Tóm tắt Luận án Tiến sĩ Triết học: Quan điểm Mác-xít về nhân cách và ý nghĩa của nó trong nghiên cứu nhân cách con người Việt Nam

Trên cơ sở phân tích các quan điểm Mác-xít về con người và nhân cách, luận án nêu ra và luận giải về một số vấn đề lý luận cơ bản và thực tiễn liên quan đến nhân cách và nghiên cứu nhân cách con người Việt Nam. Để biết rõ hơn về nội dung chi tiết, mời các bạn cùng tham khảo.

Hà N i ­ 2015ộ

Công trình đ ượ c hoàn thành t i: ạ

Trường Đ i h c Khoa h c Xã h i và Nhân văn,ạ ọ ọ ộ

Đ i h c Qu c gia Hà N iạ ọ ố ộ

Ngườ ưới h ng d n khoa h c: ẫ ọ GS. TS. H  Sĩ Quýồ

Lu n án s  đậ ẽ ược b o v  trả ệ ước H i đ ng c p ộ ồ ấ Đ i h cạ ọ  

Qu c   giaố  ch m   lu n   án   ti n   sĩ   h p   t i:ấ ậ ế ọ ạ  

………

Vào h i…… gi …… ngàyồ ờ ….tháng… năm………

Có th  tìm hi u lu n án t i:ể ể ậ ạ

­ Th  vi n Qu c gia Vi t Namư ệ ố ệ

­ Trung tâm Thông tin – Th  vi n, Đ i h c Qu c gia Hàư ệ ạ ọ ố  

N iộ

DANH M C CÔNG TRÌNH Ụ KHOA H C Ọ C A TÁC GI  Ủ Ả

c u lý lu n nhân cách”,  ứ ậ Niên giám thông tin KHXH  (8), NXB 

Khoa h c xã h i, Hà N i, tr. 441 ­ 467.ọ ộ ộ

3  Ph m Thu Trang (2013), “Phạ ương pháp lu n nghiênậ  

c u con ngứ ười và nhân cách trong t  tư ưởng tri t h c c a Tr nế ọ ủ ầ  

Đ c Th o”, K  y u H i th o khoa h c qu c t :ứ ả ỉ ế ộ ả ọ ố ế  T  t ư ưở ng tri t ế  

h c và giáo d c c a Tr n Đ c Th o ọ ụ ủ ầ ứ ả , Trường Đ i h c Sạ ọ ư 

M  Đ UỞ Ầ

1. Lí do ch n đ  tàiọ ề

T  nhi u năm nay, ừ ề các th  l c thù đ chế ự ị  ch  nghĩa ủ Mác luôn 

l i d ng v n đ  con ngợ ụ ấ ề ườ ểi đ  xuyên t c ch  nghĩa Mác, theo h ,ạ ủ ọ  

ch  nghĩa Mác, tri t h c Mác ch  quan tâm đ n nh ng v n đ  xãủ ế ọ ỉ ế ữ ấ ề  

h i, kinh t , v t ch t mà b  r i con ngộ ế ậ ấ ỏ ơ ười cá nhân, cá tính. Vì th ,ế  

h  cho r ng sọ ằ au ngày Liên Xô và các nước xã h i ch  nghĩa ộ ủ ở Đông Âu s p đ , trong xã h i hi n đ i, khi mà đ i s ng con ngụ ổ ộ ệ ạ ờ ố ườ  i

dường nh  có xu hư ướng ngày càng ph c t p h n thì ch  nghĩaứ ạ ơ ủ  Mác, tri t h c Mác nói chung, nh n th c duy v t l ch s  nói riêngế ọ ậ ứ ậ ị ử  không theo k p s  chuy n bi n c a th i đ i,  ị ự ể ế ủ ờ ạ không lý gi i đả ượ  c

nh ng v n đ  liên quan ữ ấ ề đến cu c s ng con ngộ ố ườ mà ph i thay nói,  ả  

b ng các h c thuy t khác, lý lu n khác phù h p h n.ằ ọ ế ậ ợ ơ  

Ở  nước ta,  trong công cu c xây d ng ch  nghĩa xã h i,ộ ự ủ ộ  

vi c xây d ng con ngệ ự ười m i đáp  ng nh ng yêu c u c a th cớ ứ ữ ầ ủ ự  

ti n là nhi m v  c c k  quan tr ng ­ đòi h i chúng ta ph i đ yễ ệ ụ ự ỳ ọ ỏ ả ẩ  

m nh m t cách c p thi t ho t đ ng nghiên c u nh ng v n đ  liênạ ộ ấ ế ạ ộ ứ ữ ấ ề  quan đ n con ngế ười và nhân cách. Thêm n a, trong th c ti n sữ ự ễ au 

g n ba mầ ươi năm  Đ i m i ổ ớ , trên các phương ti n thông tin đ iệ ạ  chúng, người ta có th  b t g p r t nhi u hi n tể ắ ặ ấ ề ệ ượng ph n ánh sả ự thay đ i tích c c trong nhân cách con ngổ ự ười. Tuy nhiên, bên c nhạ  

nh ng hi n tữ ệ ượng tích c c đó, t i th i đi m này, nhi u hi n tự ạ ờ ể ề ệ ượ  ngtiêu c c liên quan đ n s  suy thoái đ o đ c, làm bi n đ i, th mự ế ự ạ ứ ế ổ ậ  chí, làm méo mó nhân cách con người đang xu t hi n dấ ệ ường như nhi u h n và có ph n nghiêm tr ng h n. Trong giáo d c nhân cáchề ơ ầ ọ ơ ụ  cho h c sinh, sinh viên, nhi u v n đ  nh : th y, cô giáo l i d ngọ ề ấ ề ư ầ ợ ụ  

h c trò, giáo viên m m non dùng b o l c v i tr , n  sinh đánhọ ầ ạ ự ớ ẻ ữ  

nhau, ngườ ọi h c ch y b ng, mua đi m, v.v… đang tr  thành v nạ ằ ể ở ấ  

n n khi n toàn xã h i ph i quan tâmạ ế ộ ả  V n đ  đ t ra là ấ ề ặ  ph i chăngả  

hi n nay h  giá tr  đang đ o l n, ệ ệ ị ả ộ nh ng m u hình nhân cách nhữ ẫ ư 

th  nào ế là đi m t a tinh th n phù h p v i th i đ iể ự ầ ợ ớ ờ ạ ? Nh ng giá trữ ị nào được coi là chu n m c? Nh ng y u t  n i sinh hay ngo i sinhẩ ự ữ ế ố ộ ạ  đang tác đ ng m nh h n lên ý th c, nhân cách c a gi i tr ? Nhìnộ ạ ơ ứ ủ ớ ẻ  chung, s  thay đ i, bi n đ i nhân cách ngự ổ ế ổ ười Vi t nh  v y có ph iệ ư ậ ả  

là t t y u hay không? S  bi n đ i đó do nh ng nguyên nhân nào?ấ ế ự ế ổ ữ  Làm th  nào đ  kh c ph c nh ng tác đ ng,  nh hế ể ắ ụ ữ ộ ả ưởng tiêu c c,ự  duy trì và phát huy nh ng tác đ ng,  nh hữ ộ ả ưởng tích c c? ự

Có th  th y, xể ấ u t phát t  nh ng th c t  v a đ  c p   trên,ấ ừ ữ ự ế ừ ề ậ ở  

vi c l a ch n  quan đi mệ ự ọ ể  tri t h cế ọ  thích h p v  nhân cách làm cợ ề ơ 

s  đ  gi i đáp nh ng v n đ  lý lu n và th c ti n nh m ki n t oở ể ả ữ ấ ề ậ ự ễ ằ ế ạ  nhân cách phù h p v i yêu c u hi n nay ợ ớ ầ ệ ở Vi t Nam ệ đòi h i chúngỏ  

ta ph i ti p t c nghiên c u lý lu n. Vi c th c hi n nghiên c uả ế ụ ứ ậ ệ ự ệ ứ  tri t h c ế ọ mang tính t ng h p và chuyên sâu nh m đ t ra và đáp  ngổ ợ ằ ặ ứ  

nh ng yêu c u, đòi h i v  m t lý lu n đ i v i v n đ  nhân cáchữ ầ ỏ ề ặ ậ ố ớ ấ ề  

m t vi c làm c n thi t. Đó là nh ng lý do chính khi n chúng tôiộ ệ ầ ế ữ ế  

ch n ọ Quan đi m Mác­xít v  nhân cách và ý nghĩa c a nó trong ể ề ủ   nghiên c u nhân cách con ng ứ ườ i Vi t Nam ệ  làm đ  tài nghiên c uề ứ  trong lu n án ti n sĩ tri t h c c a mình.ậ ế ế ọ ủ

2. M c đích và nhi m v  nghiên c uụ ệ ụ ứ

M c đích ụ : Trên c  s  phân tích các quan đi m Mác­xít vơ ở ể ề con người và nhân cách, lu n án nêu ra và lu n gi i v  m t s  v nậ ậ ả ề ộ ố ấ  

đ  lý lu n ề ậ c  b n ơ ả và th c ti n liên quan đ n nhân cách và nghiênự ễ ế  

c u nhân cách con ngứ ười Vi t Nam. ệ

Nhi m v ệ ụ: 

­ H  th ng hóa và phân tích nh ng n i dung c  b n c a cácệ ố ữ ộ ơ ả ủ  quan đi m Mác­xít v i t  cách là c  s  lý lu n cho nghiên c u vể ớ ư ơ ở ậ ứ ề nhân cách.

­ Phân tích m t s  n i dung ch  y u trênộ ố ộ ủ ế  phương di n lýệ  

lu n v  nhân cách theo quan đi m Mác­xit: Khái ni m, đ c ậ ề ể ệ ặ tr ngư , 

c u trúc, quá trình hình thành và phát tri n.ấ ể

­ V n d ng và phân tích ý nghĩa c a quan đi m Mác­xít vậ ụ ủ ể ề nhân cách đ i v i vi c nghiên c u nhân cách con ng i Vi t Nam.ố ớ ệ ứ ườ ệ

3. C  s  lý lu n và phơ ở ậ ương pháp nghiên c uứ

­ Lu n án đậ ược th c hi n d a trên lý lu n c a ch  nghĩaự ệ ự ậ ủ ủ  duy v t bi n ch ng và ch  nghĩa duy v t l ch s  v  con ngậ ệ ứ ủ ậ ị ử ề ười xã 

h i và s  phát tri n con ngộ ự ể ười. 

­ Phương pháp nghiên c u ch  y u đứ ủ ế ượ ử ục s  d ng là: th ngố  

nh t l ch s  ­ lôgic, phân tích ­ t ng h p, khái quát hoá, h  th ngấ ị ử ổ ợ ệ ố  hóa và so sánh…

4. Đ i tố ượng và ph m vi nghiên c u ạ ứ

Đ i t ng nghiên c u ố ượ ứ : Lu n án t p trung làm rõ nhân cách tậ ậ ừ quan đi m Mác­xít và ý nghĩa c a quan đi m đó trong nghiên c u nhânể ủ ể ứ  cách con ng i Vi t ườ ệ Nam

Ph m vi nghiên c u ạ ứ :

  ­ M t s  quan đi m tiêu bi u trong l ch s  tri t h c vàộ ố ể ể ị ử ế ọ  

m t s  quan đi m thu c dòng Mác­xít v  nhân cách.ộ ố ể ộ ề

­ Lu n án lu n gi i m t s  n i dung c  b n v  nhân cáchậ ậ ả ộ ố ộ ơ ả ề  

t  đó v n d ng vào nghiên c u nhân cách con ngừ ậ ụ ứ ười Vi t Nam nóiệ  chung,   ch   ko   ph i   nhân   cách   c   th   c a   m t   t ng   l p/gi iứ ả ụ ể ủ ộ ầ ớ ớ  tính/l a tu i  nào   Vi t Nam.ứ ổ ở ệ

5. Đóng góp m i c a lu n ánớ ủ ậ

­ Lu n án phân tích và h  th ng hóa nhi u quan đi m Mác­xít vậ ệ ố ề ể ề nhân cách, h p nh t chúng v  m t đ u m i, m t ngu n g c xu t phát tợ ấ ề ộ ầ ố ộ ồ ố ấ ừ quan ni m c a Mác v  con ng i.ệ ủ ề ườ

­ Tái lu n gi i các v n đ  đ t ra t  vi c nghiên c u lý lu nậ ả ấ ề ặ ừ ệ ứ ậ  

v  nhân cách, đi đ n cách hi u chungề ế ể  d i góc đ  tri t h c ướ ộ ế ọ v  kháiề  

ni m nhân cách, đ c ệ ặ tr ngư  và c u trúc c a nhân cách, quá trình hìnhấ ủ  thành và phát tri n nhân cách, v.v ể

­ Ch  ra và phân tích ý nghĩa c a quan đi m Mác­xit  ỉ ủ ể trong nghiên c u  ứ nhân cách con ng i Vi t Nam t  đó đ a ra m t sườ ệ ừ ư ộ ố 

ph ng h ng trong nghiên c u nhân cách con ng i Vi t Nam hi nươ ướ ứ ườ ệ ệ  nay

6. Ý nghĩa lý lu n và th c ti n c a lu n án ậ ự ễ ủ ậ

­ Lu n án l a ch n, s p x p, khái quát thành h  th ngậ ự ọ ắ ế ệ ố  

nh ng v n đ , nh ng quan ni m, khái ni m liên h  l n nhau vữ ấ ề ữ ệ ệ ệ ẫ ề nhân cách, làm c  s  cho nh ng nghiên c u chuyên sâu h n ho cơ ở ữ ứ ơ ặ  chuyên ngành v  con ngề ười và nhân cách.     

­ Lu n án có th  dùng làm tài li u tham kh o cho nh ng aiậ ể ệ ả ữ  quan tâm tìm hi u các v n đ  con ngể ấ ề ười và nhân cách, đ c bi t làặ ệ  

nh ng ngữ ười làm trong lĩnh v c giáo d c, văn hóa, t  tự ụ ư ưởng

7. K t c u c a lu n án ế ấ ủ ậ

Ngoài   ph n  m   đ u,  k t  lu n,  danh m c  tài   li u  thamầ ở ầ ế ậ ụ ệ  

kh o, n i dung c a lu n án đả ộ ủ ậ ược k t c u thành 4 chế ấ ương, 11 ti t.ế

CHƯƠNG 1. T NG QUAN CÁC NGHIÊN C U Ổ Ứ

      LIÊN QUAN Đ N Đ  TÀIẾ Ề

1.1. Các quan đi m ể ngoài Mác­xít v  nhân cáchề

Nhìn chung, các nghiên c u tùy theo m c đích và nhi m vứ ụ ệ ụ nghiên c u c a mình, đã có nh ng nghiên c u v  các quan đi mứ ủ ữ ứ ề ể  nhân cách tiêu bi u khác nhau v i các đ i di n tiêu bi u cho t ngể ớ ạ ệ ể ừ  

khuynh hướng. Đ c đi m chung gi a h  là đ u t p trung phân tíchặ ể ữ ọ ề ậ  các quan đi m v  nhân cách đi n hình, đ i di n cho xu hể ề ể ạ ệ ướ  ngnghiên c u nhân cách ứ ngoài Mác­xít hi n nay. ệ Qua các công trình có 

th  nh n th y hi n có 3 lo i quan đi m ngoài Mác­xít trong nghiênể ậ ấ ệ ạ ể  

c u v  nhân cách:ứ ề

Quan đi m sinh v t hóa ể ậ   nhân cách nh n m nh khía c nhấ ạ ạ  sinh h c trong ngu n g c và bi u hi n c a nhân cách con ngọ ồ ố ể ệ ủ ườ  i.Quan đi m theo xu hể ướng này thường nhìn nh n nhân cách conậ  

ngườ qua các đ c đi m hình th , qua th  t ngi  ặ ể ể ể ạ , góc m tặ  hay   b nở ả  năng vô th c.ứ

Quan đi m xã h i hóa ể ộ   đ i l p v i quan đi m trên, lo iố ậ ớ ể ạ  quan đi m này đã h  th p và trên th c t  g n nh  ph  nh n vai tròể ạ ấ ự ế ầ ư ủ ậ  

c a các y u t  sinh h c trong nhân cách, coi nhân cách thu n túy làủ ế ố ọ ầ  

s n ph m c a các y u t  xã h i, văn hóa, kinh t ả ẩ ủ ế ố ộ ế

Quan đi m tâm lý hóa ể  ch  nh n m nh tính ch t đ n gi nỉ ấ ạ ấ ơ ả  

nh t, có m t không hai c a b n ch t nhân cách v  m t tâm lý.ấ ộ ủ ả ấ ề ặ

S  kh o sátự ả  cũng cho th y,ấ  các công trình trên đã không hề 

nh c t i cácắ ớ  h c gi  tên tu i theo xu họ ả ổ ướng nghiên c u Mác­xít.ứ  

Lu n án c a chúng tôi v i n i dung chính là l a ch n quan đi mậ ủ ớ ộ ự ọ ể  Mác­xit trong nghiên c u v  nhân cách nh  là c  s  lý lu n thì cácứ ề ư ơ ở ậ  quan đi m theo các khuynh hể ướng trên đây ch  là m t hỉ ộ ướng tham 

kh o v  cách tri n khai n i dung cũng nh  cách đ t v n đ ả ề ể ộ ư ặ ấ ề

các công trình nghiên c u c a h  này đ u ch a đứ ủ ọ ề ư ư c d ch ra ti ngợ ị ế  

Vi t. ệ

S  đa d ng c a các quan đi m, h c thuy t, các cách ti pự ạ ủ ể ọ ế ế  

c n trên đây đ i v i v n đ  nhân cách đã ph n nào nói lên tínhậ ố ớ ấ ề ầ  

ch t ph c t p, khó khăn c a v n đ  nghiên c u. Nh  đã xác đ nhấ ứ ạ ủ ấ ề ứ ư ị  ngay t  ban đ u, trong lu n án c a mình, chúng tôi ch  l a ch nừ ầ ậ ủ ỉ ự ọ  

quan đi m ể  Mác­xít đ  tri n khai v n đ  nghiên c u, theo đó, c nể ể ấ ề ứ ầ  

ch n l c m t s  quan đi m thu c dòng Mác­xít tiêu bi u mà trongọ ọ ộ ố ể ộ ể  

nh ng công trình nêu trên có nh ng công trình đã đ  c p đ n. Kữ ữ ề ậ ế ế 

th a thành qu  nghiên c u c a nh ng ngừ ả ứ ủ ữ ười đi trước, chúng tôi sẽ phân tích, làm rõ thêm nh ng quan đi m Mác­xít đó nh  là c  s  lýữ ể ư ơ ở  

lu n, là n n t ng đ  ti p t c nghiên c u.ậ ề ả ể ế ụ ứ

1.3. Nghiên c u v  nhân cách con ngứ ề ười Vi t Nam.ệ

S  phát tri n các nghiên c u v  nhân cách   Vi t Nam ch uự ể ứ ề ở ệ ị  

nh h ng r t nhi u t  s  phát tri n l ch s  xã h i và s  hình

li n v i nghiên c u tâm lý h c nhân cách nh  Ph m Minh H c,ề ớ ứ ọ ư ạ ạ  Nguy n Đ c Minh, Ph m Hoàng Gia, Lê Đ c Phúc, Tr n Tr ngễ ứ ạ ứ ầ ọ  

Th y, Nguy n Quang U n, Đ  Long  ủ ễ ẩ ỗ

Tóm l i, toàn b  nh ng tài li u liên quan đ n các v n đạ ộ ữ ệ ế ấ ề nhân cách trên đây đ u là nh ng tài li u tham kh o quý báu, cungề ữ ệ ả  

c p nh ng thông tin h u ích cho ngấ ữ ữ ười th c hi n đ  tài. Tuy nhiên,ự ệ ề  

đi u đáng l u ý là   ch ,   nề ư ở ỗ ở ước ta cho đ n th i đi m này, ch aế ờ ể ư  

có m t công trình tri t h c nào độ ế ọ ược th  hi n dể ệ ưới d ng sách,ạ  

lu n án ti n sĩ, lu n văn th c sĩ… tr c di n bàn chuyên sâu vậ ế ậ ạ ự ệ ề 

Quan đi m ể  Mác­xít v  nhân cách và ý nghĩa c a nó trong nghiên ề ủ  

c u nhân cách con ng ứ ườ i Vi t Nam ệ  Nghĩa là, ch a có công trìnhư  nào trình bày và lu n gi i m t cách có h  th ng t  góc nhìn c aậ ả ộ ệ ố ừ ủ  tri t h c Mác­xít v  v n đ  nhân cách cũng nh  các v n đ  vế ọ ề ấ ề ư ấ ề ề nhân cách con người Vi t Nam thông qua nghiên c u m t s  quanệ ứ ộ ố  

đi m Mác­xít làm c  s  lý lu n cho nghiên c u nhân cách. ể ơ ở ậ ứ

1.4. Nh ng v n đ  c n ti p t c nghiên c u trong lu nữ ấ ề ầ ế ụ ứ ậ  án

Qua vi c t ng quan tình hình nghiên c u, có th  nh n th yệ ổ ứ ể ậ ấ  

m t s  v n đ  còn b  ng  c n ti p t c nghiên c u là:ộ ố ấ ề ỏ ỏ ầ ế ụ ứ

Th  nh t ứ ấ , hi n nay, t n t i r t nhi u các quan đi m khácệ ồ ạ ấ ề ể  nhau v  nhân cách, trong đó đa ph n các nhà nghiên c u   nề ầ ứ ở ướ  cngoài trong các công trình c a mình đ u ti p c n nhân cách t  quanủ ề ế ậ ừ  

đi m ngoài Mác­xít mà trong đó xu t phát quan đi m d a trên lýể ấ ể ự  thuy t phân tâm h c c a Freud. Quan đi m Mác­xít v  nhân cáchế ọ ủ ể ề  

ch  y u đủ ế ược các nhà nghiên c u   Liên Xô cũ đ  c p đ n. Vìứ ở ề ậ ế  

v y, trong nghiên c u c a mình chúng tôi s  h  th ng hóa l i cácậ ứ ủ ẽ ệ ố ạ  quan đi m theo xu hể ướng Mác­xít v  nhân cách, phân tích và làm rõề  thêm khái ni m nhân cách t  góc nhìn này. Chúng tôi s  h p nh tệ ừ ẽ ợ ấ  các quan đi m Mác­xít v  nhân cách v  m t đ u m i xu t phát tể ề ề ộ ầ ố ấ ừ quan đi m c a Mác v  con ngể ủ ề ườ ừi t  nh ng ch  d n phữ ỉ ẫ ương pháp 

lu n c a ông.ậ ủ

Th  hai,  ứ trong các tài li u hi n có nh ng v n đ  lý lu n vệ ệ ữ ấ ề ậ ề nhân cách nh  khái ni m, đ c tr ng, các y u t   nh h ng đ n sư ệ ặ ư ế ố ả ưở ế ự hình thành và phát tri n nhân cách cũng đã đ c nêu ra và gi i quy t,ể ượ ả ế  

tuy nhiên, chúng còn khá đa d ng, ch a nh t quán, vì v y, d i gócạ ư ấ ậ ướ  nhìn tri t h c, trên c  s  quan đi m Mác­xít chúng tôi s  tái lu n gi iế ọ ơ ở ể ẽ ậ ả  các v n đ  lý lu n v  nhân cách đ  đi đ n m t cách hi u th ng nh tấ ề ậ ề ể ế ộ ề ố ấ  

và t ng đ i đ y đ  v  nhân cách nh m áp d ng vào nghiên c uươ ố ầ ủ ề ằ ụ ứ  nhân cách con ng i Vi t Nam.ườ ệ

Th  ba ứ , nghiên c u v  nhân cách con ng i Vi t Nam cũngứ ề ườ ệ  

đã có nhi u công trình, đ  tài các c p, tuy nhiên v n còn đó các v n đề ề ấ ẫ ấ ề 

ch a th t rõ nh  đã ch  ra ph n trên. Trong kh  năng c a mình, tư ậ ư ỉ ầ ả ủ ừ cách ti p c n tri t h c, chúng tôi cũng s  c  g ng đi đ n cách hi uế ậ ế ọ ẽ ố ắ ế ể  chung v  nhân cách con ng i Vi t Nam, ch  ra nh ng v n đ  cònề ườ ệ ỉ ữ ấ ề  

