giáo án dạy thêm môn vật lý lớp 9

“Cờng độ dòng điện qua dây dẫn tỷ lệ thuận với hiệu điện thế đặt vào hai đầu dây và tỷ lệ nghịch với điện trở của dây” Công thức: R U I   Chú ý: Đồ thị biểu diễn sự phụ thuộc của cờng

- Vận dụng đợc định luật Ôm cho đoạn mạch gồm nhiều nhất

là ba điện trở thành phần, đoạn mạch điện có mắc biến trởvào việc giải bài tập

- Vận dụng đợc công thức R =  S l để tính mỗi đại lợng khibiết các đại lợng còn lại, và giải thích đợc các hiện tợng đơngiản liên quan tới điện trở dây dẫn

“Cờng độ dòng điện qua dây dẫn tỷ lệ thuận với hiệu

điện thế đặt vào hai đầu dây và tỷ lệ nghịch với điện trở của dây”

Công thức:

R

U

I 

 Chú ý: Đồ thị biểu diễn sự phụ thuộc của cờng độ dòng

điện vào hiệu điện thế giữa hai dầu dây dẫn là đờngthẳng đi qua gốc tọa độ (U = 0; I = 0)

U: Hiệu điện thế (V) R: Điện trở ()

a Cờng độ dòng điện và hiệu điện thế trong

đoạn mạch mắc nối tiếp

- Cờng độ dòng điện có giá trị nh nhau tại mọi điểm

3 2

1 I I

I

I   

- Hiệu điện thế giữa hai đầu đoạn mạch bằng tổng hiệu

điện thế giữa hai đầu mỗi điện trở thành phần

3 2

1 U U U

U   

Hệ quả: Trong đoạn mạch mắc nối tiếp hiệu điện thế giữa

hai đầu mỗi điện trở tỷ lệ thuận với điện trở điện trở đó

- Điện trở tơng đơng của đoạn mạch nối tiếp bằng tổng các

điện trở hợp thành.

3 2 1

tủ R R R

R   

* ý nghĩa của điện trở suất

- Điện trở suất của một vật liệu (hay một chất liệu) có trị sốbằng điện trở của một đoạn dây dẫn hình trụ đợc làm bằngvật liệu đó có chiều dài là 1m và tiết diện là 1m2

- Điện trở suất của vật liệu càng nhỏ thì vật liệu đó dẫn

- Cờng độ dòng điện trong mạch chính bằng tổng

cờng độ dòng điện trong các mạch rẽ

3 2

1 I I I

- Hiệu điện thế hai đầu đoạn mạch song song

bằng hiệu điện thế hai đầu mỗi đoạn mạch rẽ

3 2

1 U U U

U   

b Điện trở tơng đơng của đoạn mạch song song

Nghịch đảo điện trở tơng đơng của đoạn mạch songsong bằng tổng các nghịch đảo điện trở các đoạn mạch rẽ

3 2 1

1 R

1 R

1 R

2 1

tủ R R

R R R

1

R

R I

I



4 ĐIệN TRở DÂY DẫN PHụ THUộC VàO CáC YếU Tố CủA DÂY

“Điện trở dây dẫn tỷ lệ thuận với chiều dài của dây, tỉ lệ

nghịch với tiết diện của dây và phụ thuộc vào vật liệu làm dây dẫn”

b Điện trở dùng trong kỹ thuật

- Điện trở dùng trong kỹ thuật thờng có trị số rất lớn

- Có hai cách ghi trị số điện trở dùng trong kỹ thuật là:

a ý nghĩa của số vôn và số oát ghi trên mõi dụng cụ

b Công thức tính công suất

P = U.I

Nếu đoạn mạch chỉ có R thì P = I2 R = U2/R

III Bài tập

Bài 1 Hai dây đồng có chiều dài bằng nhau, đờng kính

tiết diện của chúng lần lợt là

a Tính điện trở tơng đơng của đoạn mạch AB

b Tính cờng độ dòng điện qua mỗi điện trở

12

A R

U

AB

AB   Hiệu điện thế giữa hai đầu điện trở R1: U1 = I1 R1 = 0,4

2 30

6

2

2   

Bài 3 Có ba điện trở R1 = 2, R2 = 4 và R3 = 12 đợcmắc giữa hai điểm có hiệu điện thế là 12V ( hình vẽ)

