Chế Lan Viên (1920 – 1989) tên thật là Phan Ngọc Hoan, quê ở Cam Lộ, Quảng Trị. Ông sáng tác rất sớm và nổi tiếng với tập thơ Điêu tàn xuất bản năm 1937 và được đánh giá là nhà thơ lãng mạn tiêu biểu của phong trào Thơ mới. Trước Cách mạng tháng Tám, Chế Lan Viên đã từng viết: Với tôi tất cả như vô nghĩa, Tất cả không ngoài nghĩa khổ đau, đã từng cầu xin: Hãy cho tôi một tinh cầu giá lạnh, Một vì sao trơ trọi cuối trời xa… để ẩn náu, trốn tránh mọi khổ đau, phiền não của cuộc sống. Sau Cách mạng, trong sự hóa thân kì diệu của đất nước và dân tộc, nhà thơ cũng đã làm một cuộc hóa thân để hòa nhập với cuộc sống xung quanh và cũng là tìm về với chính mình.
Trang 1Tuần: 12 Ngày soạn: 20/09/2017
Tiết: 34,35 Ngày dạy:
Giảng văn Người soạn: Huỳnh Hoàng Nam
TIẾNG HÁT CON TÀU
Chế Lan Viên
Chế Lan Viên
A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
1 Kiến thức:
- Giúp HS cảm nhận được khát vọng và niềm hân hoan trong tâm hồn nhà thơ khi trở về với nhân dân, đất nước, cũng chính là tìm thấy nguồn nuôi dưỡng cho hồn thơ.
- Thấy được những nét đặc sắc nghệ thuật của bài thơ: sự sáng tạo hình ảnh, liên tưởng phong phú, bất ngờ, cảm xúc gắn với suy tưởng, triết lí.
2 Kĩ năng:
- Cảm nhận và phân tích những nét đặc sắc nghệ thuật của Chế lan Viên.
3 Thái độ:
- Giúp HS hình thành, bồi dưỡng tình yêu quê hương đất nước.
B CHUẨN BỊ
1 Giáo viên: Giáo án, sách giáo khoa, sách giáo viên, tư liệu tham khảo,…
2 Học sinh: Vở bài soạn, sách giáo khoa,…
C PHƯƠNG PHÁP: thuyết giảng, vấn đáp, gợi tìm, thảo luận nhóm, đọc sáng tạo,
D TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG
1 Ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ
3 Bài mới:
Hoạt động 1: giới thiệu bài mới
Không mấy ai không biết rằng ngay
từ những năm mười bảy tuổi, nhà
thơ Chế Lan Viên đã đột ngột xuất
hiện trong phong trào Thơ mới “
như một niềm kinh dị ” ( Hoài
Thanh) Để rồi trong một thời gian
dài sau đó, khoảng thời gian chạy
suốt những năm kháng chiến chống
Pháp và những năm đầu tiên sau hoà
bình lập lại, hồn thơ ấy đột ngột lặng
tiếng hơn Thế nhưng đến năm 1960,
Chế Lan Viên bỗng nhiên bừng sáng
trở lại và một lần nữa lại lay động
thi đàn với một tập thơ mà những
năm tháng ấy đã trở thành hiện
tượng - tập “Ánh sáng và phù sa “
Lần này, Chế Lan Viên đã gây ngạc
nhiên cho mọi người bằng những
vần thơ dĩ nhiên là không còn kinh
dị Những vần thơ giờ đây không chỉ
Trang 2gắn bó chặt chẽ hơn với máu thịt của
cuộc đời, cũng không chỉ làm rung
động tình cảm của người đọc mà
còn lay thức trí tuệ của người đọc
thơ bằng những vần thơ sâu sắc và
mới mẻ “ Tiếng hát con tàu “ là một
trong số những bài tiêu biểu nhất
cho hồn thơ mới của tác giả “Ánh
sáng và phù sa” Hôm nay Thầy và
trò chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về bài
thơ này
Hoạt động 2: hướng dẫn học sinh
tìm hiểu chung
GV: yêu cầu HS chuẩn bị bài ở nhà,
đến lớp, nêu những điểm chính về
tác giả Chế Lan Viên
HS: thực hiện yêu cầu
GV: bổ sung
GV: em hãy nêu hoàn cảnh sáng tác
và vị trí của bài thơ?
