SKKN TAP LAM VAN 2017 2018

Dạy Tập làm văn lớp 5 phải đảm bảo mục tiêu yêu cầu cần đạt về kiến thức, kỹnăng của Chương trình giáo dục phổ thông cấp Tiểu học theo Chuẩn kiến thức, kỹ năngcủa từng môn học ban hành k

Đề tài:

MỘT SỐ KỸ NĂNG LÀM VĂN

TẢ CẢNH LỚP 5

A/ĐẶT VẤN ĐỀ I./ Lí di chọn đề tài:

Đảng và Nhà nước ta đã từng khẳng định rằng: “Giáo dục là quốc sách hàng

đầu”; và sự nghiệp giáo dục và đào tạo đã trở thành sự nghiệp chung của toàn xã hội và

chúng ta - đội ngũ những thầy, cô giáo là một trong những nhân tố quan trọng góp phầnxây dựng thành công sự nghiệp“trồng người” cao cả này

Trong năm học này vẫn tiếp tục thực hiện các cuộc vận động : “Học tập và làm

theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” và lồng ghép các cuộc vận động: “Mỗi thầy côgiáo là một tấm gương tự học và sáng tạo”… Để làm được điều đó mỗi thầy cô giáophải nỗ lực trong công tác giảng dạy mới mong gặt hái được những thành tích mà mìnhmong muốn chính là kết quả học tập của học sinh Vì vậy giáo dục có vai trò quan trọngtrong quá trình triển đất nước Xong học sinh không phải lúc nào siêng năng, chăm chỉchịu khó học hỏi, tìm tòi cái mới cái hay để vươn lên

Căn cứ vào kế hoạch đầu năm Để làm tốt mỗi giáo viên phải nỗ lực hếtmình Công tác giảng dạy vẫn là làm thế nào? đưa chất lượng giáo dục đáp ứng nhucầu của xã hội thì phải có biện pháp nào, làm thế nào đạt đươc Bên cạnh đó cuộc sốngcủa con người mới sinh ra thì cần nhu cầu giao tiếp, nhu cầu đó ngày càng đòi hỏi caohơn nhiều hơn Phân môn tập làm văn không thể thiếu được trong nhu cầu ấy

Trong chương trình Tiểu học, dạy Tiếng Việt ở tiểu học tạo cho học sinh kỹnăng sử dụng tiếng Việt thành thạo để sử dụng trong học tập, giao tiếp, cung cấp cho

HS những hiểu biết phong phú về tiếng Việt, mở mang kiến thức về tự nhiên, xã hội,văn hóa của dân tộc Việt Nam và nước ngoài Môn Tiếng Việt mỗi phân môn có mộtvai trò và nhiệm vụ khác nhau nhưng có mối quan hệ chặt chẽ, tích hợp với nhau Phânmôn Tập Làm Văn có nhiệm vụ rèn cho HS các kỹ năng quan sát, tìm ý, lập dàn ý.Dùng từ, đặt câu, viết đoạn, liên kết đoạn, diễn đạt lưu loát, mạch lạc Rèn kĩ năng viếtvăn giàu hình ảnh, cảm xúc Bồi dưỡng tình cảm yêu mến, gắn bó, biết trân trọng những

gì xung quanh các em Đây là phân môn mang tính chất tổng hợp, sáng tạo, thực hành,

thể hiện đậm dấu ấn cá nhân Tập làm văn, viết văn, hành văn là cái đích cuối cùng caonhất của việc học môn Tiếng Việt Đối với HS Tiểu học, biết nói đúng, viết đúng, diễnđạt mạch lạc đã khó Để nói, viết hay, có cảm xúc, giàu hình ảnh lại khó hơn nhiều Cáikhó ấy chính là cái đích của phân môn Tập làm văn đòi hỏi người học cần diễn đạt tới.

Từ đó các em được mở rộng vốn sống, rèn luyện tư duy, bồi dưỡng tâm hồn, cảm xúc,thẩm mỹ, hình thành nhân cách Để hoàn thành bài văn miêu tả, đối với HS lớp 5thường rất khó khăn Do đặc điểm tâm lý chưa ổn định, hơn nữa các em còn ham chơi,khả năng tập trung chú ý quan sát chưa tinh tế, năng lực sử dụng ngôn ngữ chưa pháttriển tốt… Dẫn đến khi viết văn học sinh còn thiếu hiểu biết về đối tượng miêu tả hoặckhông biết cách diễn đạt điều muốn tả Là giáo viên, nhất là giáo viên dạy lớp 5 không

ai tránh khỏi những trăn trở, băn khoăn là làm thế nào giúp học sinh rèn luyện tốt kỹnăng làm bài Tập làm văn nhất là văn tả cảnh

Qua thực tế nhiều năm giảng dạy lớp 5, tôi ít khi phát hiện được học sinh giỏiphân môn Tập làm văn Tại sao học sinh giỏi Tập làm văn ít ỏi, đếm trên đầu ngón taynhư vậy, trong khi Tiếng Việt là tiếng mẹ đẻ của chúng ta, các em lúc chưa tròn mộttuổi đã biết nói, năm sáu tuổi đã biết đọc, đã biết viết tiếng Việt? Chúng ta đã tự hàotiếng Việt ta phong phú, giàu hình ảnh, đa dạng về nghĩa, có sức biểu cảm sâu sắc.Nhưng một thực tế làm buồn lòng những thầy cô giáo chúng tôi vì học sinh giỏi phânmôn Tập làm văn còn quá khiêm tốn Khi chấm bài Tập làm văn, tôi thấy đa số học sinh

đã biến các bài văn tả cảnh thành văn kể, liệt kê một cách khô khăn, nghèo nàn về từ,diễn đạt rườm rà Vậy làm thế nào để nâng cao chất lượng dạy- học Tập làm văn nhất làvăn tả cảnh cho học sinh lớp 5 Đó là lí do tôi chọn đề tài sáng kiến kinh nghiệm “Một

số kỹ năng làm văn tả cảnh lớp 5”

II./ Mục đích nghiên cứu :

Để khắc phục học sinh viết tốt một bài văn tả cảnh, chúng ta phải cố gắng sửdụng nhiều hình thức, biện pháp để học sinh hình thành, phát triển và hoàn thiện kỹnăng làm văn và năng cao hiệu quả học tập

