để đảm bảo, phòng chống các vụ ngộ độc thực phẩm do kim loại nặng gây ra, nhóm chúng tôi đã quyết định tìm hiểu về đề

tài:” Ngộ độc thực phẩm do kim loại nặng” Chúng tôi hy vọng rằng, những hiểu biết,

tìm hiểu của chúng tôi về đề tài này sẽ giúp phần nào cho người tiêu dung, cho các nhà sản xuất thực phẩm có một cái nhìn rõ ràng hơn, hiểu biết hơn về mức độ nguy hiểm, cũng như cách phòng chống ngộ độc thực phẩm do kim loại nặng gây ra

Nhóm chúng tôi rất cố gắng hoàn thành đầy đủ bài tiểu luận này, nhưng không tránh khỏi những sai sót không mong muốn, nên kính mong các bạn bỏ qua và góp ý thêm để nhóm chúng tôi bổ sung hoàn chỉnh bài viết này Nhóm xin cám ơn các bạn đã quan tâm

1 Khái niệm

1.1 Kim loại nặng

Kim loại nặng là những kim loại có tỷ trọng > 5g/cm3 như vàng (Au), chì (Pb), thủy ngân (Hg), Asen (As),… Một số kim loại như đồng (Cu), sắt (Fe), selen (Se),… không cần thiết trong sự chuyển hóa chất của cơ thể, nhưng với số lượng rất ít khoảng 1 phần triệu gam trên 1 gam trọng lượng ướt sẽ trở nên độc hại nếu nồng độ cao trong cơ thể Còn một số kim loại khác như chì (Pb), thủy ngân (Hg), về mặt lý thuyết chúng có thể gây độc với bất cứ nồng độ nào trong cơ thể

Kim loại nặng rất độc đối với cơ thể Trong danh sách các chất thải độc hại thì chì (Pb), thủy ngân (Hg), thạch tín (As) và cacdimi (Cd) đứng hang thứ nhất, nhì, ba, sáu theo xếp lọai dược tính của Hoa Kỳ

1.2 Phân loại

Kim loại nặng được chia làm 3 loại:

Các kim loại độc: Chì (Pb), thủy ngân (Hg), Asen (As), Cacdimi (Cd), Crom (Cr), kẽm (Zn), đồng (Cu), thiếc (Sn), niken (Ni),…

Các kim loại quý: Palladium (Pd), bạch kim (Pt), vàng (Au), bạc (Ag),…

Các kim loại phóng xạ: U, Th, Ra, Am,…

2 Thực trạng ngộ độc thực phẩm do kim loại nặng

2.1 Thế giới

Số liệu từ Bộ Tài nguyên và Đất đai Trung Quốc cho biết mỗi năm, ở nước này có tới 12 triệu tấn lương thực bị ô nhiễm kim loại nặng Đây là thiệt hại nặng nề bởi có giá trị tới 20 tỷ Nhân dân tệ (tương đương 3,05 tỷ USD) Tình trạng đó khiến Bộ Bảo vệ môi trường Trung Quốc đang đặt nhiệm vụ phải xử lý tốt pin loại thải, một nguồn chính gây ô nhiễm kim loại nặng, lên thành nhiệm vụ hàng đầu trong năm 2011

Cũng theo Bộ Bảo vệ môi trường Trung Quốc, tình trạng nhiễm độc kim loại ở gần 40% diện tích đất nông nghiệp vùng châu thổ sông Chu đã vượt mức giới hạn cho phép Chuyên gia tại Viện Khoa học Trung Quốc (CAS) ước tính đã có 10% đất nông nghiệp nước này bị ô nhiễm kim loại nặng Thời gian để khắc phục tình trạng này ít nhất phải mất 3 năm

Trong nỗ lực khắc phục hậu quả của tình trạng nhiễm kim loại nặng, 9 bộ ở Trung Quốc đã phát động một chiến dịch chung trong năm 2011 Theo đó, mỗi tỉnh, thành phố ở nước này được yêu cầu đến cuối tháng 7 tới phải cung cấp danh sách đầy đủ, chi tiết các nhà máy sản xuất pin, những cơ sở thu mua, tái chế loại sản phẩm này Nhà máy nào vi phạm quy định trong sản xuất, xử lý pin thải…sẽ bị đóng cửa

Bộ Bảo vệ môi trường Trung Quốc đặt mục tiêu đến năm 2015, ô nhiễm kim loại nặng ở những khu vực chính sẽ giảm được 15% so với mức của năm 2007 Trung Quốc

là nước sản xuất một nửa lượng pin của toàn thế giới Hầu hết các cơ sở sản xuất chỉ có quy mô vừa và nhỏ.[1]

Trung tâm kiểm soát và phòng chống dịch bệnh Mỹ (CDC) ước tính có khoảng 76 triệu ca ngộ độc thực phẩm tại Mỹ mỗi năm, với 325,000 người nhập viện và khoảng 5,000 ca tử vong, gây thiệt hại từ 6,5 – 35 tỷ USD/năm

Nhiễm độc cacdimi (Cd)

Năm 1946, ở vùng Funchen thuộc quận Toyoma (Nhật Bản), xuất hiện một hội chứng với đặc điểm là biến dạng xương, dễ gãy xương, đau cơ, rối loạn thận, nhất là ở phụ nữ lớn tuổi sinh đẻ, làm hàng trăm người chết đã thu hút chú ý của giới y học trong vùng Người bệnh thường bị dằn vặt bởi những cơn đau đớn, nên người Nhật gọi là bệnh Itai - Itai (bệnh đau đớn) Những nhà nghiên cứu đã phát hiện các bệnh nhân hấp thụ mỗi ngày 600mg cacdimi do ăn gạo nhiễm nước sông Jinsu bị ô nhiễm bởi quặng và xỉ từ một nhà máy chế biến cacdimi.[2]

Cũng ở Nhật Bản, vùng đồng bằng Phusan khá phì nhiêu, nhưng vào năm 1931, Công ty Khoáng sản khai thác mỏ kẽm mở Xí nghiệp luyện kim trên thượng lưu sông Sentony, nước thải của xí nghiệp chứa nhiều kẽm và cacdimi làm nước của sông này bị ô nhiễm nặng Các loài cá sống ở đây chứa hàm lượng cacdimi cao gây nhiễm độc cho người Năm 1955, ở huyện Phusan cũng xuất hiện bệnh lạ: ban đầu bệnh nhân thấy đau lưng, đau khớp xương Sau đó, họ thấy đau toàn thân, nhất là đau ở vùng xương chậu và hai chân, ngay cả khi thở hay ăn uống (bệnh Itai-Itai) Tiếp đó, xương trong cơ thể của bệnh nhân bị gãy và dẫn đến tử vong Kết quả khám nghiệm cho thấy bộ xương bị gãy ở

70 chỗ, cơ thể co ngắn lại 30cm Sau khi nghiên cứu kỹ, các nhà khoa học đã phát hiện ra nguyên nhân của căn bệnh này cũng là do nhiễm độc cacdimi Từ 1963 đến 1977, ở huyện Phusan đã có 287 người bị chết vì bệnh này.[2]

Ở Hà Lan có ít nhất 7.000 khu vực bị ô nhiễm bởi cacdimi, natri phosphat Các loại rau trồng trong các khu vực đó đã tích tụ cacdimi với hàm lượng cao, làm mỗi người

dân ở đây phải hấp thụ đến 150 - 350 microgam (tiêu chuẩn vệ sinh cho phép của Tổ chức Y tế thế giới là 60 - 70 microgam/ngày).[2]

Viện Quốc tế Quản lý nước (IWMI) đã tiến hành khảo sát đất và tài nguyên nước tại vùng Phra That Phadaeng và Mae Tao ở khu vực lòng chảo Huay Mac Tao (thuộc huyện Mac Sot, tỉnh Tak, Thái Lan) và kết luận: vùng này bị ô nhiễm cacdimi hết sức nặng nề IWMI cho biết trên 154 ruộng lúa của 8 làng trong khu vực đều bị nhiễm cacdimi cao (trên 94 lần so với tiêu chuẩn an toàn quốc tế) Cụ thể, gạo ở khu vực này đã chứa từ 0,1 đến 44mg/kg, cao hơn nhiều lần tiêu chuẩn an toàn lương thực là 0,043mg/kg gạo Ngoài ra, tại khu vực này, các loại rau như tỏi, đậu nành cũng đều chứa hàm lượng cacdimi cao hơn từ 16 đến 126 lần so với tiêu chuẩn vệ sinh cho phép.[2]

Theo Cục Kiểm soát ô nhiễm của Thái Lan, trong 1.180 triệu tấn gạo sản xuất tại huyện Mac Sot có đến 91% bị tích tụ cacdimi, trong đó có 130 triệu tấn là không an toàn lương thực Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Thái Lan đã công bố loại gạo nổi tiếng Hương Lài (Jasmine) của vùng Phra That Phadaeng thuộc huyện Mac Sot, tỉnh Tak của nước này (từng đoạt giải thưởng trong nước các năm 2002-2003), đã chứa hàm lượng cacdimi ở mức không thể chấp nhận được IWMI dự báo nạn ô nhiễm gạo bởi cacdimi đã ảnh hưởng đến 50.756 cư dân thuộc 8 làng trong khu lòng chảo nói trên và 106.413 cư dân ở huyện Mac Sot - những người trực tiếp tiêu thụ lương thực, thực phẩm từ các làng nói trên Giám đốc Bệnh viện Sae Sol (Thái Lan) cho biết: qua hai vòng xét nghiệm, trong tổng số 1.850 cư dân địa phương, đã xác định 142 người bị nhiễm cacdimi quá quy định, trong đó, 5 người có vấn đề về bệnh thận Đến ngày 17/1/2004, tờ báo The Nation của Thái Lan lại tiếp tục đưa tin là Viện Quản lý nước của quốc gia này đã cho biết ở tỉnh Tak có 110.000 người có nguy cơ bị nhiễm độc cacdimi.[2]

Nhiễm độc chì (Pb)

Năm 1986, khi tiến hành phân tích các loại hàu, tôm, ốc, sò ở biển Hồng Kông, Trung Quốc đã phát hiện thấy chì, thuỷ ngân, thiếc, antimon tăng lên liên tục trong các loài hải sản đó (hàm lượng chì cao nhất ở tôm cua, cá đối và vẹm) Điều đó khiến người

ta lo ngại khả năng gây nhiễm độc cho người bởi các hải sản này chiếm vị trí quan trọng trong món ăn hàng ngày của người dân địa phương Ở vùng Địa Trung Hải thuộc Tây Ban Nha cũng đã phát hiện 31 loài cá, nhuyễn thể, giáp xác có chứa hàm lượng chì, tăng lên 30 lần từ mùa hè năm 1994 và có thể gây nhiễm độc cho người qua dây chuyền thực phẩm Khi phân tích các lớp trầm tích ở các hồ tại Thụy Điển, người ta đã thấy sự gia tăng lớp chì ở đáy hồ xảy ra vào thế kỷ XIX và tăng nhanh trong thế kỷ XX do việc sử dụng xăng pha chì đạt mức cao nhất vào năm 1970 Vì vậy, nước hồ và các loại thuỷ sản

ở đây đã bị ô nhiễm bởi chì.[2]

Nhiễm độc thủy ngân (Hg)

Ở Nhật Bản, vào năm 1939, nhà máy Chisso đã đổ xuống vịnh Minamata một khối

dìm xuống đáy vịnh, không bị biến đổi làm cho nước vịnh và các loài hải sản sống trong vịnh bị ô nhiễm thuỷ ngân nặng Trong khi đó, con người, động vật và chim ở đây không hay biết, vẫn ăn hải sản từ vịnh Đầu tiên vào năm 1950, người ta quan sát thấy những con chim hải âu khi bay tự nhiên đâm đầu vào tường nhà hay dây điện, rồi xuất hiện những con mèo có dáng đi như nhảy múa và có những cơn điên Ít lâu sau hiện tượng đó, một căn bệnh quái ác xảy ra trong cộng đồng dân cư sống quanh vịnh Minamata: những

em bé sinh ra bị dị dạng Chính thực phẩm từ hải sản của vịnh đã ảnh hưởng đến sự sinh sản của con người Thuỷ ngân mêtin đã tích tụ ở tổ chức thần kinh, làm tổn thương chức năng não, gây ra rối loạn hành vi mà người Nhật gọi là bệnh Minamata gây xôn xao dư luận thế giới Từ năm 1975, ở vịnh Minamata đã có 3.500 người mắc bệnh đó (nhất là người nghèo thường ăn cá), những năm sau đã tăng lên đến 10.000 người mà vẫn chưa dừng lại.[2]

Vùng biển Hồng Kông của Trung Hoa bị ô nhiễm nặng thuỷ ngân, cadmi và chì là

do chất thải của các nhà máy công nghiệp và hải sản ở đây chứa hàm lượng thủy ngân cao Việc ăn các loại hải sản của vùng biển bị ô nhiễm nặng được xem là nguyên nhân dẫn tới sự tăng hàm lượng thuỷ ngân trong máu của cư dân địa phương Khi nghiên cứu trên 150 cặp vợ chồng bị vô sinh và 26 cặp vợ chồng bình thường, các chuyên gia Trường Đại học Trung Hoa ở Hồng Kông đã rút ra được kết luận: hàm lượng thuỷ ngân trong máu của những cặp vợ chồng vô sinh khá cao, dẫn đến nguy cơ rối loạn sự sinh sản Người ta nhận thấy hàm lượng thuỷ ngân đặc biệt cao ở loài cá ngừ và cá kiếm cũng như vây cá của các loài cá sống ở biển Hồng Kông Dầu cá lấy từ cá sống ở vùng này cũng bị

ô nhiễm bởi thuỷ ngân.[2]

Người ta tìm thấy thuỷ ngân trong những con cá ở sông ngoài vùng Amazon của Brazil, các con sông ở Tandania, Inđônêxia và ở Việt Nam Điều này đã làm cho biết bao người sống ở hạ lưu vùng tìm vàng có nguy cơ bị nhiễm độc do ăn những con cá chứa hàm lượng thuỷ ngân cao đó Một sự kiện ở Canada đã tác động và làm xáo trộn đời sống người da đỏ ở đây là dự án Hydro - Québec với những nhà máy bột giấy khổng lồ dùng thuỷ ngân mêtin để sản xuất, tẩy trắng giấy Hậu quả của nó là làm cho các con sông ở vùng người da đỏ sinh sống bị nhiễm độc thuỷ ngân Các loài cá, kiến đen - nguồn thức

ăn chính của họ bị nhiễm độc Họ bị mắc bệnh run và rụng tóc Một tờ báo ở Lisbon - Bồ Đào Nha đã tiết lộ: “Tóc của các bà mẹ và trẻ em ở Camara de Labos, trên đảo Madeira,

có nồng độ thuỷ ngân vượt quá xa ngưỡng được quốc tế chấp nhận…” Người ta biết rằng thuỷ ngân là một chất độc đối nguy hiểm với hệ thần kinh, hệ sinh sản của con người.[2]

Nhiễm độc nhôm (Al)

Ở trạng thái tự nhiên, phần lớn các loại thực phẩm thường chứa dưới 5mg nhôm/kg Tuy nhiên, một số thực phẩm như các loài ốc, rau húng, rau bina, đậu lăng… là những thực phẩm chứa nhiều nhôm, đặc biệt như chè có thể chứa hàm lượng nhôm lên đến 2g/kg Từ những kết quả được tiến hành phân tích trên 200 loại thực phẩm, bộ môn Môi trường và Y tế cộng đồng của Khoa Y học Nancy (Pháp) đã tính toán rằng việc đưa

lượng nhôm trung bình hàng tuần vào cơ thể là 30mg/kg thể trọng (bằng khoảng 7% liều hàng tuần được phép dung nạp - theo WHO).[2]

Ô nhiễm nhôm cho người có thể thông qua sữa Một phóng viên y học của tuần báo Anh The Observer (Người quan sát) ngày 20/11/1998 khẳng định rằng ở Anh sữa bột dùng cho trẻ em đã bị ô nhiễm nhôm, đôi khi nhiều hơn sữa mẹ 100 lần làm cho trẻ sơ sinh hấp thụ một lượng nhôm cao Rất có thể sự tiếp xúc sớm và lâu dài kim loại nhôm trong nhiều năm đầu tiên của đời sống đã ảnh hưởng đến sự suy thoái nhanh chóng trí tuệ vào những năm cuối đời, nghĩa là dễ mắc bệnh Alzheimer Vào cuối năm 1993, các nhà chức trách Anh đã cho tiến hành một cuộc điều tra về sự ô nhiễm nhôm trong thực phẩm của trẻ em và đã phát hiện ra hàm lượng nhôm rất cao trong một số loại sữa bột; trong đó,

có một số trường hợp cao gấp 500 lần so với hàm lượng trong sữa mẹ.[2]

Tóm lại

Nhìn chung, ô nhiễm lương thực và thực phẩm bởi các kim loại nặng là khá nghiêm trọng Các hoạt động của con người, hoạt động của các ngành công nghiệp, nông nghiệp, giao thông vận tải đã tác động mạnh mẽ đến môi trường đất, nước, không khí và sinh vật, từ đó gây ô nhiễm lương thực, thực phẩm Vì thế, cần tăng cường công tác đảm bảo chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm và mỗi người chúng ta cần phải có ý thức hơn, hành động tích cực hơn trong công tác bảo vệ môi trường sống./.[2]

2.2 Việt Nam

Các nhà chuyên môn về vệ sinh an toàn thực phẩm cảnh báo rằng nhiều loại rau sinh trưởng trong vùng đất thấp, ao hồ, kênh rạch như rau muống, rau rút, rau cần, ngó sen dễ tích tụ những kim loại nặng như đồng, chì, kẽm, thủy ngân Các chất này có trong nước thải chưa được xử lý triệt để từ các nhà máy, xí nghiệp, cơ sở sản xuất

Đề tài nghiên cứu hàm lượng kim loại nặng trong bùn đáy, trong nước và trong một số loại rau thủy sinh, của TS Bùi Cách Tuyến, Hiệu trưởng ĐH Nông Lâm TP HCM, thực hiện trong 2 năm (1999-2000) tại TP HCM cho thấy, nhiều mẫu rau được lấy phân tích không an toàn, rất nhiều loại bị ô nhiễm nặng Hàm lượng kẽm trong mẫu rau muống

ở Bình Chánh cao gấp 30 lần mức cho phép, tại các ao rau muống ở Thạnh Xuân cao gấp 2-4 đến 12 lần Hai mẫu rau rút ở Thạnh Xuân có hàm lượng chì gấp 8,4-15,3 lần mức cho phép, mẫu rau muống ở Thạnh Xuân có hàm lượng chì cao gấp 2,24 lần, mẫu rau muống ở Bình Chánh có hàm lượng chì cao gấp 3,9 lần, mẫu ngó sen ở Tân Bình có hàm lượng chì cao gấp 13,65 lần Hàm lượng kim loại đồng tại một ruộng rau muống ở Thạnh Xuân cao gấp 2 lần mức cho phép [3]

Theo GS-TS Nguyễn Thị Kê, Trưởng khoa Kiểm nghiệm trung tâm, Viện Vệ sinh

Y tế công cộng, nguyên nhân chính dẫn đến rau bị nhiễm kim loại nặng, là do trồng gần

cơ sở sản xuất, nguồn nước, vi lượng trong phân vượt quá hàm lượng, bón phân hoá học

thể nhưng nếu vượt quá mức cho phép sẽ gây ngộ độc Ngoài ra, một số kim loại khác xâm nhập vào cơ thể ảnh hưởng đến thần kinh, tóc, răng, da và có thể gây ung thư.[3]

Ông Huỳnh Thanh Hùng, giảng viên khoa Nông học ĐH Nông lâm TP HCM, còn cho biết người trồng rau phần lớn đều sử dụng phân chuồng từ lợn, gà, trong khi đó những gia súc gia cầm này được nuôi từ thức ăn tổng hợp là khá phổ biến Thức ăn dạng này có nhiều khoáng vi lượng Hàm lượng kim loại trong phân sẽ xâm nhập vào đất trồng

và tồn lưu trong các loại nông sản đặc biệt là đối với các loại rau ăn lá như cải ngọt, cải xanh, xà lách.[3]

Thanh tra Sở Y tế TP.HCM lấy sáu mẫu xí muội, mức khô tại ba sạp kinh doanh ở chợ Bình Tây (Q.6) và gửi Viện Vệ sinh y tế công cộng TP.HCM (thuộc Bộ Y tế) để kiểm nghiệm chất lượng hồi giữa tháng 10-2009 Sáng 11-11, tại cuộc họp giao ban y tế quận huyện, ông Huỳnh Lê Thái Hòa - trưởng phòng quản lý vệ sinh an toàn thực phẩm

của Sở Y tế TP.HCM - đã công bố kết quả kiểm nghiệm: Có chì và chất cấm Theo Sở Y

tế, kết quả kiểm nghiệm cho thấy chỉ có một mẫu trái vải khô đạt các chỉ tiêu về hóa lý

và vi sinh Trong năm mẫu còn lại, phát hiện ba mẫu có hàm lượng chì vượt mức cho phép (0,1mg/kg) của Bộ Y tế Tất cả các loại xí muội và mứt khô mà thanh tra Sở Y tế lấy mẫu kiểm nghiệm đều không có ngày sản xuất, hạn sử dụng

Theo Sở Y tế, tại thời điểm thanh tra, chợ Bình Tây có 20 hộ kinh doanh mặt hàng mứt, quả khô, xí muội Các hộ kinh doanh này đều có giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh và giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm Tuy nhiên, các

hộ kinh doanh mặt hàng này đều có nhiều lỗi vi phạm như kinh doanh thực phẩm không

có nguồn gốc, xuất xứ, mua bán hàng hóa trôi nổi, không nguồn gốc, hàng nhập lậu, không lập hóa đơn chứng từ mua bán

3 Nguyên nhân ô nhiễm kim loại nặng vào thực phẩm

 Nguyên liệu dung trong chế biến là các hóa chất không đủ tiêu chuẩn dung trong thực phẩm Thí dụ người ta dung acid Clohydric không tinh khiết để thủy phân protein

 Các kim loại cũng có thể nhiễm lẫn vào thức ăn, do kỹ thuật sản xuất chưa tốt Thí dụ trong ghép mí đồ hộp không kín thì chì, thiếc sẽ nhiễm lẫn vào thức ăn trong đồ hộp

 Các kim loại cũng có thể nhiễm lẫn vào thức ăn trong quá trình nấu nướng chứa đựng, bảo quản trong những dụng cụ bằng kim loại

 Nhà máy hóa chất thải kim loại đôc hại vào môi trường, từ đó cây trồng hấp thụ, gây ngộ độc cho người và động vật

 Lấy nước ở tầng sâu đã bị nhiễm kim loại độc hại, mà thiếu phân tích kiểm tra, do

đó bị nhiễm ion kim loại nặng đôc hại sẽ gây ra ngộ độc

Thức ăn, nước uống là nguồn thực phẩm dinh dưỡng cho cơ thể con người về nguồn năng lượng, protein, các vitamin và các chất vi lượng, khi thực phẩm bị nhiễm hóa chất với nồng độ quá mức cho phép sẽ gây ra ngộ độc, nguy hiểm cho cơ thể; không chỉ là những triệu chứng ngộ độc cấp tính do các cơ quan bị tổn thương như dạ dầy, ruột mà còn có khả năng tích lũy, tồn lưu hóa chất trong cơ thể gây độc hại cho tế bào, biến đổi gen gây ung thư hóa…

4 Các con đường mà kim loại nặng xâm nhập vào thực phẩm

Các kim loại nặng tồn tại và luân chuyển trong tự nhiên, gây ô nhiễm thực phẩm có nguồn gốc từ:

4.1 Chất thải công nghiệp

Chất thải của hầu hết các ngành sản xuất công nghiệp trực tiếp hay gián tiếp sử dụng các kim loại nặng trong các quy trình công nghệ sản xuất, ví dụ: Các nhà máy hóa chất, nhà máy in, các nhà máy sản xuất phân bón, thuốc trừ sâu,… Sau khi được phát tán vào môi trường, chúng sẽ gây ô nhiễm các nguồn nước, đất, không khí Đây là nguyên nhân chính làm cho thực phẩm bị ô nhiễm kim loại nặng.[3]

4.2 Thực phẩm tiếp xúc với vật liệu dễ nhiễm kim loại

Trong các quá trình sản xuất cũng như quá trình bao gói, thực phẩm tiếp xúc trực tiếp với các vật liệu dễ nhiễm kim loại như: thiết bị, máy móc, dụng cụ bao bì,… có nhiễm các kim loại như: đồng (Cu), chì (Pb), kẽm (Zn),…

4.3 thực phẩm tiếp xúc với hóa chất trong kho

Các hóa chất có trong kho dùng để bảo quản như: chất bảo quản, chất tẩy rửa có tạp chất là muối của kim loại nặng Từ đó, các ion kim loại nặng sẽ lẫn vào trong thực phẩm làm thay đổi chất lượng thực phẩm, thúc đẩy nhanh quá trình oxy hóa, giảm giá trị dinh dưỡng của thực phẩm và làm tăng nhanh quá trình phân hủy vitamin Nhưng yếu tố quan trọng nhất là gây ngộ độc cho người sử dụng

4.4 Khí thải của các động cơ

Các động cơ chạy bằng xăng trước đây thường dùng là Tetraethyl Chì (Pb(C2H5)4) với giới hạn < 0,3% Chì giúp chống kích nổ, làm tăng công suất và tuổi thọ động cơ, nhưng khi nó theo khói xả ra ngoài môi trường sẽ gây ô nhiễm, nhiễm trực tiếp vào thực phẩm sẽ gây độc đối với hệ tuần hoàn tủy xương và thần kinh cho con người Do đó nhiều quốc gia trên thế giới trong đó có Việt Nam đã cấm sử dụng xăng pha chì

4.5 Dùng nguồn nguyên liệu đã bị nhiễm sẵn kim loại

Sử dụng các loại thực phẩm: rau, quả, cá thịt,… không có nguồn gốc rõ rang, bị nhiễm kim loại nặng có hàm lượng vượt mức cho phép thì sản phẩm tạo thành 100% sẽ

bị nhiễm kim loại nặng

4.6 Dùng phụ gia chứa hàm lượng kim loại nặng cao

Trên thị trường thực phẩm hiện nay gần 100% giò chả, lạp xưởng, bánh cuốn ở các tỉnh thành như Hà Nội, Hồ Chí Minh… sử dụng hàn the, gần 100% thịt heo quay có chứa phẩm màu độc hại

4.7 Quá trình chăn nuôi, trồng trọt

Nông dân Việt Nam vẫn còn thiếu hiểu biết về nhiều vấn đề trồng trọt, chăn nuôi, nhất là đối với vấn đề ô nhiễm do kim loại nặng Nhà nông đã gây nhiễm thực phẩm thông qua các hoạt động:

 Sử dụng chất phân bón không đúng cách như: thuốc kích thích tăng trọng, thuốc tăng trưởng, thuốc trừ sâu, hoocmon, thuốc kháng sinh,…

 Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật độc hại, quá liều lượng cho phép, không đảm bảo thời gian cách ly dẫn đến thuốc tồn dư trong rau củ quả còn cao

 Sử dụng thức ăn chăn nuôi không đúng cách, dùng thuốc kích thích tăng trưởng quá liều, hệ thống chăn nuôi không đạt chuẩn vệ sinh an toàn

 Động vật, gia súc, gia cầm bị bệnh vẫn được giết mổ đem bày bán và điều kiện, khu vực giết mổ cũng không đạt chuẩn vệ sinh

 Bảo quản nông sản, hải sản sau thu hoạch không đúng quy cách như sử dụng các hoá chất độc để bảo quản rau quả, thịt cá, gây tồn dư, ô nhiễm thực phẩm

Trong thực tế có nhiều ví dụ cho thấy sự ô nhiễm nghiêm trọng với thực phẩm trong lĩnh vực này như:

Phân bón: Cd là kim loại nặng không mong muốn và là chất gây ô nhiễm chính trong

phân bón được quan tâm Cd được tìm thấy trong trầm tích chứa kẽm và phospho, bởi vậy nó thường có trong các loại phân lân Mức độ Cd tồn tại trong phân lân phụ thuộc vào nguồn gốc của đá photphat sử dụng để sản xuất phân lân Rất may mắn là các loại đá phosphorit và apatit dùng để sản xuất phân lân ở Việt Nam có lượng Cd tương đối thấp so với một số loại khoáng chứa phospho so với các nước khác trên thế giới Tuy nhiên việc

sử dụng phân lân quá nhiều trong thời gian dài hoàn toàn không tốt cho sức khỏe người tiêu dùng.[4]

Phân thải từ chăn nuôi công nghiệp: có thể chứa nhiều kim loại khác nhau (Cd, Cu,

Zn,…) được xem là tạp chất Hàm lượng kim loại trong phân này phụ thuộc vào hàm lượng kim loại trong những thức ăn chính hoặc chất trộn cho gia súc Đồng (Cu) và kẽm (Zn) là thức ăn bổ sung phổ biến cho lợn, kết quả là phân của chúng cũng có hàm lượng

Cu và Zn cao Phân gà công nghiệp có chứa hàm lượng Cd cao nhất so với các loại phân khác Tuy vậy theo cách sản xuất truyền thống, phân chuồng từ các vật nuôi trong gia

đình được sử dụng làm các nguồn thức ăn tự nhiên và có trộn thêm rơm rạ, chất ủ thì sẽ là một nguồn phân bón sạch.[4]

Phân rác và bùn thải: Phân rác thường là sự tổng hợp của rác thải công nghiệp và

thương mại Lượng Pb và Cd trong bùn thải ở các phân rác và ao hồ tương đối cao

Theo tiến sĩ Trần Đáng, Phó Cục trưởng Cục quản lý chất lượng, vệ sinh an toàn thực phẩm thì hiện nay trong khâu chăn nuôi lợn, đa phần người dân sử dụng thuốc tăng trọng, tăng trưởng, kháng sinh cho lợn vì như vậy lợn mau lớn, ít bệnh; chỉ nuôi khoảng 6 tháng

đã đạt xấp xỉ 100 kg/con và nếu không giết mổ vào lúc này thì con lợn sẽ chết do tích quá nhiều nước trong cơ thể Theo Bộ Y tế đã lấy mẫu giám sát ô nhiễm thực phẩm thì tồn dư thuốc thú y trong thịt là 45,7%, thuốc bảo vệ thực vật trong thịt là 7,6% và kim loại nặng

là 21%; ngoài ra ô nhiễm kim loại nặng gặp nhiều ở cá tươi và rau tươi chiếm 16 – 60%

số mẫu kiểm tra

4.9 Quy trình bảo quản và phân phối

 Thực phẩm bị ô nhiễm chủ yếu là do ảnh hưởng của điều kiện bảo quản khi bày bán sản phẩm Thực phẩm không để trong nhiệt độ tối thích của sản phẩm Chu trình bảo quản không đúng kỹ thuật, kho bảo quản không đạt chuẩn Hảm lượng kim loại nặng trong kho bảo quản vượt mức cho phép ảnh hưởng trực tiếp tới chất lượng thực phẩm

 Quá trình phân phối sản phẩm cũng có thể lây nhiễm kim loại nặng vào trong thực phẩm Phân phối thực phẩm bằng các phương tiện: vận tải, máy bay vận chuyển,

đường thủy Phân phối thực phẩm từ nhà phân phối đến các siêu thị, chợ để bày bán sản phẩm Trong quá trình phân phối, vận chuyển như thế không tránh khỏi việc kim loại nặng bị nhiễm vào trong thực phẩm

5 Các đối tượng bị nhiễm kim loại nặng

Các loại thực phẩm như: rau, củ, quả, gia súc, gia cầm cũng như các sản phẩm chế biến khác bị nhiễm kim loại nặng là do đất đai trong quá trình canh tác trồng trọt, nguồn nước dùng trong trồng trọt, chăn nuôi bị nhiễm kim loại nặng Từ đó, kim loại nặng bị lây lan vào thực phẩm ảnh hưởng tới chất lượng thực phẩm Ta có thể thấy đối tượng chính yếu bị ô nhiễm kim loại nặng là do nguồn đất và nguồn nước

5.1 Nguồn đất

Kim loại nặng trong đất một phần được sinh ra từ các quá trình hoạt động địa hóa của khoáng vật mẹ và đi vào đất thông qua quá trình phong hóa hóa học nhưng lượng kim loại vào trong đất là không đáng kể Chủ yếu kim loại nặng nhiễm vào trong đất là do các hoạt động sản xuất của con người Bao gồm các hoạt động sau:

Hoạt động sản xuất công nghiệp:

- Công nghiệp nhựa: Co, Cr, Cd, Hg

- Công nghiệp dệt: Zn, Al, Sn, Ti

- Công nghiệp sản xuất vi mạch: Cu, Ni, Cd, Zn, Sb

- Bảo quản gỗ: Cu, Cr, As

- Mỹ nghệ: Pb, Ni, Cr

-Hoạt động sản xuất nông nghiệp:

- Sử dụng phân bón hóa học: As, Cd, Mn, U, V, Zn trong một số phân lân

- Sử dụng phân chuồng: As, Cu, Zn

- Sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật: Cu, Mn, Zn trong thuốc trừ nấm, As và Pb trong thuốc sử dụng đối với cây ăn quả

- Nước tưới: có thể thải ra Cd, Pb, Se

Hoạt động khai khoáng quặng chứa kim loại:

- Đào, xới nhiễm bẩn thông qua phong hóa, xói mòn do gió thải ra As, Cd, Hg, Pb Cặn thải khuếch tán do sông, trầm tích trên đất do lũ thải ra As, Cd, Hg, Pb

- Vận chuyển quặng, khai khoáng nhiễm bẩn do bụi thải ra As, Cd, Hg, Pb, Se

- Công nghiệp sắt thép: Cu, Ni, Pb

Trầm tích từ không khí

- Nguồn từ đô thị và khu công nghiệp, bao gồm chất thải, thiêu hủy cây trồng: Cd,

Cu, Pb, Sn, Hg, V

- Công nghiệp luyện kim: As, Cd, Cr, Cu, Mn, Ni, Pb

- Khói linh động: Mo, Pb và Br, Cl và V

- Đốt cháy xăng, dầu: As, Pb, Sb, Se, U, V, Zn, và Cd

- Kim loại từ rác thải

- Bùn cặn: Cd, Cr, Cu, Hg, Mn, Mo, Ni, Pb, V, Zn

- Rửa trôi từ đất: As, Cd, Fe, Pb

nhiễm", nhưng đã đạt tới mức cho phép

Hầu hết các kim loại nặng như Pb, Hg, Cd, As, Cu, Zn, Fe, Cr, Co, Mn, Se, Mo tồn tại trong nước ở dạng ion Chúng phát sinh từ nhiều nguồn khác nhau, trong đó chủ yếu là từ các hoạt động công nghiệp

Khác với các chất thải hữu cơ có thể tự phân hủy trong đa số trường hợp, các kim loại nặng khi đã phóng thích vào môi trường thì sẽ tồn tại lâu dài Chúng tích tụ vào các

mô sống qua chuỗi thức ăn mà ở đó con người là mắt xích cuối cùng

Quá trình này bắt đầu với những nồng độ rất thấp của các kim loại nặng tồn tại trong nước hoặc cặn lắng, rồi sau đó được tích tụ nhanh trong các động vật và thực vật sống trong nước Tiếp đến là các động vật khác sử dụng các thực vật và động vật này làm thức ăn, dẫn đến nồng độ các kim loại nặng được tích lũy trong cơ thể sinh vật trở nên cao hơn Cuối cùng ở sinh vật cao nhất trong chuỗi thức ăn, nồng độ kim loại sẽ đủ lớn

để gây ra độc hại Con người, xét theo quan điểm sinh thái, thường có vị trí cuối cùng trong chuỗi thức ăn, vì thế họ vừa là thủ phạm vừa là nạn nhân của ô nhiễm kim loại nặng

Nguồn ô nhiễm kim loại nặng từ các hoạt động công nghiệp là hết sức phong phú: công nghiệp hóa chất, khai khoáng, gia công và chế biến kim loại, công nghiệp pin và ắc qui, công nghiệp thuộc da

Tình trạng ô nhiễm nước rõ ràng nhất là ở Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng, Huế, Nam Định, Hải Dương và các thành phố, thị xã lớn Tại Hà Nội, hầu như các chất thải sinh hoạt và công nghiệp đều không được xử lý

Trong số 82 khu công nghiệp mới, chỉ khoảng 20 khu công nghiệp có trạm xử lý nước thải tập trung Đó là các trạm xử lý nước thải tại Khu Công nghiệp Bắc Thăng

Long, Khu Công nghiệp Nội Bài ở Hà Nội; Khu Công nghiệp Nomura ở Hải Phòng, Khu Công nghiệp Việt Nam - Xingapo ở Bình Dương, Số khu công nghiệp còn lại vẫn chưa

có trạm xử lý nước thải tập trung

Trong số các doanh nghiệp đã khảo sát, năm 2002, có tới 90% số doanh nghiệp không đạt yêu cầu về tiêu chuẩn chất lượng dòng xả nước thải xả ra môi trường 73% số doanh nghiệp xả nước thải không đạt tiêu chuẩn, do không có các công trình và thiết bị

xử lý nước thải Có 60% số công trình xử lý nước thải hoạt động vận hành không đạt yêu cầu Nước thải hiện thời chưa được phân loại.[6]

6 Ảnh hưởng của kim loại nặng đối với thực phẩm và sức khỏe con người

Khi con người sử dụng thực phẩm có hàm lượng kim loại nặng cao thì nguy cơ

nhiễm độc kim loại nặng là rất cao

Các kim loại nặng có thể gây nhiễm độc cấp tính (nếu nhiễm phải một liều lượng đủ lớn) nhưng thường thì gây nhiễm độc mãn tính vì chúng thường tích tụ dần trong cơ thể

và sau một thời gian mới tác động đến sức khỏe con người

Các kim loại nặng trong nông sản, thực phẩm và theo chuỗi thức ăn, kim loại nặng sẽ được tích tụ trong thực vật, động vật và đi vào cơ thể con người Nếu cơ thể con người tích lượng kim loại nặng càng lớn sẽ gây ra nhiều loại bệnh nguy hiểm ảnh hưởng tới sức khỏe và tính mạng con người

