Su dung CNTT trong Dayhoc

Nội dung trình bày• Đặt vấn đề • Giới thiệu sơ lược các phần mềm Cabri • Tiếp cận CNTT-TT theo quan điểm công cụ • Môi trường tích hợp CNTT-TT và HĐ hóa người học... Nội dung trình bày•

Sử dụng Công nghệ thông tin - Truyền thông trong dạy học theo quan điểm didactic: một số khái

niệm cơ bản

TS Nguyễn Chí Thành Khoa Sư phạm, ĐHQG Hà nội

Nội dung trình bày

• Đặt vấn đề

• Giới thiệu sơ lược các phần mềm Cabri

• Tiếp cận CNTT-TT theo quan điểm công cụ

• Môi trường tích hợp CNTT-TT và HĐ hóa người học

Đặt vấn đề

• Các dụng cụ luôn đóng một vai trò quan trọng

trong sự phát triển của xã hội

• Sự phát triển của Toán học luôn luôn phụ thuộc vào sự tồn tại của các dụng cụ mang tính vật

chất hoặc tính biểu tượng để thực hiện các phép toán

• Việc sử dụng các dụng cụ sẽ tạo ra các hành

động máy móc và sự hình thành các thói quen nhất định để sử dụng chúng Sự điều khiển và kiểm soát các hành động máy móc này là vấn đề

Sử dụng CNTT-TT trong dạy học tại Việt nam ?

Sử dụng CNTT-TT trong dạy học

Toán phổ thông

• Báo cáo giới hạn trong sử dụng máy tính bỏ túi và phần mềm dạy học Toán

Phương tiện (artefact) là gì ? Chủ thể

Công cụ = một sự hình thành mang tính tâm lí qua các HĐ

Các dạng thức cá nhân và xã hội

Rabardel: một phương tiện (vật

chất hoặc phi vật chất) cho

tương ứng với một (hoặc nhiều)

“công cụ” mang tính chủ thể

- Phương tiện vật chất (êke, thước kẻ, MTBT,

MTĐT, các phần mềm, sơ đồ, bản đồ ) hoặc

-“Không” mang tính vật chất (như ngôn ngữ)

được dùng như phương tiện hành động

Cách tiếp cận theo quan điểm công cụ

Nội dung trình bày

• Đặt vấn đề

• Giới thiệu phần mềm Cabri

• Tiếp cận CNTT-TT theo quan điểm công cụ

• Môi trường tích hợp CNTT-TT và HĐ hóa người học

Giới thiệu các phần mềm Cabri

• Tác giả : GS Laborde J-M, giám đốc nghiên cứu của

TTNCKH Quốc gia tại Grenoble, cùng các cộng tác F Bellemain (Cabri II Plus), E Bainville (Cabri 3D) v.v.

• Cabri : Cahier de Brouillon Interactif – Informatique

(Vở nháp tương tác- Tin học)

•Tham khảo trang Web: http://www.cabri.com

• Cabri cho phép :

- Tạo các đối tượng hình học: điểm, tia, tam giác, đường tròn v.v.

- Dựng các yếu tố : điểm, đường thẳng song song v.v.

- Thay đổi thuộc tính đồ hoạ của đối tượng; Tạo các hình thật

Giới thiệu Cabri

• Đã được Việt hóa

Giới thiệu Cabri

Macro dựng hình

• Đường tròn ngoại tiếp tam giác

1 - Dựng đường tròn ngoại tiếp tam giác

2 - Tạo Macro : chọn đối tượng đầu; đối tượng cuối; hợp thức Macro ; Lưu Macro

3 - Sử dụng Macro

Vẽ đồ thị hàm số

• Hàm số f(x) = 2x2 – x - 1

• Cách 1 :

- Hiện trục toạ độ;

- Chọn một điểm M trên trục hoành;

- Hiện toạ độ (x, 0) của điểm M;

Vẽ đồ thị hàm số

• Cách 2:

- Tạo « biểu thức » trong vùng làm việc;

- « Áp dụng biểu thức » cho trục Oy

2 đặc điểm quan trọng

• Hình được cập nhật tức thì khi thao tác trực

tiếp lên đối tượng (déplacement – dragging) ;

- Bảo toàn hình theo các tính chất hình học ;

- Không bảo toàn hình dựng « ước đoán »;

Ví dụ

• Các vi thế giới : Ví dụ

Nội dung trình bày

• Đặt vấn đề

• Giới thiệu phần mềm Cabri

• Tiếp cận CNTT-TT theo quan điểm công cụ

• Môi trường tích hợp CNTT-TT và HĐ hóa người học

C ách tiếp cận theo quan điểm công cụ

phương tiện kĩ thuật (artefact) và bởi các dạng thức sử dụng là kết quả của sự xây dựng của chủ thể trong

Chủ thể hóa dụng cụ

• Chủ thể hóa dụng cụ là quá trình trong đó các ràng buộc và các

tiềm năng của dụng cụ áp đặt lên các hoạt động của chủ thể với dụng cụ này CTHDC phát triển nhờ sự hình thành và vận động của các dạng thức để thực hiện các nhiệm vụ

C ách tiếp cận theo quan điểm công cụ

các hoạt động HT sử dụng dụng cụ

Ví dụ

• Các ràng buộc + các tiềm năng của dụng cụ

- Quá trình cá nhân hóa và biến đổi dụng cụ

Cá thể hóa dụng cụ

C ách tiếp cận theo quan điểm công cụ các hoạt động HT sử dụng dụng cụ

- Cá thể hóa dụng cụ được nhìn nhận như việc có thể làm phong phú thêm một dụng cụ,

do đó đóng góp vào sự phát triển các công cụ

Ví dụ Cabri

Từ một dụng cụ đến nhiều công cụ

Dụng cụ Chủ thể Chủ thể hóa dụng cụ

Một vài nhận xét

Một đối tượng kĩ thuật không trở thành một công cụ ngay lập tức thậm chí ngay cả khi người tìm cách coi nó như thế Trước tiên nó chỉ là một đối tượng, hay là một dụng cụ (artefact) […] Chỉ trong sự tiến hoá của mối quan hệ của chúng ta với đối

tượng mà công cụ sẽ được hình thành trong một quá trình phát sinh công cụ phức tạp […] Các hoạt động với công cụ sẽ ảnh hưởng đồng thời lên các kiểu tiếp cận tri thức và các tri thức

được xây dựng bởi chính nó […] Một cách tất yếu, điều đó dẫn đến quan hệ biện chứng giữa sự phát sinh công cụ và việc học môn Toán (Lagrange, Artigue 1998)

• Giả thuyết: trong một số trường hợp các

kiến thức Toán được xây dựng đồng thời với quá trình phát sinh công cụ của chủ thể

• Các tình huống và môi trường được tổ chức xung

quanh một dụng cụ sẽ yêu cầu HS phải sử dụng các

kĩ thuật, chiến lược liên quan đến công cụ và do đó có thể góp phần vào sự tiến triển của các kiến thức

(Laborde 2003)

Sử dụng CNTT-TT trong dạy học

Ví dụ các phần mềm Cabri

Nội dung trình bày

• Đặt vấn đề

• Giới thiệu phần mềm Cabri

• Tiếp cận CNTT-TT theo quan điểm công cụ

• Môi trường tích hợp CNTT-TT và HĐ hóa người học

Sử dụng CNTT-TT trong dạy học

Ví dụ các phần mềm Cabri

Sử dụng CNTT-TT trong dạy

học

• Theo Nguyễn Bá Kim (2006), một trong các ý đồ sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông như công cụ dạy học (DH) là

« tạo ra MT học tập tương tác để người

học hoạt động và thích nghi với MT Việc

DH diễn ra trong quá trình hoạt động và

thích nghi đó »

Môi trường Dạy học

• Môi trường « truyền thống »: bảng, giấy bút, vở

• Môi trường có tích hợp CNTT – TT: bảng thông minh, phần mềm dạy học, máy tính

bỏ túi, MTDT

• Vai trò thầy giáo: xây dựng tình huống, ủy thác, tổ chức điều khiển, thể chế hóa

Cơ sở tâm lí học (Piaget)