+ Hình thành và phát triển ở học sinh các kĩ năng sử dụng tiếng Việt (nghe, nói,đọc, viết ) để học tập và giao tiếp trong các môi trường hoạt động của lứa tuổi

+ Thông qua việc dạy và học tiếng Việt, góp phần rèn luyện các thao tác tư duy + Cung cấp cho học sinh những kiến thức sơ giản về xã hội, tự nhiên và con người,

về văn hoá, văn học của Việt Nam và nước ngoài

+ Bồi dưỡng tình yêu tiếng Việt và hình thành thói quen giữ gìn sự trong sáng, giàuđẹp của tiếng Việt, góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ

nghĩa: có tri thức, thấm nhuần truyền thống tốt đẹp của dân tộc, ưa chuộng lối sống lànhmạnh, ham thích làm việc

III / Đối tượng nghiên cứu

Đề tài được nghiên cứu trên đối tượng là học sinh lớp 5, Trường Tiểu học số 1Phước Hòa

IV./ Đối tượng khảo sát, thực nghiệm:

Đối tượng để tôi khảo sát, thực nghiệm đề tài này là học sinh lớp 5B, TrườngTiểu học số 1 Phước Hòa

V

/ Phương pháp nghiên cứu

+ Phương pháp nghiên cứu lý luận

+ Phương pháp quan sát, điều tra

+ Đọc và tham khảo các tài liệu liên quan đến việc hướng dẫn làm văn tả cảnh.+ Phương pháp đàm thoại

+ Phương pháp vấn đáp

+ Phương pháp phân tích các bài văn mẫu của học sinh

+ Phương pháp trình bày bằng miệng

+ Phương pháp tổng kết kinh nghiệm qua tiết trả bài

+ Phương pháp lấy ý kiến của đồng nghiệp

+ Phương pháp chọn lọc chi tiết

2) Thời gian nghiên cứu:

Đề tài được nghiên cứu trên đối tượng là học sinh lớp 5B Trường Tiểu học số 1Phước Hòa trong các năm học:2015– 2016 và 2016 – 2017

B/ NỘI DUNG ĐỀ TÀI

I / Cơ sở lí luận của đề tài :

Tập làm văn là một phân môn mang tính tổng hợp và sáng tạo cao Tổng hợp cáckiến thức, kĩ năng từ Tập đọc, Kể chuyện, Chính tả, Luyện từ và câu, để viết nên mộtbài Tập làm văn

Theo quan điểm tích hợp, các phân môn được tập hợp lại xung quanh trục chủđiểm và các bài đọc Nhiệm vụ cung cấp kiến thức và rèn luyện kĩ năng gắn bó chặt chẽvới nhau Như vậy, muốn dạy - học có hiệu quả Tập làm văn văn tả cảnh , nhất thiếtngười giáo viên phải dạy tốt Tập đọc, Kể chuyện, Chính tả, Luyện từ và câu Vì trongcác bài đọc, trong câu chuyện, trong các bài tập Luyện từ - câu thường xuất hiện cácđoạn văn, khổ thơ có nội dung miêu tả rất rõ về cảnh vật, thiên nhiên, con người, Bài Tập làm văn nếu không sáng tạo sẽ trở thành một bài văn khô cứng, cóp nhặtcủa người khác, nội dung bài văn sẽ không hồn nhiên, trong sáng, mới mẻ như tâm hồncủa các tác giả nhỏ tuổi

Chất lượng Tập làm văn là chất lượng của cảm thụ văn học, của các kỹ năngnghe, nói, đọc, viết tiếng mẹ đẻ Cho nên, thầy và trò phải soạn giảng và học tập tíchcực, nghiêm túc, hiệu quả, mới mong nâng cao một cách bền vững chất lượng môntiếng Việt ở lớp cuối cấp Tiểu học

Dạy Tập làm văn lớp 5 phải đảm bảo mục tiêu yêu cầu cần đạt về kiến thức, kỹnăng của Chương trình giáo dục phổ thông cấp Tiểu học theo Chuẩn kiến thức, kỹ năngcủa từng môn học (ban hành kèm theo quyết định số 16 của Bộ GD-ĐT) và phù hợptrình độ của từng học sinh trong lớp mà “Hướng dẫn 896” của Bộ GD-ĐT đã đề ra Dựatrên cơ sở nghiên cứu các tài liệu về các phương pháp dạy học Tập làm văn ở Tiểu học

và các loại sách tham khảo, sách tiếng Việt 5, sách GV tiếng Việt 5, các tập san Thếgiới trong ta ,tạp chí giáo dục,dự giờ đồng nghiệp qua các tiết dạy, góp ý của ban giámhiệu và thầy cô, đúc kết kinh nghiệm bản thân qua thời gian giảng dạy và tình hình thực

tế của học sinh lớp5B

Tôi tin rằng đề tài này nếu được áp dụng và vận dụng hợp lý sẽ đem lại hiệu quảcao đối với văn tả cảnh trong phân môn Tập làm văn, góp phần nâng cao chất lượngmôn Tiếng Việt lớp 5 nói chung và phân môn Tập làm văn nói riêng

II./Thực trạng

Là một giáo viên đã trải qua nhiều năm giảng dạy chương trình lớp 5 tôi nhậnthấy thể loại văn tả cảnh trong phân môn Tập làm văn ở lớp 5 là thể loại văn dùng lời

nói có hình ảnh và cảm xúc làm cho người nghe, người đọc hình dung một cách rõ nét,

cụ thể cảnh vật, sự việc như nó vốn có trong đời sống Một bài văn miêu tả hay khôngnhững phải thể hiện rõ nét, chính xác, sinh động đối tượng miêu tả mà còn thể hiện được trí tưởng tượng, cảm xúc và đánh giá của người viết đối với đối tượng được miêu

tả Thực tế giảng dạy tập làm văn phần tả cảnh, bản thân người giáo viên là ngườihướng dẫn đôi khi cũng cảm thấy lúng túng, bí từ và không biết phải hướng dẫn thế nào