Chì cấp tính khi ăn phải một lượng Chì 25-30 gram, nạn nhân thoạt tiên có thể thấy vị ngọt rồi chát, tiếp theo là cảm giác nghẹn ở cổ, cháy mồm, thực quản, dạ dày, nôn ra chất trắng (chì clorua) đau bụng dữ dội, ỉa chảy, phân đen (chì sunfua), mạch yếu, tê tay chân,

co giật và tử vong

Nhiễm độc mãn tính:

Đây là tình trạng nguy hiểm và thường gặp hơn do ăn phải thức ăn có hàm lượng các nguyên tố kim loại nặng cao; chúng nhiễm và tích lũy dần dần rồi gây hại cho cơ thể Nơi tích lũy thường là gan, thận, não, đào thải dần qua đường tiêu hóa và đường tiết niệu Khi cơ thể tích lũy một lượng đáng kể Chì sẽ dần dần xuất hiện các biểu hiện nhiễm độc như hơi thở hôi, sưng lợi với viền đen ở lợi, da vàng, đau bụng dữ dội, táo bón, đau khớp xương, bại liệt chi trên (tay bị biến dạng), mạch yếu, nước tiểu ít, thường gây sảy thai ở phụ nữ có thai Ngộ độc mãn tính do tích lũy những liều lượng nhỏ Asen trong thời gian dài có thể gây các biểu hiện như: da mặt xám, tóc rụng, viêm dạ dày và ruột, đau mắt, đau

tai, cảm giác về sự di động bị rối loại, có Asen trong nước tiều, gầy yếu dần và kiệt sức

Những năm gần đây, ảnh hưởng nghiêm trọng của As đối với sức khỏe con người cũng đã được báo cáo ở Ấn Độ, Trung Quốc, Bangladesh Ước tính có hàng triệu người

có nguy cơ bị ngộ độc As Việt Nam có khoảng 10 triệu người ở đồng bằng sông Hồng, 500.000 – 1 triệu người ở đồng bằng sông Cửu Long bị ngộ độc mãn tính do uống nước giếng khoang có chứa As [7]

Tương tự, sự tích tụ Cd trong gan và thận của động vật chăn thả ăn cỏ ở Úc và New Zealand gây ảnh hưởng đến tiêu thụ sản phẩm thịt trong nước và xuất khẩu ra nước ngoài.[7]

7 Một số kim loại nặng tiêu biểu nhiễm vào thực phẩm và tác hại của nó 7.1 Chì (Pb)

7.1.1 Đặc điểm

Chì là nguyên tố có độc tính cao đối với sức khoẻ con người Trong các kim loại nặng, chì là kim loại có mặt rộng rãi trong thiên nhiên và được con người sử dụng lâu đời Tồn tại ở dạng muối như axetat chì, cacbonat chì… Ngoài việc dùng các muối chì

để tạo ra các màu đẹp trong pha sơn, pha xăng dầu, dùng làm chất màu trong công nghiệp

sứ, nhuộm giấy màu… chì còn được dùng để hàn các lon đựng đồ hộp.Chính chất thải của công nghiệp sản xuất chì đã làm ô nhiễm đất, nước và không khí, rồi gây nhiễm độc cho người qua dây chuyền lương thực và thực phẩm

7.1.2 Con đường nhiễm chì

-Chì đi vào cơ thể con người qua nước uống, không khí và thức ăn bị nhiễm chì

-Thực phẩm nhiễm thuốc trừ sâu chứa Aseniat, chì ngấm trong đất qua rễ vào rau quả

-Lá và quả của cây cỏ trồng ở vùng gần nhà máy hay đường ô tô sẽ bị nhiễm chì do bụi chì từ không khí rơi xuống  Gia súc ăn rau cỏ nhiễm chì  Thịt và nhất là phủ tạng chứa hàm lượng chì cao  Con người ăn thực phẩm này sẽ bị nhiễm chì

-Bát đĩa, dụng cụ nấu nướng, đựng thức ăn, đồ sành sứ, đồ gốm tráng men màu làm từ nguyên liệu có lẫn chì, đây là nguồn gốc nhiễm chì

-Trong bút chì có chứa chì carbonat

-Mực in báo

7.1.3 Độc tính

-Chì gây độc cho hệ thần kinh trung ương, hệ thần kinh ngoại biên

-Tác động lên hệ enzim có nhóm hoạt động chứa hyđro Người bị nhiễm độc chì sẽ bị rối loạn bộ phận tạo huyết (tuỷ xương) Tuỳ theo mức độ nhiễm độc có thể bị đau bụng, đau khớp, viêm thận, cao huyết áp, tai biến não, nhiễm độc nặng có thể gây tử vong Đặc tính nổi bật là sau khi xâm nhập vào cơ thể, chì ít bị đào thải mà tích tụ theo thời gian rồi mới gây độc

-Chì tích tụ ở xương, kìm hãm quá trình chuyển hoá của canxi bằng cách kìm hãm sự chuyển hoá vitamin D

-Ở nước ta, hầu hết các thành phố vẫn còn sử dụng một phần hệ thống dẫn nước bằng chì

Sự nhiễm độc chì thường không biểu hiện bằng các dấu hiệu lâm sàng rõ rệt Chì ảnh hưởng tới sự tổng hợp hemoglobin trong máu, làm cản trở sự vận chuyển oxi trong máu