Qua tìm hiểu một số bài thuốc chữa viêm khớp chúng em nhận thấy đa số các bài thuốc gồm rất nhiều thành phần và thậm chí có cây thuốc rất khó tìm, quá trình chế biến để sử dụng cũng khá
Trang 1LỜI CẢM ƠN Chúng em xin chân thành cảm ơn
Ban giám hiệu nhà trường trường TH, THCS Tân Minh, cùng toàn thể các thầy cô giáo và các cô y tế xã Tân Minh đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ chúng em trong suốt thời gian thực hiện này
Cuối cùng chúng em xin gửi lời chia sẻ, lòng biết ơn đến gia đình, bạn bè
và các thầy cô giáo đã luôn động viên, tạo mọi điều kiện cho chúng em hoàn thành đề tài này
Trang 2Phần I MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài:
Đau nhức xương khớp, sưng viêm khớp là những bệnh thường gặp của người dân ở Tân Minh nói riêng và của mọi người nói chung Và khi xã hội ngày càng phát triển thì bệnh viêm khớp ngày càng phổ biến, không chỉ ở người già mà còn cả thanh thiếu niên, trẻ em cũng có thể bị mắc bệnh này
Qua tìm hiểu một số bài thuốc chữa viêm khớp chúng em nhận thấy đa số các bài thuốc gồm rất nhiều thành phần và thậm chí có cây thuốc rất khó tìm, quá trình chế biến để sử dụng cũng khá phức tạp Đặc biệt trong các bài thuốc chữa viêm khớp trong sách y học cổ truyền chưa thấy nhắc đến cây thuốc này
Mà đây là một cây thuốc rất dễ tìm ở Tân Minh, và đặc biệt hơn là cách chế biến, sử dụng cũng rất đơn giản mà lại chưa từng được nhắc đến trong sách y học cổ truyền Lạng Sơn
Từ những lí do trên, chúng em quyết định lựa chọn đề tài nghiên cứu:
“TÌM HIỂU BÀI THUỐC CHỮA VIÊM KHỚP TỪ CÂY MỤ KHUYẾT CỦA DÂN TỘC TÀY Ở XÃ TÂN MINH”
2 Mục tiêu nghiên cứu
- Phát hiện thêm cây thuốc chữa viêm khớp trong dân gian.
- Giúp những người bệnh viêm khớp có thêm lựa chọn thuốc trong điều trị bệnh
- Bổ sung vào danh mục những bài thuốc chữa viêm khớp trong dân gian (nếu có thể)
3 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp phỏng vấn
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu
- Phương pháp thực nghiệm
Trang 3- Ý nghĩa khoa học: Bổ sung thêm cây thuốc chữa viêm khớp, bài thuốc
chữa viêm khớp trong y học cổ truyền
- Ý nghĩa thực tiễn: Giúp người dân có các bệnh về xương viêm khớp có thêm bài thuốc dễ tìm, dễ chế biến, dễ sử dụng và điều trị nhanh khỏi
Phần II QUÁ TRÌNH NGHIÊN CỨU VÀ KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC
1 Tổng quan về vấn đề cần nghiên cứu.
- Bệnh viêm khớp và những bài thuốc chữa viêm khớp đã là đối tượng
nghiên cứu tìm hiểu của rất nhiều đề tài và cho đến nay cả đông y lẫn tây y đều
có rất nhiều bài thuốc để chữa căn bệnh này Tuy nhiên trong các bài thuốc đông
y chữa viêm khớp mà chúng em được tìm hiểu qua cuốn sách: “NHỮNG CÂY THUỐC VÀ VỊ THUỐC VIỆT NAM” và tìm hiểu trên mạng Internet đều
chưa thấy có bài thuốc nào đề cập đến cây “Mụ khuyết” Mà đây là một cây thuốc không khó tìm ở xã Tân Minh thậm chí có nơi còn mọc ngay cạnh nhà, phương pháp chế biến và sử dụng thuốc lại rất đơn giản nhưng đem lại hiệu quả chữa bệnh cao
2 Quá trình nghiên cứu và kết quả thu được.
a Quá trình nghiên cứu
Bước thứ nhất:
Đến trạm y tế xã Tân Minh gặp cô Trần Thị Tuyết – Trạm trưởng trạm y tế
xã Tân Minh phỏng vấn về một số nội dung sau:
+ Bệnh viêm khớp có nguyên nhân do đâu Những người ở độ tuổi nào thường hay bị bệnh này
+ Biểu hiện của bệnh viêm khớp
+ Tác hại của bệnh viêm khớp
+ Các thuốc tây y thường dùng để điều trị bệnh viêm khớp
Gặp bà Trần Thị Hạnh – CB trạm y tế xã Tân Minh phụ trách đông y phỏng vấn một số nội dung sau:
Trang 4+ Trong các bài thuốc đông y chữa viêm khớp trong sách y học cổ truyền tại trạm y tế xã có bài thuốc nào có thành phần là cây Mụ khuyết không ?
Qua 2 lượt phỏng vấn chúng em nhận được câu trả lời như sau:
- Cô Trần Thị Tuyết:
Viêm khớp là tên gọi chung của bệnh về khớp xương đặc trưng bởi hiện tượng viêm một hay nhiều khớp Viêm khớp thường có kèm triệu chứng đau khớp Viêm khớp có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau và có nhiều mức độ từ nhẹ đến nặng, các khớp có thể bị đau từ trung bình đến đau dữ dội và các khớp
có thể bị biến dạng
Nguyên nhân của viêm khớp?
Nguyên nhân của viêm khớp tùy thuộc vào loại viêm khớp Các nguyên nhân bao gồm:
Chấn thương (dẫn đến viêm xương khớp)
Bất thường về chuyển hóa (Bệnh gout, giả gout)
Di truyền, nhiễm trùng, hoặc không rõ nguyên nhân (bệnh viêm khớp dạng thấp, bệnh lupus ban đỏ thệ thống)
Các triệu chứng của viêm khớp?
Các triệu chứng của viêm khớp thường là sưng, nóng, đỏ, đau, cứng khớp Nhiều dạng của viêm khớp thuộc bệnh lý thấp có thể ảnh hưởng đến các cơ quan khác không có liên quan trực tiếp đến khớp Do đó ở một số dạng viêm khớp có thể có sốt, sụt cân, mệt, và thậm chí xuất hiện các triệu chứng ở phổi, tim hay thận
Các loại viêm khớp
Có nhiều dạng viêm khớp khác nhau Các dạng viêm khớp có thể có liên quan đến hiện tượng “mòn và rách” sụn khớp (VD viêm xương khớp) hoặc hiện
Trang 5tượng đáp ứng miễn dịch quá mức (VD viêm khớp dạng thấp) Sau đây là một
số dạng viêm khớp thường gặp:
Viêm khớp dạng thấp:
Viêm khớp dạng thấp là một bệnh tự miễn (là bệnh mà hệ thống miễn dịch của cơ thể chống lại các mô của chính cơ thể mình – ở đây là các mô của khớp
và xung quanh khớp) Các khớp thường bị viêm là khớp ngón tay, cổ tay, ngón chân, khớp gối, các khớp khác…
Bệnh thường gặp ở người trẻ tuổi và nữ nhiều hơn nam Triệu chứng thường thấy là sốt nhẹ, đau toàn thân, các khớp bị sưng, nóng, đỏ, đau, có thể xuất hiện các nốt dưới da, xét nghiệm máu tìm kháng thể đặc hiệu
Viêm khớp thoái hoá (thoái hóa khớp):
Bệnh viêm khớp thoái hóa (thoái hóa khớp) thường gặp ở tuổi trung niên và
là nguyên nhân hay gặp nhất Bệnh gây thoái hóa lớp sụn lót của khớp hoặc mọc những gai xương gây đau khớp, cứng khớp, có khi gây mất chức năng khớp Các khớp thường bị viêm là khớp hông, khớp gối, cột sống
Triệu chứng thường gặp là đau, sưng, cứng một hay nhiều khớp làm hạn chế cử động như đi lại, làm việc nhà Lâu ngày các khớp bị to ra, teo cơ do ít hoạt động vì đau khớp
Các loại thuốc thường dùng để điều trị
Sử dụng các thuốc chống viêm, giảm đau không steroid, các thuốc corticoid… mặc dù các thuốc này có tác dụng chống viêm và giảm đau nhanh, nhưng nếu điều trị trong thời gian dài có thể gây loét, xuất huyết đường tiêu hóa,
… Hầu hết các thuốc chỉ có tác dụng cải thiện triệu chứng tạm thời, làm chậm
sự diễn tiến của bệnh (phần ngọn), chứ chưa có thuốc nào điều trị từ gốc
Bà Trần Thị Hạnh
Trong cuốn “những bài thuốc dân gian gia truyền xứ Lạng” không thấy có bài thuốc nào chữa viêm khớp có cây Mụ khuyết
Trang 6Qua 2 lượt phỏng vấn chúng em thảo luận và đưa ra kết luận như sau:
* Kết luận bước thứ nhất
- Viêm khớp là tên gọi chung của bệnh về khớp xương đặc trưng bởi hiện tượng viêm một hay nhiều khớp Viêm khớp thường có kèm triệu chứng đau khớp Viêm khớp có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau và có nhiều mức độ từ nhẹ đến nặng, các khớp có thể bị đau từ trung bình đến đau dữ dội Nếu không điều trị kịp thời sẽ để lại nhiều di chứng cho các khớp và ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe con người
Sau khi có kết luận ở bước thứ nhất, chúng em thảo luận và đề ra phương hướng cho bước thứ hai
* Bước thứ hai.
Đến Thôn Bản Chang gặp bà Trần Thị Khìn phỏng vấn một số nội dung sau:
+ Bà đã bao giờ bị đau viêm khớp hay sưng khớp chưa?
+ Khi bị đau bà có dùng thuốc gì không?
+ Thuốc đó có dễ tìm không, chế biến có khó không? Sử dụng như thế nào? + Đã có ai sử dụng bài thuốc này để chữa bệnh viêm khớp chưa?
Sau khi phỏng vấn chúng em nhận được câu trả lời:
Trước đây bà bị đau nhiều, nhất là khớp gối nhiều khi không đi được, nhà thì ở xa không đi trạm xá để khám lấy thuốc được chỉ ra cạnh nhà lấy cây Mụ khuyết về giã nát rồi cho thêm ít rượu vào, lấy về xoa bóp vào chỗ đau thôi Bây giờ cũng ít bị rồi, cũng không đau nhiều như trước nữa
Trang 7Trong thôn cũng có người dùng cây Mụ khuyết chữa rồi Bà Dương Thị Dung, bà Dương Thị Đầm, bà Lương Thị Thợi bị đau khớp dùng cây Mụ khuyết chữa khỏi
Sau khi phỏng vấn bà Trần Thị Khìn - người giới thiệu bài thuốc về cây
“Mụ khuyết” và qua lời giới thiệu của bà, chúng em tiếp tục đến thôn bản Chang
xã Tân Minh, đến nhà phỏng vấn một số người đã từng sử dụng bài thuốc này để chữa bệnh với nội dung câu hỏi như sau:
+ Trước đây bà (bác,cô…) có từng được bà Khìn chữa đau chân bằng cây
Mụ khuyết chưa? Hoặc đã từng sử dụng cây này để chữa bệnh viêm khớp chưa?
Bà (bác, cô) có biết cây này không?
+ Cây này có khó tìm không, sau khi lấy về thì chế biến, sử dụng như thế nào?
Trang 8+ Bà (bác, cô…) chữa trong thời gian bao lâu thì khỏi? trong quá trình sử dụng thuốc có biểu hiện gì khác thường không?
+ Sau khi khỏi có biểu hiện gì khác thường không? Từ đó tới giờ có còn bị đau lại không?
Sau khi trao đổi, đề xuất vấn đề và phỏng vấn với cùng một nội dung câu hỏi chúng em nhận được một số câu trả lời như sau:
- Bà Dương Thị Dung: Khoảng năm 2012 cô bị đau, sưng đầu gối dùng nhiều thuốc lắm nhưng không khỏi, sau có người mách lấy cây Mụ khuyết về giã nát ngâm rượu xoa vào chỗ đau thì thấy khỏi Cũng không biết là khỏi do loại thuốc nào nữa (cười) Cây Mụ khuyết ở trong này nhiều người biết, cô cũng biết cây này, hồi trước ở cạnh nhà còn có nhưng giờ ít rồi, xuống bờ ruộng tìm
có nhiều hơn Từ lúc dùng cây Mụ khuyết đến lúc khỏi là khoảng 10 ngày, đến giờ không thấy đau lại, cũng không thấy có biểu hiện gì khác thường cả
- Bà Dương Thị Đầm: Năm 2014 cô bị sưng hai đầu gối không đi lại được, nghe cô Dung mách về cây Mụ khuyết cô lấy về giã nát ngâm rượu cùng với cây Slẩm ca (me chua) lấy về xoa đắp vào chỗ đau kết hợp với uống mỗi lần 1 ít, sau khoảng nửa tháng thấy khỏi hẳn đi lại bình thường, cho đến bây giờ chưa bị tái phát lại lần nào cũng không thấy có tác dụng phụ gì Cây này dễ tìm lắm hồi đấy người nhà cô lấy ở bờ ruộng, ở cạnh nhà cũng có nhưng cây nhỏ hơn
- Bà Lương Thị Thợi: Khoảng năm 2000 - 2001 trong lúc đi lấy củi bị gỗ lăn vào chân đoạn mắt cá chân Hôm sau chỗ mắt cá chân sưng to, không đi lại được Lúc ấy cố đi ra cạnh nhà lấy cây Mụ khuyết về giã nát ngâm rượu xoa vào chỗ đau, khoảng 10 ngày là khỏi Lúc ấy cây này thấy mọc xung quanh nhà nhiều lắm nhưng bây giờ ít rồi Lúc dùng cũng không thấy có gì bất thường cả, bây giờ cũng thế, chân cũng không thấy đau lại rồi
Qua các câu trả lời nhận được, chúng em thảo luận và đưa ra kết luận đồng thời đề ra phương hướng cho bước thứ 3
* Kết luận bước thứ 2:
Trang 9Cây Mụ khuyết là một loại thuốc chữa viêm khớp tốt đã được nhiều người
sử dụng và chữa khỏi bệnh, không để lại tác dụng không mong muốn nào Đặc biệt bài thuốc này đơn giản vì chỉ cần cây Mụ khuyết là được (có thể kết hợp với cây khác) Dễ tìm vì có ở quanh nhà hoặc bờ ruộng Dễ sử dụng không cần phải đun, sắc hoặc ngâm lâu ngày chỉ cần đắp, xoa và uống và có hiệu quả chữa bệnh cao Không có yêu cầu khắt khe về liều lượng khi sử dụng
* Bước thứ 3: Tìm hiểu về cây Mụ khuyết và bài thuốc chữa viêm khớp
từ cây Mụ khuyết
Thứ nhất: Tìm hiểu về cây Mụ khuyết
A Mô tả cây
Cây Mụ khuyết (tiếng Tày còn tiếng phổ thông không rõ vì chưa tìm thấy tài liệu nào viết về cây này) là một loài cỏ mềm, mọc bò lan trên mặt đất, phân rất nhiều cành Lá đơn mọc so le, hơi hình 3 cạnh, đầu tù, phía cuống hẹp lại, mép có 2 hoặc 3 răng cưa , gân chính hơi nổi ở mặt dưới lá, gân phụ không rõ, không có cuống Cụm hoa hình đầu mọc ở nách lá Thực tế rất nhiều người nhầm lẫn các loại cây khác với cây mụ khuyết do nhìn bề ngoài rất giống
Trang 11B Phân bố, thu hái và chế biến
Ở Tân Minh thường mọc xung quanh nhà hoặc bờ ruộng (ở nơi khác không rõ) Bộ phận chính dùng để làm thuốc là cả cây và rễ
Sau khi nhổ cả cây, cả rễ về rửa sạch bùn đất, cho vào cối giã nát sau đó lấy
ra ngâm với rượu là dùng được
Thông thường khoảng 50g – 100g cây mụ vít ngâm với ¼ lít rượu (theo kinh nghiệm dân gian) là được
C Thành phần hóa học, đặc tính của cây
Không rõ vì chưa có công trình nào nghiên cứu
D Công dụng và liều dùng
Chữa viêm khớp, đau nhức xương khớp Dùng từ 2 - 3 lần sáng, trưa, tối trước khi đi ngủ, nếu bị nặng có thể dùng nhiều hơn Đây là kinh nghiệm dân gian nên chưa có nghiên cứu về giới hạn thời gian dùng cũng như tác dụng phụ tuy nhiên thực tế chưa thấy có ghi nhận về tác dụng phụ có hại cho người
sử dụng
Thứ hai: Bài thuốc chữa viêm khớp từ cây Mụ khuyết
Tìm đúng cây thuốc Mụ khuyết Nhẹ nhàng nhổ lấy cả cây, cả rễ mang
về, lấy khoảng 50g – 100 cây tươi
Trang 12 Rửa sạch đất cát, phơi cho ráo nước.
Dùng cối giã nát, sau đó lấy ra bát thêm vào khoảng 200ml rượu trắng (phải dùng rượu trắng không được dùng rượu màu)
Trang 14 Ngâm khoảng 15phút sau đó một phần mang về xoa, đắp vào chỗ xương viêm khớp bị đau Ngày 2 – 3 lần sáng, trưa, tối trước khi đi ngủ
Nặng thì dùng khoảng 15 ngày, nhẹ 10 ngày Nếu hết thuốc thì đi lấy thuốc và làm lại như trước
Sau khi khỏi nếu còn thuốc có thể đựng vào chai, bảo quản trong điều kiện thường
b Kết quả đạt được
Trong thời gian tìm hiểu, nghiên cứu về bài thuốc từ cây Mụ khuyết chưa gặp trường hợp nào bị viêm khớp để chúng em có thể dùng để chữa bệnh nhưng trước đây đã có nhiều người được chữa khỏi bệnh từ bài thuốc này như cô
Dương Thị Đầm – Gv trường TH, THCS Tân Minh, cô Dương Thị Dung, bà Lương Thị Thợi, Trần Thị Khìn – Bản Chang, Tân Minh Chúng em cam đoan đây là những người đã được chữa khỏi bằng bài thuốc này và đến bây giờ chưa
hề tái phát lại Do điều kiện và thời gian tìm hiểu, nghiên cứu có hạn nên chúng
em chỉ tìm hiểu và biết được một vài người được chữa khỏi nhưng chúng em tin trong xã Tân Minh còn nhiều người đã sử dụng bài thuốc này chữa khỏi bệnh viêm khớp bởi vì đây là cây thuốc khá quen thuộc với mọi người ở đây
PHẦN III – KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
1 Kết luận
Bài thuốc chữa viêm khớp từ cây Mụ khuyết của dân tộc Tày ở xã Tân Minh là một bài thuốc khá phổ biến và được sử dụng nhiều, mang lại hiệu quả chữa bệnh cao Đây là bài thuốc đơn giản, dễ tìm, dễ chế biến và dễ sử dụng
2 Kiến nghị
Qua quá trình tìm hiểu về bài thuốc chữa viêm khớp từ cây Mụ khuyết chúng em nhận thấy cây thuốc này chưa được tìm hiểu và nghiên cứu Bài thuốc chữa bệnh viêm khớp từ cây Mụ khuyết cũng chưa thấy trong sách các bài thuốc chữa viêm khớp của y học cổ truyền Lạng Sơn Chúng em hy vọng qua đề tài
Trang 15nghiên cứu khoa học lần này cây thuốc cũng như bài thuốc chữa viêm khớp từ cây Mụ khuyết sẽ được tìm hiểu và nghiên cứu sâu hơn
Trang 16DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – tái bản lần thứ 3 NXB không
rõ vì sách bị mất một số thông tin
2 Những bài thuốc dân gian gia truyền xứ Lạng – Xb năm 2000 của Hội đông y Lạng Sơn
3 Thuốc nam và kinh nghiệm dân gian – NXB Thanh Hóa