Phân tích những biểu hiện đặc thù của vấn đề này ở Việt Nam a Quan điểm macxit về quan hệ giữa giai cấp và dân tộc - Giai cấp Các nhà TH trước Mác đã nghiên cứu về khái niệm giai cấp, tu
Trang 1Câu 10: Quan điểm mác xít về quan hệ giữa giai cấp và dân tộc Phân tích những biểu hiện đặc thù của vấn đề này ở Việt Nam
a) Quan điểm macxit về quan hệ giữa giai cấp và dân tộc
- Giai cấp
Các nhà TH trước Mác đã nghiên cứu về khái niệm giai cấp, tuy nhiên có hạn chế là: Không đưa ra tiêu chuẩn, tiêu chí, chuẩn mực để phân biệt giai cấp; không thấy tồn tại giai cấp chỉ gắn với một giai đoạn lịch sử nhất định, xoá nhoà sự đối kháng giai cấp của xã hội tiến bộ, chủ trương cải tạo giai cấp bằng điều hoà mâu thuẫn giai cấp; không thấy được sứ mệnh lịch sử của giai cấp vô sản, không thấy được thực tế đi lên xoá bỏ sự phân chia giai cấp trong xã hội loài người
+ Định nghĩa giai cấp của Lê Nin: “ tập đoàn to lớn gồm những người khác nhau về địa vị của họ trong một hệ thống sản xuất xã hội nhất định trong lịch sự, khác nhau về quan hệ của họ (thường thường thì những quan hệ này được pháp luật quy định và thừa nhận) đối với những tư liệu sản xuất, về vai trò của họ trong tổ chức lao động xã hội, và như vậy là khác nhau về cách hưởng thụ và về phần của cải ít hoặc nhiều mà họ được hưởng Giai cấp là những tập đoàn người, mà tập đoàn này thì có thể chiếm đoạt lao động của tập đoàn khác, do chỗ các tập đoàn có địa bị khác nhau trong một chế độ kinh tế xã hội nhất định”
+ Giai cấp là tập đoàn người to lớn trong xã hội;
+ Được phân biệt với nhau về địa vị kinh tế - xã hội trong một hệ thống sản xuất vật chất;
+ Thực chất của sự phân định giai cấp là xác định một quan hệ chiếm đoạt của tập đoàn người này đối với một tập đoàn khác.
Sự tồn tại giai cấp là tất yếu lịch sử, do trình độ phát triển còn hạn chế của lực lượng sản xuất, và do đó là sự tồn tại tất yếu của chế độ sở hữu tư nhân về TLSX; sự tồn tại giai cấp là khách quan nhưng nó không phải là hiện tượng vĩnh viễn của lịch sử nhân loại; xã hội loài người đã trải qua giai đoạn lịch sử không có giai cấp và cũng tất yếu
phát triển đến xã hội không có giai cấp - đó là xã hội CSCN; sự đối kháng trong kinh tế
là nguyên nhân dẫn đến đối kháng giai cấp trong xã hội nhất định
Nguồn sâu xa của sự ra đời giai cấp trong xã hội là sự phát triển LLSX, còn nguồn gốc trực tiếp là chế độ tư hữu về TLSX.
- Dân tộc: Là cộng đồng xã hội - tộc người gồm những đặc điểm chung thống nhất rất chặt chẽ: cộng đồng lãnh thổ, cộng đồng về kinh tế, cộng đồng về ngôn ngữ, cộng đồng về văn hoá, về tâm lý tính cách, về nhà nước và pháp luật thống nhất.
+ Cộng đồng về lãnh thổ:
+ Cộng đồng về kinh tế;
+ Cộng đồng về ngôn ngữ;
+ Cộng đồng về văn hoá, tâm lý, tính cách;
+ Cộng đồng về nhà nước và pháp luật thống nhất.
Sự hình thành dân tộc: Ở Châu Âu (Dân tộc được hình thành từ nhiều bộ tộc khác nhau trong cùng một quốc gia; dân tộc hình thành từ một bộ tộc); Ở Châu phhi dân tộc được hình thành bằng con đường bạo lực, đó là kết quả của chủ nghĩa thực dân kiểu cũ
Trang 2Dân tộc Việt Nam hình thành sớm (trước CNTB) gắn liền với quá trình dựng, giữ nước, chống thiên tai, ngoại xâm; dân tộc Việt Nam có tính bền vững cao, vì: hình thành lâu đời; quan hệ lâu đời về mặt địa lý; có quan hệ mật thiết về tộc người; giá trị độc đáo về văn hoá; cơ sở kinh tế là nền kinh tế quốc gia thống nhất, cơ sở chính trị là nhà nước dân tộc
b) Quan hệ giữa giai cấp và dân tộc
- Giai cấp (với tư cách là sản phẩm trực tiếp của PTSX trong xã hội có giai cấp ) xét đến cùng quyết định sự hình thành, tính chất, xu hướng, quan hệ giữa các dân tộc
+ Giải quyết vấn đề giai cấp quyết định giải quyết vấn đề dân tộc Vấn đề dân tộc luôn được chỉ đạo bởi quan điểm giai cấp nhất định (vì gắn với PTSX);
+ Sự ra đời một dân tộc gắn liền với vai trò lịch sử của một giai cấp nhất định; + Ở đâu, giai đoạn nào của dân tộc, cũng có một giai cấp đại diện cho nó;
+ Trong dân tộc có nhiều giai cấp, giai cấp đại diện là giai cấp giữ vị trí thống trị trong xã hội:
+ Áp bức giai cấp là nguyên nhân dẫn đến áp bức dân tộc.
+ Nhân tố giai cấp là nhân tố cơ bản, hàng đầu trong phong trào giải phóng dân tộc Điều này thể hiện ở chỗ giai cấp nào lãnh đạo phong trào, những giai cấp nào là nòng cốt của phong trào, liên minh với giai cấp nào.
- Vai trò của dân tộc đối với giai cấp: Dân tộc có vai trò quan trọng, tác động trở lại, tích cực, mạnh mẽ vấn đề giai cấp:
+ Dân tộc là cơ sở, địa bàn trực tiếp kết cấu giai cấp; địa bàn trực tiếp của quá trình kinh tế - xã hội, các cuộc đấu tranh giai cấp, các biến cố chính trị, các cuộc cách mạng xã hội;
+ Dân tộc là cơ sở, là nguồn tạo lên sức mạnh giai cấp: Giai cấp tồn tại trong một dân tộc nhất định, vì vậy sức mạnh giai cấp không chỉ nằm trong bản thân giai cấp
đó mà còn nằm trong sức mạnh của dân tộc;
+ Dân tộc là cái nôi của các nền văn hoá giai cấp;
+ Đấu tranh dân tộc không chỉ là kết quả mà là nguyên nhân dẫn đến đấu tranh giai cấp phát triển ở bề rộng, chiều sâu Áp bức dân tộc tác động mạnh mẽ trở lại đối với áp bức giai cấp Nó nuôi dưỡng áp bức giai cấp và làm sâu sắc áp bức giai cấp.
c) Những biểu hiện đặc thù của vấn đề này ở Việt Nam
- Vấn đề giai cấp và dân tộc không tách rời nhau, tuỳ theo điều kiện, hoàn cảnh
mà vấn đề nào nổi trội hơn
- Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc không có con đường nào khác ngoài con đường cách mạng vô sản:
+ Khi nói đến cách mạng vô sản là nói đến con đường cứu nước và giải phóng dân tộc, ở đây không phải là sự lắp đặt chủ quan tuỷ ý mà là sự thống nhất giữa lý luận
và thực tiễn, giữa khách quan với chủ quan Điều đó khẳng định một hướng đi mới, nguyên tắc chiến lược mới, mục tiêu và giải phóng hoàn toàn mới, khác hẳn về chất so với lãnh đụ phong trào yêu nước trước đó ở Việt Nam (Cần Vương, Hoàng Hoa Thám, Đông Du ) Mấu chốt là vấn đề dân tộc bao giờ cũng gắn liền với giai cấp Trong quá trình tìm đường cứu nước, Nguyễn Ái Quốc đã đến với Cách mạng Tháng Mười Nga và
Trang 3đã thấy rõ hơn con đường cứu nước và giải phóng dân tộc “Chỉ có chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản mới giải phóng được các dân tộc bị áp bức và những người lao động trên thế giới khỏi ách nô lệ” và rằng “muốn cứu nước và giải phóng dân tộc không có con đường nào khác là con đường cách mạng vô sản” (đây là cuộc cách mạng triệt để nhất)
+ Cuộc cách mạng mà nhân dân tiến hành không thể là cách mạng tư sản kiểu cũ
mà là cách mạng đến nơi, cách mạng triệt để, cuộc cách mạng lấy công nông làm gốc, một cuộc cách mạng giành chính quyền về tay nhân dân Và trong tất cả các giai đoạn cách mạng có một bản chất chung không thay đổi, đó là: chính quyền nhà nước thuộc về