I là c ờng độ dòng

điện ( A)

a Tính điện trở tơng đơng của đoạn mạch.

b Tính cờng độ dòng điện qua mỗi điện trở

c Tính hiệu điện thế giữa hai đầu các điện trở R1 và R2

4 3 6 12 6

12 6

3 12

3 12

R R

R R

25 5 5

5 5

4 /

4 /

Bài 6 Trên 1 biến trở con chạy có ghi 50-2,5A.

a) Con số 50-2,5A cho ta biết điều gì?

b) Tính hiệu điện thế lớn nhất đợc phép dặt vào 2 đầu dây cố định của biến trở

c) Biến trở đợc làm bằng dây dẫn hợp kim nikêlin có điện trở suất 0,4.106 .m và có chiều dài 25m.Tính tiết diện của dâydẫn dùng để làm biến trở

Hớng dẫn

a) số 50 cho biết giá trị điện trở lớn nhất của biến trở

Số 2,5A cho biết cờng độ dòng điện lớn nhất mà dây dẫn làm biến trở còn có thể chịu đợc(không bị hỏng)

b) Hiệu điện thế lớn nhất : U = I R = 2,5.50 = 125V

C

b Biết am pe kế chỉ 0,5A tìm cờng độ

dòng điện qua R1, R2 và hiệu điện thế của mạch?

c Nếu mắc thêm R4 song song với R3 thì số chỉ của am pe

kế thay đổi thế nào?

Hớng dẫn

a Điện trở toàn mạch là

Hiệu điện thế của nguồn

Cờng độ dòng điện qua R2 và R3

A R

U I và A R

U

15

3 3

, 0 10

3

3

3 3 2

2 4 3 2 234

1 1 1

1 1 1 1 1

R R R

R R

R R R R

2

1

R R

R R

 ( 2 Rtđ = U I =

5

12 = 2.4

Từ ( 2 ) =>

2 1

2

1

R R

R R

 = 2,4 => R1 R2 = 24 ( 3 )

Từ ( 1 ) và ( 3 ) Tính đợc R1 và R2

Bài 10 :Giữa hai điểm A và B có hiệu điện thế U = 24V.

Nếu mắc nối tiếp hai điện trở R1 và R2 thì cờng độ dòng

điện qua mạch là 4A ; nếu mắc nối tiếp hai điện trở R2 và

R3 thì cờng độ dòng điện qua mạch là2,4A ; nếu mắc nối

v U

U

U

V R

I

U

V R

I

3

3 6 5 , 0

5 10 5 , 0

.

23 3 2

5 10

1 3

tiếp hai điện trở R1 và R3 thì cờng độ dòng điện qua mạch

4 , 2

a) Tính điện trở của mỗi đèn

b) Tính cờng độ dòng điện qua mỗi đèn khi mắc song song hai bóng vào mạch

điện 110V Đèn náo sáng hơn?

c) Tính cờng độ dòng điện qua mỗi đèn khi mắc nối tiếp hai bóng vào mạch điện 220V Đèn nào sáng hơn? Mắc nh thế

Hớng dẫn

a) Điện trở mỗi đèn: R1 =

2 2 1

1

110

302,5 40

U

P   ; R2 =

2 2 2

2

110

121 100

Vì hiệu điện thế ở hai đầummỗi đèn đúng bằng hiệu

điện thế ghi trên mỗi đèn, nên mỗi đèn cho công suất đúng bằng công suất ghi trên đèn , nghĩa là đèn ghi 100W-100V sáng hơn đèn ghi 40W-110V

c) Khi mắc nối tiếp vào U = 220V , hiệu điện thế ở hai đầu của cả hai đèn là 220V , và cờng độ dòng điện qua hai đèn bằng nhau:

1 2

1 2

220

0,52 302,5 121

Bài tập về nhà

1 Hai bóng đèn giống nhau sáng bình thờng Ud = 110V, UAB

= 160V Điều chỉnh Rb để các đèn sáng bình thờng thì sốchỉ của ampe kế là 4A Tìm Rd và Rb khi đó

