thực hành về 1 số phép tu từ cú pháp

*TÁC DỤNG: Biểu hiện nỗi nhớ da diết của người ra đi đối với cảnh sinh hoạt và cảnh vật thiên nhiên ở Việt Bắc... 2/151: So sánh hiện tượng lặp cú pháp trong những câu văn xuôi , những c

Giáo viên soạn giảng: Nguyễn Văn Trình

I Phép lặp cú pháp : 1/150

a Đọc SGK:

“Sự thật là từ mùa thu năm 1940, nước ta

đã thành thuộc địa của Nhật lập nên chế

độ Dân chủ Cộng hịa”.

(Hồ Chí Minh,Tuyên ngơn Độc lập)

và trả lời câu hỏi :

Những câu có lặp kết cấu cú pháp là:

- “sự thật là dân ta đã chứ không phải”

TP phụ CN VN1 Từ Ngữphủ định+VN2

-”Dân ta lại đánh đổ chế độ quân chủ mà”

CN VN Bổ ngữ TrNgữ chỉ MĐ

 Tác dụng : Tạo cho lời tuyên ngôn âm hưởng đanh thép hùng hồn, thích hợp với việc khẳng định nền độc lập của Việt Nam, đồng thời khẳng định thắng lợi của Cách mạng tháng Tám là đánh đổ chế độ thực dân và chế độ phong kiến

b Đọc bài tập SGK :

- Đoạn thơ đã lặp cú pháp

+Kết cấu : C- V ( câu khẳng định) “Trời xanh đây là của chúng ta Núi rừng đây là của chúng ta”

CN VN

*Lặp từ ngữ :

Những ngả đường bát ngát Những dịng sơng đỏ nặng phù sa

Định ngữ Danh Từ Định ngữ

* Tác dụng : Khẳng định mạnh mẽ chủ quyền của chúng ta và bộc lộ cảm xúc sung sướng , tự hào ,

sảng khoái đối với thiên nhiên , đất nước khi giành được quyền làm chủ đất nước

c Đọc bài tập trong SGK:

“Nhớ sao lớp học i tờ.

Đồng khuya đuốc sáng những giờ liên hoan

Nhớ sao ngày tháng cơ quan Gian nan đời vẫn ca vang núi đèo Nhớ sao tiếng mõ rừng chiều Chày đêm nện cối đều đều suối xa…”

- Tố Hữu – Việt Bắc.

*Đoạn thơ vừ lặp từ ngữ vừa lặp cú pháp :

+ 3 cặp lục bát lặp các từ “ Nhớ sao”

+Lặp kết cấu cú pháp của các kiểu câu cảm thán :

- Nhớ sao lớp học i tờ

- Nhớ sao ngày tháng cơ quan

- Nhớ sao tiếng mõ rừng chiều

*TÁC DỤNG:

Biểu hiện nỗi nhớ da diết của người ra đi đối với cảnh sinh hoạt và cảnh vật thiên nhiên ở Việt Bắc

2/151: So sánh hiện tượng lặp cú pháp trong những câu văn xuôi , những câu thơ ở bài tập 1 với kết cấu của những thể loại sau:

chẽ về số lượng tiếng, về kết cấu ngữ pháp của từng vế : Mua/bán

b Câu đối :

“Cụ già ăn củ ấu non

Chú bé trèo cây đại lớn”.

đối ứng từng tiếng trong hai vế

từ đồng nghĩa, trái nghĩa tương ứng

c Thơ Đường luật:

“Ta dại, ta tìm nơi vắng vẻ,

Người khôn, người đến chốn lao xao”

Nhàn).

-Phép lặp ở thơ Đường cũng đòi hỏi

ở mức chặt chẽ cao:

+ Kết cấu ngữ pháp giống nhau

+ Số lượng tiếng bằng nhau

+ Các tiếng đối nhau về từ loạivà nghĩa “ ta >< người ;dại>< khôn; vắng vẻ>< lao xao”

II: Phép liệt kê.

Hiệu quả của phép lặp cú pháp phối hợp với phép liệt kê

a/152 :Đọc SGK

*Kết cấu : Hoàn cảnh + “thì” + giải pháp

định sự đối đãi chu đáo , đầy nghĩa tình của Trần Quốc Tuấn đối với tướng sĩ trong mọi hoàn cảnh khó khăn

b.152 : Đọc SGK.

Phép lặp cú pháp kết hợp với phép liệt

kê trong đoạn văn cĩ:

* Kết cấu: C- V phối hợp với phép liệt kê : Hàng loạt câu kể tội ác của giặc Pháp

“ Chúng chúng ”

thực dân Pháp , chỉ mặt tên kẻ thù của dân tộc

III: Phép chêm xen.

1.Bài tập 1/152:

a Thị Nở xích lại Đặt bàn tay lên ngực hắn

(thị suy nghĩ đến bây giờ mới xong), thị hỏi hắn :

- Vừa thổ hả ? (Nam Cao, Chí Phèo)

* Phần trong ngoặc đơn là phần chêm xen.

*Tác dụng : Bổ sung thơng tin , thể hiện

nhận xét của người viết về đầu ĩc kém

b Chí Phèo hình như đã trông trước thấy

* Phần chêm xen nằm ở cuối câu,được tách ra bằng dấu phẩy trước đĩ

*Tác dụng : Bổ sung thơng tin, thể hiện sự đánh giá của người viết đối với sự việc được nĩi trước đĩ (Sự

cơ độc thật đáng sợ).

C “Có ai ngờ” và “thương quá đi thôi” là phần chêm xen, nằm ở cuối câu, được tách ra bằng dấu ngoặc đơn.

*Tác dụng: Thông tin về thái độ ngạc nhiên và tình cảm thương mến của người viết đối với đối tượng

đại biểu cho toàn thể dân tộc VN” ->

Phần chêm xen nằm ở giữa câu, tách ra bằng dấu phẩy

*Tác dụng: Bổ sung thêm thông tin về chủ thể của người nói – Chúng tôi- chính

Tĩm lại : Vị trí, vai trị, tác dụng của phép chêm xen là :

*Vị trí: Nằm ở giữa hoặc cuối câu.

*Vai trò: Bình diện nghĩa tình thái của câu thể hiện sự nhìn nhận đánh giá của người nói, người viết đối với sự việc, hiện tượng mà các thành phần khác biểu hiện.

*Dấu câu tách biệt: Dấu () hoặc dấu phẩy.

*Tác dụng: Giải thích, ghi chú cho từ ngữ đi trước, bổ sung thêm sắc thái về sắc thái tình cảm, cảm xúc của người viết

Củng cố :

* Làm bài tập:

Đọc 4 câu thơ sau :

Cơ gái như chùm hoa lặng lẽ Nhờ hương thơm nĩi hộ tình yêu (Anh vơ tình anh chẳng biết điều Tơi đã đến với anh rồi đấy )

Xác định phép tu từ được sử dụng trong 4 câu thơ trên và tác dụng của nĩ?

 Trả lời:

+ Phép tu từ: phép chêm xen, phần đặt trong ngoặc đơn

+ Tác dụng thể hiện một cách kín đáo

tế nhị lời nói thầm kín của cô gái đối với chàng trai “hương thơm, chùm hoa” là cách bộc lộ tình yêu của cô gái

Dặn dò: