Phan3 Chuong5

Sách đã dẫn lứa tuổi, đoàn cán bộ đã tham mưu cho Ủy ban nhân dân cách mạng tỉnh các vấn đề lớn cần đưọc làm ngay, đó là: Trong lực lượng nhân dân sơ tán trở về có khá đông học sinh K8 m

PHẦN THỨ III:

GIÁO DỤC QUẢNG TRỊ THỜI KỲ 1972 - 2000

CHƯƠNG V:

GIẢI PHÓNG QUẢNG TRỊ - HAI HỆ THỐNG GIÁO

DỤC

Tiếng súng lệnh giải phóng Quảng Trị được phát

đi vào lúc 11 giờ 30 phút ngày 30/3/1972 Đây là thời khắc lịch sử vĩ đại của cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước trên quê hương Quảng Trị

Sau 1 tháng chiến đấu ngoan cường, dũng cảm, các sư đoàn chủ lực cùng với quân và dân Quảng Trị đã lập nên những chiến công vang dội, viết tiếp những trang sử hào hùng trong lịch sử chống quân xâm lược của dân tộc

Ngày 01/5/1972 Quảng Trị hoàn toàn giải phóng đánh dấu mốc son vẻ vang trong lịch sử chống ngoại xâm của tỉnh nhà (1) Ngày 05/6/1972 Ủy ban nhân dân cách mạng Quảng Trị được thành lập Chính quyền Cách mạng được thiết lập ngay trên mảnh đất mà ngày hôm qua thuộc quyền kiểm sóat của Mĩ - Ngụy là thắng lợi to lớn về nhiều mặt của quân và dân ta Đây là thắng lợi có ý nghĩa chiến lược to lớn buộc kẻ thù phái ký kết Hiệp định Pari tạo thế và lực cho chiến dịch Hồ Chí Minh toàn thắng, giải phóng miền Nam thống nhất đất nước

Từ tháng 6 đến tháng 9 năm 1972 quân và dân Quảng Trị còn phải tiếp tục một cuộc chiến đấu vô cùng oanh liệt chống chiến dịch tái chiếm Quảng Trị Kẻ thù đã dội xuống thị xã nhỏ bé Quảng Trị một lượng bom đạn mà công sức công phá của nó tương đương với 7 quả bom nguyên tử ném xuống Hérosima (Nhật Bản) trong Đại chiến thế giới lần II - 1945 Một

chấm nhỏ trên bản đồ Tổ Quốc tỏa sáng ánh hào quang của bài ca chủ nghĩa anh hùng

_

( 1 ) Lịch sử Đảng bộ Quảng Trị NXB chính trị quốc gia tập II Trang 356

cách mạng làm cho quân và dân cả nước thêm phấn khích trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước, làm nức lòng bè bạn năm châu về chân lý thời đại

"Không có gì quí hơn độc lập tự do"(1) góp tiếng nói quan trọng trong cuộc đấu tranh ngoại giao, thúc đẩy thế trận tiến công giành đất, giữ dân trong thế trận

"hình da báo" sau Hiệp định Pari được ký kết.

Ngày 15 tháng 6 năm 1972, tại trụ sở tỉnh ủy Quảng Trị (đóng ở Trung Sơn, Do Linh) (2) đã có cuộc họp quan trọng đề ra các nhiệm vụ chủ yếu sau khi giải phóng Quảng Trị tập trung sức người và của cải vật chất cho chiến dịch chống tái chiếm thị xã Quảng Trị của kẻ thù, đồng thời phải tổ chức đón dân

sơ tán trở về, ổn định đời sống nhân dân, tháo gỡ bom mìn, tăng gia sản xuất, khai hoang phục hóa mở rộng diện tích vụ hè thu tập trung sức chống đói, chống bệnh tật

Về Giáo dục, tỉnh ủy chủ trương có phương án tối ưu cho việc thành lập Ty Giáo dục Quảng Trị Phương châm là rút giáo viên chi viện trước đây được bố trí các công việc khác trở lại Ngành, đồng thời đặt vấn đề với Bộ, với Khu ủy Vĩnh Linh xin chi viện cán bộ quản lý, giáo viên giỏi, giáo viên là đảng viên có năng lực chuyên môn, nghiệp vụ giỏi

Hội nghị tỉnh ủy cũng khẳng định rằng: Giáo dục là một bộ phận của sự nghiệp cách mạng, là

công cụ quan trọng của chế độ để đào tạo, giáo dục không chỉ riêng cho thế hệ trẻ mà là toàn xã hội, giáo dục công dân đấu tranh chống kẻ thù và vươn tới làm chủ tương lai khi đi vào hòa bình xây dựng Thểtheo yêu cầu của tỉnh ủy Quảng Trị, Khu ủy Vĩnh Linh đã lựa chọn một đội ngũ cán bộ, giáo viên giỏi

do thầy Nguyễn Kham, phó Trưởng Ty vào chi

-( 1 ) Quân khu Bốn Lịch sử kháng chiến chống Mĩ cứu nước Sách đã dẫn ( 2 ) Lịch sử Đảng bộ Quảng Trị Tập II Trang 241

viện cho giáo dục (hầu hết là con em Quảng Trị đã được Ủy ban nhân dân cách mạng tỉnh tiếp thân mật tại trụ sở Ủy ban nhân dân cách mạng tỉnh đóng ở Chợ Cầu, Do Linh) (1) Tiếng súng ở chiến trường thị xã Quảng Trị vẫn còn dữ dội nhưng ở trụ sở Cách mạng một không khí hòa bình, phấn khởi, thắm tình Bắc - Nam, tình quê hương, tình cảm của những chiến

sĩ cách mạng trãi qua những năm tháng gian lao cách biệt nay gặp lại Các đồng chí lãnh đạo tỉnh Hồ Sỹ Thản, Lê San trình bày vắn tắt tình hình và yêu cầu đi khảo sát tình hình, nắm lại lực lượng cán bộ giáo viên đang giảng dạy hoặc đang đảm nhiệm các công việc khác ơÍ vùng giải phóng và cả vùng giáp ranh tranh chấp Lúc chưa giải phóng phần lớn giáo viên xuống huyện, xuống xã thường được bố trí làm công tác Đoàn, làm Tuyên huấn, Văn hóa Thực tế sau này do yêu cầu công tác một số đồng chí chuyển sang các Ban của Đảng, chính quyền và đoàn thể; một số đồng chí trưởng thành đảm đương những công việc quan trọng của tỉnh như các đồng chí Dương Tú Anh, Phan Thanh Sơn, Hải Hà, Ngô Ánh Hồng, Đoàn Xuân Long, Ngô Xuân An

Số còn lại vừa tham gia chiến đấu chống địch, làm binh vận, tuyên truyền giác ngộ cho nhân dân, tổ chức các lớp học cho thanh niên, dân quân du kích và cán bộ hoạt động bí mật Trước giải phóng bị cô lập vùng miền nên sự liên lạc với nhau rất ít Việc người nào người đó biết Nguồn giáo viên

chi viện vào Quảng Trị là những chiếïn sĩ kiên trung một lòng theo Đảng, theo cách mạng Các đồng chí Trương Thiên, Trần Lương Truyền, Nguyễn Văn Đông, Hồ Ngọc Khai (Hiệu trưởng trường Nguyễn Văn Trỗi) đã anh dũng hy sinh để lại cho thế hệ sau tấm gương quên mình vì sự nghiệp giáo dục, vì Quảng Trị quê hương Sau khi nắm lại lực lượng đội ngũ, tìm hiểu nguyện vọng của nhân dân vùng mới được giải phóng, thống kê sơ bộ đối tượng và

(1) Lịch sử Đảng bộ Quảng Trị tập II Sách đã dẫn

lứa tuổi, đoàn cán bộ đã tham mưu cho Ủy ban nhân dân cách mạng tỉnh các vấn đề lớn cần đưọc làm ngay, đó là: Trong lực lượng nhân dân sơ tán trở về có khá đông học sinh K8 mà Đảng và Bác Hồ đã có chủ trương đào tạo tại miền Bắc xã hội chủ nghĩa trong những năm chiến tranh đã tốt nghiệp cấp II, cấp III, và lực lượng thanh niên xung phong có trình độ cần được đào tạo cấp tốc ngành sư phạm theo nhiều hệ khác nhau để đáp ứng yêu cầu mở lớp Vấn đề thứ hai là vẫn duy trì hai hệ thống chương trình: hệ