2 Trên một biến trở có ghi 20-2A

- Giải thích số liệu ghi trên biến trở

- Tính hiệu điện thế lớn nhất có thể đặt vào hai đầu biến

3 Hai bóng đèn sợi đốt điện trở của mỗi bóng đều bằng 8

đợc mắc song song với nhau và mắc chúng với một điện trở

R rồi mắc toàn bộ đoạn mạch vào hai điểm có HĐT U = 6V,

đo đợc cờng độ dòng điện qua mỗi bóng đèn 0,25A Vẽ sơ

đồ mạch điện, tính :

a Hiệu điện thế hai đầu mỗi bóng

4 Một đoạn mạch gồm một bóng đèn

ghi 12V-6W đợc mắc nối tiếp với một

biến trở và đặt vào hiệu điện thế

a, Bóng đèn sáng bình thờng, tính điện trở của biến trở

và số chỉ của ampekế khi đó

b, Tính điện năng tiê thụ của toàn mạch trong thời gian 20

cú giỏ trị là bao nhiờu?

c) Khi K đúng, độ sỏng của đốn thay đổi như thế nào? Muốn đốn sỏng bỡnh

thường cần đẩy con chạy về phớa nào? Vỡ sao? Tỡm vị trớ của con chạy C khi

đú Biết điện trở lớn nhất của biến trở là RMax = 6

d) Tớnh cụng suất tiờu thụ của mạch điện khi K đúng?

- Ôn lại khái niệm công suất và Công của dòng điện

- Các dạng BT đối với các mạch điện có sử dụng biến trở

- Ôn lại các kiến thức về điện từ học

- Các dạng bài tập áp dụng quy tắc bàn tay phải, quy tắc bàn

tay trái

2 Kỹ năng :

- Biết vận dụng quy tắc bàn tay trái để xác định chiều lực

điệntừ khi biết chiều dòng điện và chiều đờng sức từ

- Biết vện dụng quy tắc nắm tay phải để xác định chiều

đờng sức từ khi biết chiều dòng điện chạy trong ống dây

- Ôn lại công thức tính công suất P = U.I và Công thức tính

công của dòng điện A = P.t = U.I.t

- Vận dụng công thức để giải một số bài tập

- Vận dụng đợc định luật Ôm cho đoạn mạch gồm nhiều

điện trở thành phần, đoạn mạch điện có mắc biến trở vàoviệc giải BT

- Vận dụng đợc công thức R =  S l để tính mỗi đại lợng khibiết các đại lợng còn lại, và giải thích đợc các hiện tợng đơngiản liên quan tới điện trở dây dẫn

l-công thức tính l-công

đơn vị công là jun (j)

Ngoài ra còn có đơn vị kwh

1kwh = 3600.000j

c Dụng cụ đo công là công tơ điện

- Khi số dếm của công tơ tăng thêm một đơn vị tơng ứng vớilợng điện năng tiêu thụ là 1kwh

3 Nam châm là gì? Kể tên các dạng nam châm thờng

gặp Nêu các đặc tính của nam châm.

Với P là công suất (W)

U là hiệu điện thế (V)

- Nam châm là những vật có đặc tính hút sắt (hay bịsắt hút).

- Các dạng nam châm thờng gặp: kim nam châm, namchâm thẳng, nam châm hình chữ U

- Cách nhận biết từ trờng: Ngời ta dùng kim nam châm(nam châm thử) để nhận biết từ trờng Nếu nơi nào gây ralực từ lên kim nam châm thì nơi đó có từ trờng

5 Đờng sức từ là gì? Từ phổ là gì?

6 Từ trờng của ống dây có dòng điện chạy qua Phát

biểu qui tắc nắm tay phải.

- Từ trờng của ống dây có dòng điện chạy qua giống nh từtrờng của nam châm

- Qui tắc nắm tay phải: Nắm bàn tay phải, rồi đặt sao

cho bốn ngón tay hớng theo chiều dòng điện chạy qua các vòng dây thì ngón tay cái choãi ra chỉ chiều của đờng sức

từ trong ống dây.

7 Lực điện từ - Phát biểu qui tắc ban tay trái.

- Một dây dẫn có dòng điện chạy qua đặt trong từ trờng

và không song song với đờng sức từ thì chịu tác dụng củalực điện từ

- Qui tắc bàn tay trái: Đặt bàn tay trái sao cho các đờng

sức từ hớng vào lòng bàn tay, chiều từ cổ tay đền ngón tay

chỉ chiều của lực điện từ.

12

8 Nguyên tắc, cấu tạo và sự biến đổi năng lợng của

động cơ điện một chiều.

- Nguyên tắc: Động cơ điện một chiều hoạt động dựa trênnguyên tắc tác dụng của từ trờng lên khung dây dẫn có dòng

điện chạy qua

- Cấu tạo: Động cơ điện một chiều có hai bộ phận chính lànam châm tạo ra từ trờng và khung dây dẫn có dòng điệnchạy qua

- Sự biến đổi năng lợng: Khi động cơ điện một chiều hoạt

động, điện năng đợc chuyển hóa thành cơ năng

9 Dòng điện cảm ứng là gì? Nêu điều kiện xuất hiện

dòng điện cảm ứng.

- Dùng nam châm để tạo ra dòng điện trong cuộn dâydẫn kín Dòng điện tạo ra theo cách đó gọi là dòng điệncảm ứng

- Điều kiện xuất hiện dòng điện cảm ứng: Dòng điệncảm ứng xuất hiện trong cuộn dây dẫn kín khi số đờng sức

từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây biến thiên

III Bài tập

Bài 1 Trên một bóng đèn có ghi 12V-6W

a Cho biết ý nghĩ con số ghi trên đèn?

b Tính cờng độ dòng điện định mức của đèn?

c Tính điện trở của đèn khi đèn sáng bình thờng?

Bài 2 Mắc bóng đèn dây tóc có ghi 220V-60W vào ổ lấy

điện có U = 110V Cho rằng Rd không phụ thuộc vào nhiệt

độ Tính công suất của đèn

Hớng dẫn

Bài 3 Trên một bóng đèn có ghi : 12V-6W, đèn đợc sử dụng

đúng với HĐT định mức trong 1 giờ Tính :

Bài 4 Giữa hai điểm A, B có hiệu diện thế không đổi bằng

12v mắc nối tiếp điện trở R1= 15 với R2

a Với hiệu điện thế đo đợc ở hai đầu R2 là 8,4v Tinh R2?

b Bóng đèn loại 6v-2,4w có sáng bình thờng không khi:

4 , 8

24 , 0 24

, 0 15

2 1 1

I A

R

U

I

14

Bài 5 Hai bóng đèn có ghi 110v-75w và 110v-25w

a Hãy tính điện trở mỗi đèn?

b Măc song song hai đèn vào hiệu điện thế 110v thì hai

2 1

1 P

U R

Điện trở đèn 2    484 

25

110 2 2

2 2 2

P

U R

b Khi mắc song song hai đèn vào U=110v thì đèn 1 sáng hơn vì P1>P2

c Điện trở tơng đơng của mạch

R = R1+ R2 = 161 + 484 = 645

Cờng độ dòng điện trong mạch

A I

I

I

A R

U

I

34 , 0

34 , 0 645

P

I

A U

P

I

22 , 0 110

25

68 , 0 110

Hỏi khi k đóng am pe kế chỉ bao nhiêu?

b Tính công suất của mạch khi k đóng

12

3

3 3

I

U R

Khi k đóng R2//R3 thì A

R

U R

2

2    

A R

I

I

A R

U

I

6 , 1

8 , 0 5 10

VA

Bài 9: Hãy xác định đờng sức từ của từ trờng ống dây đi

qua kim nam chân trong trờng hợp sau Biết rằng AB là

nguồn điện:

Bài 10: Hãy xác định cực của ống dây và cực của kim nam

châm trong các trờng hợp sau:

Bài 11: Xác định cực của nguồn điện AB trong các trờng hợp

Tìm chiều của lực điện từ tác dụng vào dây dẫn có dòng

điện chạy qua trong các trờng hợp sau:

Bài 13: Xác định cực của nam châm trong các trờng hợp

sau Với F là lực điện từ tác dụng vào dây dẫn:

Bài 14: Xác định chiều dòng điện chạy trong dây dẫn

trong các trờng hợp sau:

Vẽ mũi tên chỉ hớng của lực tác dụng lên dây dẫn có dòng

điện chạy qua ( hình 3 a,b) Cho biết dây dẫn chuyển

Buổi 3: ôn tập về máy biến thế, công suất hao phí

Hiện tợng khúc xạ ánh sáng, thấu kính hội tụ

và thấu kính phân kỳ

I Mục tiêu :

1 Kiến thức :

- Ôn lại các kiến thức về của dòng điện

- Các dạng BT đối với các mạch điện

- Ôn lại các kiến thức về, hiện tợng khúc xạ, thấu kính hội tụ,thấu kính phân kỳ

2 Kỹ năng :

- Vận dụng đợc định luật Ôm cho đoạn mạch gồm nhiều

điện trở thành phần, đoạn mạch điện có mắc biến trở vàoviệc giải BT

- Vận dụng đợc công thức ' 2 22

U

P R I R

 để giải các bài tập về máy biến thế

- Các dạng bài tập tính toán về thấu kính hội tụ, về hiện tợngkhúc xạ, thấu kính phân kỳ

3 Thái độ :

I

b)

- Giáo dục HS tính cẩn thận, chính xác, khả năng t duy, sáng

- Khi tia sáng truyền từ không khí sang các môi trờng trongsuốt rắn, lỏng khác nhau thì góc khúc xạ nhỏ hơn góc tới

- khi góc tới tăng (giảm) thì góc khúc xạ cũng tăng (giảm)

- Khi góc tới bằng 0 thì góc khúc xạ cũng bằng 0, tia sángkhông bị gãy khúc khi truyền qua 2 môi trờng

2 Thấu kính hội tụ - Anh tạo bởi thấu kính hội tụ:

a Thấu kính hội tụ:

- Thấu kính hội tụ thờng dùng có phần rìa mỏng hơn phầngiữa

- Mỗi thấu kính hội tụ có 2 tiêu điểm F và F’, nằm về 2 phíacủa thấu kính , cách đều quang tâm

- Khoảng cách từ quang tâm đến mỗi tiêu điểm gọi là tiêu

b Anh tạo bởi thấu kính hội tụ:

- Vật thật ở ngoài tiêu cự cho ảnh thật ngợc chiều với vật

- Vật thật ở trong tiêu cự cho ảnh ảo cùng chiều và lớn hơn vật

- Khi vật đặt ở đúng tiêu điểm F thì ảnh ở xa vơ cực và ta

- Mỗi thấu kính phân kỳ có 2 tiêu điểm F và F’, nằm về 2phía của thấu kính , cách đều quang tâm

- Khoảng cách từ quang tâm đến mỗi tiêu điểm gọi là tiêu

+Tia tới qua quang tâm cho tia ló tiếp tục truyền thẳng

+Tia tới song song với trục chính cho tia ló kéo dài đi qua tiêu

điểm

b ảnh tạo bởi thấu kính phân kì :

- Vật sáng đặt ở mọi vị trí trớc thấu kính phân kì đều cho

ảnh ảo , cùng chiều , nhỏ hơn vật và ở trong khoảng tiêu cự

- Khi vật đặt rất xa TK thì ảnh ảo có vị trí cách TK một

khoảng bằng tiêu cự

- Vật đặt vuông góc với trục chính của thấu kính cho ảnhcũng vuông góc với trục chính của thấu kính

III Bài tập

Bài 1: Một máy biến thế cung cấp cho mạch ngoài một công

suất 20kW trên dây dẫn có điện trở R = 10 đến nơi tiêuthụ Hiệu điện thế hai đầu máy phát là 1000v Tính

a Hiệu điện thế nơi tiêu thụ?

b Để công suất hao phí giảm 64 lần thì ở nơi phát phải dùngmáy biến thế ( có hao phí không đáng kể) có tỉ số vòngdây thứ cấp và sơ cấp là bao nhiêu? Hiệu điện thế nơi tiêuthụ lúc này là bao nhiêu?

a Cờng độ dòng điện trên dây

A U

P

10

10 2

Gọi U1 là hiệu điện thế nơi tiêu thụ

U = I.R + U1 U1 = U – I.R = 1000 – 20.10 = 800V

b Khi cha có máy biến thế công suất hao phí trên đờng

dây là

2

2 2

'

U

P R I

U

Vởy tỉ số vòng dây cuộn thứ cấp và sơ cấp là 8 lần

Hiệu điện thế hai đầu cuộn thứ cấp

10 2

3

4 '

'   

U2 = 8000-2,5.10 = 7975A

Bài 2: Một máy phát điện cung cấp cho mạch ngoài một công

suất 100kW trên dây dẫn có điện trở 8 hiệu điện thế hai

đầu máy phát là 1000V

a Tính cờng độ dòng điện trên dây, công suất hao phí trên

dây và hiệu suất tải điện

b Để giảm hao phí ngời ta dùng máy biến thế để tăng hiệu

điện thế Máy này có cuộn sơ cấp 500 vòng, cuộn thứ cấp

5000 vòng Hỏi công suất hao phí phải là bao nhiêu? Giảm

đ-ợc bao nhiêu lần? Bỏ qua hao phí trên máy biến thế

GiảiCờng độ dòng điện trên dây

A U

P’ Máy phát

P’ = R.I2 = 8.1002 = 80000W

Hiệu suất tải điện

% 20

% 100 ) 10

80000 10

( 5

5 '

N

N U

U

 Hiệu điện thế hai đầu cuộn thứ cấp là

V N



Do bỏ qua hao phí của máy biến thế ta có công suất tải trên

đờng dây là P Cờng độ dòng điện trên dây là

A U

Bài 3: Ngời ta muốn truyền tải một công suất điện 5400 W

từ nhà máy thủy điện đến một khu dân c cách nhà máy 65

km Biết cứ 1km dây dẫn có điện trở là 0,9

a Hiệu điện thế giữa hai đầu dây tải điện là 25000V Tính công suất hao phí vì tỏa nhiệt trên đờng dây

b Nếu cứ để hiệu điện thế hai đầu đoạn dây tải điện là 220V mà truyền đi thì công suất tỏa nhiệt trên đờng dây

Bài 4:Số vòng dây của cuộn sơ cấp và thứ cấp của một máy

biến thế lần lợt là: 3300 vòng và 150 vòng Hỏi hiệu điện

thế giữa hai đầu cuộn thứ cấp là bao nhiêu? Biết hiệu điện thế giữa hai đầu cuộn sơ cấp là 220V.

V



Bài 5: Máy biến thế có số vòng dây ở cuộn sơ cấp là 1000

vòng, cuộn thứ cấp là 2500 vòng Cuộn sơ cấp nối vào nguồn

điện xoay chiều có hiệu điện thế là 110V

a Tính hiệu điện thế hiệu dụng ở hai đầu cuộn thứ cấp khimạch hở?

b.Nối hai đầu cuộn thứ cấp với điện trở 100  Tính cờng độdòng điện chạy trong cuộn thứ cấp và sơ cấp Bỏ qua điệntrở các cuộn dây?

Ngời ta muốn hiệu điện ở hai đầu cuộn thứ cấp bằng 220V,thì số vòng dây ở cuộn thứ cấp phải bằng bao nhiêu?

2

U

I =

R =2,75A

Do hao phí không đáng kể, nên công suất ở hai mạch bằngnhau:

- Tia khúc xạ đi sang môi trừng thứ 2

Bài 7: Quan hệ giữa góc tới và góc khúc xạ khi ánh sang

truyền từ nớc sang không khí và ngợc lại

Trả lời

- Khi ánh sáng truyền từ không khí sang nớc: i > r

- Khi ánh sáng truyền từ nớc sang không khí : i < r

Bài 8:

Cho điểm sáng S, ảnh S’ nh hình vẽ

a Hãy cho biết đó là thấu kính gì? Nêu tính chất ảnh

b Vẽ đờng truyền của tia sàng để xác định đợc S’

a Hãy cho biết đó là thấu kính gì? Nêu tính chất ảnh

b Vẽ đờng truyền của tia sàng để xác định đợc S’

b hình vẽ:

Bài 10: Cho một thấu kính hội tụ có tiêu cự f = 30cm, một

vật sáng AB đặt trớc thấu kính và cách thấu kinh một

- Hai tia ló cắt nhau tại B’ hạ từ vuông góc từ B’ xuống trục

chính, cắt trục chính tại A’

OF

F A

OF

OF O

OF

OF O

B’ *

F

Bài 11: Trên hình vẽ ,() là trục chính của thấu kính hội tụ,

đến thấu kính , f là tiêu cự của

thấu kính Giả sử chiều cao h’

của ảnh lớn gấp 1,5 lần chiều cao h của vật sáng Hãy thiết lập công thức nêu lên mối liên hệ giữa d và f trong trờng hợp này

Giải

a ảnh A'B' là ảnh ảo Vì A'B' cùng chiều và lớn hơn vật

b Xác định quang tâm O, tiêu điểm F ,F' của thấu kính:+ Vẽ B'B cắt trục chính ( ) tại O thì O là quang tâm

+ Vẽ thấu kính hội tụ vuông góc với trục chính và đi qua O + Vẽ tia tới BI song song với trục chính Nối B' I và kéo dài, cắt trục chính tại điểm F' Tiêu

điểm F đối xứng với F' qua quang

tâm O

c Thiết lập công thức liên hệ giữa d

và f

trong trờng hợp chiều cao h' của ảnh

lớn gấp 1,5 lần chiều cao h của vật

Vậy f=3d

Bài 12 : Hai điểm sáng S1 và S2 cùng nằm trên trục chính, ở

về hai bên của một thấu kính hội tụ, cách thấu kính lần lợt là

6 cm và 12 cm Khi đó ảnh của S1 và ảnh của S2 tạo bởi thấukính là trùng nhau

a, Hãy vẽ hình và giải thích sự tạo ảnh trên

b, Từ hình vẽ đó hãy tính tiêu cự của thấu kính

- Vì S1O < S2O � S 1 nằm trong khoảng tiêu cự và cho ảnh

ảo; S 2 nằm ngoài khoảng tiêu cự và cho ảnh thật.

- Vỡ S I // OM 2 , tương tự như trờn ta cú :

a Giải thớch đúng sự tạo ảnh như trờn

b Áp dụng cụng thức thấu kớnh cho 2 trường hợp:

+ Với S1 : 1 = - 1 1

f 6 d� (*) + Với S2 : 1 = 1 + 1

Bài 13: Một vật sáng AB cao 10cm đợc đặt vuông góc với

trục chính của một thấu kính phân kì ở tại tiêu điểm (h3.11) Cho biết thấu kính này có tiêu cự f = 20cm

a Dựng ảnh A’B’ của AB qua thấu kính đã cho

b Xác định khoảng cách từ ảnh đến thấu kính và độ caocủa ảnh ?

f d

f d d

d d

'

'

1 1

1

(1) Vµ: L = d + d / =25 => d / = 25 – d (2)

cm d

d d

d d

d d

d

10

15 0

) 10 )(

15

(

0 150 15

15 0

+VËt c¸ch thÊu kÝnh 10cm th× ¶nh thËt c¸ch thÊu kÝnh 15cm

b VÏ ¶nh:

Ngµy 3/4/2017

Buæi 4: Quang häc (thÊu kÝnh héi tô, thÊu kÝnh ph©n kú

M¸y ¶nh, m¾t, kÝnh lóp)

I Môc tiªu :

30

1 Cấu tạo máy ảnh.

- Hai bộ phận quan trọng của máy ảnh là vật kính và buồng tối

- ảnh hiện lên trên phim

2 Cấu tạo của mắt :

- Hai bộ phận quan trọng là thuỷ tinh thể và màng lới

- Thể thuỷ tinh đóng vai trò nh vật kính trong máy ảnh , cònmàng lới nh phim ảnh của vật mà ta nhìn hiên trên màng lới

3 Điểm cực viễn, khoảng cực viễn :

- Điểm xa mắt nhất ta có thể nhìn thấy rõ khi không điềutiết gọi là điểm cực viễn Khoảng cách từ mắt đến điểmcực viễn gọi là khoảng cực viễn

