Luật Hình sự một số nước trên thế giới

Pháp luật hình sự Liên bang Nga 1.Pháp luật hình sự Liên bang Nga bao gồm Bộ luật hình sự này và các luật mới ban hành xem xét trách nhiệm hình sự sẽ trở thành bộ phận của Bộ luật này.”

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU……….2 Chương I : Phân tích nguồn của Luật hình sự Liên bang Nga………3

1 Nguồn trực tiếp.

1.1.Bộ luật hình sự Liên bang Nga năm 1996.

1.2.Điều ước quốc tế.

2 Nguồn gián tiếp.

2.1.Hiến pháp Liên bang Nga năm 1993.

2.2 Các nguyên tắc được thừa nhận chung và các quy phạm pháp luật quốc tế.

Chương II : RÚT RA KINH NGHIỆM LẬP PHÁP HÌNH SỰ Ở NƯỚC TA HIỆN NAY………5 1.Thực trạng nguồn của Luật hình sự Việt Nam hiện hành

2 Rút ra kinh nghiệp lập pháp ở nước ta hiện nay từ Liên bang Nga

KẾT LUẬN………9 TÀI LIỆU THAM KHẢO………10

LỜI MỞ ĐẦU

Pháp luật hình sự nước ta giữ vai trò là công cụ hữu hiệu trong hoạt động đấu tranh phòng chống tội phạm Với vai trò đó, pháp luật hình sự luôn cần được tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện theo nhiều hướng khác nhau trong đó có việc nghiên cứu kinh nghiệm lập pháp của Liên bang Nga

Nguồn của Luật hình sự Việt Nam có nhiều ưu điểm bên cạnh đó cũng có những bất cập.Bộ luật Hình sự năm 1999 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2000, đến nay

đã bộc lộ nhiều bất cập, hạn chế do sự thay đổi nhanh chóng về mọi mặt của đất nước Một trong những bất cập được rút ra qua thực tiễn thi hành là bất cập về nguồn của luật hình sự

Bộ luật Hình sự (BLHS) của nước ta từ khi được ban hành đến nay đã liên tục phải sửa đổi, bổ sung, làm cho các quy định của BLHS không có tính ổn định cao

30 năm, 6 lần sửa đổi, bổ sung.Trong khoảng thời gian gần 30 năm kể từ khi

BLHS đầu tiên của Nhà nước ta ra đời (1985), BLHS đã trải qua 6 lần sửa đổi, bổ sung vào các năm 1989, 1991, 1992, 1997, 1999 và 2009 Điều này gây khó khăn trong quá trình áp dụng các quy định của BLHS vào thực tiễn Hơn nữa, mặc dù sửa đổi, bổ sung nhiều lần như vậy nhưng nhìn chung BLHS vẫn chưa theo kịp với yêu cầu thực tiễn Một trong những nguyên nhân là do BLHS quy định tất cả các tội phạm thuộc nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có lĩnh vực tương đối

ổn định song có lĩnh vực lại có tính biến động cao như các lĩnh vực kinh tế, khoa học công nghệ… Khi một lĩnh vực nào đấy có sự thay đổi thì đặt ra yêu cầu phải sửa đổi, bổ sung BLHS, nếu không sẽ nảy sinh bất cập Từ đó tạo ra một áp lực không nhỏ về quy trình sửa đổi, bổ sung các quy định của BLHS với ý nghĩa là một trong những Bộ luật quan trọng mang tính rường cột trong hệ thống pháp luật nước

ta Bởi thế, việc nghiên cứu cách lập pháp của Liên bang Nga cụ thể là nguồn của Luật hình sự Liên bang Nga để từ đó có thể khắc phục các nhược điểm còn tồn tại

PHÂN TÍCH NGUỒN CỦA LUẬT HÌNH SỰ LIÊN BANG NGA

RÚT RA KINH NGHIỆM LẬP PHÁP HÌNH SỰ Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

I PHÂN TÍCH NGUỒN CỦA LUẬT HÌNH SỰ LIÊN BANG NGA

1 Nguồn trực tiếp

1.1.Bộ luật hình sự Liên bang Nga

Theo Khoản 1 - Điều 1 Bộ luật hình sự Liên bang Nga quy định :

“Điều 1 Pháp luật hình sự Liên bang Nga

1.Pháp luật hình sự Liên bang Nga bao gồm Bộ luật hình sự này và các luật mới ban hành xem xét trách nhiệm hình sự sẽ trở thành bộ phận của Bộ luật này.”

Theo như Điều 1 nêu trên thì nguồn của pháp luật hình sự Liên bang Nga là

“Bộ luật hình sự Liên bang Nga năm 1996” bất kỳ luật nào quy định về trách nhiệm hình sự phải được ghi nhận vào Bộ luật hình sự

Từ quy định trên có thể thấy về mặt pháp lý Bộ luật hình sự Liên bang Nga chính là nguồn duy nhất của pháp luật hình sự Liên bang Nga

Bộ luật hình sự được Đuma quốc gia (Hạ nghị viện) của Quốc hội Liên bang Nga thông qua ngày 24/5/1996 được Hội đồng Liên bang (Thượng nghị viện) của Quốc hội Liên bang Nga phê chuẩn ngày 5/6/1996 và được Tổng thống Liên Bang Nga Elttsin ký Luật của Liên bang số 64 ngày 13/4/1996 “Về việc thi hành Bộ luật hình sự của Liên Bang Nga” và có hiệu lực từ 1/1/1997

Kết cấu Bộ luật hình sự của Liên bang Nga năm 1996 bao gồm:

PHẦN CHUNG PHẦN RIÊNG

Mục I: Luật hình sự Mục VII: Các tội xâm phạm nhân thân

Mục II: Tội phạm Mục VIII: Tội phạm trong lĩnh vực kinh

tế

Mục III: Hình phạt Mục IX: Các tội xâm phạm trật tự công

cộng và an toàn công cộng

Mục IV: Miễn TNHS và miễn chấp

hành HP

Mục X: Các tội chống chính quyền nhà nước

Mục V: TNHS đối với người chưa thành

niên

Mục XI: Các tội vi phạm nghĩa vụ quân sự

Mục VI: Các biện pháp luật hình sự

khác

Mục XII: Các tội phá hoại hòa bình và

an ninh của loài người

1.2.Điều ước quốc tế

Trong một số trường hợp, các điều ước quốc tế có thể được coi là nguồn trực tiếp của pháp luật Liên bang Nga đối với vấn đề về trách nhiệm hình sự của người được hưởng quyền miễn trừ theo các điều ước quốc tế và các hiệp ước mà Liên bang Nga là thành viên

Điều này phù hợp với nguyên tắc ưu tiên áp dụng pháp luật quốc tế so với pháp luật quốc gia được ghi nhận tại:

Khoản 4 - Điều 15 Hiến pháp Liên bang Nga: “Các nguyên tắc và quy phạm

đã được thừa nhận rộng rãi của pháp luật quốc tế và các điều ước quốc tế của Liên bang Nga là một phần cấu thành của hệ thống pháp luật Liên bang Nếu điều ước

2.1.Hiến pháp Liên bang Nga

Theo Khoản 2 - Điều 2 Bộ luật hình sự Liên bang Nga quy định :

“Điều 1 Pháp luật hình sự Liên bang Nga

1 …

2.Bộ luật hình sự này được xây dựng trên cơ sở Hiến pháp Liên bang Nga và những nguyên tắc được thừa nhận, những quy phạm pháp luật quốc tế.”

Theo quy định trên thì Hiến pháp Liên bang Nga cũng có ý quan trọng về mặt pháp lý hình sự bởi Hiến pháp Liên bang Nga có hiệu lực pháp lý cao nhất, được áp dụng trực tiếp trên toàn thể lãnh thổ Liên bang Nga, các đạo luật và những văn bản pháp luật khác được áp dụng ở Liên bang Nga không được mâu thuẫn với Hiến pháp Liên bang (theo Khoản 1 - Điều 15 Hiến pháp Liên bang Nga) và tất nhiên trong đó có cả Bộ luật hình sự Liên bang Nga

Nội dung trong Bộ luật hình sự Liên bang Nga được xây dưng dựa vào cơ sở các quy định trong Hiến pháp Liên bang Nga không được trái, mâu thuẫn với Hiến pháp

Do vậy Hiến pháp Liên bang Nga cũng là một trong những nguồn của Bộ luật hình sự Liên bang Nga

2.2.Các nguyên tắc được thừa nhận chung và các quy phạm pháp luật quốc tế

Các Điều ước quốc tế của Liên bang Nga cũng được xem như là nguồn của pháp luật hình sự trong trường hợp các điều ước này được phê chuẩn dưới dạng luật Liên bang (theo Điều 14 Luật Liên bang Nga về “Các điều ước quốc tế của Liên bang Nga” ngày 15-07-1995) và được ghi nhận vào pháp luật quốc gia, hay nói cách khác được ghi nhận trong Bộ luật hình sự (Khoản 2 - Điều 1 Bộ luật hình

sự Nga cụ thể là “Bộ luật hình sự này được xây dựng trên cơ sở Hiến pháp Liên bang Nga và những nguyên tắc được thừa nhận, những quy phạm pháp luật quốc tế.”)

II RÚT RA KINH NGHIỆM LẬP PHÁP HÌNH SỰ Ở NƯỚC TA HIỆN NAY 1.Thực trạng nguồn của Luật hình sự Việt Nam hiện hành

Sự phát triển nguồn văn bản của Luật hình sự Việt Nam hiện hành chịu sự chi phối mạnh mẽ từ các quy định mang tính nguyên tắc của Bộ luật hình sự (BLHS) Khoản 1 - Điều 2 BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định: “Chỉ người nào phạm một tội đã được quy định trong Bộ luật Hình sự mới phải chịu trách nhiệm hình sự” Khoản 1 Điều 8 BLHS quy định: “Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong BLHS…” Từ quy định của hai điều luật này cho thấy BLHS là nguồn duy nhất của Luật hình sự Việt Nam Nếu coi BLHS là nguồn duy nhất của luật hình sự thì cũng có nghĩa là loại bỏ các văn bản hướng dẫn thi hành Bộ luật ra khỏi phạm vi nguồn văn bản của luật hình sự Điều này là không hợp lý bởi Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật coi các Thông tư liên tịch và Nghị quyết của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao (TANDTC), trong đó

có các Thông tư liên tịch và Nghị quyết của Hội đồng thẩm phán TANDTC hướng dẫn thi hành BLHS, là văn bản quy phạm pháp luật và không thể xếp các văn bản quy phạm này vào một ngành luật nào khác ngoài luật hình sự

Thực tiễn xây dựng pháp luật hình sự Việt Nam cho thấy các quy phạm pháp luật hình sự được thiết kế theo mô hình hình tháp với phần đỉnh tháp là quy phạm phần chung, phần giữa tháp là quy phạm quy định tội phạm cụ thể và phần đáy tháp

là các quy phạm hướng dẫn thi hành Nghiên cứu tổng thể về thực trạng nguồn văn bản của Luật hình sự Việt Nam hiện hành, có thể rút ra một số nhận xét dưới đây:

Một là, nguồn văn bản của luật hình sự Việt Nam được xây dựng theo hướng

hiện đại Tính hiện đại của nguồn văn bản của Luật hình sự Việt Nam thể hiện qua:

1 Kỹ thuật pháp điển hóa ở trình độ cao của BLHS;

2 Tính chuẩn mực của các quy phạm quy định những nguyên tắc nền tảng của luật hình sự hiện đại như nguyên tắc hành vi, nguyên tắc tính có lỗi, nguyên tắc cá thể hóa trách nhiệm hình sự và hình phạt, nguyên tắc nhân đạo, v.v…;

3 Sự phân chia hợp lý các nhóm tội phạm theo khách thể loại, tạo điều kiện cho việc thiết kế bộ máy đấu tranh tương ứng

Ba là, bên cạnh những ưu điểm nêu trên, nguồn văn bản của Luật hình sự Việt

Nam có những nhược điểm chưa được khắc phục là:

1 Tính thiếu cụ thể và rõ ràng trong quy định của BLHS và một số văn bản hướng dẫn thi hành;

2 Sự thiếu đồng bộ giữa các văn bản quy phạm pháp luật hình sự

2 Rút ra kinh nghiệp lập pháp ở nước ta hiện nay từ Liên bang Nga

Từ việc nghiên cứu nguồn của Luật hình sự Liên bang Nga, chúng ta có thể rút ra được những kinh nghiệm lập pháp hình sự ở nước ta hiện nay như sau:

Thứ nhất, Nhà nước ta nên mở rộng nguồn quy định tội phạm và hình phạt đối

với các văn bản luật ngoài BLHS Việc dồn ép tất cả những hành vi nguy hiểm cho

xã hội, đáng bị trừng phạt bằng biện pháp hình sự vào một danh mục và đưa danh mục này vào BLHS sẽ tạo ra tình trạng quá tải cho Bộ luật này Thay vì chỉ quy định những tội phạm ổn định, mang tính điển hình, BLHS phải quy định cả những hành vi bị cấm của các văn bản luật khác Kinh nghiệm lập pháp ở Liên bang Nga cũng như Việt Nam cho thấy kết quả của việc làm này thường là tiêu cực, mang lại nhiều bất lợi hơn những ưu điểm mà nó tạo ra Hoạt động xây dựng pháp luật hình

sự, về thực chất, bị chi phối bởi hai yếu tố cơ bản: chính sách chính trị của Đảng cầm quyền và kỹ thuật chuyển tải chính sách đó thành nội dung của luật Việc quy định tội phạm và hình phạt trong một hay nhiều văn bản luật, xét đến cùng, cũng chỉ thuộc vấn đề kỹ thuật Nhà lập pháp nên lựa chọn phương pháp giải quyết vấn

đề kỹ thuật hợp lý để giảm thiểu những vướng mắc không cần thiết khi luật đi vào cuộc sống

Thứ hai, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền cần tăng cường ban hành các

văn bản hướng dẫn thi hành Bộ luật hình sự và nâng cao chất lượng của các văn bản đó Những khoảng trống pháp lý do tình trạng “thiếu luật” luôn là mối nguy cơ

đe dọa sự phát triển bình thường của các quan hệ kinh tế - xã hội ở nước ta

Thứ ba, Nhà nước nên có cơ chế giải tỏa các nguồn văn bản “phi chính thức”

hiện nay, đồng thời bổ sung các nguồn văn bản khác của luật hình sự Sự phát sinh các nguồn “phi chính thức” bắt nguồn từ vai trò của Tòa án trong quá trình áp dụng luật Để đưa các quy phạm pháp luật khái quát và trừu tượng vào các tình huống cụ thể trong cuộc sống, hoạt động áp dụng pháp luật không thể máy móc, dập khuôn

mà luôn đòi hỏi tính sáng tạo Ở nước ta, do ảnh hưởng của trường phái luật Xô Viết, trong một thời gian dài, án lệ đã không được thừa nhận mặc dù vẫn tồn tại trong thực tế dưới dạng các bản tổng kết nghiệp vụ với hình thức công văn đã nêu trên Trong thời gian tới, các nguồn văn bản “phi chính thức” có lẽ sẽ ngày càng

thu hẹp bởi án lệ đã chính thức được coi là nguồn của pháp luật, song con đường để

án lệ là nguồn thực sự của luật hình sự Việt Nam vẫn còn dài ở phía trước Để chấm dứt hẳn tình trạng nguồn văn bản “phi chính thức”, các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cần làm rõ giá trị pháp lý của nguồn án lệ và phương thức áp dụng án

lệ trong việc giải quyết các vụ án hình sự cụ thể

Thứ tư, cần xây dựng văn bản pháp luật quy định về giải thích pháp luật dưới

hình thức luật hoặc nghị định Trong văn bản này cần xác định nguyên tắc giải thích pháp luật, phân định rõ thẩm quyền của các cơ quan nhà nước trong việc giải thích pháp luật, trình tự, thủ tục giải thích pháp luật, hình thức văn bản giải thích và giá trị pháp lí của chúng…