10 năm theo chương trình miền Bắc và hệ 12 năm theo chương trình giáo dục của Chính phủ cách mạng lâm thời miền Nam cho phù hợp với thời điểm chuyển giao lịch sử Bước quá độ cho năm học 1973-1974 tại vùng giải phóng vẫn thực hiện chương trình 12 năm, tên

gọi vẫn là trường Trung học đệ nhất cấp (cấp II) và Trung học đệ nhị cấp (cấp III) Vấn đề thứ ba là phải chủ động làm việc với Bộ, với Sở Gíáo dục Hà Nội, các Sở Giáo dục Thanh Hóa, Thái Bình, Nam Hà xin chuyên viên và giáo viên mầm non để phát triển ngành học Mầm non Đồng thời phải đẩy mạnh công tác xóa nạn mũ chữ và bổ túc văn hóa cho nhân dân, đặc biệt là lực lượng thanh niên, cán bộ Trong hoàn cảnh tro tàn đỗ nát sau chiến tranh cần phải động viên nhân dân, các lực lượng vũ trang, các đoàn thể giúp sức dựng trường, đóng bàn ghế, bảng đen, tạo đủ chỗ học cho con em Đối với giáo viên chế độ cũ, nay theo Cách mạng cần phải được học chính trị, bồi dưỡng nghiệp vụ Vấn đề cuối cùng là phải nhanh chóng thành lập Ty Giáo dục Quảng Trị - cơ quan quản lý chỉ đạo cho việc phát triển giáo dục

Những tham mưu sát thực đó được lãnh đạo tỉnh đồng ý và đã trực tiếp giúp Giáo dục nhiều vấn đề cụ thể như quan hệ với Bộ, với các tỉnh bạn, trực tiếp chỉ đạo các huyện xây dựng trường học và cơ sở vật chất liên quan

Tháng 8 năm 1972, hai lớp sư phạm cấp tốc được tiến hành khai giảng Ban đầu trường đặt ở thôn Vĩnh Ninh (Bắc cầu Đông Hà) trường lớp dựa vào dân Sau đó do tình hình chiến sự ở thị xã Quảng Trị biến động nên trường chuyển ra Do Lễ, Do Linh Trong chuyến vào thăm Quảng Trị năm 1972 Thứ trưởng Lê Chưởng có làm một bài thơ dài, trong đó ý gọi ngôi

nhà sư phạm cấp tốc Quảng Trị là "Nhà học trong

lửa " Sư phạm cấp tốc 10 + 03, 10 + 06 giải pháp

tình thế sáng tạo của những ngày đầu giải phóng được Bộ Trưởng Nguyễn Văn Huyên khen ngợi khi Bộ

trưởng vào thăm giáo dục Quảng Trị, thăm giáo dục Vĩnh Linh 1973

Sau khi làm việc với tỉnh ủy Quảng Trị, với Ty Giáo dục Quảng Trị, Bộ trưởng ghé thăm Ty Giáo dục Vĩnh Linh, Ủy ban nhân dân và Khu ủy Vĩnh Linh Bộ trưởng về thăm Hợp tác xã Quyết Tiến, xã Vĩnh Trung đơn vị tiến tiến xuất sắc của ngành Mầm non Nhìn mấy cây tiêu còn sót lại trên mảnh đất chồng chất hố bom, Bộ trưởng hỏi cây gì, Thầy giáo - Trưởng Ty Nguyễn Văn Tu giải thích cho Bộ trưởng biết Ngắm

ngía hồi lâu, Bộ trưởng nói "Mình ăn hạt tiêu từ

những ngày sống bên Pari nay mới thấy cây tiêu Cây tiêu Quảng Trị, cây tiêu Việt Nam quí và hiếm Trường học cần trồng nhiều tiêu, Hợp tác xã cần trồng nhiều tiêu cho đất nước giàu" Bắt tay Chủ nhiệm Hợp

tác xã Quyết Tiến Bộ trưởng nói "bé hạt tiêu".

Đầu tháng 9/1973, Thủ tướng Phạm Văn Đồng và Chủ tịch Phiđencatro (Cu Ba) vào thăm Chính phủ cách mạng miền nam Việt Nam (1) đặt ở Cam Lộ Các cuộc viếng thăm này là sự khẳng định về vị trí của chính quyền cách mạng, khẳng định với thế giới thắng lợi tất yếu của cuộc Kháng chiến chống Mĩ cứu nước của nhân dân Việt Nam Những cuộc tiếp xúc của Chủ tịch và Thủ tướng đối với học sinh, giáo viên và nhân dân Quaøng Trị là nguồn động viên to lớn trong việc vượt qua khó khăn để xây dựng nền giáo dục cách mạng Lãnh đạo các Ty Giáo dục Quảng Bình, Hà Nôûi, các tỉnh có con em Quảng Trị học tập trong những năm sơ tán vào thăm Ty Giáo dục Hà Nội

-

-( 1 ) Lịch sử Đảng bộ Quảng Trị tập II Sách đã dẫn

chi viện chuyên viên mầm non giỏi có kinh nghiệm, viện trợ sách giáo khoa, giấy vở; Ty Quảng Bình nhận

