dieu tra mau FAO

Ví dụ sản lượng khai thác thuỷ sản, giá cả lànhững chỉ tiêu có nhiều biến động nên phải thu thập thường xuyên hằng ngày,trong khi đó thông tin về số lượng tàu thuyền khai thác hay tiêu d

Điều tra mẫu FAO

GIỚI THIỆU SƠ LƯỢC VỀ PHƯƠNG PHÁP THỐNG KÊ MẪU

TÀI LIỆU THAM KHẢO

GIỚI THIỆU SƠ LƯỢC VỀ PHƯƠNG PHÁP THỐNG KÊ MẪU

(Cập nhật: 21/12/2005)

I MỞ ĐẦU

1.1 Thông tin thống kê thuỷ sản và hệ thống thu thập thông tin

1.2 Các yêu cầu tối thiểu đối với một hệ thống thống kê thuỷ sản quốc gia

II LÝ THUYẾT ĐIỀU TRA MẪU VÀ CÁC PHƯƠNG PHÁP THU THẬPTHÔNG TIN

2.1 Lý do phải thực hiện điều tra chọn mẫu thuỷ sản

2.2 Các định nghĩa

2.3 Các cách chọn mẫu

2.4 Các loại sai số trong điều tra chọn mẫu

2.5 Các bước tiến hành điều tra chọn mẫu trong thuỷ sản

2.5.1 Xác định mục tiêu điều tra

2 5.2 Lập kế hoạch điều tra

2.5.3 Triển khai thực hiện

2.6 Các phương pháp thu thập thông tin

2.6.1 Đo lường và quan sát trực tiếp

1.1 Thông tin thống kê thuỷ sản và hệ thống thu thập thông tin

1.2 Các yêu cầu tối thiểu đối với một hệ thống thống kê thuỷ sản quốc gia

1.1 Thông tin thống kê thuỷ sản và hệ thống thu thập thông tin

Ngành thuỷ sản đóng vai trò ngày càng quan trọng trong nền kinh tế quốc dân Đểquản lý, xây dựng chính sách và lập kế hoạch một cách hiệu quả, đáp ứng yêu cầuphát triển bền vững của ngành đòi hỏi phải có những thông tin sát thực và đáng tincậy Những thông tin này sẽ được cung cấp từ nhiều nguồn trong đó phải kể đến vaitrò của các số liệu thống kê thuỷ sản

Số liệu thống kê thuỷ sản là các dữ liệu và thông tin mô tả tình trạng hiện tại, quákhứ và chỉ ra khuynh hướng phát triển của ngành thuỷ sản trong tương lai Hệ thốngthống kê thuỷ sản quốc gia ban đầu được xây dựng nhằm mục tiêu đảm bảo quản lýnguồn lợi thuỷ sản được khai thác tối ưu, nghĩa là vừa duy trì và bảo tồn nguồn lợitrong thời gian dài, vừa góp phần nâng cao đời sống cho cộng đồng dân cư vùngven biển Thống kê nghề cá sẽ cung cấp cho những người quản lý nghề cá thông tin

về những thách thức và cơ hội; liệt kê những nguồn lực khả thi; đánh giá kết quảthực hiện những nguồn lực để giúp họ đưa ra các quyết định quản lý phù hợp vớitình hình thực tế Khi các quyết định được thực hiện, hệ thống thống kê lại giúp nhàquản lý theo dõi quá trình thực hiện và thu thập những thông tin phản hồi để cónhững biện pháp xử lý kịp thời với các tác động ngược chiều có thể xảy ra Từ yêucầu phát triển một ngành thuỷ sản bền vững, nhu cầu thông tin thuỷ sản ngày càngcần thiết hơn bao giờ hết cả về nội dung, phạm vi và chất lượng thông tin Tuynhiên, nguồn lực cho hoạt động thống kê thuỷ sản không phải bao giờ cũng đủ đápứng yêu cầu Do đó cần phải có sự cân nhắc giữa yêu cầu thông tin thống kê vớinguồn lực cho hoạt động thu thập và xử lý thông tin đó, đồng thời phải phát triểncác phương pháp và hệ thống thống kê sao cho chi phí thu thập dữ liệu là thấp nhấtnhưng các thông tin thu thập được vẫn đủ đáp ứng các yêu cầu của công tác quản lý.Vậy thống kê thuỷ sản sẽ phải cung cấp những thông tin gì? Một hệ thống thống kêhiệu quả phải có khả năng xác định được những yêu cầu thông tin của người sửdụng cuối cùng, thiết kế và thực hiện được các chương trình thu thập thông tin để

thu được những số liệu cần thiết; xử lý số liệu để rút ra được những nhận xét, kếtluận sâu hơn; phổ biến kết quả phân tích cho những người sử dụng cuối cùng.

Khi xây dựng một hệ thống thu thập thông tin thống kê thuỷ sản, trước tiên cần phảixác định được đối tượng sử dụng thông tin để từ đó tìm ra yêu cầu và mục đích chohoạt động thu thập này Những người sử dụng thông tin thống kê thuỷ sản có thể làcác nhà sinh học, nhà kinh tế, các tổ chức, cá nhân sản xuất kinh doanh thuỷ sản,người quản lý nghề cá Mỗi đối tượng dùng tin có những yêu cầu khác nhau và sẽtác động đến việc lựa chọn phương pháp thu thập, xử lý và cách thức trình bàythông tin kết quả Để tính toán nguồn lực cho hoạt động thu thập thông tin thuỷ sảnhay thiết kế được một hệ thống thống kê phù hợp thì cần phải quan tâm đến một sốyếu tố sau:

1 Cần phải thống kê cái gì, những thông tin nào là cần thiết?

2 Số liệu thống kê đó sẽ được dùng để làm gì và tại sao? Trả lời câu hỏi này giúpxác định thông tin thống kê nào nên được ưu tiên thu thập trong điều kiện nguồn tàichính và nhân lực hạn chế

3 Phạm vi số liệu cần thu thập?

4 Chu kỳ, tần suất thu thập số liệu và thời hạn báo cáo kết quả cuối cùng sau khithu thập số liệu? Mỗi đối tượng nghiên cứu, có thể lựa chọn tần suất thu thập số liệuphù hợp, thời gian giữa những lần thu thập số liệu phải đủ ngắn để nắm bắt kịp thời

sự thay đổi của đối tượng nghiên cứu Ví dụ sản lượng khai thác thuỷ sản, giá cả lànhững chỉ tiêu có nhiều biến động nên phải thu thập thường xuyên (hằng ngày),trong khi đó thông tin về số lượng tàu thuyền khai thác hay tiêu dùng thuỷ sản của

hộ gia đình lại có thể được thu thập trong khoảng thời gian dài hơn

5 Độ chính xác và tính xác thực của số liệu là bao nhiêu? Câu hỏi này sẽ giúp xácđịnh số lượng đơn vị cần điều tra (quy mô mẫu) và phương pháp thu thập số liệu

6 Hình thức biểu diễn thông tin và mức độ xử lý số liệu?

Trên cơ sở phân tích những yếu tố trên, người ta sẽ lập kế hoạch cho hoạt động thuthập số liệu và tính toán cụ thể số lượng người và nguồn ngân sách cần thiết chohoạt động này Vì quá trình thu thập số liệu sẽ phải dựa vào những nhân viên sẵn có,nên cần phải hiểu và đánh giá cơ cấu tổ, nguồn lực và năng lực của hệ thống thống

kê thuỷ sản hiện tại Thông tin này cũng là một phần của quá trình lập kế hoạch thuthập số liệu Một vấn đề nữa cũng đáng quan tâm là trước khi điều tra thu thập sốliệu mới cần phải xem xét kỹ tất cả các thông tin thuỷ sản đã có để tránh lặp lạinhững công việc đã làm Vì đôi khi thông tin sẵn có đã đủ đáp ứng yêu cầu củangười dùng tin thì không cần thêm một cuộc điều tra tốn kém nữa Thực tế tồn tại là

có một lượng thông tin rất lớn liên quan đến ngành thuỷ sản đang nằm trong tay một

số cơ quan ngoài ngành thuỷ sản Ví dụ trong cuộc điều tra thống kê về lao động,tiêu dùng và nhân khẩu học có thể chứa đựng những thông tin liên quan đến nghề cá

hoặc một số nghiên cứu không thường xuyên của các trường đại học đôi khi cũng

có các thông tin sâu và có giá trị về ngành thuỷ sản

1.2 Các yêu cầu tối thiểu đối với một hệ thống thống kê thuỷ sản quốc gia

Ở nhiều quốc gia, nguồn ngân sách cho hoạt động thống kê nghề cá còn thiếu, sốlượng và năng lực của cán bộ thống kê chưa đủ bao quát mọi mặt theo yêu cầu củangười dùng tin Vì lý do đó, cơ quan thống kê thuỷ sản của Tổ chức Lương thực vàNông nghiệp của Liên hiệp quốc (FAO) và Trung tâm phát triển nghề cá Đông Nam

Á (SEAFDEC) đã đưa ra một số yêu cầu tối thiểu đối với hệ thống thống kê thuỷsản Đây là những yêu cầu nhằm đảm bảo tính bền vững của công tác thống kê thuỷsản và tính liên tục của chuỗi số liệu Khi các điều kiện cho hoạt động thống kê thuỷsản được bảo đảm hơn, hệ thống thống kê thuỷ sản sẽ dần được mở rộng để đáp ứngtốt hơn yêu cầu của người dùng tin Một câu hỏi đặt ra là: hệ thống thống kê tốithiểu sẽ có khả năng thu thập những thông tin gì? Có rất nhiều số liệu có thể đưavào hệ thống thống kê thuỷ sản, thường có ba loại số liệu thống kê thuỷ sản cơ bảnđáng quan tâm được sắp xếp theo thứ tự giảm dần như sau:

