Năm 1925, ông trở về quê hương và bắt đầu viết tiểu thuyết Sông Đông êm đềm- một bộ tiểu thuyết sử thi đồ sộ tái hiện cuộc sống xã hội của những người nông dân Cô-dắc vùng Sông Đông cùng
Trang 1SỐ PHẬN CON NGƯỜI
M.Sô-lô-khốp
I Tác giả:
- lô-khốp (1905- 1984) tên đầy đủ là Mi-khai-in A-lếch-xan-drô-vích
Sô-lô khôp, nhà văn Nga vĩ đại của thế kỷ XX Ông sinh trưởng trong một gia đình nông dân ở một thị trấn nhỏ thuộc tỉnh Rô-xtốp trên vùng thảo nguyên sông Đông
- Khi nội chiến bùng nổ (1918-1921), Sô-lô-khốp đã sớm tham gia Cách mạng, ông đã tham gia nhiều hoạt động của chính quyền Xô-viết như: thư ký ủy ban, trưng thu lương thực, tham gia tiễu phỉ Cuối năm 1922, ông lên thủ đô, chấp nhận làm nhiều nghề sinh sống để thực hiện giấc mơ viết văn Năm 1925, ông trở
về quê hương và bắt đầu viết tiểu thuyết Sông Đông êm đềm- một bộ tiểu thuyết sử thi đồ sộ tái hiện cuộc sống xã hội của những người nông dân Cô-dắc vùng Sông Đông cùng những biến động xã hội và cuộc đấu tranh giai cấp quyết liệt diễn ra nơi đây trong những năm nội chiến sau cách mạng tháng Mười năm 1917
- Trong thời kỳ chiến tranh vệ quốc (1941-1945), với tư cách là phóng viên mặt trận, Sô-lô-khốp theo sát Hồng quân, xông pha trên khắp các chiến trường
- Năm 1965 ông được tặng giải thưởng Nô-ben về Văn học
II Sáng tác
- Cuộc đời và sự nghiệp của Sô-lô-khốp gắn bó mật thiết với sự ra đời của một chế độ- chế độ xã hội chủ nghĩa tại vùng đất Sông Đông trù phú, đậm bản sắc văn hoá người dân Cô dắc
- Là nhà văn xuất thân từ nông dân lao động, Sô-lô-khốp am hiểu và đồng cảm sâu sắc với những con người trên mảnh đất quê hương Đặc điểm nổi bật trong chủ nghĩa nhân đạo của Sô-lô-khốp là việc quan tâm, trăn trở về số phận của đất nước, của dân tộc, nhân dân cũng như về số phận cá nhân con người
- Phong cách nghệ thuật của Sô-lô-khốp: nét nổi bật là viết đúng sự thật Ông không né tránh những sự thật dù khắc nghiệt trong khi phản ánh những bức tranh thời đại rộng lớn, những cảnh đời, những chân dung số phận đau thương Trong sáng tác của ông, chất bi và chất hùng, chất sử thi và chất tâm lí luôn được kết hợp nhuần nhuyễn
Trang 2- Các tác phẩm chính: Sông Đông êm đềm, Đất vỡ hoang, Họ chiến đấu vì tổ quốc, truyện Sông Đông, Số phận con người
III Tác phẩm Số phận con người:
1 Hoàn cảnh sáng tác: Được sáng tác năm 1957 Đây là một trong những
cột mốc quan trọng mở ra chân trời mới cho văn học Xô Viết, dung lượng tư tưởng lớn của truyện khiến cho có người liệt nó vào loại tiểu anh hùng ca Đây là tác phẩm đầu tiên trong văn học Xô-viết tập trung thể hiện hình tượng con người bất hạnh sau chiến tranh, phản ánh cách nhìn cuộc sống và chiến tranh một cách toàn diện, chân thực
2 Tóm tắt tác phẩm:
- Mùa xuân năm 1946, trên đường đi công tác, tác giả đã gặp anh lái xe An-đrây Xô-cô-lốp 46 tuổi và bé Va-ni-a chừng 5-6 tuổi trên bến đò Nhân dịp này, Xô-cô-lốp đã kể cho tác giả nghe về cuộc đời đau khổ của mình Khi chiến tranh bùng nổ, anh ra trận, để lại vợ và ba con ở hậu phương Chiến đấu chứng một năm, anh bị thương hai lần vào tay và chân Tiếp đó là hai năm bị đầy đọa trong các trại tập trung của phát xít Đức Năm 1944, bọn phát xít bị thua to trên mặt trận Xô -Đức, buộc phải dùng cả tù bình