để học sinh có thể viết được bài văn hay, có hình ảnh, có cảm xúc Một số tài liệu nhưsách giáo khoa, sách giáo viên, sách thiết kế thì hướng dẫn chung chung, còn một sốsách khác như văn mẫu lại chỉ có các bài văn đã viết sẵn và thực tế mẫu nhưng khôngphải là chuẩn mực, có chăng chỉ là đôi chỗ có câu, ý hay,… mà lại không có một sựhướng dẫn cụ thể nào để định hướng cho giáo viên cũng như học sinh Với mong muốntất cả học sinh viết được văn tả cảnh, đáp ứng được nguyên tắc của Bộ giáo dục đề ra

Dạy kiểu bài văn tả cảnh cho học sinh lớp 5 là phải biết cách giúp học sinh cáchtrình bày và thể hiện tư tưởng, tình cảm mong muốn của mình đối với người khác đểtác động đến họ để thay đổi nhận thức, tình cảm và hành động theo người viết mongmuốn Mỗi học sinh lớp 5 lại có những đặc điểm nhận thức riêng, có năng lực ngôn ngữriêng, có trình độ tiếng mẹ đẻ riêng Cùng một nội dung dạy học nhưng học sinh ở trình

độ khác nhau đòi hỏi cách tổ chức hướng dẫn khác nhau Cùng một đề tài nhưng họcsinh giỏi có thể thực hiện dễ dàng còn hoc sinh nhận thức chậm thì sẽ thụ động Ngượclại nếu giáo viên không quan tâm thì học sinh không có điều kiện phát triển khả năngcủa mình vì:

+Một số em chưa hiểu yêu cầu đề văn, chưa nắm được dạng bài, lạc đề, đặt câu cụt, câu què, nội dung sơ sài, lủng củng, rập khuôn, liệt kê,…dẫn đến tiết học chưa đồng đều, lớp học chưa sôi nổi, thời gian học văn còn chiếm rất nhiều thời gian trong buổi học

+ Một số em còn dựa vào văn mẫu, chưa có sự sáng tạo, tự giác

+ Không biết hình dung bằng hình ảnh, âm thanh, cảm giác về sự vật miêu tả khiquan sát

+ Vốn từ đã nghèo nàn lại không biết sắp xếp như thế nào để bài viết mạch lạc,chưa diễn đạt được bằng vốn từ ngữ, ngôn ngữ của mình về một sự vật, cảnh vật, vềmột con người cụ thể nào đó

III./Mô tả, phân tích các giải pháp:

1/ Mục tiêu :

Giúp học sinh lớp 5:

-Rèn kỹ năng tìm hiểu cấu tạo và một số bài văn mẫu về tả cảnh trong sách giáokhoa.

- Rèn kỹ năng quan sát, tìm ý, lập dàn ý

- Rèn kỹ năng dùng từ, đặt câu, viết đoạn, liên kết đoạn, diễn đạt lưu loát, mạchlạc

- Rèn kỹ năng viết văn giàu hình ảnh, cảm xúc

- Bồi dưỡng tình cảm yêu mến, gắn bó, biết trân trọng những gì xung quanh cácem

- Có tiền đề tốt để học viết văn miêu tả lớp 5 và các lớp trên

Giúp giáo viên:

- Nhìn nhận lại sâu sắc hơn việc dạy văn miêu tả cho học sinh lớp 5 để vận dụngphương pháp, biện pháp và hình thức tổ chức dạy học một cách linh hoạt

- Tự tìm tòi, nâng cao tay nghề, đúc kết rút kinh nghiệm trong giảng dạy Tập làmvăn nói chung và trong dạy học sinh viết văn miêu tả nói riêng

2 /Mô tả giải pháp của đề tài:

Rèn cho học sinh tiểu học viết được một bài văn chân thực, giàu cảm xúc, … làmột việc làm khó khăn và lâu dài Nhưng đây là phân môn quan trọng nó góp phầnquyết định Nó không những giúp em học tốt mà góp phần hình thành nhân cách củacác em và giao tiếp hằng ngày trong cuộc sống Nếu chỉ dùng biện pháp, phương pháphình thức dạy học thông thường thì sẽ không phát huy được bốn kỹ năng nghe, quansát, nói, viết Tôi tin rằng mỗi thầy cô giáo có cách làm khác nhau, sẽ có kinh nghiệmdạy phân môn Tập làm văn hiệu quả Theo tôi muốn học sinh có kỹ năng làm văn thìgiáo viên cần phải:

- Tìm hiểu đặc điểm trình độ từng đối tượng học sinh Nắm vững trình độ, hoàncảnh tâm tư nguyện vọng của các em, luôn quan tâm đến sự tiến bộ của các em về mặthọc tập cũng như các mặt khác

- Phân loại đối tượng học sinh có hướng khắc phục cụ thể

- Động viên khuyết khích kịp thời các em có tiến bộ với nhiều hình thức, khôngnên phân biệt chê bai các em tiếp thu kiến thức chậm Tạo hứng thú cho học sinh trong mỗi giờ học bằng hình thức thi đua

- Nghiên cứu chương trình cũng như đối tượng học sinh vì thế phải lường trướcnhững khó khăn mà học sinh có thể gặp phải, từ đó tìm ra con đường khắc phục mộtcách tốt nhất Giáo viên có nhiều cách tạo ra các những tình huống khác nhau yêu cầuhọc sinh giải quyết, đồng thời đưa ra những gần gũi với thực tế đời sống hằng ngày

để các em biết và học tập.

- Nghiên cứu chương trình thay sách giáo khoa, sách tham khảo, tạp chí giáo dục ,

…và học hỏi đồng nghiệp, dự đoán các tình huống có thể xảy ra và cách giải quyết tìnhhuống đó

- Lựa chọn phương pháp và tiếp cận với từng đối tượng học sinh có ví dụ cụ thể

- Phải tìm ra nguyên nhân và biện pháp khắc phục sai lầm mà các em mắc phải

- Chú ý rèn luyện kĩ năng làm văn cùng với hệ thống, khái quát kiến thức, kĩ năng,

2.1/ Giáo viên nắm nội dung chương trình và phương pháp dạy Tập làm văn :

Dạy như thế nào để học sinh học giỏi Tập làm văn, viết được những bài vănmiêu tả sinh động? Điều cơ bản là người dạy phải nắm vững nội dung chương trình,đồng thời biết chọn và vận dụng phương pháp phù hợp để truyền thụ kiến thức cho họcsinh Biết được học sinh cần gì, chưa biết những gì để xác định đúng mục tiêu bài dạy,xác lập được mối quan hệ giữa kiến thức bài dạy với kiến thức cũ và kiến thức sẽ cungcấp tiếp theo

