Tuần 10. Đọc thêm: Lời tiễn dặn

2/ Tóm tắt truyện thơ “Tiễn dặn ng ời yêu” SGK: - Đôi trai gái ấy thân thiết từ thuở nhỏ, đến tuổi thanh niên thì yêu nhau thắm thiết.. - Đôi trai gái yêu nhau thuở nào, đ ợc gặp lại, đ

Sở giáo dục Hà Tây

TrườngưTHPTưVạnưXuân

Trần Hữu Việt

Giáo viên văn

Tr ờng THPT Vạn Xuân

Văn­học­d©n­gian

Lêi tiÔn dÆn

TrÝch “TiÔn dÆn ng êi yªu”

truyÖn th¬ d©n téc Th¸i

I, Giới thiệu chung

1/ Truyện thơ

- Truyện thơ là những “tác phẩm tự sự dân gian

bằng thơ, giàu chất trữ tình, phản ánh số phận

và khát vọng của con ng ời khi hạnh phúc lứa đôi

và sự công bằng xã hội bị t ớc đoạt”.

2/ Tóm tắt truyện thơ “Tiễn dặn ng ời yêu” (SGK):

- Đôi trai gái ấy thân thiết từ thuở nhỏ, đến tuổi

thanh niên thì yêu nhau thắm thiết.

- Nh ng cha mẹ cô gái tham tiền bạc, ép gả cô cho

nhà giàu, cô vô cùng đau khổ, chỉ biết than khóc Chàng trai nghèo đau khổ hát lời tiễn dặn, đ a cô về nhà chồng.

- Tại nhà chồng, cô gái bị đày đoạ hắt

hủi, bị đuổi về nhà, bị bán vào cửa quan, rồi bị đem ra chợ bán với giá rẻ

mạt.

- Năm tháng trôi qua, trong khi cô gái

bị đày đoạ héo tàn thì chàng trai bỏ làng đi buôn bán nơi xa, quyết chí làm giàu Tình cờ khi đi chợ, anh

“mua” đ ợc cô gái ấy với giá chỉ bằng

giá cuộn lá dong.

- Đôi trai gái yêu nhau thuở nào, đ ợc gặp lại, đ a nhau về chung sống hạnh

phúc.

3/ Đoạn trích: “Lời tiễn dặn”

-Nội dung chính: Miêu tả rõ tâm trạng của chàng

trai trên đ ờng tiễn cô gái về nhà chồng và chứng kiến cảnh cô bị nhà chồng đánh đập hành hạ.

II Đọc hiểu đoạn trích

Văn bản :

1 Quảy gánh qua đồng rộng

Ng ời đẹp anh yêu cất b ớc theo chồng.

Vừa đi vừa ngoảnh lại.

Vừa đi vừa ngoái trông, Chân b ớc xa lòng càng đau nhớ.

Em tới rừng ớt ngắt lá ngồi chờ, Tới rừng cà ngắt lá cà ngồi đợi, Tới rừng lá ngón ngóng trông.

Anh tới nơi, em bẻ lá xanh em ngồi;

Đ ợc nhủ đôi câu, anh mới đành lòng quay lại,

Đ ợc dăn đôi lời anh yêu em mới chịu quay đi.

Xin hãy cho anh kề vóc mảnh, Quấn quanh vai ủ lấy h ơng ng ời.

Cho mai sau lửa xác đ ợm hơi, Một lát bên em thay lời tiễn dặn !

Con nhỏ hãy đ a anh ãm

Bé xinh hãy đ a anh bồng, Cho anh bế con dòng đừng ng ợng, Nựng con rồng, con ph ợng đừng buồn.

( …)

“Đôi ta yêu nhau, đợi tới tháng Năm lau nở,

Đợi mùa n ớc đỏ cá về,

Đợi chim tăng ló hót gọi hè.

Không lấy đ ợc nhau mùa hạ, ta sẽ lấy nhau mùa

đông, Không lấy đ ợc nhau thời trẻ, ta sẽ lấy nhau khi goá

bụa về già”

( …)

-“Dậy di em, dậy đi em ơi !

Dậy rũ áo kẻo bọ,

Dậy phủi áo kẻo lấm !

Đầu bù anh chải cho,

Tóc rối đ a anh búi hộ !”

Anh chặt tre về đốt gióng đầu,

Chặt tre dày, anh hun gióng giữa,

Lam ống thuốc này, em uống khỏi đau.

Tơ rối đôi ta cùng gỡ,

Tơ vò ta vuốt lại quay guồng;

Quay lại guồng gỗ tốt cán thuôn,

Về với ng ời ta th ơng thuở cũ.

Chết ba năm hình còn treo đó;

Chết thành sông, vục n ớc uống mát lòng,

Chết thành đất, mọc dây trầu xanh thắm,

Chết thành bèo, ta trôi nổi ao chung,

Chết thành muôi, ta múc xuống cùng bát,

Chết thành hồn, chung một mái song song.

Hỡi gốc d a yêu mọc ngoài cồn cát,

N ớc ngập gốc đáng lụi, đừng lụi,

N ớc ngập rễ đáng bềnh, đừng bềnh.

Đôi ta yêu nhau, tình Lú ủa mặn nồng,

Lời đã trao th ơng không lạc mất;

Nh bán trâu ngoài chợ,

Nh thu lúa muôn bông.

Lòng ta th ơng nhau trăm lớp nghìn trùng,

Bền chắc nh vàng nh đá.

Yêu nhau, yêu trọn đời gỗ cứng,

Yêu nhau, yêu trọn kiếp đến già,

Ta yêu nhau tàn đời gió, không rung không chuyển,

Ng ời xiểm xui không ngoảnh không nghe.

II H ớng dẫn đọc hiểu đoạn trích,

1/ Bố cục và nội dung chính

- Đ1 (có 3 phần nhỏ):

+ 9 câu đầu: Tâm trạng của cô gái qua sự cảm nhận của chàng trai

+ 10 câu tiếp: Những cử chỉ, hành động của chàng trai

+ 5 câu cuối đoạn: Lời quyết tâm giữ trọn tình yêu

- Đ 2 ( có 2 phần nhỏ)

+ 12 câu đầu: lời gọi dậy tha thiết, hành động chăm sóc lời động viên ân cần

+ 19 câu còn lại: Lời hát khẳng định tình yêu vững bền chung thuỷ thắm thiết

2/ Diễn biến và tâm trạng chàng trai và cô gái trên đ ờng

tiễn dặn

Họ gọi nhau bằng

những lời yêu th ơng,

Vừa đi, họ vừa chờ,ưđợi,ư

ngoái,ưtrông…

Hình ảnh: rừng

ớt-rừng cà-ớt-rừng lá ngón

diễn tả tâm trạng đau

khổ cay đắng trong

lòng ng ời.

Hình ảnh sự chờ đợi v ợt

thời gian diễn tả TY

mãnh liệt, thuỷ chung

Hành động của chàng trai: chạy tới đỡ dậy, ân cần phủi áo chải đầu, chặt ống tre đun thuốc chăm sóc ng ời yêu.

Hát để an ủi động viên:

+ Dùng hình ảnh cái chết để khẳng định

sự gắn bó (6 lần):

thành n ớc-uống mát lòng,thành đất-mọc dây trầu xanh, thành bèo, thành muôi…

Khẳng định một

chữ : đợi

+ Đợi tháng năm mùa

lau nở

+ Đợi mùa n ớc đỏ cá

về

+ Đợi chim tăng ló hót

gọi hè…

+ So sánh tới truyện cổ tình Lú-ủa để khẳng

định + So sánh với hình ảnh sự

vật bền chắc: vàng,ưđá,ư

gỗưcứng.

+ Lấy sự việc: muaưtrâuư

ngoàiưchơ,ưthuưlúa muônư bông để khẳng định

tính nhất quán.

-> Nội dung lời hát đã

khẳng định TY thuỷ chung mãnh liệt.

3/ Nghệ thuật trong lời hát tiễn dặn

- Lối diễn đạt sử dụng nhiều hình ảnh quen thuộc, gần gũi trong đời sống và phải nhắc đi nhắc kại nhiều lần mới thoả mãn cảm xúc trong lòng

+ Những hình ảnh dản dị mà gợi cảm: diễn tả thời gian,

không gian chờ đợi: đợiư tớiư thángư năm lauư nở,ư Đợiư mùaư nướcư

đỏưcáưvề

Diễn tả sự gắn bó trong tình yêu bền chặt nên chết đi vẫn hoá thành nguồn n ớc trong mát, thành dây trầu xanh thắm

+ Phép điệp trong đocs điệp từ (chết thành ), trong trùng lặp kiểu câu: n ớc ngập…đáng …đừng tạo âm

h ởng khẳng định nh những đợt sóng bảo vệ tình yêu, nhấn chìm tục lệ hà khắc…

4/ Thái độ phản kháng hôn nhân lạc hậu và khát vọng trong tình yêu, hôn nhân

+ư Những lời tiễn dặn tha thiết đã phản ánh tình trạng hôn

nhân lạc hậu khá phổ biến trong xã hội phong kiến miền núi

x a kia là cha mẹ ép gả, con cái không có quyền quyết định việc chọn bạn đời của chính mình… Chính tập tục lac hậu

ấy đã bóp chết bao tình yêu lứa đôi trong sáng hồn nhiên; làm bao lứa đôi suốt đời đau khổ.

Trong đoạn trích, nhiều lần chàng trai khẳng

định tình yêu bất tử

vócưmảnh,ưquấnưquanhưvaiưủưlấyưhươngưngười;ưlờiưhẹnưướcư:ư khôngưlấyưđượcưnhauư…ta…

Đoạn 2: Khát vọng đ ợc yêu biểu lộ qua hình ảnh cái chết (6

lần) mà không chìa lìa lứa đôi ; ng ợc lại tình yêu có sự hoá sinh kì diệu và có sức sống bất tử.

=>ưĐiều đó đã vừa khẳng định tình yêu mãnh liệt thuỷ

chung và khát vọng muốn đ ợc tự do trong hôn nhân

Qua đó đã biểu lộ thái độ phản kháng quyết liệt với lễ giáo lạc hậu

III Kết luận

Qua đoạn trích: Lờiư tiễnư dặn đã khẳng định giá trị của tác phẩm Tiễnư dặnư người yêu xứng

đáng là tác phẩm nghệ thuật dân gian độc

đáo, đặc sắc bởi giá trị hiện thực và nhân đạo sâu sắc, bởi hình thức nghệ thuật hấp dẫn

Có lẽ vì thế, đồng bào dân tộc Thái đã tự đánh giá: “Hát tiễn dặn lên, gà ấp phải bỏ ổ, cô gái quên hái rau, anh đi cày quên cày ”

Tạm biệt các em!