v ng m c trong nghiên c u nhân cách ng i Vi t cũng nh  b cướ ắ ứ ườ ệ ư ướ  

đ u có nh ng đ  xu t mang tính ph ng pháp lu n đ  tháo g  vàầ ữ ề ấ ươ ậ ể ỡ  

ph n nào có nh ng đóng góp vào nghiên c u nhân cách ng i Vi t.ầ ữ ứ ườ ệ

CHƯƠNG 2. C  S  LÝ LU N C A QUAN ĐI M MÁC­XÍTƠ Ở Ậ Ủ Ể  

V  NHÂN CÁCHỀ

2.1. Quan đi m c a C. Mác v  con ngể ủ ề ười, nhân cách

2.1.1. Ngu n g c, b n ch t c a con ng ồ ố ả ấ ủ ườ i, nhân cách   theo quan đi m c a C. Mác ể ủ

Nh ng nhà tri t h c trữ ế ọ ước Mác khi lu n gi i v  v n đậ ả ề ấ ề ngu n g c, b n ch t c a con ngồ ố ả ấ ủ ười thường bàn lu n, tìm ki m ậ ế ở 

m t cái gì đó có tính ch t siêu nhiên ho c n u có đi vào cu c s ngộ ấ ặ ế ộ ố  

tr n th  thì l i h  th p con ngầ ế ạ ạ ấ ười xu ng hàng đ ng v t, ho c coiố ộ ậ ặ  con người không h n gì cái máy, nhi u l m thì cũng xét con ngơ ề ắ ườ  i

tr u từ ượng, chung chung v i m t b n ch t t c loài, b t bi n nàoớ ộ ả ấ ộ ấ ế  

đó. V i vi c nghiên c u sâu s c các thành t u c a khoa h c tớ ệ ứ ắ ự ủ ọ ự nhiên, khoa h c xã h i, d a vào đó mà nêu ra nh ng khái quát vọ ộ ự ữ ề 

m t th  gi i quan, tri t h c Mác đã ch  ra: Con ngặ ế ớ ế ọ ỉ ười không do ai sáng t o ra mà là s n ph m cao nh t c a quá trình phát tri n vàạ ả ẩ ấ ủ ể  

ti n hóa lâu dài c a gi i t  nhiên. B n ch t c a con ngế ủ ớ ự ả ấ ủ ười ch  cóỉ  

th  để ược gi i thích m t cách khoa h c n u đả ộ ọ ế ược đ t trên c  s  đó,ặ ơ ở  

t c là trên c  s  th a nh n nh ng ngu n g c t  nhiên khách quanứ ơ ở ừ ậ ữ ồ ố ự  

c a s  t n t i ngủ ự ồ ạ ười

2.1.2. Quan đi m c a C. Mác v  gi i phóng con ng ể ủ ề ả ườ i  

và ý nghĩa ph ươ ng pháp lu n c a nó đ i v i nghiên c u nhân ậ ủ ố ớ ứ   cách

Nh  v y, lý lu n tri t h c duy v t bi n ch ng nói chung,ư ậ ậ ế ọ ậ ệ ứ  quan ni m duy v t v  con ngệ ậ ề ười và v  l ch s  nói riêng, là thànhề ị ử  

qu  c a t  tả ủ ư ưởng khoa h c, bi u hi n giá tr  nhân văn c a chọ ể ệ ị ủ ủ nghĩa Mác ­ Lênin. Nh  đó, ch  nghĩa nhân đ o đã th c s  bi n đ iờ ủ ạ ự ự ế ổ  

v  ch t, tr  thành ch  nghĩa nhân đ o mang tính th c ti n, cáchề ấ ở ủ ạ ự ễ  

m ng. Và đây cũng chính là đi u khác bi t c  b n c a tri t h cạ ề ệ ơ ả ủ ế ọ  Mác ­ Lênin v i các h c thuy t tri t h c khác trong v n đ  conớ ọ ế ế ọ ấ ề  

người

Nh ng n i dung nh : kh ng đ nh ti n đ  xu t phát t  conữ ộ ư ẳ ị ề ề ấ ừ  

người hi n th c, tìm hi u ngu n g c, b n ch t con ngệ ự ể ồ ố ả ấ ườ ừi, t  đó tìm ra gi i pháp gi i phóng con ngả ả ười được gi i thích m t cáchả ộ  duy v t, cũng chính là c  s  đ  chúng ta có th  rút ra nh ng chậ ơ ở ể ể ữ ỉ 

d n mang tính ch t phẫ ấ ương pháp lu n trong nghiên c u nhân cách.ậ ứ  

Đó là ph i nghiên c u nh  m t ch nh th , toàn v n, có ý th c vàả ứ ư ộ ỉ ể ẹ ứ  

ph i đ t trong t ng th  c a các m i quan h  xã h i và trong quáả ặ ổ ể ủ ố ệ ộ  trình ho t đ ng c a ch  th  đó. ạ ộ ủ ủ ể

Toàn b  nh ng t  tộ ữ ư ưởng và nh ng ch  d n phữ ỉ ẫ ương pháp 

lu n trên đây v  con ngậ ề ười và nhân cách c a Mác t o nên c  s ,ủ ạ ơ ở  

n n t ng căn b n cho các nhà nghiên c u sau này ti p t c b  sung,ề ả ả ứ ế ụ ổ  phát tri n các quan đi m c a mình v  nhân cách.ể ể ủ ề

2.2.  Quan   đi m   v   nhân   cách   c a   Luyxiêng   Sevể ề ủ ơ (Lucien Seve)

L. Sev  đã đ ng trên l p trơ ứ ậ ường c a ch  nghĩa Mác đủ ủ ể 

gi i quy t v n đ  nhân cách. Nh ng n i dung c  b n trong quanả ế ấ ề ữ ộ ơ ả  

đi m c a L. Sev  v  nhân cách th  hi n ch  y u qua quá trình ôngể ủ ơ ề ể ệ ủ ế  

đ nh hình xây d ng m t khoa h c v  nhân cách trên c  s  c a chị ự ộ ọ ề ơ ở ủ ủ nghĩa duy v t l ch s  Tìm hi u v  đ i tậ ị ử ể ề ố ượng nghiên c u, ông nh nứ ậ  

th y nhi u v n đ  v  đ nh nghĩa nhân cách, phân bi t các khoa h cấ ề ấ ề ề ị ệ ọ  nghiên c u v  nhân cách, xác đ nh ranh gi i, ph m vi gi a các khoaứ ề ị ớ ạ ữ  

h c này,… Đi m đáng l u ý trong n i dung t  tọ ể ư ộ ư ưởng c a L. Sevủ ơ 

là d a trên cách th c nghiên c u c a Mác, L. Sev  đã xác đ nhự ứ ứ ủ ơ ị  

đi m kh i đ u trong nghiên c u nhân cách là khái ni m hành vi. Tể ở ầ ứ ệ ừ đây, ông xác đ nh khoa h c v  nhân cách chính là khoa h c v  ti uị ọ ề ọ ề ể  

được các nhà tâm lý h c đánh giá cao. V  v n đ  nhân cách ông đãọ ề ấ ề  

có nhi u quan ni m m i m  Tác ph m n i ti ng tr c ti p bàn về ệ ớ ẻ ẩ ổ ế ự ế ề 

v n đ  này là ấ ề Ho t đ ng, ý th c, nhân cách ạ ộ ứ  ­ đã không ch  đỉ ượ  c

gi i tâm lý h c Liên Xô mà c  th  gi i bi t đ n.ớ ọ ả ế ớ ế ế

V i cách ti p c n ho t đ ng, Lêônchiep đã tri n khai toànớ ế ậ ạ ộ ể  

b  v n đ  nhân cách theo nh ng nguyên lý phộ ấ ề ữ ương pháp lu n Mác­ậxít: phân bi t tệ ương đ i rõ ràng nhân cách v i cá nhân, cá th  vàố ớ ể  

nh ng nhân t , đ c đi m khác t  đó xác đ nh ph m vi, ranh gi iữ ố ặ ể ừ ị ạ ớ  

c a tâm lý h c nhân cách. V i các quan ni m cho r ng ho t đ ngủ ọ ớ ệ ằ ạ ộ