TL tương trợ tư pháp dẫn độ

Dẫn độ trong tương trợ tư pháp Luật tương trợ tư pháp 2007

MỤC LỤC

A MỞ ĐẦU 2

B NỘI DUNG 3

I Những vấn đề cơ bản về hoạt động dẫn độ 3

1 Khái niệm 3

2 Đặc điểm dẫn độ 4

3 Nguyên tắc dẫn độ 5

II Những vấn đề pháp lý liên quan đến hoạt động dẫn độ 8

1 Các trường hợp bị dẫn độ 8

2 Các trường hợp từ chối dẫn độ 9

III Thực tiễn hoạt động dẫn độ tại Việt Nam 10

C KẾT LUẬN 12

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 13

A MỞ ĐẦU

Dưới sự phát triển không ngừng của xã hội, sự xuất hiện của thuật ngữ “thế giới phẳng” là một trong những minh chứng rõ nét nhất cho việc hợp tác quốc tế diễn ra trên toàn cầu, ở mọi lĩnh vực Hoạt động tương trợ tư pháp hiện lên như một sự liên kết về luật pháp giữa các quốc gia, một trong số đó là hoạt động dẫn

độ

Nhằm hợp tác tiến hành đấu tranh phòng chống các loại tội phạm, các quốc gia đã hợp tác thông qua hoạt động dẫn độ tội phạm Để thực hiện được hoạt động này, các quốc gia luôn ý thức được việc hợp tác với các quốc gia khác trên

cơ sở các điều ước quốc tế song phương và đa phương về dẫn độ tội phạm được xây dựng trong nhiều năm Các quốc gia trên thế giới đã nghiên cứu về dẫn độ tội phạm và đã có những quy định về dẫn độ tội phạm từ rất sớm

Không những thế, trong hoạt động nghiên cứu khoa học luật pháp, dẫn độ tội phạm là một trong những vấn đề từ lâu đã thu hút được sự quan tâm, nghiên cứu của các nhà lí luận và thực tiễn

Từ những lý do trên, người viết chọn đề bài “Quy định pháp luật và thực

tiễn của dẫn độ” để thực hiện bài tiểu luận, thông qua đó trau dồi thêm kiến

thức, tìm hiểu thêm về các quy định pháp luật về dẫn độ cũng như thực tiễn của việc dẫn độ ở Việt Nam

B NỘI DUNG.

I Những vấn đề cơ bản về hoạt động dẫn độ

1 Khái niệm

Khái niệm dẫn độ tội phạm cũng như quy định về dẫn độ tội phạm xuất hiện từ những năm cuối thế kỉ XIX Thuật ngữ “dẫn độ” trong tiếng Anh

(Extradition) nghĩa là buộc phải trả một người về Tổ quốc mình1 Từ thuật ngữ này có thể hiểu dẫn độ là việc đem phạm nhân là công dân nước mình đã phạm tội trên phạm vi quốc tế hoặc đang bị truy nã, đang lưu trú tại một nước khác về nước để xét xử theo luật của nước mình Việc giao nộp các cá nhân này thường dựa vào các điều ước quốc tế và cũng có trường hợp dựa trên cơ sở có đi có lại, ngoại giao hoặc thiện chí giữa các quốc gia

Ngày nay, trên thế giới, các quy định về dẫn độ tội phạm không chỉ đơn thuần được đề cập trong các điều ước quốc tế đa phương, điều ước quốc tế song phương mà còn được các quốc gia thể chế hoá trong quy định pháp luật của chính quốc gia mình.2 Theo đó, tại khoản 1 Điều 32 Luật Tương trợ tư pháp

2007 của Việt Nam đưa ra quy định: “Dẫn độ là việc một nước chuyển giao cho nước khác người có hành vi phạm tội hoặc người bị kết án hình sự đang có mặt trên lãnh thổ nước mình để nước được chuyển giao truy cứu trách nhiệm hình

sự hoặc thi hành án đối với người đó.”

1 Giáo trình Luật Tương trợ tư pháp, Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội, Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật, st 132.