HS: trả lời
GV: nhận xét, chốt ý
GV: em hãy xác định chủ đề của bài
thơ
HS: thực hiện yêu cầu
GV: chốt ý
GV: theo em bài thơ có thể chia làm
mấy phần, nêu ý của từng phần
HS: suy nghĩ, trả lời
GV: nhận xét
Hoạt động 3: hướng dẫn học sinh
đọc – hiểu văn bản
GV: bài thơ có nhan đề: “Tiếng hát
con tàu”, vậy theo em hình ảnh con
tàu có ý nghĩa gì?
HS: trả lời
GV: chốt ý
I Tìm hiểu chung.
1 Tác giả
* Tiểu sử:
- Tên tuổi, quê quán
- Quá trình trưởng thành
* Sự nghiệp:
- Tác phẩm
- Nội dung chính;
2.Tác phẩm
* Hoàn cảnh ra đời
- Vào những năm 1958 -1960 có phong trào vận động nhân dân miền xuôi, chủ yếu là thanh niên lên xây dựng kinh tế ở miền núi Tây Bắc Nhiểu văn nghệ sỹ đã thâm nhập thực tế
- Lúc ấy, CLV chưa đến được với Tây Bắc Ông đã gửi lòng mình qua bài thơ này
- In trong tập Ánh sáng và phù sa
* Chủ đề:
- Bài thơ là lời giục giã, thôi thúc, bày tỏ trực tiếp tình cảm qua dòng hoài niệm Đồng thời bày tỏ khát vọng lên đường
* Bố cục: 3 đoạn
- 2 khổ đầu: Sự trăn trở và lời mời gọi lên đường
- 9 khổ tiếp: Khát vọng trở về với nhân dân, gợi kỉ niệm kháng chiến đầy nghĩa tình thắm thiết
- Còn lại: Khúc hát lên đường
II Đọc hiểu văn bản.
1 Nhan đề và 4 câu đề từ.
* Con tàu: biểu tượng cho những khát vọng lên đường ra đi đến những miền xa xôi của TQ, đến với nhân dân, đất nước, mơ ước và những ngọn nguồn cảm hứng sáng tạo nghệ thuật:
Tàu đói những vầng trăng
Chẳng có thơ đâu giữa lòng đóng khép
Trang 3GV: theo em hình ảnh Tây Bắc xuất
hiện có ý nghĩa như thế nào?
HS: trả lời
GV: chốt ý
GV: theo em lời vẫy gọi ra đi còn
thể hiện điều gì?
HS: suy nghĩ, trả lời
GV: nhận xét
GV: em có nhận xét gì về chủ thể trữ
tình (nhận xét về hình thức các câu,
tác dụng)
HS: trả lời
GV: nhận xét
GV: vì sao phải đối thoại, thuyết
phục người khác?
HS: trả lời
GV: chốt ý
GV: em có nhận xét về hình ảnh
trong bài thơ (biện pháp nghệ thuật
được sử dụng, ý nghĩa)
HS: suy nghĩ, trả lời
GV: nhận xét, chốt ý
GV: theo em mục đích chính của
nhà thơ trong đoạn đầu là gì?
HS: trả lời
GV: chốt ý
GV: em hãy cho biết tác giả có cảm
nhận gì chung nhất về Tây Bắc?