đào tạo 100 giáo viên tiểu học; tỉnh BôlôNhia của nước

Ý viện trợ bàn ghế học sinh, phương tiện dạy học và cả xe gắn máy cho Ty Giáo dục Quảng Trị

Tháng 3 năm 1973, Ty Giáo dục Quảng Trị được kiện toàn, Bác Lê Trọng Từ , Vụ phó thiết bị trường học được Bộ điều vào giữ chức Trưởng Ty, thầy giáo Nguyễn Kham làm Phó trưởng Ty Ty Giáo dục Quảng Trị, các phòng chức năng như phòng Tổ chức, phòng Phổ thông, phòng Bổ túc văn hóa, phòng Hành chính quản trị Đội ngũ cán bộ Ty là những cán bộ, chuyên viên giỏi từ các tỉnh miền Bắc tụ hội về Phần đông là con em Quảng Trị do đó khá am hiểu tình hình và nhanh chóng thực hiệûn các giải pháp sáng tạo trong việc chuẩn bị cho năm học 1973-1974 Khai giảng năm học 1973-1974 đoàn làm phim Trung ương đã cử các đạo diễn Hải Ninh, Vân Đình, Xuân Các vào quay

bộ phim Giáo dục Quảng Trị trong những ngày đầu giải phóng Những thước phim ngày khai trường

ở Đệ nhất cấp Do Châu diễn ra ở sân chùa chợ Cầu,

Do Linh; hình ảnh lãnh đạo Ty Giáo dục Quảng Trị đứng trước ngôi nhà đỗ nát mà sau này dùng làm trụ sở Công ty thiết bị và sách giáo khoa tỉnh gần chợ Đông Hà là những hình ảnh cảm động và quí giá nhất của những ngày đầu trở lại xây dựng Ngành Giáo dục cách mạng Quảng Trị

Năm học 1973-1974 được diễn ra trong bối cảnh khá đặc biệt, 5 xã của huyện Triệu Phong, thị xã Quảng Trị và huyện Hải Lăng đang thuộc quyền kiểm sóat của chính quyền miền Nam Vì vậy tiếng trống ngày khai trường của 4 ngành học: Mầm non, Phổ thông, Bổ túc văn hóa và trường sư phạm Quảng Trị cũng là tiếng trống trận thúc dục quân và dân cả tỉnh bước vào giai đoạn quyết liệt của cuộc kháng chiến

đến ngày thắng lợi hoàn toàn Năm học này, Ngành học Mầm non đã tổ chức được các lớp cho thị xã Đông Hà và các xã ở Do Linh, Cam Lộ Cô giáo Mầm non Nguyễn Thị Nghị, chiến sĩ thi đua của ngành Giáo dục Vĩnh Linh đang công tác ở Ty Giáo dục Hà Nội được tăng cường cho phòng Mầm non Ty Quảng Trị, Ngành học Mầm non Quảng Trị hình thành đánh dấu mốc hoàn chỉnh các ngành học, cấp học của ngành giáo dục Quảng Trị Năm học đầu tiên có 15 trường Tiểu học, 3 trường Bổ túc văn hóa tập trung, 4 trường Trung học đệ nhất cấp và đặc biệt là có 1 trường Trung học đệ nhị cấp (THPT Đông Hà ngày nay) khai giảng Trường Trung học đệ nhị cấp Đông Hà được Chính phủ cách mạng lâm thời cộng hòa mìền nam Việt Nam quyết định thành lập, là trường Trung học phổ thông đầu tiên và duy nhất của tất cả các vùng miền Nam giải phóng Do đó trường có một vị trí lịch sử quan trọng, được đón nhận sự quan tâm đặc biệt của Chính phủ cách mạng lâm thời, của Bộ Giáo dục, của Tỉnh ủy, Ủy ban cách mạng lâm thời tỉnh và sự yêu thương chăm sóc của đồng bào vùng giải phóng

Những ngày đầu tiên thành lập, trường mới có 12 giáo viên vừa là thầy giáo, vừa là chiến sĩ tình nguyện đi B do thầy giáo Lê Quang Vãn làm Hiệu trưởng Trường đã đón Phó Chủ tịch cách mạng lâm thời Nguyễn Đóa, Thứ trưởng Bộ Giáo dục Lê Chưởng và nhiều tổ chức quốc tế tiến bộ trên thế giới đến thăm và động viên khích lệ thầy và trò

