A.MỞ ĐẦU1B.NỘI DUNG1I.Khái Niệm Và Đặc Điểm Dẫn Độ11.Khái niệm12.Đặc điểm1II.Nguyên tắc dẫn độ21.Nguyên tắc có đi có lại :22.Nguyên tắc tội phạm kép.33.Nguyên tắc không dẫn độ công dân nước mình.44.Nguyên tắc không dẫn độ tội phạm chính trị.4III.Một số nội dung pháp luật về dẫn độ51.Các trường hợp bị dẫn độ52.Các trường hợp từ chối dẫn độ.7IV.Thực trạng91.Đạt được92. Một số hạn chế và kiến nghị11C.KẾT LUẬN16TÀI LIỆU THAM KHẢO17
Trang 1A MỞ ĐẦU
Trong bối cảnh hội nhập ngày nay, mặt trái của quá trình phát triển của các quốc gia là sự gia tăng không ngững của tỷ lệ tội phạm cả về mà mức độ và tính chất nguy hiểm Để nhằm ngăn chặn, đấu tranh phòng chống các loại tội phạm thì hoạt động dẫn độ tội phạm luôn được các quốc gia coi trọng và thể hiện trong các điều ước quốc tế song phương và đa phương với nhau và thậm chí dẫn độ tội phạm còn được các quốc gia thể chế hóa trong quy định pháp luật của chính quốc gia mình
Sau đây là một số lý thuyết về dẫn độ, thực tiễn áp dụng cũng như các tồn tại vướng mắc về hoạt động dẫn độ tội phạm tại các nước và điển hình là Việt Nam
I Khái Niệm Và Đặc Điểm Dẫn Độ
1 Khái niệm
Dẫn độ là một hình thức tương trợ tư pháp đã có từ rất lâu trong lịch sử phát triển của loàì người Khái niệm dẫn độ được pháp luật nước ta quy định trong Luật tương trợ tư pháp 2007 tại Khoản 1 Điều 32:”Dẫn độ là việc một nước chuyển giao cho nước khác người có hành vi phạm tội hoặc người đã bị kết án hình sự đang có mặt trên quốc gia của mình để nước được chuyển giao truy cứu trách nhiệm hình
sự người đó”
2 Đặc điểm
Trang 2Một, dẫn độ là một hình thức tương trợ tư pháp giữa các quốc gia Tuy
nhiên, dẫn độ không giống với tương trợ tư pháp hình sự, nó là một chế định độc lập với tương trợ tư pháp về hình sự
Hai, dẫn độ là một hình thức hợp tác giữa các quốc gia trong việc giải quyết
các vấn đề tư pháp mà các bên cùng quan tâm: nước được yêu cầu bàn giao người
đã thực hiện tội phạm hoặc đã bị kết án bởi một bản án đã có hiệu lực pháp luật cho nước yêu cầu Chỉ khi có yêu cầu dẫn độ từ quốc gia khác thì sự kiện dẫn độ mới phát sinh
Ba, yêu cầu dẫn độ cần phải phù hợp với pháp luật của quốc gia Quốc gia
có quyền yêu cầu dẫn độ là quốc gia mà người phạm tội mang quốc tịch quốc gia
đó, nơi mà tội phạm hoàn thành, nơi tội phạm đã xảy ra, quốc gia có quyền lợi bị tội phạm xâm phạm Quốc gia được yêu cầu dẫn độ sẽ căn cứ vào các điều ước quốc tế liên quan pháp luật quốc gia và tình hình tội phạm trên thực tế, để xem xét yêu cầu dẫn độ và quyết định có chấp nhận yêu cầu đó hay không
Bốn, dẫn độ có 2 mục dích, đó là truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc thi hành
án đối với người phạm tội Hai mục đích này đã được pháp luật quy định cụ thể tại Khoản 2 Điều 32 Luật tương trợ tư pháp 2007, những hoạt động nhằm thực hiện các mục đích này sẽ được quốc gia yêu cầu tiến hành khi đã tiếp nhận người phạm tội từ quốc gia được yêu cầu dẫn độ
Năm, các quốc gia yêu cầu và được yêu cầu dẫn độ cần phải tuân thủ các
nguyên tắc của pháp luật quốc tế nói chung và nguyên tắc dẫn độ nói riêng Các nguyên tắc của dẫn độ trong pháp luật quốc tế bao gồm: nguyên tắc có đi có lại, nguyên tắc không dẫn độ công dân của nước mình, nguyên tắc không dẫn độ tội phạm chính trị và nguyên tắc tội phạm kép
II Nguyên tắc dẫn độ
Trang 31 Nguyên tắc có đi có lại :
Đây là nguyên tắc được sử dụng phổ biến khi giữa các bên không có điều ước song phương hay đa phương về dẫn độ Vấn đề có đi có lại là nhu cầu xuất phát từ thực tiễn khách quan và sớm trở thành thông lệ được áp dụng rộng rãi trên thế giới
Nội dung của nguyên tắc được thể hiện : khi một quốc gia được yêu cầu dẫn
độ một người cho quốc gia khác thì quốc gia này sẽ chỉ đáp ứng yêu cầu dẫn độ khi
và chỉ khi quốc gia được yêu cầu có cơ sở chắc chắn rằng trong trường hợp tương
tự ở tương lai quốc gia yêu cầu dẫn độ sẽ đáp ứng yêu cầu của quốc gia này
Đây là nguyên tắc được áp dụng rộng rãi sở dĩ nó thể hiện sự bình đẳng giữa các quốc gia vì chỉ khi các quốc gia thật sự bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau thì nguyên tắc có đi có lại mới phát huy được hiệu quả Đây cũng là một nguyên tắc thể hiện tính linh hoạt áp dụng trong dẫn độ tội phạm khi mà nó cho phép giữa các nước không có quan hệ hay chưa kí với nhau một điều ước nào về dẫn độ có thể thực hiện được các yêu cầu pháp lí mà không cần phải đi đến các thủ tục rườm rà, phức tạp
2 Nguyên tắc tội phạm kép
Đây là một trong những nguyên tắc cốt lõi cũng như là nguyên tắc đặc thù của hoạt động dẫn độ giữa các quốc gia Pháp luật các quốc gia, các điều ước quốc
tế song phương và đa phương liên quan đến nội dung dẫn độ đều ghi nhận nguyên tắc này
Nội dung của nguyên tắc được thể hiện : để yêu cầu dẫn độ được thực hiện thì hành vi nguy hiểm cho xã hội phải cấu thành tội phạm ở quốc gia yêu cầu dẫn
độ và cả quốc gia mà người phạm tội chạy trốn đến Hay nói cách khác, một người chỉ có thể bị dẫn độ khi hành vi của người đó đều bị coi là tội phạm và cấu thành tội phạm theo pháp luật hình sự của quốc gia yêu cầu và quốc gia được yêu cầu
Trang 4Trên thực tế, giữa các nước luôn xảy ra sự xung đột danh pháp khi một hành vi được coi là tội phạm ở quốc gia này nhưng được coi là vô tội ở quốc gia khác Vì vậy trên thực tiễn khi áp dụng nguyên tắc này, các quốc gia phải tiến hành xem xét
và cân nhắc kĩ lưỡng theo quan điểm pháp lí trong nước và thế giới
3 Nguyên tắc không dẫn độ công dân nước mình.
Nội dung của nguyên tắc thể hiện:quốc gia được yêu cầu có quyền từ chối không thực hiện yêu cầu dẫn độ của quốc gia nước ngoài nếu cá nhân bị yêu cầu là công dân nước mình Đây là nguyên tắc hết sức hợp lí và phù hợp khi tôn trọng và bảo vệ mối quan hệ thiêng liêng giữa công dân và nhà nước sở dĩ, công dân chính
là con dân của một nước, có các nghĩa vụ và các quyền đối với quốc gia và đồng thời quốc gia cũng phải tạo điều kiện tốt nhất để đảm bảo mọi lợi ích cho công dân nước mình Tuy nhiên, để tránh tình trạng bỏ sót tội phạm thì quốc gia đó cũng phải thực hiện quy định : không dẫn độ thì phải truy tố
4 Nguyên tắc không dẫn độ tội phạm chính trị.
Cùng với nguyên tắc không dẫn độ công dân nước mình, nguyên tắc không dẫn độ tội phạm chính trị là nguyên tắc được hầu hết các quốc gia ghi nhận và tôn trọng Nội dung của nguyên tắc thể hiện: khi có yêu cầu dẫn dộ, quốc gia được yêu cầu sẽ căn cứ vào các quy định của pháp luật hiện hành để các định xem hành vi đó
có phải tội phạm chính trị hay không Nếu không phải tội phạm chính trị thì có quyền không thực hiện yêu cầu dẫn độ
Đây là nguyên tắc mà các quốc gia khó có thể áp dụng trên thực tế bởi lẽ, khái niệm tội phạm chính trị còn chưa được thống nhất trên toàn thế giới cũng như
có sự xung đột danh pháp giữa các quốc gia Vì thế dễ dàng dẫn đến việc một quốc gia coi một hành vi là tội phạm chính trị và yêu cầu quốc gia khác dẫn dộ xong quốc gia đó lại từ chối vì cho rằng hành vi ấy không phải là tội phạm chính trị
Tuy nhiên, nguyên tắc trên cũng có ngoại lệ Trong trường hợp thủ phạm
giết hại nguyên thủ quốc gia, người đứng đầu chính phủ, các lãnh đạo cấp cao của
Trang 5quốc gia thì không được miễn trừ dẫn độ Đây là quy định nhằm bảo đảm người thực hiện hành vi phạm tội đặc biệt nghiêm trọng, ảnh hưởng tới sự ổn định và phát triển của một quốc gia thì phải chịu trừng phạt thích đáng từ quốc gia ấy
III Một số nội dung pháp luật về dẫn độ
1 Các trường hợp bị dẫn độ
Cá nhân khi thực hiện hành vi phạm tội hoặc đã bị kết án bằng một bản án
có hiệu lực pháp luật và đã bỏ trốn sang quốc gia khác thì quốc gia nơi người này phạm tội hoặc nơi mà người này bị kết án có quyền yêu cầu quốc gia mà người đó
bỏ trốn sang dẫn độ về nước để truy cứu TNHS hoặc thi hành bản án đã tuyên Do vậy người bị dẫn độ luôn phải là một cá nhân cụ thể, tuy nhiên không phải bất cứ
cá nhân cụ thể phạm tội nào cũng là đối tượng của dẫn độ Thông thường người phạm tội bị dẫn độ khi thỏa mãn các điều kiện được ghi nhận trong các điều ước quốc tế song phương, điều ước quốc tế khu vực, điều ước quốc tế đa phương và pháp luật quốc gia Đối với pháp luật Việt Nam một cá nhân phạm tội bị dẫn độ khi thỏa mãn các điều kiện quy định tại Điều 33 Trường hợp bị dẫn độ ( Luật TTTP 2007) theo đó đã xác định ra ba căn cứ để dẫn độ:
Một là, người có thể bị dẫn độ theo quy định của Luật này là người có hành
vi phạm tội mà Bộ luật hình sự Việt Nam và pháp luật hình sự của nước yêu cầu quy định hình phạt tù có thời hạn từ một năm trở lên, tù chung thân hoặc tử hình hoặc đã bị Tòa án của nước yêu cầu xử phạt tù mà thời hạn chấp hành hình phạt tù còn lại ít nhất sáu tháng ( K1 Điều 33 LTTTP 2007 )
Theo đó chỉ có thể dẫn độ một người thực hiện hành vi phạm tội khi hình phạt áp dụng đối với người đó thấp nhất là 1 năm hoặc đối với trường hợp đã bị xử phạt tù thì thời hạn chấp hành hình phạt còn lại ít nhất 6 tháng Thời gian còn lại ít
Trang 6nhất 6 tháng nhằm mục đích đảm bảo được tính răn đe, giáo dục, tạo điều kiện cho phạm nhân có cơ hội tái hòa nhập cộng đồng
Hai là, hành vi phạm tội của người quy định tại khoản 1 Điều này không
nhất thiết phải thuộc cùng một nhóm tội hoặc cùng một tội danh, các yếu tố cấu thành tội phạm không nhất thiết phải giống nhau theo quy định của pháp luật Việt Nam và pháp luật của nước yêu cầu.( K2 Điều 33 LTTTP 2007 )
Pháp luật của các quốc gia ngoài những điểm tương đồng nhau thì luôn có những điểm khác biệt bởi lý luận về tội phạm, tư duy pháp luật khác nhau, hành vi phạm tội mà cá nhân đó thực hiện có thể thuộc nhóm tội phạm của quốc gia này nhưng lại thuộc nhóm tội phạm khác của quốc gia kia vì vậy luôn không tránh khỏi nhưng điểm khác biệt trong hệ thống pháp luật Việc quy định hành vi phạm tội không nhất thiết phải cũng một nhóm tội, cùng tội danh và yếu tố cấu thành tội phạm tạo điều kiện cho việc dẫn độ nhằm đảm bảo phát hiện và xử lý kịp thời
Ba là, trường hợp hành vi phạm tội của người quy định tại khoản 1 Điều này
xảy ra ngoài lãnh thổ của nước yêu cầu thì việc dẫn độ người phạm tội có thể được thực hiện nếu theo quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam hành vi đó là hành vi phạm tội ( K3 Điều 33 LTTTP 2007 )
Đối với trường hợp người thực hiện hành vi phạm tội ngoài lãnh thổ nước yêu cầu và hành vi đó đủ các điều kiện cấu thành tội phạm của nước yêu cầu và người đó lại xuất hiện tại Việt Nam là nước thứ ba Theo đó các cơ quan tiến hành
tố tụng Việt Nam xem xét quyết định dẫn độ khi xét thấy hành vi phạm tội này đủ các yếu tố cấu thành tội phạm theo quy định tại BLHS Việt Nam
Bên cạnh đó Điều 34 LTTTP 2007 cũng đã quy định về trường hợp không truy cứu TNHS , dẫn độ cho nước thứ ba, theo đó :
Trang 7“ Người bị dẫn độ về Việt Nam không bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc dẫn độ cho nước thứ ba về hành vi mà người đó đã thực hiện ở nước ngoài trước khi bị dẫn độ về Việt Nam nhưng không cấu thành tội phạm theo quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam và không được nêu trong yêu cầu dẫn độ của Việt Nam hoặc của nước thứ ba.
Trường hợp Việt Nam là nước được yêu cầu dẫn độ thì việc dẫn độ chỉ được thực hiện khi nước yêu cầu dẫn độ cam kết không truy cứu trách nhiệm hình sự người bị dẫn độ về hành vi phạm tội khác ngoài hành vi phạm tội đã được nêu trong yêu cầu dẫn độ, không dẫn độ người đó cho nước thứ ba, trừ trường hợp được sự đồng ý bằng văn bản của Việt Nam.”
2 Các trường hợp từ chối dẫn độ.
Điều 35 Luật Tương trợ tư pháp 2007 quy định về các trường hợp từ chối dẫn độ cho nước ngoài như sau:
Trường hợp thứ nhất, người bị yêu cầu dẫn độ là công dân Việt Nam
Khoản 1 Điều 5 Luật Quốc tịch 2008 quy định: “Người có quốc tịch Việt Nam là công dân Việt Nam” đồng thời tại khoản 2 Điều 17 Hiến pháp 2013 cũng quy định:
“Công dân Việt Nam không thể bị trục xuất, giao nộp cho nhà nước khác.” Như vậy trường hợp từ chối dẫn độ nếu người bị yêu cầu dẫn độ là công dân Việt Nam phù hợp với nguyên tắc không dẫn độ công dân của nước mình, đảm bảo việc một người không thể bị dẫn độ nếu có thể chứng minh được có quốc tịch Việt Nam và Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam có trách nhiệm bảo hộ công dân Việt Nam Như vậy, đối với trường trường hợp này, nếu người bị yêu cầu dẫn độ
có thể chứng minh mình mình mang quốc tịch Việt Nam thì không thể bị dẫn độ bởi cơ quan có thẩm quyền Việt Nam
Trang 8Thứ hai, theo quy định của pháp luật Việt Nam người bị yêu cầu dẫn độ
không thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc chấp hành hình phạt do đã hết thời hiệu hoặc vì những lý do hợp pháp khác Theo Điều 27 Bộ luật Hình sự 2015, thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự là thời hạn do Bộ luật này quy định mà khi hết thời hạn đó thì người phạm tội không bị truy cứu trách nhiệm hình sự và được tính
từ ngày tội phạm được thực hiện Người phạm tội cũng có thể không bị dẫn độ vì những lý do hợp pháp khác, ví dụ như được miễn trách nhiệm hình sự khi có một trong các căn cứ được quy định tại Điều 29 Bộ luật Hình sự 2015
Thứ ba, người bị yêu cầu dẫn độ để truy cứu trách nhiệm hình sự đã bị Tòa
án của Việt Nam kết tội bằng bản án đã có hiệu lực pháp luật về hành vi phạm tội được nêu trong yêu cầu dẫn độ hoặc vụ án đã bị đình chỉ theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam Như vậy, trường hợp bản án kết tội của Tòa án Việt Nam đối với người phạm tội về tội phạm trong yêu cầu dẫn độ đã có hiệu lực pháp luật thì người pham tội không thể bị dẫn độ Quy định này thể hiện nguyên tắc không ai bị kết án hai lần vì một tội phạm (khoản 3 Điều 31 Hiến pháp 2013 và Điều 14 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015) đồng thời đảm bảo phán quyết của Tòa án được tôn trọng và thi hành Trường hợp vụ án bị đình chỉ theo quy định tại Điều
282 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 thì người bị yêu cầu dẫn độ cũng không thể bị dẫn độ
Thứ tư, người bị yêu cầu dẫn độ là người đang cư trú ở Việt Nam vì lý do
có khả năng bị truy bức ở nước yêu cầu dẫn độ do có sự phân biệt về chủng tộc, tôn giáo, giới tính, quốc tịch, dân tộc, thành phần xã hội hoặc quan điểm chính trị
Về lý thuyết, hoạt động dẫn độ nhằm mục đích truy cứu trách nhiệm hình sự và thi hành bản án, đảm bảo mọi tội phạm đều phải bị trừng phạt tuy nhiên trên thực tiễn, hoạt động dẫn độ bị lợi dụng để phục vụ cho các động cơ mục đích mang tính chính trị của các nước do vậy quy định này được đặt ra nhằm bảo vệ quyền con
Trang 9người, phù hợp với các điều ước quốc tế nói chung và bảo hộ công dân Việt Nam nói riêng
Thứ năm, trường hợp yêu cầu dẫn độ có liên quan đến nhiều tội danh và
mỗi tội danh đều có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật nước yêu cầu dẫn độ nhưng không đáp ứng các quy định tại khoản 1 Điều 33 của Luật này
Bên cạnh những trường hợp trên, cơ quan tiến hành tố tụng có thẩm quyền của Việt Nam có thể từ chối dẫn độ nếu yêu cầu dẫn độ thuộc một trong các trường hợp sau đây:
Hành vi mà người bị yêu cầu dẫn độ không phải là tội phạm theo quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam;
Người bị yêu cầu dẫn độ đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự ở Việt Nam
về hành vi phạm tội được nêu trong yêu cầu dẫn độ
IV Thực trạng
1 Đạt được
Thứ nhất, Đảng và nhà nước đã có những quan tâm, chú trọng xây dựng các văn bản luật, nghị định, ký kết các hiệp ước song phương, hiệp ước quốc tế liên quan đến hoạt động dẫn độ Các cơ quan có thẩm quyền của nước ta đã phối hợp chặt chẽ được với các cơ quan có thẩm quyền tương ứng về hoạt động dẫn độ của nước khác, đối với các quốc gia có chung đường biên giới thì hoạt động này càng được quan tâm chặt chẽ hơn nhằm thực hiện việc dẫn độ hợp pháp, nhanh chóng và phù hợp với các quy định của pháp luật Việt Nam, luật pháp nước bạn và pháp luật quốc tế
Hai là, cơ sở pháp lý cho hoạt động dẫn độ ngày càng được hoàn thiện, nâng
cao phù hợp tình hình hiện tại
Trang 10Ngày nay, không quốc gia nào có thể đứng ngoài xu thế toàn cầu hóa cũng như hội nhập quốc tế Do đó mà tội phạm và các vi phạm pháp luật khác ngày càng
có xu hướng “quốc tế hóa”, số lượng yêu cầu dẫn độ giữa các quốc gia tăng cao, tính chất các loại tội phạm ngày càng phức tạp, gây ra nhiều khó khăn, đòi hỏi các quốc gia phải bổ sung, hoàn thiện hệ thống các quy định liên quan trong hoạt động dẫn độ Một số điều ước quốc tế về dẫn độ tội phạm giữa Việt Nam và một số quốc gia khác là: Hiệp định dẫn độ tội phạm giữa Việt Nam – Hàn Quốc năm 2003( Hiệp định gồm 20 Điều, là hiệp định song phương chuyên biệt đầu tiên về dẫn độ của nhà nước ta); Hiệp định giữa Việt Nam và Liên bang CHXHCN Xô viết ký ngày 10/12/1981, nội dung về hình sự và dẫn độ quy định tại Chương III
"Tương trợ tư pháp về hình sự dẫn độ", gồm 16 điều từ Điều 53 đến Điều 68 Hiệp định này hiện nay Liên bang Nga đã kế thừa…Ngoài hiệp định chuyên biệt đầu tiên về dẫn độ trên, hiện nay, hai hiệp định song phương mới nhất về dẫn độ tội phạm đã được nước ta đàm phán kí kết là Ấn Độ (2013) và Hungari (2013)
Hệ thống pháp luật của Việt Nam cũng đã được bổ sung và hoàn thiện nhằm đáp ứng với tình hình trong nước cũng như quốc tế Tại Chương 37, phần 8 Bộ luật
Tố tụng hình sự năm 2003 đã quy định riêng về dẫn độ và chuyển giao tài liệu, vật chứng của vụ án Đến năm 2007, Quốc hội đã ban hành Luật tương trợ tư pháp có quy định về công tác dẫn độ trong hợp tác quốc tế phòng chống tội phạm Và trong chương 36, phần 8 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015, đã bổ sung thêm một số quy định về dẫn độ cũng như hợp tác quốc tế phòng chống tội phạm Những quy định trên về dẫn độ có ý nghĩa hoàn thiện hệ thống pháp luật quốc gia điều chỉnh các hoạt động hợp tác quốc tế phòng chống tội phạm, bao gồm cả hoạt động dẫn độ
Ba là, tham gia các tổ chức quốc tế chuyên biệt trong công tác đấu tranh
phòng ngừa tội phạm