đa số dân chúng, chính quyền của công nhân, nông dân và tất cả những ai là “bầu bạn” của công nông Dân tộc từ đây gắn liền với giai cấp vô sản, do giai cấp vô sản đại biểu
- Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội là vấn đề xuyên suốt toàn bộ đường lối cách mạng Việt Nam: Đây là sợi chỉ đỏ xuyên suốt cách mạng Việt Nam, là
con đường rút ngắn biện chứng mang tính lịch sử - cụ thể và hợp quy luật Cuộc cách mạng này kết hợp trong hiện thân của nó tiến trình của hai sự nghiệp giải phóng: giải phóng dân tộc khỏi ách nô lệ thực dân và giải phóng giai cấp khỏi áp áp bức, bóc lột Vấn đề dân tộc được giải quyết trên lập trưởng của giai cấp công nhân, điều đó phù hợp với xu thể của thời đại, lợi ích của các giai cấp và lực lượng tiến bộ trong dân tộc Cách mạng XHCN là sự kế tiếp ngay sau khi cách mạng dân chủ nhân dân thắng lợi và giữa hai cuộc cách mạng này không có bức tường nào ngăn cách
Trong bật cứ giai đoạn nào, sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta đều phải kết hợp nhuần nhuyễn lợi ích giai cấp với lợi ích dân tộc Nền độc lập thực sự của dân tộc,
tự do, sự giàu mạnh, văn minh và hạnh phúc của nhân đan chỉ có thể có được một cách bền vững trong sự nghiệp cách mạng theo lý tưởng của giai cấp công nhân Đổi mới không phải là thay đổi mục tiêu của XHCN mà là quan điểm đúng đắn hơn về CNXH
và thực hiện mục tiêu ấy bằng hình thức, những bước đi và biện pháp phù hợp
- Cách mạng giải phóng dân tộc kết hợp với cách mạng ở chính quốc:
+ Phải liên minh giữa vô sản ở chính quốc với vô sản và nhân dân các nước thuộc địa thì cách mạng mới thắng lợi;
+ Tuy nhiên, cách mạng thuộc địa, cách mạng giải phóng dân tộc không phải là nhân tố bị động phụ thuộc một chiều vào cách mạng vô sản ở các nước tư bản phát triển, trái lại, vẫn có thể chủ động tiến lên giành thắng lợi, thậm chí thắng lợi trước, từ
đó góp phần hỗ trợ tích cực cho cách mạng ở các nước tư bản
Liên hệ trong cách mạng giải phóng dân tộc ở Việt Nam: Sự ủng hộ của giai cấp
vô sản Pháp
Ngày nay, Đảng ta chủ trương kết hợp sức mạnh của dân tộc với sức mạnh của thời đại, nắm vững độc lập dân tộc và CNXH, đó là đường lối đúng đắn đưa cách mạng Việt Nam vượt qua khó khăn, phức tạp hiện nay để tiếp tục tiến lên
- Sau khi dân tộc được giải phóng phải quá độ lên CNXH: Vấn đề dân tộc chỉ có
được giải phóng từng bước và triệt để cùng với thắng lợi của CNXH CNXH có sức mạnh xoá bỏ áp bức giai cấp, áp bức dân tộc, bảo đảm quyền của các dân tộc tự do phát triển Vì vậy, sau khi giành được độc lập, dân tộc được giải phóng khỏi ách thống trị ngoại bang, khỏi chế độ thuộc địa, phải quá độ lên CNXH phù hợp với đặc điểm, tình
Trang 4hình đất nước, tránh giáo điều rập khuôn, những hình thức, bước đi của những nước khác
- Sự nổi trội của tính dân tộc trong quan hệ giai cấp và dân tộc:
+ Đấu tranh giai cấp hoà quyện chặt chẽ với đấu tranh dân tộc trong suốt chiều dài lịch sử Việt Nam; được biểu hiện là lịch sử đấu tranh cho sự tồn tại của dân tộc, bảo vệ chủ quyền quốc gia, bảo vệ bản sắc văn hoá dân tộc
+ Tinh thần dân tộc, chủ nghĩa yêu nước là nhân tố cơ bản trong bệ đỡ tư tưởng của hệ thống chinh trị Việt Nam Khi mất nước, người Việt Nam không bao giờ chấp
nhận sự đô hộ của ngoại bang, nhất tề đứng lên chống lại để giành độc lập Tư tưởng yêu nước, yêu dân tọc đã trở thành giá trị hàng đầu trong giá trị tư tưởng văn hoá Việt Nam
+ Ngày nay, giai cấp vô sản và hệ thống chính trị do Đảng cộng sản lãnh đạo chỉ hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình khi hệ thống đó là biểu tượng sinh động của khối đại đoàn kết dân tộc Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại để phát triển đất nước, đây là sự vận dụng sáng tạo của Đảng ta trong việc giải quyết vấn đè dân tộc trên lập trường của giai cấp công nhân