Phương pháp nghiên cứu khoa học

Khái niệm + Khoa học là một hoạt động đặc biệt của con người nhằm nhận được những hiểu biết, những tri thức về hiện thực xung quanh con người về tự nhiên, xã hội, và tư duy.. Hoạt động k

Phương pháp nghiên cứu khoa học

Mục đích môn học:

- Nắm vững kiến thức cơ bản nhất về khoa học, nghiên cứu khoa học và phương pháp nghiên cứu khoa học Bước đầu lên kế hoạch thực hiên một nghiên cứu khoa học.

- Tự nâng cao trình độ, đặc biệt là kĩ năng nghiên cứu sử dụng trong nghề nghiệp (kĩ năng phát hiện vấn đề đặt tên

đề tài, tìm tài liệu và chọn lọc, bố trí nghiệm, thu thập thông tin và xử lý số liệu bằng một số chương trình, trình bày kết quả thí nghiệm dạng văn viết, dạng hình (các loại biểu đồ), tóm tắt kết quả thí nghiệm, rèn kĩ năng thuyết trình báo cáo ….)

• W.L Newman Social Research Methods Prentice Hall, Inc (2006)

CHƯƠNG I KHÁI NIỆM KHOA HỌC VÀ NGHIÊN

CỨU KHOA HỌC

1.1 Khoa học

a Khái niệm

b Ý nghĩa của khoa học

1.2 Nghiên cứu khoa học

1.3 Đề tài nghiên cứu khoa học

a Một số khái niệm

b Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

c Mục đích và mục tiêu nghiên cứu

1.4 Đạo đức trong nghiên cứu khoa học

Thảo luận và phân công nhiệm vụ

Pic 1 Hạm đội của người La Mã đang thiêu đốt hạm đội của kẻ thùNgọn lửa Hy Lạp - Vũ khí hóa học

gương cầu parabol

Một số phát minh cổ đại vượt xa hiểu biết

của con người hiện đại

1.1 Khoa học

a Khái niệm

+ Khoa học là một hoạt động đặc biệt của con người nhằm nhận được những hiểu biết, những tri thức về hiện thực xung quanh con người (về tự nhiên, xã hội, và tư duy)

+ Những tri thức này là sản phẩm chủ yếu của hoạt động khoa học, chúng có thể mới hơn thay thế dần những tri thức cũ không còn phù hợp Hoạt động khoa học thì tương ứng với từng môi trường hoạt động của con người (như kinh tế, chính trị, lịch sử, tự nhiên, hay hoạt động thường ngày); tương ứng đối với từng loại dụng cụ; cách bố trí dụng cụ và phương pháp đã sử dụng nhằm tạo ra những sản phẩm khoa học – những tri thức, những sản phẩm này được ứng dụng tiên quyết là trong sáng tạo tư liệu sản suất

+ Hoạt động khoa học còn phải là nguồn gốc của các giá trị đạo đức

Khoa học bao gồm một hệ thống tri thức về qui luật của vật chất và sự vận động của vật chất, những qui luật của tự nhiên, xã hội và tư duy Hệ thống tri thức này hình thành trong lịch sử và không ngừng phát triển trên cơ sở thực tiễn xã hội Phân biệt ra hai hệ thống tri thức: Tri thức kinh nghiệm và tri thức khoa học.

Tri thức kinh nghiệm: Là những hiểu biết được tích lũy qua

hoạt động sống hàng ngày trong mối quan hệ giữa con người với con người và giữa con người với thiên nhiên.

+ Qúa trình này giúp con người hiểu biết về sự vật, về cách cải tạo thiên nhiên và hình thành mối quan hệ giữa những con người trong xã hội.

+ Tuy nhiên, tri thức kinh nghiệm chưa thực sự đi sâu vào bản chất, chưa thấy được hết các thuộc tính của sự vật và mối

quan hệ bên trong giữa sự vật và con người

Tri thức khoa học: là những hiểu biết được tích lũy một cách

có hệ thống nhờ hoạt động NCKH, các hoạt động này có mục tiêu xác định và sử dụng phương pháp khoa học.

+ Tri thức khoa học dựa trên kết quả quan sát, thu thập được qua những thí nghiệm và qua các sự kiện xảy ra ngẫu nhiên trong hoạt động xã hội, trong tự nhiên.

+Tri thức khoa học được tổ chức trong khuôn khổ các ngành

và bộ môn khoa học như: triết học, sử học, kinh tế học, toán học, sinh học, hóa học

b Ý nghĩa của khoa học

KH là động lực thúc đẩy sự phát triển xã hội, làm cho con người ngày càng văn minh hơn, nhân ái hơn, sống tốt hơn và vững tin hơn vào chính bản thân mình trong cuộc sống

  - Con người ngày càng có ý thức, càng thận trọng hơn trong việc nhận thức KH: không vội vã, không ngộ nhận, không chủ quan, tiến vững chắc đến chân lí của tự nhiên

  - Khoa học chân chính chống lại những quan điểm sai trái (mê tín dị đoan, phân biệt chủng tộc )

  - Khoa học làm giảm nhẹ lao động của con người, cải thiện chất lượng cuộc sống

1.2 Nghiên cứu khoa học

a Một số khái niệm

Trước tiên ta hiểu thế nào là nghiên cứu?