2.2/Tìm hiểu cấu tạo và các bài văn tả cảnh sách giáo khoa:

- Muốn dạy học sinh làm văn tả cảnh đạt yêu cầu thì giáo viên cần biết thế nào làvăn tả cảnh, đặc điểm thể loại văn tả cảnh, biết yếu tố nào là quan trọng và cần thiết đểgiúp học sinh làm được bài văn tả cảnh sinh động thông qua quan sát đối tượng miêu tả

và tìm hiểu các bài văn mẫu trong SGK

2.3/ Xác định yêu cầu trọng tâm đề bài:

Bài văn của học sinh được viết theo một đề bài cụ thể, cho nên yêu cầu hàng đầu

là các em phải viết đúng đề bài Một đề bài đưa ra cho học sinh viết thường ẩn chứa đến

3 yêu cầu: yêu cầu về thể loại (kiểu bài), yêu cầu về nội dung, yêu cầu về trọng tâm

2.4/Học sinh nắm đặc điểm của từng kiểu bài miêu tả:

-Giáo viên giúp học sinh biết dùng lời văn phù hợp với yêu cầu về nội dung và

thể loại cho trước, khi luyện tập Giáo viên cũng cần lưu ý nhắc nhở các em nắm vữngcác đặc điểm của mỗi thể loại, mỗi dạng bài và xác định đối tượng miêu tả Trong mỗi bài văn phải thể hiện cái mới cái hay, cái riêng và cảm xúc của mình.

2.5/ Kĩ năng quan sát cho học sinh:

Quan sát là vẽ lại bằng lời những đặc điểm nổi bật của cảnh, của người để giúpngười nghe, người đọc hình dung được các đối tượng ấy, tức là lấy câu văn để biểu hiệncác đặc tính, chân tướng sự vật, giúp người đọc như được nhìn tận mắt, sờ tận tay vào

sự vật miêu tả Vì vậy, khi dạy văn miêu tả, giáo viên cần chú ý hướng dẫn học sinhquan sát và miêu tả theo các trình tự hợp lý

2.6/ Giúp học sinh làm giàu vốn từ :

Giáo viên cần có biện pháp làm giàu vốn từ ngữ cho học sinh qua từng bài đọc,từng bài tập ở các môn Tập đọc, Kể chuyện, Luyện từ & câu cùng chủ điểm

Tạo cho học sinh thói quen quan sát, đánh giá, nhìn nhận một sự vật, một cảnh vậthay một con người nào đó và thể hiện những điều đã quan sát và đánh giá được bằngvốn từ ngữ, ngôn ngữ của mình, kịp thời điều chỉnh những lỗi về dùng từ, viết câu, làmvăn

2.7/ Lập dàn ý và hoàn thiện bài văn :

Để làm một bài văn đúng trình tự, đầy đủ nội dung, hay về ý tứ lời văn, đẹp vềhình ảnh sống động, dùng từ viết câu chính xác, rõ ràng đòi hỏi học sinh phải có vốnkiến thức về từ ngữ, kiến thức về câu, về cách xây dựng văn bản

Khi học sinh đã được cung cấp những từ ngữ miêu tả rồi, giáo viên cần tổ chức,hướng dẫn cho các em lập dàn ý, lựa chọn sắp xếp ý để miêu tả Mục đích xây dựng dàn

ý là giúp học sinh xác định được đúng yêu cầu của từng phần: mở bài, thân bài, kết bài,xác định thể loại và đối tượng miêu tả để tránh tình trạng học sinh viết tràn lan, lạc đề

và miêu tả không trọng tâm

Hoạt động tiếp theo sau khi lập dàn ý là hoàn thiện dàn ý Đây là bước quan trọng,cần thiết để có được một bài tập làm văn viết tốt nhất Khi làm bài vào vở, học sinh cầnchú ý cách trình bày, chữ viết, lỗi chính tả Đó là những yếu tố giúp học sinh thànhcông trong quá trình học Tập làm văn Cuối cùng khi đã làm bài xong học sinh cầnkiểm tra lại bài viết của mình trước khi nộp bài

2.8/Giáo viên chấm bài và trả bài viết:

Chương trình Tập làm văn lớp 5 có 3 tiết trả bài tả cảnh, 3 tiết trả bài tả người, 4tiết trả bài kể chuyện, đồ vật, cây cối, con vật Ta nhận thấy rằng có chấm bài chu đáothì mới có tiết trả bài đạt hiệu quả

3./ Phân tích các giải pháp :

Để các em nâng dần chất lượng học tập và hứng thú khi học phân môn Tập làm vănđặc biệt là văn tả cảnh Để rèn kĩ năng quan sát, tìm ý, lập dàn ý, rèn kĩ năng dùng từ,đặt câu, viết đoạn, liên kết đoạn, diễn đạt lưu loát, mạch lạc, rèn kĩ năng viết văn giàuhình ảnh, cảm xúc Bồi dưỡng tình cảm yêu mến, gắn bó, biết trân trọng những gì xungquanh các em Có tiền đề tốt để học viết văn miêu tả lớp 5 và các lớp trên

-Xuất phát từ thực trạng và nguyên nhân trên, đồng thời thấy rõ vai trò, nhiệm vụcủa một giáo viên đang đứng trên bục giảng, tôi mạnh dạn đưa ra bảy giải pháp sau đây,

hy vọng sẽ nâng cao được chất lượng phân môn Tập làm văn cho lớp tôi

-Nghiên cứu chương trình tập làm văn lớp 5, tôi nhận thấy phân môn Tập làm văntrong chương trình lớp gồm các kiến thức sau:

- Văn miêu tả: + Tả cảnh: 18 tiết

- Trong đó thể loại văn miêu tả khá trọng tâm và quan trọng trong chương trìnhTập làm văn lớp 5 Bởi văn miêu tả vẽ ra các sự vật, sự việc, hiện tượng, con người .bằng ngôn ngữ một cách sinh động, cụ thể Vì vậy việc làm trước tiên của tôi là tiếnhành điều tra thực trạng học sinh trong lớp qua kết quả chất lượng đầu năm, đánh giá kĩnăng làm văn như sau:

- Một số em chưa hiểu yêu cầu đề văn, chưa nắm được dạng bài, lạc đề, đặt câucụt, câu què, nội dung sơ sài, lủng củng, rập khuôn, liệt kê,…dẫn đến tiết học chưađồng đều, lớp học chưa sôi nổi, thời gian học văn còn chiếm rất nhiều thời gian trongbuổi học Chưa hiểu rõ đặc điểm cơ bản của văn miêu tả, chưa phân biệt được sự khácbiệt giữa văn bản miêu tả với các kiểu bài văn khác

- Khả năng quan sát và lựa chọn hình ảnh để quan sát và miêu tả chưa tinh tế

- Không biết hình dung bằng hình ảnh, âm thanh, cảm giác về sự vật miêu tả khiquan sát

-Vốn từ đã nghèo nàn lại không biết sắp xếp như thế nào để bài viết mạch lạc,chưa diễn đạt được bằng vốn từ ngữ, ngôn ngữ của mình về một sự vật, cảnh vật, vềmột con người cụ thể nào đó.Chưa có thói quen tích luỹ các từ ngữ gợi tả

-Kĩ năng lựa chọn từ ngữ, dùng từ, đặt câu, viết đoạn văn, kĩ năng diễn đạt,…cònhạn chế Các em chưa biết cách sắp xếp ý khi viết bài, bố cục thiếu rõ ràng, chưa khoahọc

- Một số em còn dựa vào văn mẫu, chưa có sự sáng tạo, tự giác

- Trong tiết trả bài, học sinh chưa được sửa lỗi và tự sửa lỗi kĩ càng, đầy đủ; các

em cảm thấy nặng nề, thất vọng về bài viết của mình

- Các em chưa thực sự cảm thấy yêu môn học

Nên trong đề tài này tôi chỉ đưa ra một số kỹ năng giúp học sinh học có hiệu quả

- Nghiên cứu sách giáo viên, các tài liệu tham khảo liên quan đến việc dạy vàhọc văn tả cảnh lớp 5

- Dạy học bằng các phương pháp và hình thức phù hợp nhằm phát huy tính tíchcực học tập môn Tập làm văn của học sinh

- Sử dụng đồ dùng dạy học có hiệu quả ( Tranh ảnh, vật thật )

- Quan tâm đến các đối tượng học sinh trong lớp - đặc biệt là các đối tượng họcsinh yếu; trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ khi các em gặp lúng túng trong giờ học

- Kết hợp với các môn học khác cung cấp thêm vốn từ cho học sinh

- Bản thân tôi luôn tìm tòi, học hỏi kinh nghiệm qua sách báo, qua đồng nghiệp

để cải tiến, đầu tư cho mỗi bài dạy

- Đối với học sinh lớp 5 ở địa bàn tôi trực tiếp giảng dạy, tuy sống ở vùng nôngthôn nhưng vốn ngôn ngữ của các em còn nhiều hạn chế - đặc biệt là các em chưa biếtcách dùng các biện pháp so sánh, nhân hoá để miêu tả mà đa số các em “nghĩ sao thìviết vậy” Có dùng thì nhiều hình ảnh cũng chưa phù hợp Vì vậy, trong mỗi giờ Tậplàm văn giáo viên cần thực hiện tốt các yêu cầu

Để tiến hành mỗi hoạt động trong từng tiết học có hiệu quả, tôi thường hướngdẫn học sinh lần lượt giải quyết các yêu cầu sau:

3.2/Tìm hiểu cấu tạo và các bài văn tả cảnh:

a/ Cấu tạo của bài văn tả cảnh:

- Muốn dạy học sinh làm văn tả cảnh đạt yêu cầu thì giáo viên cần biết thế nào làvăn tả cảnh, đặc điểm thể loại văn tả cảnh, biết yếu tố nào là quan trọng và cần thiết đểgiúp hs làm được bài văn tả cảnh sinh động thông qua quan sát đối tượng miêu tả và tìmhiểu các bài văn mẫu trong SGK lớp 5 rồi thực hiện các bước sau:

+ Rèn kĩ năng cho học sinh cảm thụ cái hay của một đoạn văn hay một bài vănmẫu thông qua việc đọc bài văn thật hay( GV hoặc HS đọc tốt trong lớp)

+ Giáo viên phải hướng dẫn học sinh tìm hiểu cấu tạo của bài văn tả cảnh.

Ví dụ : Khi tìm hiểu bài: “Cấu tạo của bài văn tả cảnh.”

- Giáo viên yêu cầu học sinh đọc bài: “Nắng trưa”

- Phân tích bài văn bằng hệ thống câu hỏi để khai thác nội dung bài

+ Bài văn có mấy đoạn? ( 6 đoạn gồm một đoạn mở bài, bốn đoạn thân bài vàmột đoạn kết bài)

+ Tìm phần mở bài, thân bài, kết bài và cho biết nội dung chính của từng đoạn.+ Phần mở bài và kết bài tác giả viết theo cách nào? Vì sao?

+ Phần thân bài có mấy đoạn? Mỗi đoạn tác giả tả về cảnh vật nào? Tác giả quansát sự vật đó vào thời gian nào, bằng giác quan nào? Khi tả sự vật đó tác giả đã sử dụngcác từ ngữ nào?

- Sau khi học sinh đã phân tích câu hỏi giáo viên có thể hướng dẫn các em tìmhiểu cấu tạo bài văn như sau:

+ Mở bài: (Nắng cứ như xuống mặt đất): Nhận xét chung về nắng trưa.

+ Thân bài:(Buổi trưa ngồi trong nhà thửa ruộng chưa xong) Cảnh trong nắng

Đoạn 3: (Con gà nào cũng im lặng) Cây cối và con vật trong nắng trưa.

Đoạn 4: ( Ấy thế mà Chưa xong) Hình ảnh người mẹ trong nắng trưa.

+ Kết bài: (Thương mẹ biết bao nhiêu, mẹ ơi!): Cảm nghĩ về người mẹ.