• Sự phát triển của con người là quá trình thích ứng tích cực với những yêu cầu thường xuyên đổi mới của MT thông qua hai cơ chế đồng hóa (không tạo ra cấu trúc mới) và điều ứng (tạo ra

cấu trúc mới)

• Học tập được coi là quá trình tạo ra các năng

lực thích ứng tích cực của cá nhân với môi

trường

• Chủ thể học bằng cách thích nghi (đồng hóa và

Môi trường trong hệ thống dạy học tối

thiểu

Dự đoán

Phản hồi Thông tin

Hành động HS

Giáo viên

Môi trường

• Chính bằng cách hành động trên môi trường,

bằng các giải thích của cá nhân đối với các phản hồi tạo ra từ môi trường, bằng việc lặp lại các

phép thử cho lời giải của mình mà học sinh xây dựng các thích ứng trong kiến thức của mình đối với tình huống gây cho học sinh một vấn đề nào

đó Các thích ứng này chính là nguồn gốc của

các kiến thức mới (Margolinas 1993)

Môi trường trong Cabri

Sử dụng Cabri trong dạy học

Giả thuyết HT 1 : Học sinh học tập bằng cách tự thích nghi (adaptation: đồng hóa - điều tiết; assimilation-accomodation) với một môi trường sinh ra các mâu thuẫn, khó khăn và mất cân bằng

Giả thuyết HT 2 : Một môi trường không có dụng ý didactic là không thể đủ

để chủ thể tạo được tất cả các kiến thức mà GV mong

muốn họ lĩnh hội được

Quan điểm chủ đạo « hoạt động trong

h ọc tập »

• Cần đặt học sinh vào vị trí trung tâm của hoạt

động dạy học, phải xuất phát từ lợi ích của học sinh và những điều họ quan tâm (Dewey,

Parkhust, Freinner)

Lí thuyết coi « học sinh là trung tâm » chịu sự chi phối của ý thức hệ tự sản, của sức mạnh chủ nghĩa cá nhân,

đã đi sâu vào việc tuyệt đối hoá hứng thú, nhu cầu, hành

vi biệt lập của cá nhân (Phan Trọng Luận 1995)

• Phương pháp dạy học cần hướng vào việc tổ

chức cho người học tập trong hoạt động và

bằng hoạt động tự giác, tích cực, chủ động và

sáng tạo Định hướng này có thể gọi tắt là học tập trong hoạt động và bằng hoạt động, hay gọn hơn: hoạt động hóa người học (Nguyễn Bá Kim 2006)

Ví dụ sử dụng Cabri trong dạy học: tính chất

vi thế giới

Chỉ dùng các công cụ: điểm, đường thẳng, đoạn

thẳng, đường tròn, đường thẳng vuông góc để

Phần mềm Cabri mới chỉ là « phần

cứng », cần xây dựng « phần mềm »

của nó: xây dựng các tình huống dạy

học

Một tình huống

Cho hình thang vuông ABCD tại A và D; AD = 4; AB =

6; DC = 2 M là điểm chuyển động trên cạnh AD N

thuộc cạnh BC sao cho MN // AB P là hình chiếu

vuông góc của N xuống cạnh AB Đặt AM = x Nghiên

cứu diện tích AMNP và CMB;

b) Tính diện tích f(x) của hình chữ nhật AMNP theo x;

c) Dự đoán chiều biến thiên của f(x) Từ đó suy ra khi nào thi

diện tích này là lớn nhất;

d) Tính diện tích g(x) của tam giác CMB;

e) Khi nào tam giác này là tam giác vuông tại M;

f) Vẽ đồ thị của hai hàm số;

g) Khi nào g(x) = f(x); g(x) > f(x) ;

h) Kiểm tra bằng công cụ lí thuyết Kết luận

Tình huống dạy học

Một số vấn đề nghiên cứu

• Phân tích nội dung CT, SGK ?

• Xây dựng tình huống dạy học : hai ví dụ ?

• Phân biệt hình hình học và hình vẽ : trực giác và tri thức ?

• Vai trò của môi trường ?

• …

Xin cám ơn sự chú ý lắng nghe

của quý vị