Tâm hồn A chờ gặp anh trên kia
* Tây Bắc:
- Nghĩa cụ thể về 1 vùng đất
- Mọi miền xa xôi của TQ:
+ Nơi có c/s gian lao mà nặng nghĩa tình + Nơi khắc ghi những kỉ niệm không quên của đời người
+ Nơi đang vẫy gọi đi tới
-> Lời giục giã mời gọi ra đi, lên TB cũng là lời kêu gọi hãy trở về với chính lòng mình, tìm đến tâm hồn mình với những tình cảm trong sáng, nghĩa tình, gắn bó sâu nặng với nhân dân, đất nước => 4 câu đề từ có tính khái quát rộng hơn vượt lên trên các sự việc cụ thể
2 Hai khổ thơ đầu.
*Nhân vật trữ tình: là anh đang tự đối thoại với mình dưới hình thức như lời thuyết phục 1 người khác
* Mục đích: Gió ngàn đang rú gọi Tàu đói những vầng trăng
-> Biểu hiện niềm khát khao cháy bỏng phải lên đường
* Đất nước mênh mông, đời anh nhỏ hẹp
- Nghệ thuật đối lập giữa c/đ nhỏ bé >< TQ, đất nước mênh mông, rộng lớn
- Khẳng định: Chẳng có … -> con người chỉ thực sự có tâm hồn khi hoà mình vào c/s lớn của dân tộc, của đất nước
+ Nếu như anh chỉ tồn tại giữa c/s chật hẹp chốn
đô thành thì chẳng những anh không sống đúng với tâm hồn mình mà còn không tìm được cảm hứng sáng tạo nghệ thuật
=> Tóm lại, nhà thơ đã vận động mọi người đi đến những miền đất xa lạ, hoà nhịp vào c/s rộng lớn của ND Tâm hồn nhà thơ đã hoá thân vào những con tàu tâm tưởng khao khát lên đường trong hành trình về với c/s lớn
3 Chín khổ thơ tiếp
*Tây Bắc: là nơi ghi dấu những chiến công, một phần máu thịt của ta đã hi sinh để có nó Nay đã bắt đầu 1 c/s mới: nay dạt dào đã chín trái đầu xuân -> hứa hẹn một c/s tươi đẹp với những thành quả đầu tiên
Trang 4GV: những năm kháng chiến ở Tây
Bắc có ý nghĩa như thế nào?
HS: trả lời
GV: chốt ý
GV: lời mời gọi ra đi giống như
cuộc trở về với ai
GV: em hãy nhận xét cách xưng hô
HS: trả lời
GV: chốt ý
GV: tác giả đã so sánh việc trở về
gặp lại nhân dân như thế nào, cảm
nhận được điều gì?
HS: trả lời
GV: chốt ý
GV: đặc biệt là khi trở về sẽ gặp lại
những con người cụ thể nào, với
những kỉ niệm gì?
HS: trả lời
GV: chốt ý
GV: em hãy nêu biện pháp nghệ
thuật được sử dụng và ý nghĩa?
HS: trả lời
GVL nhận xét
GV: em hãy cho biết các hình ảnh
thơ được xây dựng như thế nào, ý
nghĩa
HS: trả lời
GV: nhận xét
GV: từ những hoài niệm về nhân
dân, bài thơ đã đưa ta đến suy nghĩ
về điều gì?
HS: trả lời
GV: chốt ý
GV: bốn khổ thơ cuối gợi cho em về
điều gì?