1 Số liệu đánh giá sản lượng: bao gồm sản lượng và cường lực, thành phần loài, sốliệu về tần suất chiều dài và các số liệu khác liên quan đến đánh giá sản lượng vàtrữ lượng

2 Các số liệu kinh tế: gồm các số liệu về giá cả thuỷ sản, lao động, chế biến, thịtrường, thương mại

3 Các số liệu về sinh kế: gồm mức độ tham gia, tầm quan trọng của các hoạt độngkhai thác đến đời sống dân cư, mức tiêu thụ thuỷ sản…

Tuỳ điều kiện vật chất và yêu cầu sử dụng thông tin thống kê mà ta có thể thu thậpcác loại số liệu này ở những mức độ chi tiết khác nhau Cuốn tài liệu này nhằm giớithiệu phương pháp và cách thức triển khai, tổ chức thu thập và xử lý số liệu đánhgiá sản lượng thủy sản ở Việt Nam

LÝ THUYẾT ĐIỀU TRA MẪU VÀ CÁC PHƯƠNG PHÁP THU THẬP THÔNG TIN

(Cập nhật: 21/12/2005)

2.1 Lý do phải thực hiện điều tra chọn mẫu thuỷ sản

2.2 Các định nghĩa

2.3 Các cách chọn mẫu

2.4 Các loại sai số trong điều tra chọn mẫu

2.5 Các bước tiến hành điều tra chọn mẫu trong thuỷ sản

2.5.1 Xác định mục tiêu điều tra

2.5.2 Lập kế hoạch điều tra

2.5.3 Triển khai thực hiện

2.6 Các phương pháp thu thập thông tin

2.6.1 Đo lường và quan sát trực tiếp

2.6.2 Phỏng vấn trực tiếp

2.6.3 Điều tra qua thư

2.6.4 Sổ đăng ký

2.6.5 Chuyển hoá những số liệu từ các ghi chép sẵn có

2.1 Lý do phải thực hiện điều tra chọn mẫu thuỷ sản

Trong thực tế, khi phải nghiên cứu một tập hợp các phần tử đồng nhất theo nhữngdấu hiệu nhất định, đôi khi người ta phải sử dụng phương pháp thống kê toàn bộ tậphợp đó và tiến hành phân tích từng phần tử Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, đặcbiệt là trong thống kê thuỷ sản, phương pháp này rất khó khả thi Trong khai thácthuỷ sản, đối với nghề cá quy mô nhỏ, các bến cá thường nằm phân tán dọc bờ biển,nên sản lượng cá về bến không tập trung ở các cảng lớn và cũng không về cùng mộtthời điểm Do đó nếu muốn tổng điều tra sản lượng thủy sản hằng tháng, cần bố trí

số lượng lớn cán bộ điều tra ở tất cả các bến cá để ghi chép đầy đủ sản lượng của tất

cả các tàu đã đi biển trong tháng Công việc này đòi hỏi lượng kinh phí và nhân lựcvượt quá khả năng ngân sách cho hoạt động thống kê

Còn thống kê sản lượng nuôi trồng thuỷ sản có đơn giản hơn không? Ở Việt Nam,nuôi trồng thuỷ sản trước kia không được xem là một lĩnh vực kinh tế độc lập, sảnphẩm từ hoạt động này chủ yếu để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong gia đình làchính và thu nhập từ hoạt động thuỷ sản được xem như một phần thu nhập phụtrong hoạt động nông nghiệp nói chung Gần đây nuôi trồng thuỷ sản mới được coi

là một nghề sinh lợi và trở thành nguồn thu nhập chính cho nhiều gia đình nôngthôn Đây là hoạt động còn tương đối mới mẻ nên nuôi trồng thuỷ sản vẫn đangđược tổ chức chủ yếu dưới dạng quy mô hộ gia đình, diện tích nuôi trồng thuỷ sảncũng nằm rải rác và xen lẫn trong những khu dân cư, việc thu hoạch và thả giốngcủa các hộ ngư dân này không hoàn toàn đồng nhất với nhau Vì vậy cũng cần mộtnguồn tài chính và nhân lực đáng kể để thực hiện điều tra sản lượng nuôi trồng thuỷsản hằng tháng

Như vậy, việc điều tra toàn bộ các thông số liên quan đến hoạt động khai thác vànuôi trồng thuỷ sản một cách thường xuyên là yêu cầu không khả thi, không chỉ ởViệt Nam mà còn ở hầu hết các nước trên thế giới Cách lựa chọn hợp lý nhất để thuđược số liệu về sản lượng thuỷ sản là thực hiện điều tra chọn mẫu

Điều tra chọn mẫu là điều tra không toàn bộ, trong đó người ta chọn ngẫu nhiên

một số đơn vị trong tổng thể nghiên cứu để điều tra, rồi dùng kết quả thu thập đượctính toán suy rộng cho toàn bộ tổng thể Phương pháp này có một số ưu điểm so vớitổng điều tra:

Giảm chi phí và nhân lực: Việc thu thập số liệu từ một bộ phận nhỏ đòi hỏi ít chi

phí hơn so với tổng điều tra Với một tổng thể lớn, kết quả thu được từ mẫu là đủđại diện để suy rộng ra cho tổng thể

Tốc độ nhanh hơn: Số liệu thu được từ mẫu sẽ được tổng hợp nhanh hơn, đảm bảo

tính kịp thời của số liệu

Chính xác hơn: Khi quy mô điều tra quá lớn mà trình độ tổ chức nghiên cứu còn

hạn chế thì tổng điều tra sẽ dẫn đến nhiều sai sót trong quá trình thu thập thông tinban đầu, hạn chế độ chính xác của kết quả phân tích Trong trường hợp điều tramẫu, khối lượng công việc giảm đáng kể, cho phép sử dụng những người thu thập

và xử lý thông tin có trình độ, thời gian dành cho một đơn vị điều tra nhiều hơn tạođiều kiện cho người cung cấp thông tin trả lời chính xác hơn nên chất lượng thuthập số liệu sẽ được nâng cao từ đó đảm bảo tính chính xác khi phân tích kết quả

Thông tin sâu hơn: điều tra mẫu cho phép thu thập nhiều nội dung thông tin phức

tạp do đó kết quả điều tra sẽ phản ánh được nhiều mặt của đối tượng nghiên cứu để

từ đó rút ra được nhận xét kết luận xác đáng và sâu sắc hơn

2.2 Các định nghĩa

Tổng thể chung: là tập hợp tất cả các đơn vị thuộc đối tượng nghiên cứu.

Tổng thể mẫu: là bộ phận của tổng thể chung gồm những đơn vị được chọn ra theo

một số thủ tục nào đó để thu thập thông tin trong cuộc điều tra mẫu Các đơn vị

được chọn ra trong quá trình lấy mẫu được gọi là các đơn vị mẫu Số lượng các đơn

vị được chọn ra trong mẫu được gọi là quy mô mẫu.

Dàn mẫu: Để sử dụng phương pháp điều tra mẫu trong thu thập số liệu thống kê,

cần phải có một bảng liệt kê tất cả các đơn vị của tổng thể điều tra, bảng liệt kê nàygọi là dàn mẫu

2.3 Các cách chọn mẫu

Muốn dựa vào thông tin của mẫu để đưa ra những kết luận đủ chính xác về dấu hiệunghiên cứu trong tổng thể, trước hết mẫu được chọn phải mang tính đại diện chotổng thể, tức là phản ánh đúng đặc điểm của tổng thể theo dấu hiệu nghiên cứu đó.Tuỳ thuộc vào đặc điểm của tổng thể nghiên cứu, người ta có thể sử dụng cácphương pháp chọn mẫu sau:

Chọn mẫu ngẫu nhiên đơn giản: bất cứ phần tử nào của tổng thể đều có thể được

lấy vào mẫu với khả năng như nhau Phương pháp này có ưu điểm cho phép thuđược mẫu có tính đại diện cao, có thể suy rộng các kết quả của mẫu cho tổng thểvới một sai số xác định, song để vận dụng phải có toàn bộ danh sách của tổng thểnghiên cứu

Trong điều tra sản lượng thuỷ sản, có thể sử dụng phương pháp này để chọn ra cácđơn vị mẫu cuối cùng trong một phạm vi hẹp Ví dụ: điều tra sản lượng nuôi trồngthuỷ sản trong một thôn, người ta lập danh sách các hộ gia đình nuôi trồng thuỷ sảndựa trên sổ theo dõi nhân khẩu của thôn, sau đó rút thăm ngẫu nhiên không lặp lại

từ danh sách đã lập để chọn ra các hộ cần điều tra

Chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống: là chọn ngẫu nhiên phần tử đầu tiên trong mẫu, sau

đó dựa trên danh sách đã đánh số của tổng thể để chọn ra các phần tử tiếp theo vàomẫu theo một thủ tục nào đó Ví dụ: Điều tra sản lượng nuôi trồng thuỷ sản củathôn, việc chọn mẫu được tiến hành như sau:

- Lập danh sách các hộ nuôi trồng thuỷ sản và sắp xếp tên các chủ hộ nuôi theo thứ