Sau đó giáo viên cho học sinh đọc lại hai bài “Hoàng hôn trên sông Hương” và bài

“ Quang cảnh làng mạc ngày mùa” nêu điểm giống nhau và khác nhau giữa hai bài:

- Điểm giống nhau:

+ Cả hai bài đều là văn tả cảnh

+ Có cấu tạo gồm 3 phần: mở bài, thân bài và kết bài

+ Đều quan sát sự vật tinh tế, cách miêu tả giàu hình ảnh, có những cảm xúc sâulắng

- Những điểm khác nhau:

+ Bài “Quang cảnh làng mạc ngày mùa” chủ yếu miêu tả theo trình tự không

gian: tả từng bộ phận của cảnh như màu trời, màu nắng, màu lúa, màu các loại câytrong vườn

+ Bài “Hoàng hôn trên sông Hương” chủ yếu là miêu tả cảnh vật theo trình tự

thời gian

- Từ việc phân biệt những điểm giống nhau và khác nhau của hai bài văn tả cảnh

đã nêu, giáo viên hướng dẫn học sinh rút ra nhận xét về cấu tạo của bài văn tả cảnh nóichung như sau:

+ Mở bài: Giới thiệu bao quát về cảnh sẽ tả

+ Thân bài: Tả từng phần của cảnh hoặc sự biến đối của cảnh theo thời gian hoặckết hợp cả không gian và thời gian

+ Kết bài: Nêu lên nhận xét, cảm nghĩ của người viết hoặc kết thúc một cách tựnhiên

b/Các bài văn tả cảnh sách giáo khoa:

Sau khi học sinh hiểu được cấu tạo của bài văn giáo viên hướng dẫn các em cáchchọn các sự vật và miêu tả sự vật

Ví dụ : Bài “Luyện tập tả cảnh” Sách Tiếng Việt 5 tập 1 trang 14.

- Với bài này tôi tiến hành như sau:

+ Cho học sinh đọc bài văn “Mưa rào”.

+ Tiếp đó hướng dẫn các em trả lời những câu hỏi đã nêu trong bài tập:

- Những dấu hiệu nào báo hiệu cơn mưa sắp đến ?

+ Những dấu hiệu báo hiệu cơn mưa sắp đến:

Mây: nặng, đặc xịt,lổm ngổm đầy trời, tản ra từng nắm nhỏ rồi san đều trên một nền đen xám xịt.

Gió : thổi giật, bỗng đổi mát lạnh, nhóm hơi nước, khi mưa xuống, gió càng thêm mạnh, mặc sức điên đảo trên cành cây.

-Tìm những từ ngữ tả tiếng mưa và hạt mưa từ lúc bắt đầu đến lúc kết thúc cơnmưa?

+Tiếng mưa: lẹt đẹt,lách tách, ù xuống rào rào, sầm sập,đồm đột, đậpbùng bùng vào lòng lá chuối, giọt tranh đổ ồ ồ.

+Hạt mưa: giọt mưa lăn xuống tuôn rào rào, xiên xuống, lao xuống, giọt ngã, giọt bay,bụi nước tỏa trắng xóa.

- Những từ ngữ tả cây cối bầu trời ,con vật trong và sau cơn mưa ?

+Trong cơn mưa: Lá đào ,lá na, lá sói vẫy tai run rẩy.Con gà sống ướt lướt thướt tìm chỗ trú Vòm trời tối thẫm vang lên một hồi ục ục ì ầm

+ Sau trận mưa :Trời rạng dần Chim chào mào hót râm ran Phía đông một mảng trời trong vắt Mặt trời ló ra,chói lọi trên những vòm lá bưởi lấp lánh.

- Tác giả đã quan sát sự vật bằng những giác quan nào ?

+ Cảm giác của da ( xúc giác): Gió bỗng đổi mát lạnh

+ Mắt (thị giác): Những giọt mưa lăn xuống mái phên nứa Mưa xuống sầm sập, giọt ngã, giọt bay,bụi nước tỏa trắng xóa,

+ Mũi( khứu giác): Một mùi nồng ngai ngái, cái mùi xa lạ, man mác của trận mưa đầu mùa

+Tai(thính giác): Tiếng mưa, tiếng sấm, tiếng chim hót của chào mào.

- Tìm một chi tiết thể hiện sự quan sát tinh tế của tác giả

+ Lá đào ,lá na, lá sói vẫy tai run rẩy

- Sau khi tìm hiểu xong bài văn, Giáo viên cần nhấn mạnh cho học sinh thấynghệ thuật quan sát với sự chọn lọc chi tiết và từ ngữ tả cảnh của tác giả bài văn

Sau khi học sinh chọn được các sự vật cần tả trong bài giáo viên hướng dẫn các

em cách miêu tả các sự vật ấy như thế nào cho phù hợp

* Ví dụ: Bài “Luyện tập tả cảnh”- sách Tiếng Việt 5 tập 1 trang 21.

- Yêu cầu của bài này là học sinh phân tích 2 văn bản “Rừng trưa” và “Chiều tối” để thấy được những hình ảnh đẹp trong mỗi bài văn.

- Cách tiến hành bài này là:

+ Cho học sinh đọc lần lượt từng bài văn

+ Giáo viên giới thiệu tranh, ảnh về rừng tràm cho học sinh quan sát

+ Cho học sinh nêu ý kiến về hình ảnh mà các em thích trong mỗi bài văn

Có thể yêu cầu các em nêu lí do vì sao mình thích hình ảnh đó

Chẳng hạn: Bài“Rừng trưa” Những thân cây tràm vỏ trắng vươn lên trời, chẳng

khác gì những cây nến khổng lồ, đầu lá rủ phất phơ; Mùi hương ngòn ngọt nhức đầucủa những loài hoa rừng không tên tuổi đắm vào ánh nắng ban trưa khiến con người dễsinh buồn ngủ và sẵn sàng ngả lưng dưới một bóng cây nào đó, để cho thứ cảm giác mệt mỏi chốn rừng trưa lơ mơ đưa mình vào giấc ngủ chẳng đợi chờ

- Giáo viên cần tôn trọng ý kiến của học sinh, đặc biệt khen ngợi những em tìmđược những hình ảnh đẹp

- Sau cùng giáo viên chốt lại các hình ảnh đẹp ở từng bài văn và hướng cho họcsinh nên đưa các hình ảnh đẹp kết hợp sử dụng các biện pháp tu từ vào bài văn miêu tả

- Tương tự các bài văn mẫu trong sách giáo khoa giáo viên cũng hướng dẫn nhưtrên Từ đó các em sẽ nắm được cách quan sát và cách dùng từ đặt câu để viết thànhđoạn văn, bài văn.

-Sau khi học sinh đã biết tìm sự vật và miêu tả sự vật giáo viên tiếp tục hướng dẫn học sinh cách tìm hiểu câu mở đoạn và tác dụng của câu mở đoạn trong bài văn

tả cảnh

Ví dụ Dạy bài Luyện tập tả cảnh Sách Tiếng Việt 5 tập 1 trang 70.

Qua bài học trên giúp học sinh hiểu được mối quan hệ về nội dung giữa các câutrong một đoạn văn và biết cách viết câu mở đoạn cho một đoạn văn

+ Đọc bài văn “ Vịnh Hạ Long” và trả lời các câu hỏi để tìm hiểu bố cục và bài

văn tả cảnh sông nước

- Xác định các phần mở bài, thân bài, kết bài của bài văn

+ Mở bài: (Vịnh Hạ Long Việt Nam) : Vị trí của Hạ Long trong hệ thống thắng

cảnh của Việt Nam

+ Thân bài (Cái đẹp ngân lên vang vọng.) Miêu tả vẻ đẹp kì vĩ, duyên dáng,

riêng biệt và hấp dẫn của vịnh Hạ Long

+ Kết bài: (Núi non mãi mãi giữ gìn): Hạ Long là một bộ phận của non sông

Việt Nam được nhân dân ta từ đời nọ tiếp đời kia mãi mãi giữ gìn

- Giáo viên cần cho học sinh tìm câu mở đoạn, tìm từ ngữ chính của câu mởđoạn và phân tích ý triển khai của tác giả cho từng đoạn đó

Ví dụ: Đoạn 1 đâu là câu mở đoạn? Câu mở đoạn đó có tác dụng gì?

+ Cái đẹp của Hạ Long trước hết là sự kì vĩ của thiên nhiên

- Nêu tác dụng của câu mở đoạn

+ Đối với từng đoạn, câu văn in đậm là câu mở đoạn, thâu tóm ý chính của từngđoạn văn đó

+ Đối với cả bài, các câu văn in đậm có tác dụng chuyển đoạn, kết nối đoạn vớinhau tạo thành một hệ thống thâu tóm ý chính của từng bài

3.3/ Xác định yêu cầu trọng tâm đề bài:

Bài văn của học sinh được viết theo một đề bài cụ thể, cho nên yêu cầu hàng đầu

là các em phải viết đúng đề bài Một đề bài đưa ra cho học sinh viết thường ẩn chứađến 3 yêu cầu: yêu cầu về thể loại (kiểu bài), yêu cầu về nội dung, yêu cầu về trọngtâm

Ví dụ: Đề bài ở tuần 4 lớp 5:

“ Tả cảnh một buổi sáng (hoặc trưa, chiều) trong một vườn cây (hay trong công viên, trên đường phố, trên cánh đồng, nương rẫy).

Khi xác định yêu cầu trọng tâm của đề bài, giáo viên phải làm sao giúp học sinh hiểuđược rằng việc viết đúng yêu cầu của đề bài là yếu tố quyết định nội dung bài viết:Với đề bài trên, ẩn chứa 3 yêu cầu sau:

a Yêu cầu về thể loại của đề là: Miêu tả (thể hiện ở từ “Tả”)

b Yêu cầu về nội dung là: Buổi sáng (hoặc trưa, chiều) thể hiện ở cụm từ “cảnhmột buổi sáng (hoặc trưa, chiều)”

c Yêu cầu về trọng tâm là: Ở trong một vườn cây (hay trong công viên….)

Trong thực tế, không phải đề bài nào cũng xác định đủ 3 yêu cầu Như đề bài “Tảmột cơn mưa” chỉ có yêu cầu về thể loại và nội dung Với đề bài này, giáo viên cầngiúp học sinh tự xác định thêm yêu cầu về trọng tâm của bài viết Việc xác định đúngtrọng tâm của đề sẽ giúp cho bài viết được thu hẹp nên các em có được ý cụ thể, chínhxác, tránh việc viết tràn lan, chung chung,

3.4/Giúp học sinh nắm đặc điểm của từng kiểu bài miêu tả:

Giáo viên giúp học sinh biết dùng lời văn phù hợp với yêu cầu về nội dung và thểloại cho trước, khi luyện tập Giáo viên cũng cần lưu ý nhắc nhở các em nắm vững cácđặc điểm của mỗi thể loại, mỗi dạng bài và xác định đối tượng miêu tả Trong mỗi bàivăn phải thể hiện cái mới cái hay, cái riêng và cảm xúc của mình Cần xác định các yêucầu sau:

a/ Xác định không gian, thời gian nhất định:

Sau khi xác định thời gian, không gian nhất định học sinh cần biết lựa chọn trình

tự quan sát Việc quan sát có thể tiến hành ở những vị trí khác nhau nhưng vẫn phải cómột vị trí chủ yếu làm cho cảnh được quan sát bộc lộ ra những điều cơ bản nhất của nó.Khi đã xác định được vị trí quan sát rồi, ta nên có cái nhìn bao quát toàn cảnh đồng thờiphải biết phân chia cảnh ra thành từng mảng, từng phần để quan sát

b/ Xác định trình tự miêu tả:

Khi tả phải xác định một trình tự miêu tả phù hợp với cảnh được tả Tả từ trênxuống hay từ dưới lên, từ phải sang trái hay từ ngoài vào trong là tuỳ thuộc đặc điểmcủa cảnh

c/ Chọn nét tiêu biểu:

Chỉ nên chọn nét tiêu biểu nhất của cảnh để tả, tập trung làm nổi bật đặc điểm đólên, có thể tả xen hoạt động của người, của vật, trong cảnh để góp phần làm cho cảnhsinh động hơn, đẹp hơn

d/ Tả cảnh gắn với cảm xúc riêng bằng nhiều giác quan :

Tả cảnh luôn luôn gắn với cảm xúc của người viết Cảnh vật mang theo trong nócuộc sống riêng với những đặc điểm riêng Con người cảm nhận cảnh như thế nào sẽđem đến cho cảnh những tình cảm

e/ Chọn từ ngữ thích hợp khi tả cảnh :