Thứ năm, Việt Nam cần học tập Nga trong việc quy định rõ giải thích pháp

luật chỉ áp dụng cho những điều kiện do luật được giải thích quy định, chứ không

áp dụng cho các văn bản khác Trong thực tế ở Việt Nam,việc giải thích điều khoản của văn bản pháp luật lại được sử dụng cho những trường hợp khác, trong các hoàn cảnh khác, thậm chí khi áp dụng văn bản pháp luật khác

Ngoài ra, về việc bổ sung các nguồn văn bản mới cho Luật hình sự Việt Nam, cần tham khảo thêm từ nguồn của Bộ luật Hình sự Liên bang Nga như là nguồn từ các nguyên tắc được thừa nhận chung và các quy phạm pháp luật quốc tế mà Việt Nam tham gia kí kết là thành viên

Việc nghiên cứu kinh nghiệm của Liên bang Nga cũng như của cha ông chắc chắn sẽ là điều cần thiết để thúc đẩy sự phát triển của loại nguồn này nói riêng và của cả hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam nói chung

KẾT LUẬN

Việc nghiên cứu nguồn của luật hình sự Liên bang Nga có ý nghĩa xã hội, pháp lý quan trọng ở chỗ việc nghiên cứu đó sẽ giúp cho chúng ta hiểu rõ được: Hệ thống nguồn của luật hình sự trong Nhà nước đó như thế nào - chỉ có Bộ luật hình

sự với tính chất là nguồn duy nhất hay cả đạo luật khác và các pháp lệnh của cơ quan lập pháp, cũng như các văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan hành pháp

và cơ quan tư pháp (Tòa án) mà trong đó có chứa các quy phạm pháp luật hình sự Những căn cứ pháp lý hình sự của cuộc đấu tranh phòng và chống tội phạm - cơ sở của trách nhiệm hình sự, các hình phạt và các chế định pháp lý hình sự khác được quy định trong văn bản quy phạm pháp luật cụ thể nào của Nhà nước

Việc nghiên cứu nguồn của pháp luật hình sự trên thế giới trong có cả nguồn Luật hình sự Liên bang Nga còn có ý nghĩa thời sự cả về mặt lý luận và thực tiễn Tùy mỗi quốc gia mà có một hệ thống pháp luật riêng được xây dựng phù hợp với truyền thống dân tộc, điều kiện kinh tế, xã hội của mỗi quốc gia đó và xu thế phát triển chung của thế giới, nhưng nó vẫn thuộc một trong bốn hệ thống pháp luật: Hệ thống pháp luật Châu Âu lục địa, hệ thống pháp luật Anh-Mỹ, hệ thống pháp luật

Xã hội chủ nghĩa và hệ thống pháp luật tôn giáo Pháp luật Việt Nam thuộc hệ thống pháp luật Xã hội chủ nghĩa nên nó có đặc điểm chung của hệ thống pháp luật này.Điển hình đại diện tiêu biểu cho hệ thống pháp luật Xã hội chủ nghĩa là Liên bang Nga (trước đây là Liên Xô) Hệ thống pháp luật Xã hội chủ nghĩa thể hiện rõ nét nhất trong ngôn ngữ và cấu trúc của Bộ luật hình sự Liên bang Nga Pháp luật

Xã hội chủ nghĩa có nguồn gốc từ luật Châu Âu lục địa và là pháp luật thành văn Với những tiền đề được xác lập bởi truyền thống, nguồn văn bản đã và sẽ là loại nguồn chủ đạo của luật hình sự Việt Nam Việc nghiên cứu kinh nghiệm của Liên bang Nga cũng như của cha ông chắc chắn sẽ là điều cần thiết để thúc đẩy sự phát triển của loại nguồn này nói riêng, của cả hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam nói chung

TÀI LIỆU THAM KHẢO 1.Bộ Luật hình sự Liên bang Nga năm 1996.

2.Hiến Pháp Liên bang Nga năm 1993.

3 Tạp chí Khoa học ĐHQGHN, Luật học 28 (2012) : Nguồn văn bản của Luật Hình sự Việt Nam-Nguyễn Tuấn Anh.

4.Tạp chí Luật học số 7/2011: Nguồn của pháp luật hình sự.Những yêu cầu đặt

ra cho pháp luật Việt Nam – GS.TS Nguyễn Ngọc Hà.