ở cấp chọn mẫu cuối cùng khi tổng thể tương đối thuần nhất

Chọn mẫu phân nhóm: trong đó người ta chia tổng thể ra thành các nhóm có độ

thuần nhất cao để chọn ra các phần tử đại diện cho từng nhóm Việc phân nhóm cóhiệu quả khi tổng thể nghiên cứu không thuần nhất theo dấu hiệu nghiên cứu Sau

đó trong mỗi nhóm, người ta chỉ chọn một hay một số phần tử để điều tra Ví dụ,khi điều tra sản lượng khai thác thủy sản, người ta thường phân loại tàu thuyền theonhóm kích thước, theo nghề,… vì đó là yếu tố ảnh hưởng đến loài và sản lượngđánh bắt, sau đó sử dụng hai phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên ở trên để chọn racác đơn vị điều tra cuối cùng

Chọn mẫu cả khối: người ta chia tổng thể nghiên cứu thành nhiều khối đơn vị và từ

đó chọn ngẫu nhiên một số khối và điều tra tất cả các phần tử trong khối đã chọn.Theo phương pháp này tổng thể phải được chia thành các khối theo nguyên tắc:

- Mỗi phần tử của tổng thể chỉ được phân vào một khối

- Mỗi khối chứa nhiều phần tử khác nhau về dấu hiệu nghiên cứu, sao cho nó có độphân tán cao như của tổng thể

- Phân chia các khối tương đối đồng đều nhau về quy mô

Trong điều tra sản lượng khai thác thuỷ sản, do các cảng cá/bến cá nằm phân tán ởven biển nên cách chọn mẫu này tỏ ra là một lựa chọn phù hợp Người ta sẽ chia cáccảng cá/bến cá thành các khối theo từng khu vực địa lý, sau đó chỉ điều tra một sốkhối Cách chọn mẫu điều tra này phải thoả mãn hai tiêu chí:

a Nhóm được chọn điều tra phải có số lượng tàu thuyền hoạt động đủ lớn và cónhiều nghề hoạt động

b Thuận lợi cho việc đi lại của người điều tra, tức là người điều tra có thể kết hợpđến một số hoặc toàn bộ các bến cá trong thời gian ngắn nhất

Phương pháp chọn mẫu cả khối có ưu điểm là tiết kiệm thời gian và chi phí đi lại vàkhông cần phải lập danh sách tất cả các đơn vị trong tổng thể Tuy nhiên phươngpháp này cũng có nhược điểm là: nếu các đơn vị mẫu tập trung, không phân bốđồng đều trong tổng thể sẽ làm giảm tính đại diện của mẫu nên sai số chọn mẫu sẽtăng.

Chọn mẫu nhiều cấp: Nếu các phần tử của tổng thể phân tán quá rộng và thiếu

thông tin về chúng, người ta thường chọn mẫu theo nhiều cấp Khi chọn nhiều cấp

ta có các đơn vị mẫu ở mỗi cấp

Ví dụ trong điều tra sản lượng khai thác, người ta thường chọn đơn vị mẫu cấp 1 làcác bến cá và đơn vị mẫu cấp 2 là các tàu khai thác thuỷ sản

Việc chọn mẫu ở mỗi cấp có thể tiến hành theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiênđơn giản, chọn mẫu hệ thống, chọn mẫu cả khối hay chọn mẫu phân nhóm

2.4 Các loại sai số trong điều tra chọn mẫu

Trong điều tra thống kê thường xảy ra hai loại sai số:

Sai số chọn mẫu: chỉ xảy ra trong điều tra chọn mẫu do chỉ dùng số liệu điều tra của

một bộ phận các đơn vị trong tổng thể để suy rộng cho tổng thể Sai số này phụthuộc vào cỡ mẫu, độ đồng đều của tổng thể và phương pháp chọn mẫu

Sai số phi chọn mẫu: xuất hiện cả trong điều tra chọn mẫu và điều tra toàn bộ Sai

số phi chọn mẫu cũng phụ thuộc vào cỡ mẫu, khi cỡ mẫu tăng lên thì sai số phichọn mẫu cũng tăng Sai số này xuất hiện do những nguyên nhân sau:

- Số liệu thu thập được không đầy đủ hay không phù hợp với mục tiêu điều tra

- Bỏ qua một số đơn vị hay do xác định không chính xác số đơn vị mẫu hay phươngpháp đếm, đo lường sai

- Thiếu các chuyên gia có kinh nghiệm

- Thiếu sự kiểm tra đối với quá trình thu thập số liệu ban đầu

- Sai số trong quá trình xử lý như mã hoá, phân loại

- Sai số trong quá trình in ấn các kết quả hay tổng hợp số liệu

2.5 Các bước tiến hành điều tra chọn mẫu trong thuỷ sản

2.5.1 Xác định mục tiêu điều tra:

Người sử dụng thông tin sẽ là người quyết định mục tiêu điều tra Ban đầu ngườidùng tin có thể chưa chỉ ra được mục tiêu rõ ràng Cán bộ thống kê thuỷ sản phảidựa vào yêu cầu kết quả cuối cùng của người dùng tin để xác định những thông tincần thu thập, tổng thể nghiên cứu, định dạng số liệu, độ chính xác và thời gian cung

cấp kết quả cuối cùng cho người sử dụng Ngoài ra, cán bộ thống kê thuỷ sản cònxác định những thông tin bổ sung có thể thu thập được trong cuộc điều tra Nhữngthông tin này sẽ giúp kiểm tra độ chính xác của số liệu thu thập và giúp việc phântích số liệu được sâu hơn, đồng thời vừa đảm bảo việc tận dụng tối đa chi phí bỏ rakhi thu thập số liệu.

Nghĩa là ngay khi có yêu cầu từ phía người dùng tin, các cán bộ thống kê đã phảilập kế hoạch sơ bộ cho các phương án điều tra có thể, dự trù kinh phí và nhân lựccho các phương án đó Một điểm cần chú ý ở đây là giữa độ chính xác của số liệu

và kinh phí cho cuộc điều tra có mối liên quan mật thiết với nhau Do đó ngườidùng tin và cán bộ thống kê cần có sự thảo luận kỹ càng về những mục thông tincần ưu tiên để phân bổ thời gian, kinh phí, tính toán phạm vi điều tra cho từng chỉtiêu thống kê cụ thể

Ví dụ: Điều tra tàu thuyền khai thác thuỷ sản ở Việt Nam, có thể thực hiện theo haihướng:

- Thu thập thông tin trên phạm vi rộng: điều tra tàu thuyền khai thác thuỷ sản có thểtiến hành trên phạm vi toàn quốc (tổng điều tra) đòi hỏi phải huy động nhiều ngườitham gia và nguồn kinh phí lớn Do thu thập thông tin trên phạm vi rộng, không thể

sử dụng tất cả những cán bộ điều tra là người có trình độ và hiểu biết chuyên sâu vềngành, thời gian điều tra phải kéo dài, nên chỉ có thể thu thập những thông tin cơbản về số lượng tàu thuyền khai thác thuỷ sản theo tỉnh, theo nghề, theo công suất…

- Thu thập thông tin theo chiều sâu: điều tra tàu thuyền khai thác thuỷ sản ở một sốtỉnh trọng điểm như các tỉnh ven biển, phạm vi thu thập số liệu đã được thu hẹpkhông cần nhiều cán bộ điều tra trên diện rộng Điều này cho phép có thể huy độngđược các cán bộ điều tra có hiểu biết sâu sắc hoặc có thể tập huấn thêm một số kỹnăng cho các cán bộ điều tra, có thể thu thập thêm những thông tin sâu hơn về hoạtđộng của các tàu khai thác thuỷ sản như: thời gian và phạm vi hoạt động của từngnghề, chi phí, năng suất khai thác theo nghề,…

Trong thực tế, tuỳ vào khả năng tài chính, nhân lực và mục tiêu ưu tiên, có thể kếthợp cả điều tra trên phạm vi rộng và điều tra chiều sâu để có được những thông tintoàn diện về đối tượng nghiên cứu

2 5.2 Lập kế hoạch điều tra

2.5.2.1 Tổ chức nguồn nhân lực và chuẩn bị điều kiện vật chất

Cần phải tìm hiểu kỹ các điều kiện vật chất, nhân lực và sự phối hợp với các cơquan khác để phục vụ cho cuộc điều tra

Nhân lực và vật chất:

Cách tổ chức nhân lực cho việc thu thập số liệu thứ nhất là huy động các cơ quanquản lý sẵn có tham gia vào cuộc điều tra thuỷ sản, vì các cơ quan này đã có cơ sởtrên địa bàn điều tra, công việc điều tra sẽ là một phần công việc thường xuyên của

họ do đó chi phí điều tra sẽ được giảm thiểu Tuy nhiên chất lượng số liệu có thểkhông cao vì sẽ không có nhiều chọn lựa (thời gian, nhân lực) cho hoạt động thuthập số liệu.