Khi làm văn miêu tả cần biết lựa chọn từ ngữ gợi tả, dùng hình ảnh so sánh hoặcnhân hoá để làm nổi bật đặc điểm cảnh đang tả giúp người đọc như đang đứng trướccảnh đó và cảm nhận được những tình cảm của người viết

Ví dụ : Sau đây xin trích một số câu trong bài văn tả cảnh: “Rừng trưa” của Đoàn Giỏi(Sách Tiếng Việt 5- tập 1- trang 21): “Những thân cây tràm vỏ trắng vươn lên trời, chẳng khác gì cây nến khổng lồ ,đầu lá rủ phất phơ.”đã sử dụng nghệ thuật so sánh ,

nhân hóa làm cho câu văn sinh động một cách rất tinh tế khi viết

+Bài “Chiều tối” theo Phạm Đức ( Sách Tiếng Việt 5- tập 1- trang 22)

Ta thấy câu văn miêu tả sự chuyển hoá của ánh sáng từ “nhạt dần” rồi “hoà lẫn”với “ánh sáng trắng nhợt”

Tác giả cũng đã dùng mắt để quan sát sự biến đổi của ánh sáng và bóng tối, đãdùng tai để nghe tiếng dế và dùng mũi để cảm nhận hương vườn và làm cho câu vănsinh động một cách rất tinh tế, khi viết:

“ Trong im ắng, hương vườn thơm thoảng bắt đầu rón rén bước ra và tung tăng trong ngọn gió nhẹ, nhảy trên cỏ, trườn theo những thân cành.”

3.5/ Kỹ năng quan sát văn tả cảnh:

Quan sát là vẽ lại bằng lời những đặc điểm nổi bật của cảnh, của người để giúpngười nghe, người đọc hình dung được các đối tượng ấy, tức là lấy câu văn để biểu hiệncác đặc tính, chân tướng sự vật, giúp người đọc như được nhìn tận mắt, sờ tận tay vào

sự vật miêu tả Vì vậy, khi dạy văn miêu tả, giáo viên cần chú ý hướng dẫn học sinhquan sát và miêu tả theo các trình tự hợp lý :

a/ Tả theo trình tự không gian:

Quan sát toàn bộ trước rồi đến quan sát từng bộ phận, tả từ xa đến gần, từ ngoàivào trong, từ trái qua phải, (hoặc ngược lại) Ở lớp 5 trình tự này được vận dụng khimiêu tả cảnh vật,

Ví dụ 1:Tả từ ngoài vào trong: “ Nhìn từ xa ngôi trường nhỏ bé nằm dưới tán cây cổ thụ.Tường được phủ một lớp sơn vàng Thẳng trước cổng là sân trường không rộng lắm nhưng đây là thiên đường của chúng em mỗi giờ học Giữa sân trường cây bàng tỏa bóng mát.….”

b/ Tả theo trình tự thời gian :

Cái gì xảy ra trước (có trước) thì miêu tả trước Cái gì xảy ra sau (có sau) thì miêu

tả sau Trình tự này thường được vận dụng khi làm Tập làm văn miêu tả cảnh vật

Ví dụ 2:“Buổi sáng sớm biển mơ màng hơi sương Khi ông mặt trời đội biển nhôlên, khungcảnh thật huy hoàng,những con sóng nhẹ rì rào vỗ vào bờ, mặt nướclấp lánh ”

Ví dụ 3: Phân tích bài “Buổi sớm trên cánh đồng” (Tiếng Việt 5- Tập 1- Trang 14)

ta thấy tác giả đã quan sát bằng các giác quan như sau:

+ Cảm giác của da ( xúc giác): thấy sớm đầu thu mát lạnh, những sợi cỏ đẫm nước làm mát lạnh bàn chân.

+ Mắt (thị giác): thấy mây xám đục, vòm trời xanh vòi vọi, mưa loáng thoáng rơi, người gánh rau và hoa, bầy sáo liệng, mặt trời mọc

+ Văn miêu tả, quan sát rất quan trọng Việc quan sát và vị trí quan sát tốt, gócquan sát phù hợp: xa hay gần, trong hay ngoài, ban ngày hay ban đêm, mùa xuân haymùa hạ, … sẽ giúp ta nắm được cái đẹp của đối tượng, cảm nhận đối tượng một cách rõràng, cụ thể và tinh tế hơn Quan sát đối tượng không chỉ bằng thị giác như các em vẫnnghĩ, mà phải biết huy động mọi giác quan: thính giác (nghe), khứu giác (ngửi), xúcgiác (sờ, nắm), vị giác (nếm) Những đoạn văn hay và hấp dẫn là những thành công củatác giả trong việc dùng nhiều giác quan để quan sát Sự vật trong tự nhiên, mỗi sự vật

có một đặc điểm riêng, chỉ khi nào ta nắm được đặc điểm riêng đó của sự vật thì khiviết ra mới có hình ảnh như thật Thế nhưng, chỉ làm nổi bật đặc điểm bên ngoài thôichưa đủ, cần nêu được cái đặc sắc ẩn chứa bên trong sự vật đó để nói lên những suy tư,những tình cảm không chỉ của người viết gửi gắm vào đó mà còn là của sự vật đó.Muốn làm được điều này, dứt khoát phải có sự quan sát tinh tế và phải có được nhữngphát hiện rất riêng về đối tượng và rung cảm với nó

+ Bên cạnh đó, giáo viên cần nhắc các em quan sát phải đi đôi với việc tìm từngữ để diễn tả đúng và sinh động điều đã quan sát được

+ Cân nhắc để lựa chọn được một thứ tự sắp xếp các chi tiết sẽ tả mà mình coi làthích hợp hơn cả

+ Khi viết bài, giáo viên luôn nhắc học sinh nhớ: Mỗi bài văn cần có

bố cục 3 phần: Mở bài, thân bài, kết bài Với mỗi bài văn, công việc đầu tiên của tôi là yêu cầu học sinh tìm hiểu đề bài, học sinh đọc kĩ đề bài nhiều lần rồi trả lời các câu hỏi

về vấn đề chính trong đề bài

+ Nếu đối tượng miêu tả không thực tế và gần gũi với học sinh (tả cảnh consông, tả cảnh ở công viên, …) thì giáo viên cần giới thiệu một số tranh ảnh minh họacho học sinh quan sát

Phong cảnh cánh đồng lúa