Nghiên cứu là một công việc mang tính chất tìm tòi, xem xét cặn kẽ một vấn đề nào đó để bản thân nhận thức nó hoặc để giảng giải cho người khác rõ

Ví dụ: nghiên cứu một bài toán, nghiên cứu một câu nói để hiểu

nó, nghiên cứu bảng giờ tàu để tìm chuyến đi thích hợp cho mình.

Vậy nghiên cứu khoa học là gì?

Là một hoạt động tìm kiếm, xem xét, điều tra, hoặc thử nghiệm một cách có phương pháp Dựa trên những số liệu, tài liệu, kiến thức đạt được từ các thí nghiệm NCKH để phát hiện ra những cái mới về bản chất sự vật, về thế giới tự nhiên và xã hội, và để sáng tạo phương pháp, phương tiện kĩ thuật mới cao hơn, giá trị hơn

Ví dụ để so sánh, ở bậc đại học, sinh viên có thể tự thực hiện những nhiệm vụ học tập mà thầy giáo cho, kiểu như nghiên cứu sự vận hành một máy móc, nghiên cứu quá trình lọc dầu (điều này đã được sáng tỏ trước đó) – đó là quá trình nghiên cứu, nhưng nếu người sinh viên nghiên cứu bằng những phương pháp cụ thể với mục đích tìm ra 1 cách vận hành máy mới nhằm tiết kiệm nhiên liệu hơn, quá trình đó được xem là nghiên cứu khoa học

Sinh viên tiếp nhận, lĩnh hội tri thức chủ yếu qua quá trình nghiên cứu dưới sự hướng dẫn của giảng viên

Theo các em phương pháp lĩnh hội tri thức chủ yếu của sinh

viên đại học là gì?

1.3 Đề tài nghiên cứu khoa học

Đề tài là một hình thức tổ chức NCKH, trong đó có một hay một nhóm người cùng thực hiện một nhiệm vụ nghiên cứu.

Một số hình thức tổ chức nghiên cứu khác không hoàn toàn mang tính chất nghiên cứu khoa hoc, chẳng hạn như: Chương trình, dự

án, đề án.

Sự khác biệt giữa các hình thức nghiên cứu: chương

trình, dự án, đề án so với đề tài như sau:

Đề tài:  được thực hiện để trả lời những câu hỏi mang tính học thuật,

có thể chưa để ý đến việc ứng dụng trong hoạt động thực tế

Dự án: được thực hiện nhằm vào mục đích ứng dụng, có xác định cụ

thể hiệu quả về kinh tế và xã hội Dự án có tính ứng dụng cao, có ràng buộc thời gian và nguồn lực

Chương trình: là một nhóm đề tài hoặc dự án được tập hợp theo một

mục đích xác định Giữa chúng có tính độc lập tương đối cao Tiến độ thực hiện đề tài, dự án trong chương trình không nhất thiết phải giống nhau, nhưng nội dung của chương trình thì phải đồng bộ

Đề án: là loại văn kiện, được xây dựng để trình cấp quản lý cao hơn,

hoặc gởi cho một cơ quan tài trợ để xin thực hiện một công việc nào đó như: thành lập một tổ chức; tài trợ cho một hoạt động xã hội, Sau khi đề án được phê chuẩn, sẽ hình thành những chương trình, dự án, đề tài theo yêu cầu của đề án

b Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: là bản chất của sự vật hay hiện tượng cần xem xét

và làm rõ trong nhiệm vụ nghiên cứu

Khách thể nghiên cứu: là hệ thống sự vật tồn tại khách quan trong các mối

liên hệ mà người nghiên cứu cần khám phá, là vật mang đối tượng nghiên cứu

Đối tượng khảo sát là một bộ phận đủ đại diện của khách thể nghiên cứu

được người nghiên cứu lựa chọn để xem xét

Đối tượng nghiên cứu Khách thể nghiên cứu Đối tượng khảo sát

Phạm vi nghiên cứu: đối tượng nghiên cứu được khảo sát trong trong

phạm vi nhất định về mặt thời gian, không gian và lãnh vực nghiên cứu

c Mục đích và mục tiêu nghiên cứu

Thí dụ: phân biệt giữa mục đích và mục tiêu của đề tài sau đây

"Ảnh hưởng của phân N đến năng suất lúa Hè thu trồng trên đất phù

sa ven sông ở Đồng Bằng Sông Cửu Long".