Cách tổ chức thu thập số liệu thứ hai là sử dụng những cán bộ điều tra chuyên môn.Kinh nghiệm của những người này trong cuộc điều tra trước sẽ giúp việc thu thập sốliệu được tiến hành thuận lợi trong các cuộc điều tra tiếp theo và do đó chất lượng

số liệu cũng được nâng cao

Về vật chất cần chuẩn bị chu đáo và tạo điều kiện thuận lợi về phương tiện đi lại, ăn

ở cho cán bộ điều tra, phương tiện thông tin liên lạc, tài liệu điều tra, thiết bị phântích xử lý và phổ biến số liệu điều tra

Sự phối hợp với các cơ quan liên quan:

Khi thực hiện một cuộc điều tra, vấn đề phối hợp với các cơ quan liên quan là rấtquan trọng Ví dụ khi đối tượng điều tra là các hộ gia đình nuôi trồng thuỷ sản thì rõràng rất cần sự phối hợp của chính quyền địa phương, các hội nghề nghiệp như hộinông dân, hội nghề cá, trưởng thôn… Các cơ quan này sẽ giúp cán bộ điều tra dễdàng tiếp cận với đối tượng điều tra hơn, hoặc tạo điều kiện thuận lợi cho cuộc điềutra được tiến hành suôn sẻ như tuyên truyền, phổ biến về nội dung ý nghĩa xã hộicủa cuộc điều tra, hoặc các điều kiện vật chất khác

cả các hộ gia đình, các hợp tác xã nuôi trồng thuỷ sản trong phạm tỉnh Còn đối vớiđiều tra sản lượng khai thác thuỷ sản tại huyện Vân Đồn thì tổng thể lại là sản lượngcủa tất cả các tàu thuyền tham gia khai thác thuỷ sản trên địa bàn huyện

2 Thiết lập dàn chọn mẫu:

Dàn mẫu là cơ sở để thực hiện điều tra chọn mẫu nhằm tránh những sai số do bỏ sóthay tính trùng Dàn mẫu này chứa danh sách các đơn vị trong tổng thể cho phép lựachọn và xác định các đơn vị trong mẫu và các thông tin bổ sung khác Những thôngtin bổ sung này sẽ giúp việc chọn mẫu hiệu quả hơn để từ đó thu được những ướctính có độ chính xác cao hơn Dàn chọn mẫu thường dựa trên cơ sở các thông tinthu được từ cuộc tổng điều tra được thực hiện gần nhất Ví dụ điều tra tình hình sửdụng đất sẽ cho những thông tin về diện tích nuôi trồng thuỷ sản – một yếu tố đầuvào của hoạt động nuôi trồng thuỷ sản, hay tổng điều tra dân số sẽ cung cấp những

thông tin về lao động tham gia ngành thuỷ sản, điều tra tàu thuyền cho biết thông tin

về số lượng tàu thuyền và loại ngư cụ sử dụng là cơ sở để tính toán sản lượng khaithác thuỷ sản Ngoài ra dàn mẫu cũng có thể được xây dựng dựa trên các loại sổđăng ký (sổ đăng ký tàu thuyền, sổ đăng ký hộ khẩu, sổ quản lý của thôn/xã…)

3 Thiết lập lược đồ thông tin thu thập:

Dựa vào mục đích nghiên cứu để liệt kê những nội dung cần điều tra để từ đó xâydựng bảng hỏi Bảng hỏi nên có kết cấu đơn giản, diễn đạt câu hỏi ngắn gọn, tránhnhững câu hỏi dẫn dắt Các câu hỏi phải được sắp xếp đảm bảo tính logic Để giảmsai số phi chọn mẫu, nên đưa ra những giải thích chi tiết cho các mục thông tin,những khái niệm sử dụng trong cuộc điều tra

4 Xác định phương pháp chọn mẫu

5 Xác định thời gian thu thập thông tin

Dựa vào đặc điểm của đối tượng điều tra để xác định thời gian thu thập thông tin.Với mỗi loại thông tin sẽ đòi hỏi phải điều tra thu thập thông tin trong nhữngkhoảng thời gian nhất định Ví dụ điều tra diện tích mặt nước nuôi trồng thuỷ sản cóthể lấy số liệu trong 1 năm, nhưng điều tra sản lượng thì phải lấy số liệu trong thờigian ngắn hơn Trên cơ sở đó lựa chọn thời gian phù hợp để tiến hành cuộc điều tra

Ví dụ thời gian điều tra phù hợp nhất đối với người nuôi là một vài ngày sau khi thuhoạch không nên để thời gian quá lâu nếu không sẽ dẫn đến nhiều sai số

6 Xác định quy mô mẫu:

Việc xác định số lượng các đơn vị nằm trong mẫu là bao nhiêu để mẫu có thể đạidiện cho cả tổng thể là một việc không đơn giản Tuỳ thuộc vào tính chất đặc điểmhiện tượng nghiên cứu và phương pháp chọn mẫu có thể sử dụng công thức xácđịnh quy mô mẫu khác nhau Quy mô mẫu là căn cứ để xác định số lượng điều traviên và số lượng phiếu điều tra cần phân phối Trong bước này ta cũng tính đếnphạm vi và số lượng mẫu cho cuộc điều tra thử

2.5.3 Triển khai thực hiện

Một cuộc điều tra được thực hiện theo các bước sau:

1 Điều tra thử: cũng được thực hiện gần giống như điều tra thật, nhưng chỉ tiến

hành trên phạm vi nhỏ nhằm:

- Thu thập những thông tin liên quan đến những thay đổi trong tổng thể và tính toán

sơ bộ chi phí cho cuộc điều tra

- Kiểm tra tính hợp lý và khả năng thu thập thông tin từ bảng hỏi

- Tạo cơ hội đào tạo cho những cán bộ điều tra

Trên cơ sở kết quả của điều tra thử, người ta tiến hành tính toán số lượng cán bộđiều tra cần thiết, phân bổ định mức lao động cho mỗi cán bộ điều tra trên từng địabàn cụ thể Số lượng cán bộ điều tra phụ thuộc vào số đơn vị điều tra trên địa bàn,điều kiện địa hình và giao thông đi lại

2 Trưng tập và tập huấn cho cán bộ điều tra:

Lập danh sách các điều tra viên cho từng địa bàn và tổ chức các lớp tập huấn chocác điều tra viên này, nội dùng cần hướng dẫn bao gồm:

- Giải thích nội dung biểu mẫu điều tra, tập trung vào cách sử dụng bảng kê, cáchghi phiếu điều tra

- Phương pháp tiếp cận đơn vị điều tra

- Cách sử dụng các dụng cụ kỹ thuật phục vụ cho việc do lường

- Phương pháp cân đối và kiểm tra tính sát thực của thông tin ghi vào phiếu (kiểmtra bằng số học hoặc kiểm tra thực địa)

Các cán bộ điều tra nên được tổ chức thành nhiều nhóm và phân công các trưởngnhóm để thuận lợi cho việc kiểm tra số liệu ban đầu

3 Điều tra thực tế:

Nếu là các cuộc điều tra lớn, mang ý nghĩa xã hội cao, nên phối hợp với chínhquyền địa phương các cấp tiến hành tuyên truyền trên các phương tiện truyền thôngđại chúng để thu hút sự chú ý và tranh thủ sự đồng tình của nhân dân

Các cán bộ điều tra dựa trên các bảng kê danh sách trên địa bàn nghiên cứu để lựachọn các đơn vị điều tra và nên phối hợp với các cán bộ địa phương (xã/phường,thôn/bản) để thu xếp và báo trước cho đối tượng điều tra về thời gian và địa điểm cụthể

4 Kiểm tra và giám sát

Công tác kiểm tra nên tiến hành thường xuyên trong suốt thời gian thu thập, xử lý

số liệu điều tra tại các địa bàn Trưởng nhóm điều tra chịu trách nhiệm kiểm tra sốliệu của tất cả các phiếu thuộc nhóm mình phụ trách, nội dung kiểm tra là: kiểm tratài liệu thu thập về tính đầy đủ (số phiếu và những thông tin được ghi chép trongphiếu) và tính chính xác (kiểm tra về mặt logic của mối quan hệ giữa các thông tin

và mặt tính toán)

Hình thức kiểm tra: tự kiểm tra, kiểm tra chéo giữa các tổ, cấp trên kiểm tra cấpdưới, kiểm tra thường xuyên và kiểm tra đột xuất, kiểm tra trọng điểm và tổng kiểmtra trước khi nghiệm thu

5 Phúc tra số liệu

Khi kết thúc điều tra trên diện rộng, có thể tiến hành phúc tra ở một số địa bàn Mụcđích là nhằm đánh giá độ tin cậy của số liệu điều tra tính toán sai số điều tra, làmcăn cứ cho việc xử lý số liệu Phương pháp phúc tra là chọn một số đơn vị có têntrong phiếu điều tra và tiến hành phỏng vấn trực tiếp.

