Bài 26. Cách làm bài văn lập luận giải thích

Bài 26. Cách làm bài văn lập luận giải thích tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập lớn về tất...

các tư tưởng, đạo lí, phẩm chất, quan hệ… cần được giải thích nhằm nâng cao nhận thức, trí tuệ, bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm cho con người.

2/ Người ta thường giải thích bằng những cách nào?

Trả lời : Giải thích bằng cách nêu định nghĩa, kể ra các biểu hiện, so sánh, đối chiếu với các hiện tượng khác, chỉ ra các mặt lợi, hại,

nguyên nhân, hậu quả, cách đề phòng hoặc noi theo… của hiện

tượng hoặc vấn đề được giải thích.

A/Bài học:

I/ Khảo sát và phân tích ngữ liệu:

Đề bài: Nhân dân ta có câu tục ngữ: “ Đi một ngày đàng học một sàng khôn” Hãy giải thích câu tục ngữ đó.

•Dựa vào các từ ngữ quan trọng trong đề bài để xác định

• Tìm ý bằng cách đặt câu hỏi.

- Giải thích nghĩa đen

- Giải thích nghĩa bóng.

- Giải thích nghĩa sâu xa.

ngữ liệu:

- Giới thiệu câu tục ngữ : “Đi một ngày đàng, học

một sàng khôn”.

- Nêu luận điểm cần giải thích: Câu tục ngữ đúc kết kinh nghiệm và thể hiện khát vọng đi nhiều nơi để mở rộng hiểu biết

- Giải thích bằng cách đặt câu hỏi và liên hệ mở

rộng vấn đề.

-Đi một ngày đàng là gì?

- Học một sàng khôn là như thế nào?

- Câu tục ngữ có đúc kết được kinh nghiệm về nhận thức không?

- Kinh nghiệm đó là gì?

A/ Bài học:

I/ Khảo sát và phân tích ngữ liệu:

Đề bài: Nhân dân ta có câu tục ngữ: “ Đi một ngày

đàng, học một sàng khôn” Hãy giải thích nội dung câu tục ngữ đó?

Đi một ngày đàng là gì?, Học một sàng khôn là như thế nào?

* câu hỏi để giải thích nghĩa đen của từng từ, từng vế câu (từng khía cạnh của vấn đề.)

Câu tục ngữ có đúc kết được kinh nghiệm về nhận thức không?, Kinh nghiệm đó là gì?

* Câu hỏi để giải thích nghĩa bóng: (dựa trên

cơ sở nghĩa đen của từ).

* Giải thích nghĩa sâu xa: bằng cách đưa dẫn chứng để liên hệ mở rộng vấn đề

ngữ liệu:

Phần mở bài

“Đi một ngày đàng học một

sàng khôn” là một câu tục

ngữ hay, chẳng những đúc

kết kinh nghiệm học tập

của người xưa, mà còn thể

hiện khát vọng được đi xa

để mở rộng tầm mắt”

Người nông dân Việt Nam xưa quanh năm bó mình trong luỹ tre xanh, tầm mắt hạn hẹp Chính vì vậy mà dân gian đã có câu tục ngữ khích lệ họ đi đây đi đó để

mở rộng hiểu biết: “Đi một ngày đàng học một sàng khôn”

Nhân dân ta đã có nhiều câu tục ngữ, ca dao nói về việc đi xa để mở rộng tầm mắt Một trong những câu

đó là: “Đi một ngày đàng học một sàng khôn”

* Cả ba phần mở bài đều đáp ứng được yêu cầu giải thích

- Giới thiệu câu tục ngữ

- Nêu luận điểm cần giải thích và trích dẫn câu tục ngữ

Đi thẳng vào vấn đề giải

thích

Đối lập hoàn cảnh với ý thức

Nhìn từ chung đến riêng

ngữ liệu:

Ở mỗi đoạn văn phần thân bài, người viết đã giải thích vấn

đề gì? Sử dụng cách giải thích nào?

Nhóm 1: Đoạn văn 1

Nhóm 2: Đoạn văn 2

Nhóm 3: Đoạn văn 3

thời gian để đo con đường đã đi Với tốc độ đi bộ trung bình một ngày đàng có thể đi được bốn năm chục cây số, như thế là có thể đi đến một làng khác xã khác, huyện khác

Đi xa như vậy, họ mới học được những điều mới lạ mà ở làng mình, xã mình, huyện mình không có được, nghĩa là học được một sàng khôn Ấn tượng về những chuyến đi

xa thường rất sâu đậm Và đó có thể là cơ sở thực tế của câu tục ngữ

Đoạn 2 : “ Nhưng tục ngữ bao giờ cũng đúc kết kinh nghiệm, mà đúc kết thì phải có ý nghĩa khái quát Nội dung khái quát đó là một điều có tính quy luật: Hễ đi xa là nhìn thấy cái mới lạ, mở rộng tầm hiểu biết Điều quan trọng là hãy đi xa đã, đến lúc đó, dù không có ý định học gì thì vẫn cứ học được và khôn ra Đó cũng chính là nội dung của

câu ca dao: đi cho biết đó biết đây, ở nhà với mẹ biết ngày nào khôn! Ở nhà với mẹ thì

sướng thật đấy nhưng chỉ ở nhà sẽ hạn chế sự hiểu biết Những câu tục ngữ như thế rất sâu sắc Chỉ cần nhớ lại các cuộc tham quan, du lịch mà ta đã tham gia, dù chỉ là đi

chơi, ta cũng biết thêm nhiều điều!

Đoạn 3: “ Câu tục ngữ này không chỉ đúc kết kinh nghiệm, mà còn thể hiện một lời khuyên, một lời khích lệ, một ước vọng thầm kín Đó là ước vọng đi xa để mở rộng tầm hiểu biết, để thoát khỏi sự hạn hẹp của tầm nhìn.”

-Đoạn 1 : Thật vậy câu tục ngữ : “Đi một ngày đàng học một sàng khôn” trước hết là

đúc kết một kinh nghiệm Xét về nghĩa đen, đi một ngày đàng có nghĩa là đi rất xa Đối với người nông dân xưa vốn ít đi xa, lại chưa có phương tiện đo độ dài, họ thường lấy thời gian để đo con đường đã đi Với tốc độ đi bộ trung bình một ngày đàng có thể đi được bốn năm chục cây số, như thế là có thể đi đến một làng khác xã khác, huyện khác

Đi xa như vậy, họ mới học được những điều mới lạ mà ở làng mình, xã mình, huyện mình không có được, nghĩa là học được một sàng khôn Ấn tượng về những chuyến đi

xa thường rất sâu đậm Và đó có thể là cơ sở thực tế của câu tục ngữ

* G iải thích nghĩa đen bằng cách : nêu định nghĩa, nêu các biểu hiện cụ thể.

Đoạn 2 : Nhưng tục ngữ bao giờ cũng đúc kết kinh nghiệm, mà đúc kết thì phải có ý nghĩa khái quát Nội dung khái quát đó là một điều có tính quy luật: Hễ đi xa là nhìn thấy cái mới lạ, mở rộng tầm hiểu biết Điều quan trọng là hãy đi xa đã, đến lúc đó, dù không có ý định học gì thì vẫn cứ học được và khôn ra Đó cũng chính là nội dung của

câu ca dao: đi cho biết đó biết đây, ở nhà với mẹ biết ngày nào khôn! ở nhà với mẹ thì

sướng thật đấy nhưng chỉ ở nhà sẽ hạn chế sự hiểu biết Những câu tục ngữ như thế rất sâu sắc Chỉ cần nhớ lại các cuộc tham quan, du lịch mà ta đã tham gia, dù chỉ là đi

chơi, ta cũng biết thêm nhiều điều!

* Giải thích nghĩa bóng bằng cách: nêu nội dung, so sánh, đưa dẫn chứng.

Đoạn 3: Câu tục ngữ này không chỉ đúc kết kinh nghiệm, mà còn thể hiện một lời

khuyên, một lời khích lệ, một ước vọng thầm kín Đó là ước vọng đi xa để mở rộng tầm hiểu biết, để thoát khỏi sự hạn hẹp của tầm nhìn

* Giải thích nghĩa sâu xa: bằng cách nêu ý nghĩa.

ngữ liệu:

* Kết bài:

Ngày nay giao thông thuận tiện, đời sống đã khấm

khá, nhiều người có điều kiện để đi xa học hỏi Nhưng câu tục ngữ xưa vẫn còn nguyên ý nghĩa đối với

những ai quen sống khép mình, tự thỏa mãn với mình

Thật vậy câu tục ngữ : “Đi một ngày đàng học một sàng khôn” trước hết là đúc kết một kinh nghiệm Xét về nghĩa đen, đi một ngày đàng có nghĩa là đi rất xa Đối với người nông dân xưa vốn ít đi xa, lại chưa có phương tiện đo độ dài, họ thường lấy thời gian để đo con đường đã đi Với tốc độ đi bộ trung bình một ngày đàng có thể đi được bốn năm chục cây số, như thế là có thể đi đến một làng khác xã khác, huyện khác Đi

xa như vậy, họ mới học được những điều mới lạ mà ở làng mình, xã mình, huyện mình không có được, nghĩa là học được một sàng khôn Ấn tượng về những chuyến đi xa thường rất sâu đậm Và đó có thể là cơ sở thực tế của câu tục ngữ

Nhưng tục ngữ bao giờ cũng đúc kết kinh nghiệm, mà đúc kết thì phải có ý nghĩa khái quát Nội dung khái quát đó là một điều có tính quy luật: Hễ đi xa là nhìn thấy cái mới lạ, mở rộng tầm hiểu biết Điều quan trọng là hãy đi xa đã, đến lúc đó, dù không

có ý định học gì thì vẫn cứ học được và khôn ra Đó cũng chính là nội dung của câu ca

dao: đi cho biết đó biết đây, ở nhà với mẹ biết ngày nào khôn! ở nhà với mẹ thì sướng

thật đấy nhưng chỉ ở nhà sẽ hạn chế sự hiểu biết Những câu tục ngữ như thế rất sâu sắc Chỉ cần nhớ lại các cuộc tham quan, du lịch mà ta đã tham gia, dù chỉ là đi chơi, ta cũng biết thêm nhiều điều!

Câu tục ngữ này không chỉ đúc kết kinh nghiệm, mà còn thể hiện một lời khuyên, một lời khích lệ, một ước vọng thầm kín Đó là ước vọng đi xa để mở rộng tầm hiểu biết, để thoát khỏi sự hạn hẹp của tầm nhìn.”

Ngày nay giao thông thuận tiện, đời sống đã khấm khá, nhiều người có điều kiện để

đi xa học hỏi Nhưng câc tục ngữ xưa vẫn còn nguyên ý nghĩa đối với những ai quen sống khép mình, tự thỏa mãn với mình

“Đi một ngày đàng học một sàng khôn” là một câu tục ngữ hay, chẳng những đúc kết kinh nghiệm học tập của người xưa, mà còn thể hiện khát vọng được đi xa để mở rộng tầm mắt”

Thật vậy câu tục ngữ : “Đi một ngày đàng học một sàng khôn” trước hết là đúc kết một kinh nghiệm Xét về nghĩa đen, đi một ngày đàng có nghĩa là đi rất xa Đối với người nông dân xưa vốn ít đi xa, lại chưa có phương tiện đo độ dài, họ thường lấy thời gian để đo con đường đã đi Với tốc độ đi bộ trung bình một ngày đàng có thể đi được bốn năm chục cây số, như thế là có thể đi đến một làng khác xã khác, huyện khác Đi

xa như vậy, họ mới học được những điều mới lạ mà ở làng mình, xã mình, huyện mình không có được, nghĩa là học được một sàng khôn Ấn tượng về những chuyến đi xa thường rất sâu đậm Và đó có thể là cơ sở thực tế của câu tục ngữ

Nhưng tục ngữ bao giờ cũng đúc kết kinh nghiệm, mà đúc kết thì phải có ý nghĩa khái quát Nội dung khái quát đó là một điều có tính quy luật: Hễ đi xa là nhìn thấy cái mới lạ, mở rộng tầm hiểu biết Điều quan trọng là hãy đi xa đã, đến lúc đó, dù không

có ý định học gì thì vẫn cứ học được và khôn ra Đó cũng chính là nội dung của câu ca

dao: đi cho biết đó biết đây, ở nhà với mẹ biết ngày nào khôn! ở nhà với mẹ thì sướng

thật đấy nhưng chỉ ở nhà sẽ hạn chế sự hiểu biết Những câu tục ngữ như thế rất sâu sắc Chỉ cần nhớ lại các cuộc tham quan, du lịch mà ta đã tham gia, dù chỉ là đi chơi, ta cũng biết thêm nhiều điều!

Câu tục ngữ này không chỉ đúc kết kinh nghiệm, mà còn thể hiện một lời khuyên, một lời khích lệ, một ước vọng thầm kín Đó là ước vọng đi xa để mở rộng tầm hiểu biết, để thoát khỏi sự hạn hẹp của tầm nhìn.”

Ngày nay giao thông thuận tiện, đời sống đã khấm khá, nhiều người có điều kiện

để đi xa học hỏi Nhưng câc tục ngữ xưa vẫn còn nguyên ý nghĩa đối với những ai

quen sống khép mình, tự thỏa mãn với mình

II/ Ghi nhớ: (sgk)

B/ Luyện tập: Hãy tự viết thêm các kết bài khác nhau cho đề bài trên

* Học kĩ, nắm chắc cách làm bài văn lập luận giải thích.

* Chuẩn bị bài luyện tập lập luận giải thích.