Kết quả to lớn đầu tiên này trước hết khẳng định tầm nhiìn chiến lược toàn diện của tỉnh ủy, ủy ban nhân dân tỉnh trong việc khẳng định vị trí Giáo dục trong sự nghiệûp cách mạng ở địa phương mới

giải phóng, đáp ứng nguyện vọng khát khao được học tập của tuổi trẻ, của nhân dân Lãnh đạo và chuyên viên Ty là những thầy giáo kinh nghiệm, có tài năng và bản lĩnh, có tầm nhìn và cách làm sáng tạo trong phát triển trường học, trong chỉ đạo chương trình theo hệ 12 năm đối với những ngày đầu mới giải phóng, tạo được tâm lý ổn định cho nhân dân đi theo cách mạng Đội ngũ giáo viên lưu dung an tâm phấn khởi, lãnh đạo các Phòng giáo dục được tăng cường triển khai thực hiện có trọng tâm trọng điểm, giải quyết được nhu cầu học tập của đông đảo cán bộ và nhân dân

Lần vào thăm nắm lại tình hình cụ thể, triển khai nhiệm vụ năm học của Thứ trưởng Lê Chưởng

-Bí thư Đảng - Đoàn Bộ trong buổi làm việc với Ty Giáo dục Quảng Trị Thứ trưởng Lê Chưởng đồng tình và phấn khởi cao trước kết quả khá bất ngờ về giải pháp sáng tạo của Ngành Giáo dục Qủang Trị mới giải phóng Chiều ngày 24/10/1973 Thứ trưởng làm việc với lãnh đạo Ty Giáo dục Vĩnh Linh đặt ra các vấn đề khẩn cấp chi viện cho Quảng Trị con người, các điều kiện cần thiết trước mắt Thứ trưởng nói đại ý: Vĩnh Linh - Quảng Trị là một, chi viện cho giáo dục Quảng Trị là trách nhiệm và là nghĩa vụ Đồng chí nào được bổ sung cho giáo dục Quảng Trị thì phải thấy vinh dự mình là người lính đi đầu 5 giờ chiều ngày 24/10/1973 Thứ trưởng rời Vĩnh Linh ra để kịp họp phiên họp khẩn cấp của Chính phủ vào 7h30 sáng hôm sau Không ngờ đến Cẩm Xuyên, Hà Tĩnh xe

bị tai nạn Thứ trưởng qua đời tại bệnh việc Quân khu Bốn Đây là tổn thất lớn của giáo dục Việt Nam, giáo dục Quảng Trị Thật là cảm động trong hành lý của Thứ trưởng là một cuốn sổ ghi chép khá đầy

đủ, chi tiết số liệu, tình hình, những yêu cầu chi viện cho giáo dục Quảng Trị, cho Vĩnh Linh Những dự định báo cáo với Chính phủ Cuối cuốn sổ là một bài thơ trữ tình diễn tả nỗi niềm của người con xa quê trở về nặng lòng trước cảnh hoang tàn đổ nát của quê hương, về bạn bè, người tân, làng xóm ai còn, ai mất

Thắng lợi to lớn của năm học đầu tiên có ý nghĩa đặc biệt trong sự nghiệp cách mạng của tỉnh nhà Khẳng định dường lối đúng đắn của Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân Cách mạng tỉnh Quảng Trị trong vị thế là tỉnh đầu tiên của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được giải phóng Thắng lợi của năm học đầu tiên với đầy đủ các cấp học, ngành học là sự cố gắng to lớn của đội ngũ cán bộ, giáo viên Ban Tổ chức Chính phủ, Ban Thống nhất Trung ương đã liên tiếp điều động bồi dưỡng cán bộ, giáo viên ở các tỉnh Thái Bình, Nam Hà, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ Tĩnh, Quảng Bình, Vĩnh Linh lần lượt bổ sung cho giáo dục Quảng Trị Vì vậy sang năm học 1974-1975 ngành Giáo dục Quảng Trị đã có điều kiện mở rộng qui mô và mạng lưới trường lớp Đẩy mạnh hoạt động chất lượng theo tinh thần của chỉ thị 24 Ban chấp hành Trung ương khóa VII Với 4 khóa đào tạo của sư phạm cấp tốc cùng với các đoàn chi viện của Trung ương, của Vĩnh Linh năm học 1974 - 1975 có đủ

giáo viên cho 88 trường trong tỉnh Trong đó có 11 trường Trung học đệ nhất cấp, 1 trường Trung học đệ nhị cấp, 9 rtường Bổ túc văn hóa tập trung và trường sư phạm Số người học lên đến 32.000 người (1)

Đại thắng mùa xuân 1975 mở ra giai đoạn mới của cách mạng Việt Nam, giai đoạn cả nước mừng vui