6 Tổng hợp số liệu, tính toán các tham số và suy rộng kết quả điều tra.

2.6 Các phương pháp thu thập thông tin

Mỗi loại thông tin thống kê có những đặc điểm riêng, đòi hỏi phải có những cáchthu thập khác nhau Việc lựa chọn phương pháp thu thập số liệu nào cũng chi phốiviệc lập kế hoạch và các bước triển khai cuộc điều tra Có một số phương pháp thuthập thông tin sau:

2.6.1 Đo lường và quan sát trực tiếp

Phương pháp này cho kết quả chính xác nhất nhưng lại tốn nhiều sức lực và chi phíhơn, có thể sử dụng phương pháp này kết hợp với nhiều phương pháp khác Khi sửdụng phương pháp này, người điều tra phải nắm được các phương pháp đo lườngchính xác, kỹ năng quan sát ước lượng bằng mắt, biết cách phân biệt các đối tượngđiều tra…

2.6.2 Phỏng vấn trực tiếp

Người trả lời và người thu thập số liệu sẽ gặp mặt trực tiếp Phương pháp này chophép thu thập thông tin từ nhiều đối tượng Người điều tra có thể giải thích chongười trả lời về mục tiêu của cuộc điều tra, bản chất của số liệu yêu cầu và thuyếtphục họ cung cấp những thông tin hữu ích cho cuộc điều tra Điều này sẽ làm tăng

tỷ lệ trả lời và tránh bị mất thông tin Có hai cách phỏng vấn trực tiếp:

a Người phỏng vấn sử dụng một mẫu phiếu điều tra đã lập sẵn để ghi lại những

thông tin thu thập được Tuy nhiên có một số lưu ý trước khi tiến hành điều tra vàtrong quá trình phỏng vấn:

+ Chọn thời gian địa điểm điều tra phù hợp Ví dụ: Điều tra khai thác thuỷ sản, có

thể chọn địa điểm phỏng vấn là tại các bến cá hay tại nhà ngư dân

+ Thái độ và cách thức phỏng vấn phải phù hợp với đối tượng trả lời

b Phỏng vấn mở: người phỏng vấn nói chuyện với người trả lời theo nội dung trọng

tâm, cách trao đổi thông tin ở đây linh hoạt hơn cách sử dụng phiếu điều tra Cáchphỏng vấn này thường được sử dụng để trao đổi thông tin hay để tham khảo ý kiếncủa một nhóm người nhất định thông qua điều tra nhóm đại biểu hay điều tra hộinghị Tuy nhiên phỏng vấn mở, ít khi được sử dụng trong các chương trình điều trathuỷ sản vì thông tin thu được chủ yếu là loại thông tin định tính nên rất khó tổnghợp Phương pháp này chủ yếu sử dụng trong điều tra xã hội và thường thu đượcnhững gợi ý hay để đưa ra các quyết định đúng đắn trong quá trình lập kế hoạch

2.6.3 Điều tra qua thư

Người hỏi và người trả lời giao tiếp với nhau qua bảng hỏi Do đó việc thiết kế bảnghỏi phải được tiến hành cẩn thận và phải tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người trảlời trong việc nhận và gửi câu trả lời Bảng hỏi phải được thiết kế đảm bảo tínhlogic, hình thức rõ ràng, câu hỏi gắn gọn dễ hiểu Đây là phương pháp đòi hỏi chiphí thấp nhưng tỷ lệ không trả lời lại tương đối cao Do đó để tăng tỷ lệ trả lời cóthể kết hợp với phương pháp phỏng vấn trực tiếp

2.6.4 Sổ đăng ký

Những người trả lời được yêu cầu cung cấp thông tin ở một nơi nhất định Sổ đăng

ký thường được dùng để thu thập và lưu trữ những số liệu tổng quát để theo dõi tìnhhình cuả các đơn vị đang hoạt động Ví dụ số liệu đăng ký tàu thuyền cũng được thuthập bằng phương pháp này, nhưng sổ đăng ký này thường thiếu cập nhật và chỉ cókhả năng theo dõi những tàu thuyền khai thác quy mô lớn Tuy nhiên, phương phápnày chỉ có thể áp dụng được đối với những số liệu thống kê mà luật pháp quy địnhphải khai báo nếu không người cung cấp thông tin sẽ gặp nhiều bất lợi hoặc bị phạttiền

2.6.5 Chuyển hoá những số liệu từ các ghi chép sẵn có

Phương pháp này được sử dụng khi đã có một nguồn số liệu tồn tại từ trước, có thểnhững số liệu này còn nằm phân tán ở nhiều nơi hoặc cần phải tiến hành nhữngbước tổng hợp số liệu cho phù hợp với yêu cầu mới đặt ra Chất lượng số liệu thuđược từ phương pháp này chủ yếu phụ thuộc vào chất lượng số liệu gốc Nguồn sốliệu gốc có thể từ các báo cáo của các đơn vị, các sổ nhật ký…

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP MẪU CỦA FAO TRONG ĐIỀU TRA THỐNG

KÊ THUỶ SẢN

(Cập nhật: 21/12/2005)

I ĐIỀU TRA SẢN LƯỢNG KHAI THÁC THUỶ SẢN QUY MÔ NHỎ

1.1 Tổng quan về huyện Vân Đồn, Quảng Ninh

1.2 Công thức ước lượng sản lượng khai thác

1.3 Điều tra cơ bản và nguồn thông tin cơ bản

1.3.1 Điều tra cơ bản

1.3.2 Sổ đăng ký tàu thuyền

1.4 Điều tra mẫu ước lượng sản lượng khai thác thuỷ sản

1.4.1 Dàn mẫu

1.4.2 Các cách điều tra mẫu ước tính sản lượng khai thác thuỷ sản

1.4.2.1 Điều tra lên cá

1.4.2.2 Điều tra cường lực

1.5 Kết quả triển khai thí điểm tại Vân Đồn, Quảng Ninh

1.5.1 Phiếu điều tra và cách ghi phiếu

1.5.2 Kết quả tổng hợp số liệu

1.5.3 Kết quả tính toán

1.5.4 Nhận xét rút ra từ các số liệu đã thu thập được

II ĐIỀU TRA MẪU TRONG NUÔI TRỒNG THUỶ SẢN

2.1 Tổng quan về tỉnh Thái Nguyên

2.2 Mục đích nghiên cứu

2.3 Điều tra cơ bản

2.4 Lựa chọn mẫu điều tra

2.5 Số lượng mẫu điều tra

2.6 Phân bổ số lượng mẫu điều tra

2.7 Phương pháp thu thập số liệu

2.8 Xây dựng mẫu phiếu điều tra

2.8.1 Mẫu phiếu

2.8.2 Giải thích cách ghi phiếu điều tra

2.9 Phương pháp ước tính sản lượng nuôi trồng thuỷ sản

2.9.1 Tính năng suất bình quân

2.9.2 Tính tỷ lệ diện tích thực tế nuôi trồng thuỷ sản và cho thu hoạch

2.9.3 Tính sản lượng nuôi trồng thuỷ sản

2.9.4 Tính sản lượng và giá trị theo loài

2.10 Phân tích và lập các báo cáo thông tin thống kê

ĐIỀU TRA SẢN LƯỢNG KHAI THÁC THUỶ SẢN QUY MÔ NHỎ (phần I)

(Cập nhật: 21/12/2005)

1.1 Tổng quan về huyện Vân Đồn, Quảng Ninh

1.2 Công thức ước lượng sản lượng khai thác

1.3 Điều tra cơ bản và nguồn thông tin cơ bản

1.3.1 Điều tra cơ bản

1.3.2 Sổ đăng ký tàu thuyền

1.4 Điều tra mẫu ước lượng sản lượng khai thác thuỷ sản

1.4.1 Dàn mẫu

1.4.2 Các cách điều tra mẫu ước tính sản lượng khai thác thuỷ sản

1.4.2.1 Điều tra lên cá

1.4.2.2 Điều tra cường lực

1.1 Tổng quan về huyện Vân Đồn, Quảng Ninh

Vân Đồn là một Huyện đảo của tỉnh Quảng Ninh, nằm trên vịnh Bái Tử Long, códiện tích tự nhiên phần đất nổi là 55.130 ha, chiếm 9,34 % diện tích đất tự nhiên,

7381 ha bãi triều rừng ngập mặn và 160.000 ha mặt nước biển Vùng biển HuyệnVân Đồn có trên 600 hòn đảo lớn nhỏ, trong đó có 20 đảo đất lớn; số đảo còn lại lànúi đá và cồn rạn; nhiều đảo được bao phủ bởi hệ thực vật phong phú

Gần ngư trường Cô Tô, Bạch Long Vĩ, Long Châu nên nguồn lợi thuỷ sản ở vùngbiển Vân Đồn rất đa dạng về giống, loài hải sản Qua điều tra của Viện nghiên cứuthuỷ sản Hải Phòng phối hợp với Sở thuỷ sản Quảng Ninh đã xác định được 105loài cá có giá trị kinh tế như: cá song, cá hồng, cá ngừ, cá chim, cá thu, cá nục, cáquẩn, cá dưa, Ngoài ra còn có các loài hải sản khác như; tôm biển, mực mai, mựcống, các loài ốc, bào ngư, ngọc trai, ngao,v.v

Địa bàn huyện được chia thành 11 xã và 1 thị trấn Toàn huyện có 8998 hộ với40.369 khẩu với 21.402 lao động (Tính đến 31/12/2004), trong đó lao động làmnghề thuỷ sản chiếm 30-33% Đại bộ phận ngư dân Vân Đồn từ lâu đã có truyềnthống kinh nghiệm làm nghề biển nhất là nghề khai thác thuỷ sản ở ngư trường khơi

và một số nghề khai thác thuỷ sản truyền thống ở ngư trường lộng và ven bờ

1.2 Công thức ước lượng sản lượng khai thác

Như đã nói ở trên điều tra sản lượng thuỷ sản đối với nghề cá quy mô nhỏ, hoạtđộng phân tán là một công việc khổng lồ và không khả thi ngay cả đối với nhữngnước có nền kinh tế phát triển Vì vậy FAO đã giới thiệu phương pháp điều tra mẫusản lượng thuỷ sản, hy vọng giảm thiểu tối đa công việc cho các cán bộ thống kêthuỷ sản mà vẫn thu được kết quả như mong muốn

Sản lượng thuỷ sản được ước tính dựa vào việc ước tính năng suất khai thác vàcường lực khai thác Các chỉ tiêu thống kê phải được nghiên cứu trong điều kiện

thời gian hoàn cảnh cụ thể, trong cuốn tài liệu này, các chỉ tiêu được nghiên cứutrong các điều kiện giả thiết sau:

a Do sản lượng khai thác thuỷ sản là một chỉ tiêu thống kê có nhiều biến động, đòi

hỏi phải theo dõi thường xuyên nên thời gian nghiên cứu lặp lại theo chu kỳ từng tháng.

b Không gian nghiên cứu trong một khu vực hoặc một vùng địa lý

c Trong khai thác thuỷ sản, mỗi nghề hoạt động lại có những đặc điểm khác nhau

về số ngày đi biển trong tháng và năng suất khai thác do đó công thức sản lượng này sẽ được nghiên cứu cho từng nghề cụ thể

Công thức ước tính sản lượng khai thác như sau:

Trong đó:

SL: Sản lượng khai thác của nghề nghiên cứu Đơn vị tính: kg

CPUE: Năng suất khai thác trên một đơn vị cường lực CPUE được hiểu là sảnlượng khai thác trung bình trong một ngày của một loại tàu thuyền (theo nghề) nào

đó Đơn vị tính: kg/tàu/ngày

A: là số ngày các tàu khai thác thuỷ sản có thể đi biển trong một tháng

A= Số ngày dương lịch trong tháng – số ngày tất cả các tàu không đi biển trongtháng

Trong tháng có thể có một số ngày các tàu không đi biển do một số nguyên nhânnhư: vào ngày nghỉ lễ (tết, rằm, mồng một…), những ngày thời tiết không thuận lợi.Những ngày này sẽ bị loại ra khi tính cường lực, vì cường lực khai thác vào nhữngngày này bằng 0 hoặc xấp xỉ bằng 0

F: là tổng số tàu khai thác thuỷ sản của địa phương

BAC: là hệ số hoạt động của tàu, biểu hiện xác xuất để một tàu thuyền khai thácthuỷ sản bất kỳ có thể đi biển vào một ngày bất kỳ trong tháng

Trong công thức (1) người ta thường nhóm các nhân tố A, F và BAC thành mộtnhóm gọi là cường lực:

CL = A x F x BAC (2)

CL: Cường lực là tổng số ngày đi biển của tàu Đơn vị tính: ngày tàu hoạt động

Do đó công thức tính sản lượng có thể được viết lại là:

SL = CPUE x CL (3)

Trong các điều tra để ước tính cường lực, hệ số A được rút ra từ kinh nghiệm thực tếcủa cán bộ điều tra và thu được vào cuối tháng Hệ số này không giải thích cho sựhoạt động của các tàu riêng lẻ mà chỉ quan tâm đến những ngày thuận lợi cho ngưdân thực hiện các chuyến đi biển Lưu ý rằng, số ngày hoạt động này sẽ đặc trưngtheo từng nghề cá, từng khu vực địa lý Ví dụ: với nghề khai thác sử dụng ánh sángthì ngư dân sẽ không hoạt động vào những ngày sáng trăng, còn các nghề khác vẫnhoạt động bình thường; hoặc mưa bão chỉ ảnh hưởng đến một khu vực nhất định,những khu vực nằm ngoài vùng ảnh hưởng ngư dân vẫn đi biển như thường

Khi đã ước lượng được tổng sản lượng khai thác có thể thu được một số ước lượngthứ cấp sau:

Sản lượng khai thác theo loài:

Slloài = SP x SL

Slloài: Sản lượng khai thác của một loài

SP: Tỷ lệ của loài đó chiếm trong tổng sản lượng Tỷ lệ này thu được từ sản lượngmẫu

Giá trị loài:

GTloài = P x Slloài

P: giá bán lần đầu tại bến của loài

Từ các giả thiết trên, tổng sản lượng thuỷ sản trong tháng sẽ thu được từ ước tínhsản lượng thuỷ sản của tất cả các nghề khai thác thuỷ sản hoạt động trong khu vựcnghiên cứu và trong thời gian một tháng

TSL: Tổng sản lượng khai thác thuỷ sản trên địa bàn nghiên cứu

SLi: Sản lượng khai thác của nghề thứ i

n: Số nghề khai thác hoạt động trên địa bàn nghiên cứu

1.3 Điều tra cơ bản và nguồn thông tin cơ bản

Từ lý thuyết mẫu ở phần trên, ta thấy không thể thực hiện bất cứ một cuộc điều tramẫu nào nếu chưa có thông tin cơ bản về đối tượng nghiên cứu Thông tin cơ bản vềngành thuỷ sản đáng quan tâm là số lượng tàu thuyền khai thác thuỷ sản, vị trí cáccảng cá bến cá, nghề hoạt động của ngư dân… trên cơ sở đó mới có thể tiến hànhđược các cuộc điều tra thuỷ sản sâu hơn trong đó có ước tính sản lượng khai thácthuỷ sản

1.3.1 Điều tra cơ bản:

Điều tra cơ bản là một cuộc tổng điều tra thuỷ sản Trong cuộc điều tra này người tathu thập một số thông tin cơ bản về nghề cá để phục vụ mục tiêu quản lý của ngành,trong đó có một số chỉ tiêu như: số lượng tàu khai thác thuỷ sản, số cảng cá/bến cá,

… Với mục tiêu ước lượng sản lượng khai thác thuỷ sản, điều tra cơ bản phải thuđược các thông tin về số lượng tàu thuyền phân tổ theo nghề, theo công suất, theocảng cá (địa giới hành chính) và danh sách các cảng cá đang hoạt động Điều tra cơbản có thể tiến hành năm năm một lần

Nguồn nhân lực để tiến hành điều tra cơ bản có thể dựa vào các cán bộ quản lý nghề

cá ở địa phương đồng thời phối hợp với các trưởng thôn đến từng hộ gia đình làmnghề khai thác thuỷ sản để thu thập số liệu về tàu thuyền, thông tin về các bến cá…Khi đến các hộ gia đình ngư dân, cán bộ điều tra nên quan sát kỹ để có thêm cácthông tin bổ sung như điều kiện sinh hoạt, điều kiện học hành của con em ngưdân… Những thông tin này sẽ hỗ trợ rất nhiều cho quá trình tổng hợp kết quả vàphân tích số liệu sau này Thông tin thu được từ điều tra cơ bản sẽ là cơ sở để xâydựng dàn mẫu cho các cuộc điều tra mẫu lên cá và điều tra hoạt động tàu

Lưu ý khi ghi chép số tàu hoạt động theo nghề:

Việc phân tổ tàu thuyền theo nghề dựa vào các tiêu chí sau: Kích thước tàu sử dụng

để khai thác thuỷ sản (công suất, chiều dài…), mức sản lượng và thành phần loàikhai thác, ngư cụ sử dụng… Do đó trong một số trường hợp nhiều nghề có nhữngđặc điểm hoạt động tương tự nhau có thể gộp lại thành một nhóm Mỗi cán bộ điềutra nên có một quyển sổ tay hướng dẫn cách phân loại tàu thuyền theo nghề và cách

phân tổ tàu thuyền được quy định trong điều tra cơ bản để giúp việc ghi chép sốlượng tàu thuyền được chính xác hơn.

Nghề hoạt động của tàu là một thông tin rất quan trọng để ước tính sản lượng khaithác, vì mỗi nghề có năng suất khai thác khác nhau Do đó khi điều tra nghề hoạtđộng của tàu phải xác định xem tàu đó sử dụng một hay nhiều loại ngư cụ và thờigian sử dụng các loại ngư cụ đó Trong trường hợp một tàu làm nhiều nghề, thì cóthể ghi chép theo hai trường hợp như sau:

Nếu tàu thuyền sử dụng lần lượt các loại ngư cụ: Tàu thuyền làm một nghề trong

mùa này và lại làm một nghề khác vào mùa khác, nghĩa là không sử dụng đồng thờinhiều loại ngư cụ thì tàu đó sẽ có mặt trong tất cả các tổ nghề nghiệp mà nó thamgia Việc này sẽ không dẫn đến việc tính trùng vì nó chỉ xuất hiện một lần ở các thờiđiểm và hoàn cảnh khác nhau Ví dụ: từ tháng 3 – 6 một tàu làm nghề câu, từ tháng

7 – 12 tàu đó lại chuyển sang nghề lưới rê, tàu đó sẽ được tính vào số tàu làm nghềcâu từ tháng 3 – 6, còn từ tháng 7 – 12 được tính vào số tàu làm nghề lưới rê

Nếu tàu thuyền sử dụng đồng thời nhiều loại ngư cụ để khai thác: sẽ có 2 cách để

ghi chép số liệu tàu thuyền theo nghề:

- Nghề nào chiếm ưu thế hơn (sản lượng khai thác hoặc thời gian lao động) thì tínhvào nghề đó

- Đưa tàu thuyền đó vào một nhóm là nghề “khác” hoặc xây dựng ra một tổ mớigồm những tàu cùng làm các nghề kết hợp giống nhau (ví dụ: nhóm tàu làm nghề rê

cố định + câu)

Khi thực hiện điều tra cơ bản phải quan tâm đến một số vấn đề sau:

- Tập huấn chi tiết cho cán bộ điều tra về cách ghi chép số liệu trong phiếu điều tra,cách phân loại và nhận biết tàu thuyền, ngư cụ

- Lên kế hoạch cụ thể về các cuộc thăm viếng thôn làm nghề khai thác thuỷ sản, cáccảng cá

- Cách tiếp xúc với ngư dân và chính quyền địa phương để thu được những thôngtin đầy đủ và chính xác

Qua thời gian những số liệu điều tra cơ bản sẽ có những thay đổi và sẽ dễ dẫn đếnnhững sai số trong việc ước lượng sản lượng khai thác thuỷ sản Những thay đổithường gặp đối với số liệu điều tra cơ bản là:

(i) Số lượng các bến cá thay đổi

(ii) Thay đổi về số lượng tàu khai thác thuỷ sản và nghề nghiệp của các tàu

Mặc dù những thay đổi trong số liệu điều tra cơ bản là không lớn và không thườngxuyên nhưng những thay đổi này rất đáng quan tâm và nó sẽ ảnh hưởng đến dàn

mẫu trong điều tra lên cá và điều tra hoạt động của tàu Nếu số liệu cơ bản thay đổikhông nhiều thì có thể điều tra chọn mẫu một số bến cá hay một số tàu thuyền đểxác định mức độ thay đổi và điều chỉnh cho phù hợp Tuy nhiên khi có những thayđổi lớn như thiên tai, chiến tranh hay các chương trình phát triển của ngành…, nêntiến hành tổng điều tra trước thời hạn Các bước cụ thể để tiến hành một cuộc điềutra cơ bản tương tự như các bước thực hiện điều tra mẫu (đã đề cập ở phần trên), chỉkhác về quy mô điều tra.