Mục đích của đề tài: Để tăng thu nhập cho người nông dân trồng lúa.

Mục tiêu của đề tài:

+Tìm ra được liều lượng bón phân N tối hảo cho lúa Hè thu.

+Xác định được thời điểm và cách bón phân N thích hợp cho

lúa Hè thu.

Mục đích Mục tiêu

- Là hướng đến một điều gì hay một

công việc nào đó trong nghiên cứu mà

người nghiên cứu mong muốn để hoàn

thành, nhưng thường thì mục đích khó

có thể đo lường hay định lượng

- Nói cách khác, mục đích là sự sắp đặt

công việc hay điều gì đó được đưa ra

trong nghiên cứu

- Mục đích trả lời câu hỏi "nhằm vào

việc gì?", hoặc "để phục vụ cho điều

gì?" và mang ý nghĩa thực tiển của

nghiên cứu, nhắm đến đối tượng phục

vụ sản xuất, nghiên cứu

- Là thực hiện điều gì hoặc hoạt động nào đó cụ thể, rõ ràng mà người nghiên cứu sẽ hoàn thành theo kế hoạch đã đặt ra trong nghiên cứu

- Nói cách khác, mục tiêu là nền tảng hoạt động của đề tài và làm cơ sở cho việc đánh giá kế hoạch nghiên cứu đã đưa ra, và là điều mà kết quả phải đạt được

- Mục tiêu trả lời câu hỏi “làm cái gì?”

1.4 Đạo đức trong nghiên cứu khoa học

người ta gọi đó là công đồng khoa học

Nhiều khía cạnh liên quan đến đạo đức của người nghiên cứu như:

-Lựa chọn mục tiêu nghiên cứu đảm bảo những mục tiêu đó không đi ngược lại các truyền thống đạo đức của nhân loại

-Đạo đức trong xử lý kết quả nghiên cứu, đảm bảo tính trung thực khoa học đối với kết quả nghiên cứu, trung thực với bản thân và trung thực với tài sản khoa học chung của cộng đồng (không được đạo văn, nêu khống số liệu…)

-Đạo đức trong sử dụng kết quả nghiên cứu, đảm bảo việc sử dụng kết quả nghiên cứu không nhằm vào những mục đích phi nhân bản

-Thực hiện nguyên tắc chung về chuẩn mực của cộng đồng khoa học (viết tắt là CUDOS)

Thế nào là nguyên tắc chung về chuẩn mực của cộng

đồng khoa học (CUDOS)

+ Tính cộng đồng: Kết quả nghiên cứu là tài sản chung của toàn thể cộng đồng khoa học Các thành viên cộng đồng được tự do trao đổi thông tin khoa học Tuy nhiên điều này không hề mâu thuẫn với một nguyên tắc rất quan trọng là phải tôn trọng quyền tác giả, thể hiện ở nguyên tắc trích dẫn

đã nêu trong phần trình bày kết quả

+ Tính phổ biến có nghĩa là tất cả các nhà nghiên cứu có thể đóng góp phần trí tuệ của mình vào sự phát triển khoa học, không phân biệt chủng tộc, màu da, tín ngưỡng hay chính trị

+ Tính không vị lợi: là người nghiên cứu không để kết quả nghiên cứu của mình vướng bận vào những mục đích tín ngưỡng hoặc cá nhân

+ Tính độc đáo: Có nghĩa là những công bố của người nghiên cứu phải mới, đóng góp 1 điều gì đó vào kho tang tri thức và sự hiểu biết chung của chúng ta

+ Tính hoài nghi: Đây là hoài nghi về mặt khoa học Mọi kết quả được công bố cần phải được xem xét trước khi chấp nhận, phải được kiểm chứng

Có nhiều cách dẫn đến sai lệch chuẩn mực đạo đức trong nghiên cứu khoa học, xét theo hậu quả tác động thì chia ra

lệch chuẩn tích cực và lịch chuẩn tiêu cực:

+ Lệch chuẩn tích cực: là loại lệch chuẩn của những người đi

tiên phong trong khoa học, hậu quả của dạng lệch chuẩn này lại được ghi nhận như 1 bước tiến khoa học Ví dụ: các nhà khoa học tìm ra thuyết nhật tâm từng bị cho là đi ngược lại với quan niệm xã hội, đi ngược lại với nhà thờ và ý nghĩa Kinh thánh.

+ Lệch chuẩn tiêu cực: là loại lệch chuẩn dẫn đến sự thụt lùi

trong xu thế tiến bộ khoa học (do không biết mà dẫn đến lệch chuẩn tiêu cực, hoặc do cố tình vì mục đích cá nhân) ví dụ nhà khoa học tham vọng tìm ra động cơ vĩnh cửu

Thảo luận