Bài 22. Câu phủ định

- Câu trần thuật không có đặc điểm hình thức và chức năng của các kiểu câu nghi vấn, cầu khiến, cảm thán; thường dùng để kể, thông báo, nhận định, miêu tả,… Ngoài những chức năng chính

1 Em hãy cho biết đặc điểm

hình thức và chức năng của câu trần thuật

2 Đặt một câu trần thuật.

- Câu trần thuật không có đặc điểm hình thức

và chức năng của các kiểu câu nghi vấn, cầu khiến, cảm thán; thường dùng để kể, thông báo, nhận định, miêu tả,…

Ngoài những chức năng chính trên đây, câu trần thuật còn dùng để yêu cầu, đề nghị hay bộc lộ tình cảm, cảm xúc, …( vốn là chức năng chính của những kiểu câu khác).

- Khi viết, câu trần thuật thường kết thúc bằng dấu chấm, nhưng đôi khi có thể kết thúc bằng dấu chấm than hoặc dấu chấm lửng.

- Đây là kiểu câu cơ bản và được dùng phổ

biến nhất trong văn bản.

- Ví dụ: Em đang làm bài tập.

Tuần 25 - Tiết 91:

Môn: Ngữ Văn 8 - Lớp 8A1

I ĐẶC ĐiỂM HÌNH THỨC VÀ CHỨC NĂNG:

* Xét ngữ liệu 1 SGK tr/ 52:

b) Nam đi Huế.

c) Nam đi Huế.

d) Nam đi Huế.

không chẳng chưa a) Nam đi Huế.

ĐẠI NỘI HUẾ

b) Nam không đi Huế.

c) Nam chưa đi Huế.

d) Nam chẳng đi Huế.

a) Nam đi Huế thông báo, xác nhận sự việc “Nam đi

Huế” có diễn ra. Câu khẳng định

Câu phủ định

thông báo, xác nhận không có

sự việc “Nam đi Huế” diễn ra

I ĐẶC ĐiỂM HÌNH THỨC VÀ CHỨC NĂNG:

* Xét ngữ liệu 1 SGK tr/ 52:

2 Nam không có máy tính.

1 Nam không phải là em tôi.

3 Nam làm việc đó không sai.

xác nhận không có quan hệ

xác nhận không có tính chất xác nhận không có sự vật

b) Nam đi Huế.

c) Nam đi Huế.

d) Nam đi Huế.

không

chưa chẳng

=> Câu phủ định miêu tả

thông báo, xác nhận

không có sự việc “Nam

đi Huế” diễn ra

Thầy sờ vòi bảo:

- Tưởng con voi như thế nào, hóa ra nó sun sun như con đỉa

Thầy sờ ngà bảo:

nó chần chẫn như cái đòn càn

Thầy sờ tai bảo:

Nó bè bè như cái quạt thóc

( Thầy bói xem voi)

Ghi nhớ

• Câu phủ định là câu có những từ ngữ phủ định như: không, chẳng, chả, chưa, không phải(là), chẳng phải(là), đâu có phải(là), đâu(có),…

• Câu phủ định dùng để:

- Thông báo, xác nhận không có sự vật, sự việc, tính

chất, quan hệ nào đó (câu phủ định miêu tả).

- Phản bác một ý kiến, một nhận định (câu phủ định

bác bỏ).

II LUYỆN TẬP:

Bài tập 1 sgk tr 53: Trong các câu sau đây, câu nào là câu phủ định bác bỏ? Vì sao?

a Tất cả quan chức nhà nước vào buổi sáng ngày khai trường đều

chia nhau đến dự lễ khai giảng ở khắp các trường học lớn nhỏ Bằnghành động đó, họ muốn cam kết rằng, không có ưu tiên nào lớn hơn ưu tiên giáo dục thế hệ trẻ cho tương lai.

( Theo Lí Lan- Cổng trường mở ra)

b Tôi an ủi Lão:

- Cụ cứ tưởng thế đấy chứ nó chả hiểu gì đâu! Vả lại ai nuôi chó mà

chả bán hay giết thịt! Ta giết nó chính là ta hóa kiếp cho nó đấy, hóa kiếp để cho nó làm kiếp khác.

( Nam Cao- Lão Hạc)

c Không, chúng con không đói nữa đâu Hai đứa ăn hết ngần kia củ khoai thì no mòng bụng ra rồi còn đói gì nữa

II LUYỆN TẬP:

Bài tập 1 SGK Tr 53:

b) Câu “Cụ cứ tưởng thế đấy

chứ nó chả hiểu gì đâu!” là câu

ông giáo dùng để phản bác lại suy nghĩ của Lão Hạc.

c) Câu “Không, chúng con

không đói nữa đâu.” là câu cái

Tí muốn làm thay đổi điều mà

nó cho là mẹ nó đang suy nghĩ: mấy đứa con đang đói quá.

THẢO LUẬN NHÓM (thời gian 3 phút)

- Nhóm 1,2: Làm phần a,c bài tập 2

- Nhóm 3,4: Làm bài tập 3.

Bài tập 2: SGK/ 54

a Câu chuyện có lẽ chỉ là một câu chuyện hoang đường, song không phải là không có ý nghĩa

( Hoài Thanh, Ý nghĩa văn chương )

c Từng qua thời thơ ấu ở Hà Nội, ai chẳng có một lần nghển cổ nhìn lên tán lá cao vút mà ngắm nghía một cách ước ao chùm sấu non xanh hay thích thú chia nhau nhấm nháp món sấu dầm bán trước cổng trường

( Tạ Việt Anh, Cây sấu Hà Nội )

Cả 2 câu trên đều là câu phủ định, nhưng không có

ý nghĩa phủ định

Vì: a “không phải là không” = có (khẳng định)

c “ai chẳng” = ai cũng (khẳng định)

a Câu chuyện có lẽ chỉ là

một câu chuyện hoang

đường, song không phải là

ước ao chùm sấu non xanh

hay thích thú chia nhau

nhấm nháp món sấu dầm bán

trước cổng trường

ĐẶT CÂU CÓ Ý NGHĨA TƯƠNG ĐƯƠNG:

* không phải là không = có

Những câu trong bài tập 2a,2c ý nghĩa khẳng định được

nhấn mạnh hơn những câu vừa đặt.

- Nếu thay không bằng chưa thì câu viết lại là:

Choắt chưa dậy được, nằm thoi thóp

Bài tập 3 SGK/54 :

Choắt không dậy được nữa, nằm thoi thóp.

- Ý nghĩa của câu cũng thay đổi:

+ không (dậy được) có nghĩa là vĩnh viễn không dậy được

Bài tập 4 SGK/ 54: Các câu sau đây có phải là câu phủ định không? Những câu này dùng để làm gì? Đặt những câu có ý nghĩa tương đương.

a)Đẹp gì mà đẹp!

b)Làm gì có chuyện đó!

c)Bài thơ này hay à?

d)Cụ tưởng tôi sung sướng hơn chăng?

( Nam Cao, Lão Hạc )

Không thể có chuyện đó được!

- Các câu trên không phải là câu phủ định.

- Những câu này dùng để bác bỏ một ý kiến , một nhận định

c) Bài thơ này hay à?

d) Cụ tưởng tôi sung sướng

hơn chăng?

c) Bài thơ này đâu có hay

d) Tôi chả sung sướng hơn cụ đâu

Bài tập 5 SGK/ 54: Đọc đoạn trích sau( chú ý các từ in đậm) và cho biết:

Có thể thay quên bằng không, chưa bằng chẳng được không? Vì sao?

Ta thường tới bửa quên ăn, nữa đêm

vỗ gối; ruột đau như cắt, nước mắt

đầm đìa; chỉ căm tức chưa xả thịt lột

da, nuốt gan uống máu quân thù Dẫu cho trăm thây này phơi ngoài nội cỏ, nghìn xác này gói trong da ngựa, ta cũng vui lòng

( Trần Quốc Tuấn, Hịch tướng sĩ)

+ không có ý phủ định tuyệt đối, có vẻ nói quá và giảm sức thuyết phục.

+ chưa có hàm ý là hiện tại thì chưa nhưng sẽ có lúc làm được

việc xả thịt lột da quân thù.

+ chẳng có ý là không khi nào có thể làm được việc đó, thể hiện sự bất lực  sai lạc với chủ đề của đoạn văn và văn bản

Bài tập 6 SGK/54: Hãy viết đoạn đối thoại ngắn, trong đó có

dùng câu phủ định miêu tả và câu phủ định bác bỏ

Hà tình cờ gặp Linh, vội kêu lên:

- Lâu quá, tớ không thấy cậu!

HƯỚNG DẪN HỌC SINH TỰ HỌC:

* Ở tiết sau:

- Soạn bài “Hành động nĩi”, tìm hiểu:

+ Khái niệm hành động nĩi.

+ Các kiểu hành động nĩi thường gặp.

- Soạn bài: “ Chương trình địa phương phần Tập làm văn”.

Đọc bài: “ LN thuyết minh về di tích văn hĩa- lịch sử, thắng cảnh ở

địa phương” sách CTĐP/55 Viết bài bài văn thuyết minh về di tích

văn hĩa- lịch sử, thắng cảnh ở địa phương Sưu tầm tranh, ảnh về đối tượng thuyết minh.

* Ở tiết này:

- Học thuộc ghi nhớ, tự cho được ví dụ về câu phủ định.

- Làm các phần cịn lại của bài tập bài tập 2,3 ( SGK/54)

- Viết đoạn đối thoại trong đĩ cĩ sử dụng các kiểu câu đã học: câu trần thuật, câu nghi vấn, câu cảm thán, câu cầu khiến và câu phủ định.