4 Điểm cực cận, khoảng cực cận:

- Điểm gần mắt nhất ta có thể nhìn thấy rõ khi không điềutiết gọi là điểm cực cận Khoảng cách từ mắt đến điểmcực cận gọi là khoảng cực cận

6 Điều kiện nhìn rõ của mắt:

Khi vật nằm từ điểm cực cận đến điểm cực viễn thì mắtnhìn rõ vật

II Bài tập :

Bài 1 : Một vật cao 120cm đặt cách máy ảnh 3m Dùng máy

ảnh để chụp vật này thì thấy ảnh cao 2cm

a Hãy dựng ảnh của vật này trên phim

Bài 2:Trên hình vẽ xy là trục chính của một thấu

kính, AB là vật sáng, A’B’ là ảnh của AB qua thấu kính Bằng cách vẽ hãy xác định: Vị trí, tính chất, các tiêu điểm của thấu kính (lí do tại sao lại vẽ nh vậy) A’B’ là ảnh gì ? Vì sao ?

Giải

- Nối B với B’ kéo dài cắt trục chính tại O => O là quang tâmcủa thấu kín

Vì tia tới quang tâm thì truyền thẳng => dựng thấu kí

- Từ B vẽ đờng thẳng // với xy Cắt thấu kính tại I Nối B với Ikéo dài cắt trục chính tại F -> F là tiêu điểm ảnh của thấukính

Vì tia tới // với trục chính cho tia ló đi qua tiêu điểm chính

32

- Từ B’ vẽ đờng thẳng // với xy, cắt thấu kính tại J, nối B với J

kéo dài cắt xy tại F’ > tiêu điểm vật của thấu kính

Vì tia tới có phơng đi qua tiêu điểm chính cho tia ló // với

b Người ấy phải đeo kớnh loại gỡ?

Khi đeo kớnh phự hợp người ấy sẽ nhỡn rừ vật xa nhất cỏch mắt bao nhiờu?

Tiờu cự của kớnh đeo là bao nhiờu?

HD

a Cận thị

b Đs: b) f = 50cm.

Bài 4: Khoảng cỏch từ thủy tinh thể đến màng lưới là 2cm Hóy tớnh độ thay

đổi tiờu cự của thủy tinh thể khi nhỡn một vật ở rất xa sang trạng thỏi nhỡn một

vật đặt ở cực cận của mắt, cỏch mắt 25cm

HD

Đs: f = 0,15cm

Bài 5: Cho AB là vật, A'B' là ảnh của nó qua thấu kính ảnh

và vật đều vuông góc với trục chính của thấu kính

a Bằng phép vẽ hãy xác định:

Vị trí, tính chất, trục chính, quang

tâm, tiêu điểm của thấu kính

b Hãy vẽ đờng đi của tia sáng

xuất phát từ A tới thấu kính Tia khúc xạ

đi qua điểm M

+ AA' cắt BB' tại O => O là quang tâm từ đó xác định: Trụcchính, Tiêu điểm, vị trí của thấu kính, tính chất của ảnh.

+ Do tia ló đi qua M tia tới xuất phát từ A => tia ló phải đi qua A' (Vì tia tới xuất phát từ vật thì tia ló phải đi qua ảnh)

Bài 6 Cho thấu kính hội tụ có trục

- Vẽ A’I song song với trục chính

- Tia tới đi từ A cho 3 tia ló song song với trục

chính , có đờng kéo dài đi qua tiêu điểm

- Tia tới từ A qua quang tâm O cho đờng kéo dài của tia lóqua A’

=>Giao của tia tới có tia ló song song với trục chính và tia tới

đi qua quang tâm là vị trí của điểm sáng A

Bài 7: Một vật sáng AB cao 10cm đợc đặt vuông góc với trục

chính của một thấu kính phân kì ở tại tiêu điểm (h 3.11).Cho biết thấu kính này có tiêu cự f = 20cm

a Dựng ảnh A’B’ của AB qua thấu kính đã cho

b Xác định khoảng cách từ ảnh đến thấu kính và độ caocủa ảnh ?

34