1.3.2 Sổ đăng ký tàu thuyền:

Số liệu về tàu thuyền có thể dựa vào các sổ đăng ký tàu thuyền của địa phương.Trong sổ đăng ký tàu thuyền thường có các thông số kỹ thuật của tàu (kích thước,công suất…) cũng như nghề hoạt động của tàu Trong hầu hết các trường hợp, sổđăng ký tàu thuyền còn chưa được cập nhật đầy đủ, vì có một số tàu không còn hoạtđộng hoặc chuyển vùng khai thác nhưng vẫn được lưu trữ trong sổ Hoặc do nhiều

lý do một số tàu lại chưa được đăng ký nhưng vẫn hoạt động nên không có trongdanh sách tàu thuyền khai thác thuỷ sản Tuy nhiên trong trường hợp chưa có điềukiện tổng điều tra tàu thuyền thì vẫn có thể coi đây là nguồn số liệu khá tin cậy Đểkiểm tra lại nguồn số liệu này có thể ước tính sai số bằng cách chọn một số tàutrong danh sách và tiến hành kiểm tra mẫu để xác định tỷ lệ những tàu còn nằmngoài sổ sách và những tàu có trong sổ sách nhưng đã ngừng hoạt động hoặcchuyển vùng Ngoài ra, có thể phối hợp với các trưởng thôn, các cán bộ xã/phườngtheo dõi hoạt động thuỷ sản để có thêm những thông tin bổ sung về các bến cá Tại huyện Vân Đồn, điều tra thuỷ sản cơ bản được tiến hành gần đây nhất là cuộcđiều tra do Tổng cục Thống kê chỉ đạo - Tổng điều tra nông nghiệp nông thôn vàthuỷ sản năm 2001 Cuộc điều tra này được tiến hành với sự phối hợp liên ngànhgiữa Thống kê, Thuỷ sản, Nông nghiệp và chính quyền địa phương các cấp

Dựa vào nguồn số liệu trên cơ sở sổ đăng ký tàu thuyền, sổ theo dõi thống kê củacác xã và số liệu Tổng điều tra nông nghiệp nông thôn và thuỷ sản năm 2001, có thểmột số thông tin cơ bản sau

Giải thích cách phân tổ nghề nghiệp trong số liệu cơ bản:

Nghề ven bờ bao gồm các tàu nhỏ hoạt động trong khu vực gần bờ, thường làm

kiêm nhiều nghề chủ yếu là các nghề câu, lưới kéo, te, xiệp…, sử dụng nhiều loạingư cụ đơn giản, dễ chế tạo và thời gian đi biển ngắn ngày Do đó có thể gộp lạithành một nhóm, nhóm này chiếm tỷ lệ lớn trong tổng số tàu khai thác thuỷ sản tạiVân Đồn

Một nhóm nữa là tàu nghề lưới kéo đôi chỉ có 4 tàu hoạt động, do đặc điểm của

nghề nên coi hai tàu là một đơn vị khai thác thuỷ sản Đây là tàu lớn, đi biển dàingày nên việc điều tra sản lượng khai thác của 2 đôi tàu này khá thuận lợi, việc ướctính sản lượng là không cần thiết vì hằng tháng có thể thực hiện phỏng vấn trực tiếpchủ tàu

Đội tàu dịch vụ chỉ làm nhiệm vụ thu mua thuỷ sản hoặc cung cấp dịch vụ hậu cần

thuỷ sản chứ không tham gia khai thác vì vậy sẽ không được đưa vào ước tính sảnlượng

1.4 Điều tra mẫu ước lượng sản lượng khai thác thuỷ sản

Phương pháp điều tra mẫu thuỷ sản của FAO được thử nghiệm tại Vân Đồn, QuảngNinh trong thời gian 3 tháng từ tháng 3 đến tháng 5/2005 Người trực tiếp thực hiện

là hai cán bộ theo dõi thuỷ sản thuộc phòng Kinh tế huyện Vân Đồn

1.4.1 Dàn mẫu:

Trước khi tiến hành chọn mẫu cần phải kiểm tra lại độ tin cậy của dàn mẫu như đã

đề cập trong phần điều tra cơ bản Từ số liệu điều tra cơ bản đã có thông tin chung

về huyện Vân Đồn Song do các bến cá trong huyện nằm phân tán trải dọc bờ biểnnên việc ước tính sản lượng cho từng bến cá là một công việc vượt quá khả năng Vìvậy cách lựa chọn tốt nhất là chọn mẫu các bến cá cho các cuộc điều tra sản lượng.Tuỳ thuộc vào đặc điểm phân bố của các bến cá và cơ cấu tàu thuyền hoạt độngtrong các bến cá mà người ta sử dụng các cách chọn mẫu như đã nêu ở trong phần IImục 3

Trong điều tra mẫu ước lượng sản lượng khai thác, việc chọn mẫu sẽ được chiathành 2 cấp Mẫu cấp 1 là cảng cá/bến cá, mẫu cấp 2 là tàu thuyền khai thác thuỷsản

Quy mô mẫu sẽ được ước tính cho một nhóm cảng cá/bến cá mẫu Tức là mỗi nhómđiều tra sẽ là một tổng thể mẫu Trong cuộc điều tra ước lượng sản lượng khai thácthuỷ sản ở Vân Đồn, tất cả các bến cá trên địa bàn huyện Vân Đồn được coi là mộttổng thể mẫu

Đối với đơn vị mẫu cấp 2, đơn vị điều tra được chọn là tàu thuyền khai thác thuỷsản Dựa vào số liệu điều tra cơ bản, người ta sẽ tiến hành chọn mẫu tàu thuyềnphân tổ theo nghề Sau đó kết hợp sử dụng các phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên

để chọn tàu điều tra theo từng nghề Quy mô mẫu phụ thuộc vào mục đích điều tra,sai số cho phép, sẽ được bàn đến trong từng cuộc điều tra cụ thể

1.4.2 Các cách điều tra mẫu ước tính sản lượng khai thác thuỷ sản:

Theo công thức (3), việc xác định sản lượng khai thác thuỷ sản dựa vào số liệu từhai nhóm là điều tra ước tính CPUE và điều tra ước tính cường lực Trong đó điềutra ước tính CPUE được dựa trên cơ sở số liệu điều tra mẫu lên cá, còn điều tracường lực có thể được tiến hành theo nhiều cách

1.4.2.1 Điều tra lên cá:

Điều tra lên cá là điều tra mẫu để ước tính sản lượng trên một đơn vị cường lực khaithác Tổng thể điều tra là tập hợp tất cả các lần lên cá của tất cả các tàu thuyền tạiđịa phương trong một tháng Cuộc điều tra này được tiến hành tại các điểm lên cá -nơi các tàu thuyền khai thác thường đưa cá lên bờ - mà không phải tại các bếncá/cảng cá tại địa phương, trừ khi một bến cá/cảng cá cũng là một nơi lên cá thườngxuyên

Trong điều tra lên cá có thể thu được một số số liệu sau:

- Sản lượng khai thác theo loài

- Giá bán lần đầu tại bến

- Kích thước trung bình từng loài thuỷ sản khai thác

- Thời gian thực hiện một chuyến đi biển

Công thức tính CPUE:

Quy mô mẫu tối thiểu cần thu thập được xác định dựa theo bảng:

Bảng 3: Quy mô mẫu an toàn trong điều tra lên cá

Trong điều tra lên cá, chú ý không điều tra lên cá đối với những tàu thu mua thuỷsản vì đó không phải là tàu khai thác thuỷ sản.

Mặc dù điều tra mẫu lên cá đòi hỏi quy mô mẫu không nhiều nhưng lại cần một độingũ cán bộ điều tra được đào tạo chu đáo Họ cần được hướng dẫn cụ thể những vấn

đề sau:

- Nhận dạng các loại tàu thuyền/ngư cụ, nhận dạng loài

- Giải thích cách ghi chép phiếu và chọn mẫu sao cho đạt độ chính xác cao nhất,mục đích và cách sử dụng của các chỉ tiêu điều tra

- Phương pháp đo lường hoặc ước lượng bằng mắt sản lượng khai thác

- Lập kế hoạch và chọn thời điểm điều tra phù hợp

- Các phương pháp tiếp xúc với ngư dân và chính quyền thôn xã để thu được thôngtin đầy đủ và đáng tin cậy

Cuộc điều tra lên cá này đòi hỏi việc lấy mẫu phải mang tính đại diện cao và phảichọn thời gian điều tra phù hợp Do đó tốt nhất trước khi điều tra trên phạm vi rộngthì nên điều tra thử một số mẫu để lựa chọn thời điểm thích hợp nhất cũng như sửađổi mẫu phiếu điều tra cho phù hợp với yêu cầu thực tế

1.4.2.2 Điều tra cường lực:

1.4.2.2.1 Tổng điều tra cường lực:

Để có được tổng cường lực khai thác thuỷ sản, phải biết tổng thời gian đi biển củatất cả các tàu trong tháng Hằng ngày các cán bộ điều tra sẽ phải đến tất cả các bến

cá để đếm số tàu thuyền đi biển trong ngày Cuối tháng số liệu tổng cường lực đượctính bằng tổng số ngày đi biển của tất cả các tàu thuyền khai thác thuỷ sản

Khi đó sản lượng khai thác được ước tính như sau:

SL= CPUE x CL

Có thể sử dụng phương pháp này, nếu ở địa phương các tàu chỉ ra khơi và về bếntập trung ở một số ít các cảng cá/bến cá nhất định Nếu không phương pháp này sẽđòi hỏi một nguồn nhân lực rất lớn, các cán bộ điều tra sẽ phải tập trung đủ cả thờigian và số lượng người để phục vụ cho điều tra này Tại huyện Vân Đồn, phươngpháp này hoàn toàn không khả thi

Ngoài ra số liệu tổng cường lực có thể thu được nếu các chủ tàu thuyền thực hiệnviệc ghi chép nhật ký đi biển và sẵn sàng cung cấp số liệu này cho cán bộ điều tra.Thực tế, nếu có thì chỉ các tàu khai thác thuỷ sản quy mô lớn mới thực hiện việc ghichép này

Để khắc phục những hạn chế của việc tổng điều tra, người ta ứng dụng một sốphương pháp khác dưới đây

1.4.2.2.2 Tổng điều tra theo không gian và lấy mẫu theo thời gian:

Tổng số tàu đi biển vào những ngày điều tra

Vào những ngày nhất định trong tháng, các cán bộ điều tra sẽ toả đi tất cả các bến

cá trong địa bàn nghiên cứu để đếm số tàu đi biển trong những ngày đó Do đó sẽxác định được tổng cường lực khai thác thuỷ sản vào những ngày lấy mẫu và cườnglực trung bình trong ngày lấy mẫu (Etb) Do luân phiên đến tất cả các cảng cá/bến

cá tại địa phương ít nhất một lần nên có thể đếm được số tàu thuyền khai thác thuỷsản thường xuyên (F), nghĩa là số lượng tàu thuyền sẽ được cập nhật theo từngtháng, nên sẽ không cần dùng đến số liệu tàu thuyền từ điều tra cơ bản BAC đượctính bằng Etb/F

Etb =

Tổng số ngày đi điều tra trong tháng

Tổng số tàu đi biển vào những ngày điều tra

Khi đó công thức ước lượng sản lượng khai thác là:

SL = CPUE x A x Etb

Ví dụ: Điều tra sản lượng khai thác thuỷ sản đối với nghề chài chụp kết hợp ánhsáng tại huyện Vân Đồn trong tháng 3/2005 Theo kinh nghiệm của cán bộ điều tra,ngư dân làm nghề này sẽ không đi biển vào tuần trăng tương ứng với ngày dươnglịch là 21 – 27 Mỗi tuần hai lần các cán bộ điều tra đến thăm tất cả các cảng cá/bến

cá trong huyện, tìm thấy tổng cường lực khai thác trong 6 ngày lấy mẫu là 480 ngàytàu hoạt động và CPUE tính được từ điều tra lên cá là 185,69kg/ngày/tàu

Thừa số ngoại suy: A = 31 – 7 = 24 ngày

Cường lực trung bình: Etb = 480/6 = 80

Sản lượng khai thác nghề chài chụp kết hợp ánh sáng:

185,69 x 24 x 80 = 356524,8 kg

Cách này tương tự như cách làm trên, nhưng các cán bộ điều tra chỉ cần đến cáccảng cá/bến cá vào những ngày đã chọn nên khối lượng công việc của cán bộ điềutra đã giảm đáng kể nhưng vẫn cần đủ số lượng người để có thể đến được tất cả cácbến cá vào những ngày đã chọn Thực tế như phân tích ở trên, với số lượng cán bộđiều tra như ở huyện Vân Đồn cách làm này cũng không thể thực hiện được

1.4.2.2.3 Tổng điều tra theo thời gian và lấy mẫu theo không gian:

Rõ ràng nếu các tàu thuyền hoạt động trải rộng trên địa bàn nghiên cứu thì hai cáchđiều tra cường lực trên là không khả thi Do đó các cán bộ thống kê có thể chọn ramột số tàu khai thác thuỷ sản và hằng ngày theo dõi hoạt động trong tháng củanhững tàu đã chọn Cách điều tra cường lực này cho phép xác định tổng cường lựckhai thác của các tàu mẫu và cường lực trung bình của một tàu riêng lẻ (Ftb) Cáchnày sẽ phải sử dụng số liệu tàu thuyền thu được từ điều tra cơ bản để làm thừa sốngoại suy BAC được tính bằng Ftb/số ngày dương lịch trong tháng

nghề ven bờ), tìm thấy tổng cường lực khai thác của 40 tàu này là 793 ngày/tàu hoạtđộng và hệ số CPUE là 57,08kg/ngày/tàu.

Cường lực trung bình của một tàu riêng lẻ là:

Ftb = 793/40 = 19,83 ngày tàu hoạt động

Sản lượng khai thác của nghề ven bờ là:

57,08 x 657 x 19,83 = 743655,9kg

Trong điều kiện thực tế ở Vân Đồn phương pháp này cũng khó thực hiện vì tần suấtthu thập số liệu quá cao, trong khi một cán bộ theo dõi thuỷ sản phải kiêm nhiềunhiệm vụ khác thì không thể dành quá nhiều thời gian cho công việc này và chi phí

đi lại cũng rất tốn kém

1.4.2.2.4 Lấy mẫu theo cả không gian và thời gian:

Theo phương pháp này, cán bộ điều tra sẽ chọn trước ngày điều tra, địa điểm điềutra (cảng cá/bến cá) và một số tàu thuyền mẫu Khi đến hiện trường vào ngày điềutra, người thu thập số liệu chỉ cần hỏi xem những tàu đã chọn có hoạt động haykhông Phương pháp này cho phép tìm ra xác suất để một tàu thuyền khai thác thuỷsản bất kỳ có đi biển vào một ngày bất kỳ trong tháng (BAC), tức là phải tiến hànhmột cuộc điều tra về hoạt động tàu

Điều tra hoạt động tàu là cuộc điều tra mẫu, mục tiêu của nó nhằm tính toán hệ sốhoạt động của tàu (BAC) Tổng thể nghiên cứu của điều tra hoạt động tàu là trạngthái hoạt động của tất cả các tàu thuyền theo nghề đang hoạt động vào tất cả cácngày trong tháng nghiên cứu Điều tra hoạt động của tàu được tiến hành tại các cảngcá/bến cá, nơi các tàu thường xuyên khởi hành hoặc neo đậu Theo quy ước, trạngthái hoạt động được quy ước là 1 nếu thấy tàu đi biển khai thác vào ngày điều tra và

0 nếu tàu không đi biển

Điều tra hoạt động của tàu có thể tiến hành theo 2 cách sau:

a Điều tra hoạt động tàu dựa vào số liệu điều tra cơ cấu:

Người thu thập số liệu sẽ đến các bến cá được chọn điều tra để ghi chép tổng số tàuthuyền có đi biển vào ngày điều tra (ngày lấy mẫu) Sau đó hệ số BAC được tínhbằng công thức:

Phương pháp này thực hiện được khi biết cụ thể số tàu thuyền khai thác thuỷ sảnhoạt động tại từng cảng cá/bến cá, số liệu này lấy từ điều tra cơ bản Nhưng đối với

các cảng cá lớn, cách thu thập số liệu này tỏ ra không thực tế vì số lượng tàu thuyềnhoạt động quá lớn.

b Lấy mẫu hoạt động tàu:

Trong cách điều tra này, người ta không sử dụng thông tin từ điều tra cơ cấu để tínhtoán hệ số BAC Tại mỗi điểm đến điều tra người ta chọn mẫu một số tàu thuyềnnhất định và hỏi xem trong số tàu mẫu có bao nhiêu tàu đi biển vào ngày được chọnđiều tra

Hệ số BAC được tính bằng công thức:

Khi đó sản lượng khai thác được tính bằng công thức:

SL = CPUE x BAC x A x F

Trong các cuộc điều tra mẫu người ta thường lựa chọn độ chính xác của ước lượngtối thiểu là 90% Trên cơ sở quy mô mẫu, cán bộ điều tra có thể chọn số ngày làmviệc trong tháng cho phù hợp

Qua theo dõi người ta cũng thấy rằng, ước lượng được hệ số BAC đòi hỏi quy mômẫu gấp 3 lần quy mô mẫu điều tra lên cá với cùng độ chính xác

Bảng 4: Quy mô mẫu điều tra hoạt động tàu