làm lái xe Nhân cơ hội đó, anh cướp xe, bắt sống tên trung tá phát xít chạy về phía Hồng quân Mãi lúc ấy anh mới biết vợ và hai con gái đã bị bom đạn của phát xít giết hại A-na-tô-li, con trai anh, một học sinh giỏi toán, giờ là đại úy pháo binh, viết thư cho anh, hai cha con hẹn gặp nhau ở Bec-lin và hai cha con cùng tiến đánh Béc-lin Ngày chiến thắng, một tên thiện xạ Đức đã bắn chết A-na-tô-li, đứa con trai yêu quý, niềm hy vọng cuối cùng của anh Kết thúc chiến tranh, Xô-cô-lốp không dám trở về quê hương Anh đến chỗ của một đồng đội cũ, xin làm lái xe cho một đội vận tải Tình cờ anh gặp chú bé
Va-ni-a Bố mẹ đều chết trong chiến tranh, chú bé bơ vơ không nơi nương tựVa-ni-a Anh nhận đứa trẻ làm con Chú bé thơ ngây tin rằng Xô-cô-lốp là bố đẻ của mình Xô-cô-lốp yêu thương chăm sóc chú bé thật chu đáo và xem nó như con đẻ Tuy nhiên, anh vẫn bị ám ảnh bởi nối đau thương trong chiến tranh Đêm đêm anh vẫn thường
mơ thấy vợ và Các con mình "thức giấc thì gối đầm đìa nước mắt " Một chuyện rủi
ro xảy ra, anh lái xe đụng phải một con bò nên bị thu hồi bằng lái, phải chuyển sang làm thợ mộc Nỗi đau buồn trong chiến tranh cứ ám ảnh khiến cho anh phải
Trang 3thay đổi chỗ ở "Hai cha con cuốc bộ đi khắp nước Nga" Dù vậy anh vẫn cố giấu
không cho bé Va-na-a biết được tâm trạng đau khổ của mình
IV Nội dung ý nghĩa:
1 Số phận của Xô- cô -lốp , cậu bé Va- ni- a và nỗi đau , sự mất mát của con người do chiến tranh:
a) Hoàn cảnh và tâm trạng An-đrây Xô-cô-lốp sau chiến tranh :
- Anh đã lần lượt mất tất cả người thân Anh đã “chôn niềm vui sướng và niềm hi vọng cuối cùng trên đất người…, đất Đức…, Trong người có cái gì đó vỡ tung ra” trở thành “người mất hôn” => Xô-cô-lốp rơi vào nỗi đau cùng cực.
- Anh đã tìm đến chén rượu để dịu bớt nỗi đau: “phải nói rằng tôi đã thật sự say mê cái món nguy hại ấy” Xô-cô-lốp biết rõ sự nguy hại của rượu nhưng anh
vẫn cứ uống => Anh đã rơi vào cuộc sống bế tác vô nghĩa
b) Số phận cậu bé Va- ni- a: Cũng là một nạn nhân của chiến tranh Phát xít tàn khốc – Trở thành mồ côi lang thang , bơ vơ trong cuộc đời
- Chân dung : “…thằng bé rách bươm xơ mướp Mặt mũi thì bê bết nước dưa hấu, lem luốc, bụi bặm, bẩn như ma lem… nhưng cặp mắt – cứ như những ngôi sao sáng ngời sau trận mưa đêm!” => toát lên vẻ ngây thơ tội nghiệp
- Những câu trả lời kiểu trẻ con khiến Xô- cô- lốp không cầm được nước mắt
Hình ảnh những giọt nước mắt thấm đẫm đoạn trích => nỗi đau không thể diễn tả thành lời, chỉ có thể diễn tả bằng những giọt nước mắt
Qua số phận của hai nhân vật, tác giả biểu dương, ngợi ca khí phách anh hùng của nhân dân Nga Sô-lô-khốp cũng không ngần ngại nói lên cái giá rất đắt của chiến thắng, những đau khổ tột cùng của con người do chiến tranh gây nên-sức tố cáo chiến tranh phát xít mạnh mẽ của tác phẩm
2 Xô –cô- lốp nhận Va ni a làm con nuôi:
b) An-đrâyXô-cô-lốp gặp bé Va-ni-a
- Khi nhìn thấy Va-ni-a từ xa: “Thằng bé rách bươn xơ mướp cặp mắt thì
cứ như nhiều ngôi sao sáng sau trận mưa đêm” rồi “thích đến nỗi bắt đầu thấy nhớ nó”.=> Cái nhìn tự nhiên của một người rất yêu mến trẻ con
Trang 4- Và khi hiểu rõ tình trạng của Va-ni-a hiện tại, lòng thương xót dâng lên thành những giọt nước mắt nóng hổi Anh quyết định nhận Va-ni-a làm con vì “
không thể để mình với nó chìm nghỉm riêng rẻ được “
=> Trái tim giàu lòng nhân ái, nhạy cảm trước nỗi đau của con người
b) Niềm vui của hai cha con Xô –cô- lốp:
- Xô-cô-lốp tuyên bố anh là bố thì lập tức Va-ni-a chồm lên ôm hôn anh, ríu
rít líu lo vang cả buồng lái Còn Xô-cô-lốp “mắt mờ đi”, “hai bàn tay lẩy bẩy”
=>Sức mạnh của tình yêu thương đã sưởi ấm trái tim cô đơn, đem lại niềm vui sống và khát vọng sống mãnh liêt cho con người Đó cũng chính là sức sống bất diệt luôn tiềm ẩn trong tâm hồn, tình cảm của các thế hệ con người Nga mà tác giả muốn ngợi ca
c) Tinh thần trách nhiệm cao cả và nghị lực phi thường của Xô-cô-lốp
- Khó khăn của Xô-cô-lốp khi nhận bé Va-ri-a làm con trong cuộc sống thường nhật: việc nuôi dưỡng, chăm sóc , những rủi ro bất cứ lúc nào cũng có thể
xảy ra, đặc biệt là việc không thể làm “tổn thương trái tim bé bỏng của Va-ni-a”.
Bên cạnh đó là nỗi khổ tâm, dằn vặt của anh về những kí ức vết thương tâm hồn vẫn đau đớn
- Xô-cô-lốp không ngừng vươn lên trong ý thức nhưng nỗi đau, vết thương lòng không thể nào hàn gắn Đó chính là bi kịch sâu sắc trong số phận của Xô-cô-lốp Đó cũng là tính chân thật của số phận con người sau chiến tranh
3 Đoạn kết tác phẩm
- Tác giả bày tỏ nỗi băn khoăn lo lắng về tương lai của 2 nhân vật “Hai con người côi cút…phía trước?”Nhưng nghĩ đến tính cách con người Nga, nhà văn cũng thể hiện thái độ tin tưởng: “Thiết nghĩ…có thể đương đàu với thử thách”
=> Qua đó, nhà văn khẳng định sức mạnh tiềm ẩn và những cống hiến thầm lặng của một thế hệ Xô-cô- lốp nói riêng và nhân dân Nga nói chung cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc
- Kết thúc truyện là nỗi buồn thấm thía của nhà văn khi nghĩ đến cuộc sống
hiện tại của các nhân vật “những giọt nước mắt nóng bỏng…”, với những thân
phận côi cút, nhỏ nhoi, những mất mát, khổ đau không thể nguôi ngoai Nhưng cảm xúc không bi lụy Lời nhắn gửi của tác giả hàm nhiều ý nghĩa và hướng đến
Trang 5nhiều đối tượng : “ Cái chính ở đây là…đừng làm tổn thương trái tim em bé…”.
Đó là quan điểm sống nhân văn cao đẹp: sống vì người khác, kìm nén nỗi đau cũng
vì người khác, phải biết bảo vệ tâm hồn và tương lai trẻ thơ
4 Nghệ thuật đặc sắc của truyện
- Kiểu truyện lồng truyện: Có hai người kể chuyện (tác giả và nhân vật) => đảm bảo tính chân thực, tạo ra một phương thức miêu tả lịch sử mới: lịch sử trong mối quan hệ mật thiết với số phận cá nhân
- Sáng tạo nhiều tình huống nghệ thuật, nhiều chi tiết tình tiết để khám phá chiều sâu tính cách nhân vật
5 Chủ đề tư tưởng : Đoạn trích đã thể hiện chủ đề tác phẩm :
- Sự quan tâm đặc biệt của tác giả đối với số phận con người, những người lao động bình thường, số phận nhân dân lao động
- Bày tỏ sự cảm thương, chia sẻ với khó khăn, nỗi đau của con người ,đồng thời còn nói lên khát vọng thầm kín mà mãnh liệt và tin vào sức mạnh vươn lên làm chủ số phận của họ
- Ngợi ca vẻ đẹp của con người Nga: kiên cường, dũng cảm, nhân hậu , vị tha và làm sống dậy một thời đại bi hùng của nhân dân Liên Xô trong cuộc chiến tranh chống Phát xít bảo vệ tổ quốc và nhân phẩm con người
=> Xô-cô-lốp không chỉ là hiện thân cho vẻ đẹp tinh thần Nga mà còn là
biểu tượng cho con người thế kỉ XX.