Bài 4. Sự phát triển của từ vựng

- Kinh tế nghĩa trong bài thơ: Cách nói tắt của kinh bang tế thế có nghĩa là trị n ớc cứu đời - Kinh tế ngày nay: Toàn bộ hoạt động của con ng ời trong lao động sản xuất, trao đổi, p

Lớp 9/3

-Thế nào là cách dẫn trực tiếp, cách dẫn gián

tiếp ? Chỉ ra lời dẫn trong các ví dụ sau và cho

biết đó là lời dẫn trực tiếp hay lời dẫn gián tiếp.

a)Anh ấy dặn lại chúng tôi: “Ngày mai tôi đi

công tác vắng, các em ở nhà nhớ chăm lo cho bản thân, giữ gìn sức khỏe ”

b) Cô hiệu tr ởng nhắc chúng mình ngày mai

mang theo sách để chuẩn bị ôn thi học kì.

-> Lời dẫn trực tiếp

VÀO NHÀ NGỤC QUẢNG ĐÔNG CẢM TÁC

Vẫn là hào kiệt, vẫn phong lưu, Chạy mỏi chân thì hãy ở tù.

Đã khách không nhà trong bốn biển, Lại người có tội giữa năm châu.

Bủa tay ôm chặt bồ kinh tế ,

Mở miệng cười tan cuộc oán thù.

Thân ấy vẫn còn, còn sự nghiệp,

Bao nhiêu nguy hiểm sợ gì đâu.

Phan Bội Châu

(Ngữ văn 8 - Tập1)

- Kinh tế (nghĩa trong bài thơ): Cách nói tắt

của kinh bang tế thế có nghĩa là trị n ớc

cứu đời

- Kinh tế (ngày nay): Toàn bộ hoạt động

của con ng ời trong lao động sản xuất, trao

đổi, phân phối và sử dụng của cải, vật chất làm ra.

a - Gần xa nô nức yến anh,

Dập dìu tài tử giai nhân,

Ngựa xe như nước áo quần như nêm.

Xót tình máu mủ thay lời nước non.

V í dụ 2:

b - Được lời như cởi tấm lòng,

Gởi kim thoa với khăn hồng trao tay(1).

- Cũng nhà hành viện xưa nay,

Cũng phường bán thịt cũng tay(2) buôn người

- Tay(1):bộ phận phía trên của cơ thể, từ vai đến ngón, dùng

để cầm, nắm

 Nghĩa gốc

- Tay(2): người chuyên hoạt động hay giỏi về môt môn, một nghề.

 Nghĩa chuyển theo phương thức hoán dụ.

-Xuân (1): mùa chuyển tiếp từ đông sang hạ, mùa

mở đầu một năm

 Nghĩa gốc

-Xuân (2): tuổi trẻ

 Nghĩa chuyển theo phương thức ẩn dụ

SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TỪ VỰNG

Xã hội phát triển, từ vựng của ngôn ngữ cũng không ngừng phát triển

Một trong những cách phát triển từ vựng tiếng Việt là phát triển nghĩa của từ ngữ trên

cơ sở nghĩa gốc của chúng.

Phương thức chuyển nghĩa

Phương thức hoán dụ

Nghĩa chuyển

Phương thức

ẩn dụ

Ví dụ 1:

Ngày ngày mặt trời đi qua tr ên lăng

Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ

Viễn Phương- Viếng lăng Bác

Ví dụ 2:

áo chàm đ a buổi phân li Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay.

( Việt Bắc - Tố Hữu )

- áo chàm: con ng ời Việt Bắc (Lấy dấu hiệu của

sự vật để gọi sự vật) -> Hoán dụ tu từ

Bài tập 1(SGK-T56)

a) Đề huề lưng túi gió trăng,

Sau chân theo một vài thằng con con

(Nguyễn Du, Truyện Kiều)

b) Năm em học sinh lớp 9A có chân trong đội tuyển của trường đi dự “Hội khỏe Phù Đổng”

a) Đề huề lưng túi gió trăng,

Sau chân theo một vài thằng con con

(Nguyễn Du, Truyện Kiều)

-Chân: một bộ phận trên cơ thể con người ->Nghĩa gốc

b) Năm em học sinh lớp 9A có chân trong đội tuyển của trường đi dự “Hội khỏe Phù Đổng”.

-Chân: một vị trí trong đội tuyển->Nghĩa chuyển

( Phương thức hoán dụ)

Bài tập 2 (SGK-T57)

-Từ trà được dùng với nghĩa chuyển theo phương thức ẩn dụ.

- Trà trong cách dùng này có nghĩa là sản phẩm từ thực vật, được chế biến dưới dạng khô, dùng để pha nước uống.

Bài tập 3 (SGK-T57)

->Từ đồng hồ được dùng với nghĩa chuyển (chỉ khí cụ dùng để đo có bề ngoài giống đồng hồ)

 Chuyển nghĩa theo phương thức ẩn dụ

Bài tập 4 :

a/ Hội chứng :

-Nghĩa gốc :Tập hợp nhiều triệu chứng cùng xuất hiện của bệnh.

VD: Hội chứng viêm đường hô hấp cấp rất phức tạp.

-Nghĩa chuyển :Tập hợp nhiều hiện tượng, sự kiện,

biểu hiện một tình trạng, một vấn đề xã hội, cùng xuất hiện nhiều nơi.

Bài tập 4 (SGK-T57)

b) Ngân hàng

vực kinh doanh và quản lí các nghiệp vụ tiền tệ, tín dụng

thụn Việt Nam,Ngõn hàng Ngoại thương Việt Nam.

-Nghĩa chuyển: Kho l u tr d liệu, bộ phận cơ ữ dữ liệu, bộ phận cơ ữ dữ liệu, bộ phận cơ thể để sử dụng khi cần thiết.

VD: Ngân hàng máu, Ngân hàng d liệu, Ngân

hàng đề thi,

Bài tập 4 (SGK-T57)

c) Sốt

-Nghĩa gốc: Nhiệt độ cơ thể lên quá cao so mức binh th ờng do bị bệnh.

-Nghĩa chuyển: Trạng thái tang đột ngột về nhu cầu khiến hàng trở nên khan hiếm, tang nhanh

-VD: Cơn sốt đất, cơn sốt vàng …

- Học thuộc phần ghi nhớ, hoàn thiện các bài tập còn lại.

- Tìm ví dụ về sự phát triển nghĩa của từ vựng trên cơ sở

nghĩa gốc

- Tìm ví dụ về hai phương thức phát triển nghĩa của từ

vựng: phương thức ẩn dụ và phương thức hoán dụ.

- Đọc một số mục từ trong từ điển và xác định nghĩa gốc,

nghĩa chuyển của từ đó Chỉ ra trình tự trình bày nghĩa gốc

và nghĩa chuyển của từ trong từ điển.

- Soạn bài : CHUYỆN CŨ TRONG PHỦ CHÚA TRỊNH