* Ôi kháng chiến 10 năm qua như ngọn lửa Nghìn năm sau còn đủ sức soi đường
- NT đối lập cái hữu hạn >< cái vô hạn -> những năm kháng chiến chính là thời kì diễn ra sự biến chuyển của c/đ và con đường nghệ thuật củah ọ đến với nhân dân, dân tộc, cách mạng -> sự biết ơn sâu nặng với kháng chiến
* Trở về với nhân dân:
- Con đã đi
- Cho con về -> Cách xưng hô thể hiện sự
- Con gặp lại gần gũi, máu thịt
* Con gặp laị nhân dân như nai về suối cũ
… cánh tay đưa
- 4 câu thơ với 5 h/ả so sánh liên tiếp khẳng định ý nghĩa sâu xa và hạnh phúc lớn lao khi trở về với nhân dân Trở về với nhân dân là trở về nguồn sốngt ươi mát, tìm được sự chở che, yên tâm
* Trở về với những con người cụ thể:
- Người mế già tóc bạc: chở che, đùm bọc
- Người anh: chiếc áo kỉ niệm
- Người em: liên lạc chưa mất 1 phong thư
- Người yêu
-> BPNT điệp ngữ lặp lại chủ thể gợi đến những kỉ niệm, h/ả tiêu biểu cho sự hi sinh thầm lặng lớn lao với tình thương, sự chở che, đùm bọc trọn vẹn, rộng lớn
=> thể hiện lòng biết ơn sâu nặng, sự gắn bó chân thành và những xúc động thấm thía của 1 tấm lòng, 1 trái tim
* Có những hình ảnh xây dựng theo lối tả thực cụ thể lại có những liên tưởng bất ngờ:
Anh nhớ em … trở biếc -> đẹp, mới lạ, lung linh sắc màu
- Con nhớ mế -> h/ả thực giàu xúc động, cô đúc
* Suy ngẫm khái quát: Khi ta ở … -> Câu thơ cô đúc ,châm ngôn, triết lí nói về quy luật của t/c, của trái tim được nhận thức bằng chính trái tim
Tóm lại: kết kết hợp cảm xúc và suy tưởng, nâng xúc cảm, tình cảm lên trong những suy ngẫm triết
lí Đó là thành công của đoạn thơ này
4 Bốn khổ cuối.
* là khúc hát lên đường đầy lôi cuốn, sôi nổi, mê say nhưng cũng tiếp tục phát triển mạch suy tưởng
Trang 5HS: trả lòi
GV: chốt ý
GV: theo em tác giả đã đưa ra định
nghĩa nào về Tây Bắc, định nghĩa ấy
gợi cho ta suy nghĩ điều gì?
HS: trả lời
GV: nhận xét
GV: hình ảnh cuối bài gợi lên điều
gì, thông qua biện pháp nghệ thuật
nào?
HS: trả lời
GV: chốt ý
Hoạt động 4: hướng dẫn học sinh
tổng kết bài học
của bài thơ
Đất nước gọi ta … đang chờ
-> Câu hỏi tu từ: là tiếng gọi thiêng liên gcủa đất nước, TQ nhưng chính là sự thôi thúc trong tâm hồn mỗi con người vì nơi đó tình cảm gia đình máu thịt đang khao khát
* Cho nên: Tàu hãy vỗ… -> sự thôi thúc gấp gáp khẩn thiết đấp lại niềm trông đợi đó
* Lời định nghĩa: TB ơi … của hồn thơ -> chính nơi còn nhiều gian khổ, nơi đã từng mất mát hi sinh là nơi bồi đắp thêm đời sống tâm hồn cho con người
Những năm chiến tranh …vàng ta
- TB: là một vật vô cùng quý giá, nó đã chịu quán hiều đau thương, mất mát trong chiến tranh nên nay trở về ta sẽ tạo dựng đắp xây những gì đã mất
* Hình ảnh cuối bài:
- thể hiện sự say đắm, khao khát, thể hiện tâm hồn con người gắn bó với vùng đất sẽ tìm được nguồn cảm hứng bất tận trong dòng chảy của năm tháng, thời gian
- Biện pháp láy lại mở rộng 1 h/ả, 1 từ ngữ ở cuối câu tạo ra âm hưởng lôi cuốn trùng điệp của đoạn thơ H/ả con tàu: trung tâm tiếng gọi của đất nước, của nhân dân
III Củng cố ( sgk )
1 Nội dung
2 Nghệ thuật
Hoạt động 5: hướng dẫn tự học và chuẩn bị bài mới
1 Hướng dẫn tự học: học thuộc lòng bài thơ, hoàn thành bài tập luyện tập
2 Hướng dẫn chuẩn bị bài mới: Đất nước
- Đọc kĩ, tìm hiểu tiểu dẫn
- Dự kiến hướng tìm hiểu
E. RÚT KINH NGHIỆM
………
………
………
………