Bài 4. Lão Hạc

Bài 4. Lão Hạc tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập lớn về tất cả các lĩnh vực kinh tế, kinh...

Tiết 13-14 Đọc hiểu văn bản

Nam Cao

• 1915-1951

• Tên khai sinh Trần Hữu Tri

• Quê: làng Đại Hoàng, phủ Lí Nhân ( nay là xã Hòa Hậu, huyện Lí Nhân), tỉnh Hà Nam

• Là nhà văn hiện thực xuất sắc với những tác phẩm viết về người nông dân nghèo đói bị vùi dập và những trí thức nghèo sống mòn mỏi, bế tắc trong xã hội cũ

• Sau Cách Mạng, ông chân thành, tận tụy sáng tác phục vụ kháng chiến

• Ông hy sinh trên đường công tác ở vùng sau lưng địch

• Được Nhà nước truy tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học & nghệ thuật (1996)

I: Tìm hiểu chung – 1: Tác giả

Tác phẩm chính

• Truyện ngắn: Chí Phèo ( 1941), Trăng sáng

( 1942), Đời thừa ( 1943), Lão Hạc (1943), Một đám cưới ( 1944)…

• Truyện dài: Sống mòn ( 1944), truyện ngắn Đôi mắt ( 1948)

• Tập Nhật kí Ở rừng ( 1948)

• Bút kí Chuyện biên giới ( 1951)

• Lão Hạc là một trong những truyện ngắn xuất sắc nhất viết về người nông dân của Nam Cao, đăng báo lần đầu năm 1943)

Tiết 13-14

(Nam Cao)

2 Tác phẩm

Lão Hạc là một tác phẩm tiêu biểu của

nhà văn Nam Cao được đăng báo lần đầu

Đọc tác phẩm có vai trò quan trọng

để cảm nhận được những đặc sắc của truyện ngắn này

Tâm trạng, tình cảm của các nhân vật trong truyện được

biểu hiện qua ngôn ngữ đối thoại và độc thoại.

Lời của lão Hạc khi chua chát, xót xa,lúc chậm chãi,nằn nì Lời vợ ông giáo khi nói về lão Hạc thì lạnh lùng, dứt khoát Lời của Binh Tư lại đầy vẻ nghi ngờ, mỉa mai.

Lời của ông giáo( người kể chuyện) khi thì từ tốn, lúc lại cất lên xót xa, thương cảm với những đoạn độc thoại nội tâm

* Giọng điệu đọc sẽ là một thước đo chân thực mức độ thâm nhập tác phẩm.

-Đoạn 1: “ Hôm sau…cũng xong” Lão

Hạc kể chuyện bán chó và nhờ ông giáo hai việc…ông giáo an ủi lão Hạc

- Đoạn 2: “ Luôn mấy hôm…đáng buồn”

 cuộc sống của LH sau đó, thái độ của Binh Tư và ông giáo

- Đoạn 3: “Không! Cuộc đời…một sào”

Cái chết của LH

3 đoạn

Tóm tắt tác phẩm

Các ý chính

• Tình cảnh lão Hạc: Nhà nghèo, vợ đã mất, chỉ còn đứa con trai Anh ta phẫn chí vì không có tiền cưới, bỏ đi làm phu đồn điền cao su biền biệt, một năm rồi chẳng có tin tức gì.

• Tình cảm của lão Hạc với con chó vàng: con chó như

người bạn để làm khuây, như kỉ vật của đứa con trai.

• Sự túng quẫn ngày càng đe dọa lão Hạc: sau trận ốm

nặng kéo dài, lão yếu người ghê lắm, đồng tiền bấy lâu nay dành dụm cạn kiệt, lão không có việc.

• Lão Hạc ngậm ngùi bán “ cậu vàng” rồi chọn cho mình một cái chết thật đau đớn, ngậm ngùi.

Tiết 13-14

(Nam Cao)

II Tìm hiểu văn bản

1 Nhân vật lão Hạc

a Tâm trạng của lão Hạc xung quanh việc bán “cậu Vàng”

* Tình cảm của lão Hạc đối với “cậu Vàng”:

lão Hạc có tình cảm như thế nào với con chó Vàng? Tìm những chi tiết cho thấy rõ

điều đó?

+ Gọi con chó là cậu Vàng như một bà hiếm hoi gọi con cái+ Bắt rận, đem ra ao tắm

+ Cho ăn cơm….cái bát như một nhà giàu

+ Nhắm vài miếng lại gắp cho nó một miếng

+ Chửi yêu, nói với nó như nói một đứa cháu “À không, ông

không giết… ông nuôi”

Tình yêu tha thiết với loài vật.

Em hãy tìm ra những chi tiết miêu tả bộ dạng, cử chỉ của lão Hạc lúc kể với ông giáo chuyện bán chó?

* Sau khi bán “cậu Vàng”

+ Lão cố làm ra vui vẻ, cười như mếu

+ Đôi mắt lão ầng ậng nước

+ Mặt … co rúm, vết nhăn xô lại, ép …nước

- “Thì ra tôi già…lừa một con chó”

→ Thái độ chua chát, ngậm ngùi, mặc cảm là

kẻ có tội

LH là người sống tình nghĩa thủy chung, yêu thương loài vật; người cha có tình yêu thương con sâu sắc

Tiết 13-14

(Nam Cao)

b Việc làm của lão Hạc trước khi chết

Trước khi chết lão Hạc

đã cậy nhờ ông giáo những điều gì?

- Nhờ ông giáo:

+ giữ hộ ba sào vườn cho con trai+ gửi 30 đồng để lo hộ đám tang cho mình

- Duy trì cuộc sống: ăn khoai, củ chuối, sung luộc, rau má, củ ráy, bữa trai bữa ốc

- Từ chối mọi sự giúp đỡ gần như là hách dịch

Coi trọng bổn phận làm cha, coi trọng danh giá làm người.

Em hãy cho biết nguyên nhân cái chết của lão Hạc? Ý nghĩa của cái

chết ấy?

0 10

→ cái chết dữ dội, bi thảm

Bộc lộ rõ số phận, nhân phẩm của người nông dân nghèo trước

CMT8: nghèo khổ, bế tắc, cùng đường, giàu tình thương và lòng tự

trọng Qua đó, tố cáo mạnh mẽ sự tàn ác bất nhân của chế độ phong

kiến

Tiết 13-14

(Nam Cao)

2 Nhân vật ông Giáo

* Tình cảm đối với lão Hạc - “Tôi muốn ôm choàng lấy

lão mà khóc”

- “Tôi giấu giếm vợ tôi, thỉnh

thoảng giúp ngấm ngầm lão”

- Giữ hộ lão Hạc mảnh vườn

và ba mươi đồng bạc

- Đồng cảm, xót thương cho hoàn cảnh LH

- Luôn tìm cách giúp đỡ,

an ủi và tỏ lòng quý trọng nhân cách LH

Em thấy thái độ, tình cảm của

nhân vật “tôi”

đối với lão Hạc như thế nào?

- “ Cuộc đời quả thật cứ mỗi ngày một thêm đáng buồn…”.-“ Không! Cuộc đời chưa hẳn đã đáng buồn, hay vẫn đáng buồn nhưng lại đáng buồn theo một nghĩa khác”

Tại sao ông giáo lại có những suy nghĩ trái ngược như thế?

Em hiểu những ý nghĩ đó của ông giáo như thế nào?

0 10

* Suy nghĩ của ông Giáo về cuộc đời

- Khi nói chuyện với Binh Tư

“Cuộc đời quả thật cứ mỗi ngày một thêm đáng buồn”

+ Buồn vì: đói nghèo có thể đổi trắng thay đen, biến người lương thiện như LH trở thành kẻ trộm cắp như Binh Tư

+ Buồn vì: một con người như LH đành phải biến chất vì không còn tìm đâu ra miếng ăn tối thiểu hàng ngày

- Khi chứng kiến lão Hạc chết

“Cuộc đời chưa hẳn đã đáng buồn”

+ Vì không có gì hủy hoại được nhân phẩm của người lương thiện như

LH để ta có quyền hy vọng và tin tưởng ở con người

“Hay vẫn đáng buồn theo một nghĩa khác”

+ Vì người tốt như LH mà hoàn toàn vô vọng, phải tìm đến cái chết như một sự giải thoát tự nguyện và bất đắc dĩ

- Khi nói chuyện với vợ:

Tiết 13-14

(Nam Cao)

“ Chao ôi! Đối với những người ở quanh ta, nếu ta không cố tìm mà hiểu họ…không bao giờ ta thương”

+ Đây là lời triết lý lẫn cảm xúc trữ tình xót xa

+ Khẳng định 1 thái độ sống, một cách ứng xử mang tinh thần nhân đạo : Cần phải quan sát, suy nghĩ, nhìn nhận con người sống quanh mình bằng lòng đồng cảm, bằng đôi mắt của tình thương

+ Nêu một phương pháp đúng đắn, sâu sắc khi đánh giá con người: phải biết đặt mình vào cảnh ngộ cụ thể của người khác thì mới hiểu

và cảm thông đúng

Ông giáo là người hiểu đời, hiểu người, chan chứa tình yêu thương và lòng nhân ái sâu sắc Người trọng nhân cách không mất niềm tin vào những điều tốt đẹp của con người

Câu hỏi thảo luận

•Phân tích diễn biến tâm trạng của lão Hạc xung quanh việc bán chó

•Qua đó, em thấy lão Hạc là

người như thế nào?

• Qua nhiều lần lão Hạc nói đi nói lại ý định

bán cậu Vàng, có thế thấy lão đã suy tính,

đắn đo nhiều lắm Lão coi việc này rất hệ

trọng bởi “ cậu Vàng” là người bạn thân

thiết, là kỉ vật mà con trai lão rất thương yêu.

• Sau khi bán “cậu Vàng”, lão Hạc cứ day dứt,

ân hận vì già bằng này tuổi đầu rồi mà còn

đánh lừa một con chó Cả đời, ông già nhân

hậu này nào đã lỡ lừa ai

Phân tích tâm trạng lão Hạc

Bộ dạng, cử chỉ lão Hạc khi kể lại với

ông giáo chuyện bán chó

• Lão cố làm ra vẻ vui vẻ Nhưng trông lão cười

như mếu và đôi mắt lão ầng ậng nước.

• Mặt lão đột nhiên co rúm lại Những nếp nhăn xô lại với nhau, ép cho nước mắt chảy ra Cái đầu lão nghẹo về một bên và cái miệng móm mém của lão mếu như con nít Lão hu hu khóc…

* Các chi tiết về ngoại hình này thể hiện một cõi lòng đang vô cùng đau đớn, đang xót xa ân hận.

• Xung quanh việc lão Hạc bán cậu Vàng, chúng

ta nhận ra đây là người sống rất tình nghĩa, thủy chung, rất trung thực

Đặc biệt, ta càng thấm thía lòng thương con sâu sắc của người cha nghèo khổ

Từ ngày con trai phẫn chí bỏ đi phu đồn điền vì không có tiền cưới vợ, có lẽ lão vừa mong mỏi đợi chờ vừa luôn mang tâm trạng ăn năn, cảm

giác “mắc tội” vì không lo liệu nổi cho con.

Người cha tội nghiệp này còn mang cảm giác

day dứt vì đã không cho con bán vườn lấy vợ.

Em hiểu thế nào về nguyên nhân cái chết của lão Hạc?

Tình cảnh đói khổ, túng quẫn đã đẩy lão Hạc

đến cái chết như một hành động tự giải thoát.

Qua đây, chúng ta thấy số phận cơ cực, đáng

thương của người nông dân nghèo trước Cách mạng tháng 8.

Nhưng xét ra, lão Hạc vẫn còn cách để duy trì sự sống Nhưng nếu làm thế nghĩa là ăn vào vốn

liếng để dành cho con Lão đã tự chọn cái chết

để bảo toàn căn nhà, mảnh vườn ấy Lão lại còn

lo mình gây phiền hà cho hàng xóm Như thế,

cái chết tự nguyện này xuất phát từ lòng thương con âm thầm mà lớn lao, từ lòng tự trọng đáng

kính.

=> Qua những điều lão Hạc thu

xếp, nhờ cậy ông giáo, chúng ta

thấy lão là người hay suy nghĩ và

tỉnh táo nhận ra tình cảnh của

mình lúc này Điều đó thể hiện tính cẩn thận, chu đáo và lòng tự trọng cao ở lão Lão lo không giữ được

mảnh vườn cho anh con trai, lão

nhịn ăn chứ không muốn gây phiền

hà cho hàng xóm.

Thái độ, tình

cảm của nhân vật “ tôi” đối

với lão Hạc?

Tình cảm của nhân vật “tôi” được

thể hiện qua các mặt

•Thái độ của nhân vật “tôi”

khi nghe lão Hạc kể chuyện

Những hành động, cách cư xử chứng tỏ

đồng cảm, xót xa yêu thương Những ý nghĩa của nhân vật “tôi” về tình cảm,

nhân cách của lão Hạc.

Khi nghe Binh Tư cho biết lão Hạc xin hắn

bả chó để bắt một con chó hàng xóm thì nhân vật “tôi” cảm thấy cuộc đời quả

thật…đáng buồn , nhưng khi chứng kiến

cái chết đau đớn của lão Hạc, “tôi” lại

đáng buồn, hay vẫn đáng buồn nhưng lại đáng buồn theo một nghĩa khác.

Em hiểu ý nghĩ đó của nhân vật tôi như thế nào?

Trong truyện này, chi tiết lão Hạc xin bả chó của

Binh Tư có một vị trí nghệ thuật quan trọng.

Nó chứng tỏ ông lão giàu lòng tự trọng ấy đã đi đến

quyết định cuối cùng.

Nó còn có ý nghĩa đánh lừa - chuyển ý nghĩ tốt đẹp

của ông giáo và người đọc về lão Hạc sang một hướng trái ngược Cuộc đời quả thật cứ mỗi ngày một thêm đáng buồn - nó đẩy những con người đáng kính như

lão Hạc đến con đường cùng, bị tha hóa Với câu nói của Binh Tư:

- Lão làm bộ đấy! Thật ra lão chỉ tẩm ngẩm thế, nhưng cũng ra phết chứ chả vừa đâu…

 Tình huống truyện được đẩy lên đỉnh điểm.

• Cái chết đau đớn của lão Hạc lại khiến ông

giáo giật mình mà ngẫm nghĩ về cuộc đời

Cuộc đời chưa hẳn đã đáng buồn bởi may mà

ý nghĩa trước đó của mình đã không đúng, bởi còn đó những người cao quý như lão Hạc

• Nhưng cuộc đời lại đáng buồn theo nghĩa:

Con người có nhân cách cao đẹp như lão Hạc

mà không được sống Sao ông lão đáng

thương, đáng kính như vật mà phải chịu cái

chết vật vã, dữ dội đến thế này!

• Tại sao lão Hạc lại tự tử bằng

cách ăn bả chó?

• Sao lão không chọn cái chết lặng

lẽ, êm dịu hơn?

Ông lão nhân hậu, trung thực này chưa đánh lừa một ai Lần đầu tiên trong đời lão phải lừa lại là lừa “cậu Vàng”- người bạn thân thiết

của mình Lão đã lừa để “cậu Vàng” phải chết thì giờ đây lão cũng phải chết theo kiểu một con chó bị lừa.

Dường như ở cách lựa chọn này có một ý

Theo em cái hay của truyện thể hiện rõ nhất ở những điểm

nào?

• Nghệ thuật kể chuyện: dẫn dắt, tạo tình huống, gỡ nút…

• Bút pháp khắc họa nhân vật

• Ngôn ngữ sinh động, ấn tượng, giàu tính tạo hình và sức gợi

cảm

Việc truyện được kể bằng lời của nhân vật “ tôi” đem lại hiệu quả

nghệ thuật gì?

Diễn biến câu chuyện được kể bằng nhân vật “tôi” ( ông giáo) Thử thay nhân vật kể chuyện này đi, dẫn chuyện từ một góc độ khác, chúng ta sẽ thấy hiệu quả nghệ thuật giảm hẳn.

Nhờ cách kể này, câu chuyện trở nên gần gũi, chân thực Tác giả như kéo người đọc cùng nhập cuộc, cùng sống, chứng kiến với các nhân vật Vì

thế, ở đây không hề gợn lên một chút nghi ngờ về sự tưởng tượng, sắp xếp

mà người đọc thấy đúng là câu chubyện thực của đời đã diễn ra.

Khi tác giả nhập vai thành nhân vật “tôi” để kể ở ngôi thứ nhất, câu

chuyện được dẫn dắt tự nhiên, linh hoạt Cốt truyện có thể được linh hoạt dịch chuyển không gian, thời gian, có thể kết hợp tự nhiên giữa kể với tả, với hồi tưởng bộc lộ trữ tình.

Chọn cách kể này, tác phẩm có nhiều giọng điệu Tác phẩm có thể vừa tự

sự vừa trữ tình, đặc biệt có khi hòa lẫn những triết lí sâu sắc Vì thế,

truyện ngắn Lão Hạc cũng như nhiều tác phẩm khác của Nam Cao- kết

hợp nhuần nhuyễn giữa hiện thực với trữ tình.

người kể là nhân vật hiểu,

chứng kiến toàn bộ câu chuyện

và cảm thông với LH

- Nghệ thuật phân tích tâm lí

già dặn, kể chuyện chân

thực, màu sắc trữ tình đan

xen triết lí sâu sắc

- Xây dựng được nhân vật

có tính cá thể hóa cao

- Tác phẩm phản ánh hiện thực số phận người nông dân trước CMT8 qua tình cảnh của LH: nghèo túng, không có lối thoát, phải chọn cái chết để bảo toàn tài sản cho con

và không phiền hà hàng xóm

- Cảm thông, trân trọng, ngợi ca

vẻ đẹp tiềm ẩn của người nông dân trong cảnh khốn cùng vẫn giàu lòng tự trọng

Em hiểu thế nào về ý nghĩa của nhân vật “tôi”

qua đoạn văn sau:

Chao ôi! Đối với những người ở quanh ta, nếu

ta không cố tìm mà hiểu họ, thì ta chỉ thấy họ gàn dở, ngu ngốc, bần tiện, xấu xa, bỉ ổi…

tòan những cớ để cho ta tàn nhẫn; không

bao giờ ta thấy họ là những người đáng

thương, không bao giờ ta thương.

• Đây là lời triết lí lẫn cảm xúc trữ tình xót xa của

Nam Cao.

• Với triết lí trữ tình này, Nam Cao khẳng định một thái độ sống, một cách ứng xử mang tinh thần nhân đạo: cần phải biết quan sát, suy nghĩ đầy đủ về

những con người hàng sống quanh mình, cần phải nhìn nhận họ bằng lòng đồng cảm, bằng đôi mắt của tình thương Vấn đề “đôi mắt” này đã trở thành một chủ đề sâu sắc, nhất quán ở sáng tác của Nam Cao Ông cho rằng con người chỉ xứng đáng với danh

nghĩa con người khi biết đồng cảm với mọi người

xung quanh, khi biết nhìn ra và trân trọng, nâng

niu những điều đáng thương, đáng quý ở họ.

• Nam Cao đã nêu lên một phương pháp đúng đắn,

sâu sắc khi đánh giá con người: Ta cần biết tự đặt

mình vào cảnh ngộ cụ thể của họ thì mới có thể hiểu đúng, cảm thông đúng.

Qua đoạn trích Tức nước vỡ bờ

và truyện ngắn Lão Hạc

em hiểu thế nào về cuộc đời và

tính cách người nông dân

trong xã hội cũ?

• Qua các tác phẩm này người đọc hiểu được tình cảnh nghèo khổ, bế tắc của tầng lớp nông dân bần cùng trong xã hội thực dân nửa phong kiến.

• Từ các tác phẩm này, chúng ta thấy

được vẻ đẹp tâm hồn cao quý, lòng

tận tụy hi sinh vì người thân…của

người nông dân.

Gợi ý

Gợi ý

Truyện ngắn Lão Hạc đã thể hiện một

cách chân thực, cảm động số phận đau

thương của người nông dân trong xã hội

cũ và phẩm chất cao quý tiềm tàng của

họ Đồng thời, truyện còn cho thấy tấm

lòng yêu thương, trân trọng đối với người nông dân và tài năng nghệ thuật xuất sắc của nhà văn Nam Cao, đặc biệt trong việc miêu tả tâm lí nhân vật và cách kể chuyện.

Ghi nhớ