2

Dẫn độ tội phạm trong hiệp định tương trợ tư pháp giữa Việt Nam với một số quốc gia trên

thế giới http://moj.gov.vn/qt/tintuc/Pages/nghien-cuu-trao-doi.aspx?ItemID=1789

Trên cơ sở đó, dựa vào bản chất, mục đích của hoạt động dẫn độ có thể đưa

ra khái niệm như sau: “Dẫn độ là một hình thức tương trợ tư pháp giữa các quốc gia Trong đó, quốc gia được yêu cầu dẫn độ, dựa trên cơ sở của pháp luật quốc tế và pháp luật quốc gia, chuyển giao người có hành vi phạm tội hoặc người đã bị kết án bằng một bản án có hiệu lực pháp luật đang có mặt trên lãnh thổ quốc gia được yêu cầu để quốc gia yêu cầu tiến hành truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc thi hành bản án với người đó” 3

2 Đặc điểm dẫn độ

Thứ nhất, dẫn độ là một trong những hình thức tương trợ về tư pháp

Tại Điều 1 Luật Tương trợ tư pháp 2007 về Phạm vi điều chỉnh quy định:

“Luật này quy định nguyên tắc, thẩm quyền, trình tự, thủ tục thực hiện tương trợ tư pháp về dân sự, hình sự, dẫn độ và chuyển giao người đang chấp hành hình phạt tù giữa Việt Nam với nước ngoài; trách nhiệm của các cơ quan nhà nước Việt Nam trong tương trợ tư pháp.” Vì vậy dẫn độ đã được ghi nhận là

một hình thức hoạt động tương trợ tư pháp giữa Việt Nam với các nước trên thế giới

Thứ hai, dẫn độ là hình thức hợp tác được tiến hành giữa các quốc gia,

trong đó nước được yêu cầu chuyển giao người có hành vi phạm tội hoặc đang

bị truy cứu trách nhiệm hành sự hoặc đã bị kết án bởi một bản án đã có hiệu lực pháp luật cho nước yêu cầu

3 Giáo trình Luật Tương trợ tư pháp, Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội, Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật, st 139.

Yêu cầu dẫn độ là cơ sở quan trọng bởi vì chỉ trên cơ sở yêu cầu dẫn độ cụ thể, quốc gia được yêu cầu mới căn cứ và các quy định pháp luật liên quan đến dẫn độ qua đó xem xét yêu cầu, qua đó sẽ đồng ý hoặc từ chối dẫn độ.Việc dẫn

độ chỉ pháp sinh khi có yêu cầu chuyển giao người có hành vi phạm tội hoặc người đó có hành vi phạm tội hoặc đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc đã

bị kết án bằng một bản án có hiệu lực pháp luật nhưng đã bỏ trốn

Thứ ba, yêu cầu dẫn độ phải phù hợp với pháp luật của quốc gia được yêu

cầu dẫn độ

Sau khi có yêu cầu dẫn độ, nước được yêu cầu sẽ tiến hành xem xét yêu cầu dẫn độ xem có chấp nhận hay từ chối yêu cầu này hay không Quá trình xem xét yêu cầu dẫn độ của nước được yêu cầu dẫn độ phải dựa trên pháp luật các quốc gia được yêu cầu dẫn độ Khi xem xét yêu cầu dẫn dộ, các quốc gia thường căn cứ vào các yếu tố: dựa vào quốc tịch của người bị yêu cầu dẫn dộ; dấu hiệu nơi thực hiện hành vi hoặc nơi tội phạm hoàn thành; dấu hiệu lợi ích bị xâm phạm Ngoài ra, tùy vào đường lối chính sách của từng quốc gia và các yếu tố để các quốc gia được yêu cầu dẫn độ xem xét sẽ có sự khác nhau

Thứ tư, mục đích của dẫn độ nhằm truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc thi

hành bản án đã có hiệu lực pháp luật đối với người đó

Hoạt động dẫn độ nhằm mục đích trừng trị, răn đe, giáo dục người thực hiện hành vi phạm tội hoặc đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc đã bị kết

án bằng một bản án có hiệu lực pháp luật có hành vi bỏ trốn, trốn việc thực hiện các nghĩa vụ cần phải thực hiện

Thứ năm, việc dẫn độ phải tuân thủ các nguyên tắc chung của pháp luật

quốc tế và nguyên tắc riêng của dẫn độ

3 Nguyên tắc dẫn độ

Dựa trên khái niệm và các đặc điểm, hoạt động dẫn độ có những nguyên tắc sau:

Nguyên tắc có đi có lại.

Trong quan hệ quốc tế, vấn đề có đi có lại xuất phát từ thực tiễn khách quan, trở thành thông lệ quốc tế và đảm bảo một trật tự pháp lý ổn định trên thế giới Nguyên tắc này được ghi nhận trong luật pháp của đại đa số các quốc gia trên thế giới và được thể hiện trong điều ước quốc tế đa phương, song phương Luật Tương trợ tư pháp 2007 có ghi nhận nguyên tắc có đi có lại tại khoản

2 Điều 4 như sau: “Trường hợp giữa Việt Nam và nước ngoài chưa có điều ước quốc tế về tương trợ tư pháp thì hoạt động tương trợ tư pháp được thực hiện trên nguyên tắc có đi có lại nhưng không trái pháp luật Việt Nam, phù hợp với pháp luật và tập quán quốc tế.”

Nguyên tắc có đi có lại thể hiện, khi một quốc gia được yêu cầu dẫn độ một người có một quốc gia khác thì quốc gia này sẽ chỉ đáp ứng yêu cầu đó khi và chỉ khi quốc gia được yêu cầu có sơ sở chắc rằng trong trường hợp tương tự, ở tương lại quốc gia đưa ra yêu cầu dẫn độ sẽ đáp ứng yêu cầu của quốc gia này Khi quốc gia chưa có thỏa thuận về hợp tác dẫn độ thì việc áp dụng nguyên tắc

có đi có lại góp phần nâng cao hiệu quả của công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm ở các quốc gia Nguyên tắc có đi có lại thể hiện sự bình đẳng giữa các

quốc gia và chỉ khi các quốc gia bình đẳng với nhau thì nguyên tắc có đi có lại mới được tôn trọng Trong quan hệ quốc tê, các quốc gia đều bình đẳng với nhau, có như vậy nguyên tắc có đi có lại trong việc dẫn độ tội phạm mới đạt được

Nguyên tắc này được áp dụng trong cả trường hợp giữa các quốc gia có hiệu định tương trợ tư pháp về hình sự có nội dung dẫn độ, hiệp định dẫn độ và

cả trong các trường hợp không có các thỏa thuận hợp tác bằng hình thức dẫn độ Mặc dù có hiệp định tương trợ về dẫn độ nhưng nếu như có yêu cầu dẫn độ, quốc gia được yêu cầu dẫn độ phải xem xét yêu cầu đó có phù hợp với quy định của quốc gia đó hay không dựa vào các quy định được thể hiện của pháp luật quốc gia Khoản 2 Điều 492 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 về hoạt động hợp tác

quốc tế trong tố tụng hình sự quy định: “Trường hợp Việt Nam chưa ký kết hoặc chưa gia nhập điều ước quốc tế có liên quan thì việc hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự được thực hiện theo nguyên tắc có đi có lại nhưng không trái pháp luật Việt Nam, phù hợp với pháp luật quốc tế và tập quán quốc tế.”

Nguyên tắc tội phạm kép.

Nguyên tắc tội phạm kép là một trong nhũng nguyên tắc cốt lõi của hoạt động dẫn độ tội phạm giữa các quốc gia Theo đó, chỉ dẫn độ tội phạm khi hành

vi do người bị dẫn độ thực hiện được định danh là hành vi tội phạm theo quy định hiện hành của hai pháp luật quốc gia – quốc gia yêu cầu dẫn độ và quốc gia được yêu cầu dẫn độ, đồng thời hành vi phạm tội phải được định án ở mức trừng phạt cụ thể được xác định trong Luật hình sự của mỗi quốc gia hoặc được các các bên nhất trí trong các điều ước quốc tế Do xuất phát từ cơ sở hạ tầng của

từng quốc gia đẫn đến kiến trúc thượng tầng sẽ có sự khác nhau cho nên sẽ không tránh khỏi sự xung đột tội danh Để giải quyết sự xung đột này, pháp luật Việt Nam quy định khá linh hoạt trong việc xác định hành vi phạm tội bị dẫn độ Tại khoản 2 Điều 33 Luật Tương trợ tư pháp 2007 quy định về trường hợp bị

dẫn độ “Hành vi phạm tội của người quy định tại khoản 1 Điều này không nhất thiết phải thuộc cùng một nhóm tội hoặc cùng một tội danh, các yếu tố cấu thành tội phạm không nhất thiết phải giống nhau theo quy định của pháp luật Việt Nam và pháp luật của nước yêu cầu.”

Nguyên tắc không dẫn độ công dân nước mình

Theo nguyên tắc này, quốc gia được yêu cầu dẫn độ có quyền từ chối không thực hiện yêu cầu dẫn độ của quốc gia nước ngoài trong trường hợp đối tượng bị yêu cầu dẫn độ là công dân nước mình – tức nước bị yêu cầu dẫn độ nhằm mục đích tiến hành truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc tiếp tục thi hành bản án hình sự đã có hiệu lực pháp luật Nguyên tắc không dẫn độ công dân nước mình được ghi nhận trong pháp luật của Việt Nam, nguyên tắc này được

thể hiện trong Hiến pháp 2013 “Công dân Việt Nam không thể bị trục xuất, giao nộp cho nhà nước khác 4 Từ đó, quy phạm pháp luật về từ chối dẫn độ tại Điều

35 Luật tương trợ tư pháp 2007:

“Cơ quan tiến hành tố tụng có thẩm quyền của Việt Nam từ chối dẫn độ nếu yêu cầu dẫn độ thuộc một trong các trường hợp sau đây:

a) Người bị yêu cầu dẫn độ là công dân Việt Nam;”.

4 Khoản 2 Điều 17 Hiếp pháp 2013.

Tuy nhiên, để ngăn chặn tình trạng người phạm tội lẩn trốn khỏi sự trừng phạt của luật pháp hoặc sự xung đột lợi ích giữa các quốc gia thì một số điều

ước quốc tế có đặt ra nguyên tắc: “không dẫn độ thì truy tố” (“aut judicare, aut dedere”)5

Nguyên tắc không dẫn độ tội phạm chính trị.

Khi có yêu cầu dẫn độ, quốc gia yêu cầu căn cứ vào các quy định hiện hành

để xác định tội phạm đó là tội phạm chính trị hay không Việc xác định này đôi khi không rõ ràng, nó còn phụ thuộc vào cách nhìn nhận và quan điểm chính trị của mỗi quốc gia

Nguyên tắc này cũng có ngoại thể, theo đó, thủ phạm giết hại nguyên thủ quốc gia, người đứng đầu chính phủ hoặc các nhà lãnh đạo cao cấp khác của không được hưởng quyền sẽ không bị dẫn độ theo nguyên tắc này Ngoại lệ này đảm bảo những cá nhân phạm tội nguy hiểm đe dọa sự ổn định của quốc gia phải gánh chịu sự trừng phạt công minh của pháp luật

II Những vấn đề pháp lý liên quan đến hoạt động dẫn độ.

1 Các trường hợp bị dẫn độ

Theo quy định tại Điều 33 Luật tương trợ tư pháp 2007, các trường hợp sau đây sẽ bị dẫn độ như:

Thứ nhất, người có thể bị dẫn độ là người có hành vi phạm tội mà Bộ luật hình sự Việt Nam và pháp luật hình sự của nước yêu cầu quy định hình phạt tù

có thời hạn từ một năm trở lên, tù chung thân hoặc tử hình hoặc đã bị Tòa án của

5 Giáo trình Luật Tương trợ tư pháp, Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội, Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật, st 151.

nước yêu cầu xử phạt tù mà thời hạn chấp hành hình phạt tù còn lại ít nhất sáu tháng

Thứ hai, hành vi phạm tội của người quy định tại khoản 1 Điều 33hông nhất thiết phải thuộc cùng một nhóm tội hoặc cùng một tội danh, các yếu tố cấu thành tội phạm không nhất thiết phải giống nhau theo quy định của pháp luật Việt Nam và pháp luật của nước yêu cầu.Quy định này là biểu hiện của nguyên tắc tội phạm kép, khi xuất hiện sự xung đột pháp luật giữa quốc gia yêu cầu dẫn

độ và quốc gia bị yêu cầu

Thứ ba, trường hợp hành vi phạm tội của người quy định tại khoản 1 Điều

33 xảy ra ngoài lãnh thổ của nước yêu cầu thì việc dẫn độ người phạm tội có thể được thực hiện nếu theo quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam hành vi đó là hành vi phạm tội Trên thực tế, sẽ xuất hiện những trường hợp người phạm tội thực hiện hành vi phạm tội bên ngoài lãnh thổi của nước yêu cầu và hành vi đó

đã đủ các yếu tố cấu thành tội phậm theo quy định của luật hình sự của nước yêu cầu và người đó đang có mặt tại nước thứ ba đó là Việt Nam Trong trường này

cơ quan tiến hành tố tụng của Việt Nam xem xét quyết định dẫn độ khi xét thấy hành vi đó là hành vi phạm tội theo quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam Điều 34 về việc không truy cứu trách nhiệm hình sự, dẫn độ cho nước thứ

ba, trường hợp người bị dẫn độ về Việt Nam sẽ không bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc dẫn độ cho nước thứ ba về hành vi mà người đó đã thực hiện ở nước ngoài trước khi bị dẫn độ về Việt Nam nhưng không cấu thành tội phạm theo quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam và không được nêu trong yêu cầu dẫn độ của Việt Nam hoặc của nước thứ ba.Trường hợp Việt Nam là nước được

yêu cầu dẫn độ thì việc dẫn độ chỉ được thực hiện khi nước yêu cầu dẫn độ cam kết không truy cứu trách nhiệm hình sự người bị dẫn độ về hành vi phạm tội khác ngoài hành vi phạm tội đã được nêu trong yêu cầu dẫn độ, không dẫn độ người đó cho nước thứ ba, trừ trường hợp được sự đồng ý bằng văn bản của Việt Nam

Ngoài ra, trong trường hợp Bộ Công an nhận được văn bản của hai hoặc nhiều nước yêu cầu dẫn độ một người về cùng một tội phạm hoặc nhiều tội phạm khác nhau thì Bộ Công an chủ trì phối hợp với Bộ Ngoại giao, Bộ Tư pháp, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao xem xét, quyết định đáp ứng yêu cầu dẫn độ cho một trong các nước yêu cầu và chuyển hồ sơ yêu cầu dẫn độ cho Tòa án nhân dân cấp tỉnh xem xét, quyết định dẫn độ Thêm

vào đó, cần xét đến các yêu tố quy định tại khoản 2 Điều 39, bao gồm: quốc tịch hữu hiệu và nơi thường trú cuối cùng của người bị yêu cầu dẫn độ; tính hợp pháp và mức độ phù hợp của yêu cầu dẫn độ; thời gian và địa điểm thực hiện tội phạm; lợi ích riêng của các nước yêu cầu; mức độ nghiêm trọng của tội phạm; quốc tịch của người bị hại; khả năng dẫn độ tiếp theo giữa các nước yêu cầu dẫn độ; ngày đưa ra yêu cầu dẫn độ và các yếu tố khác có liên quan.

2 Các trường hợp từ chối dẫn độ

Trong trường hợp, xem xét các yêu cầu dẫn độ và thấy rằng chưa phù hợp,

cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam sẽ từ chối dẫn độ dựa trên những yếu tố như sau: