Sự khác biệt giữa lãnh đạo và quản lý

Một số nhà nghiên cứu khác coi lãnh đạo và quản lý là hai quá trình hoàn toàn khác biệt, tuy nhiên họ không cho rằng người lãnh đạo và người quản lý là hai loại người khác nhau, các học

Sự khác biệt giữa lãnh đạo và quản lý

Nếu công trình nghiên cứu của Mintzberg được tiến hành lại trong bối cảnh ngày nay thì có thể ra những kết quả nghiên cứu khác hay không? Bạn

có biết về nghiên cứu mới nào như vậy hay không? Cụ thể, những thay đổi nào sẽ gây ảnh hưởng đến những nội dung hoạt động trong một ngày điển hình của một nhà quản lý? Bài học thực tiễn cần rút ra để có thể lãnh đạo hiệu quả?

I- ĐẶT VẤN ĐỀ

Sự khác biệt giữa Lãnh đạo và Quản lý hiện nay vẫn là chủ đề tranh luận của nhiều nhà nghiên cứu Một cá nhân có thể là một lãnh đạo mà không phải là một nhà quản lý và một cá nhân có thể là một cán bộ quản lý mà không đóng vai trò lãnh đạo Người quản lý đề cao tính ổn định, trật tự và hiệu quả trong khi đó người lãnh đạo đề cao tính linh hoạt, sáng tạo và thích nghi Sự gắn kết giữa quản lý và lãnh đạo đến nay vẫn chưa có sự thống nhất, chứng minh thực tế

Một số nhà nghiên cứu khác coi lãnh đạo và quản lý là hai quá trình hoàn toàn khác biệt, tuy nhiên họ không cho rằng người lãnh đạo và người quản lý là hai loại người khác nhau, các học giả này cũng có một số điểm khác nhau về cách định nghĩa hai quá trình, ví dụ như công trình nghiên cứu của Mintzberg năm 1973 Mintzberg đã đi sâu nghiên cứu về mười vai trò của nhà quản lý, trong đó lãnh đạo

là một trong mười vai trò quản lý Ông đã tìm ra được mô hình hoạt động nhất quán cho các nhà quản lý ở hầu hết các vị trí khác nhau Lãnh đạo bao gồm những người dưới quyền ủng hộ và tạo điều kiện thuận lợi để thực hiện công việc Chín vai trò còn lại liên quan đến các trách nhiệm quản lý đặc trưng, tuy nhiên lãnh đạo được coi là một vai trò lãnh đạo cần thiết nổi trội hơn các vai trò khác

Nghiên cứu của ông được tiến hành vào đầu những năm 70 của thế kỷ trước nhưng vẫn còn giá trị đến ngày nay Vì vậy, nếu công trình của ông được tiến hành lại trong bối cảnh ngày nay thì nó vẫn mang nền tảng từ những nghiên cứu trước

đó và được nâng cao để phù hợp với thực tiễn của sự phát triển khoa học kỹ thuật

và nhận thức của con người hiện nay Để minh chứng cho điều đó, chúng ta cùng phân tích ở phần sau:

II- GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

Mintzberg (1973) đã áp dụng phương pháp quan sát thay vì điều tra để tìm hiểu nội dung các hoạt động quản lý Ông xây dựng phân loại vai trò quản lý để sử dụng cho việc mã hoá nội dung các hoạt động quan sát trong ngiên cứu về các cán

bộ điều hành Ông đưa ra 10 vai trò thể hiện 10 hoạt động của của cán bộ quản lý, trong đó mỗi hoạt động được giải thích ít nhất trên góc độ một vai trò, mặc dù nhiều hoạt động liên quan đến nhiều vai trò khác nhau Các vai trò quản lý áp dụng cho bất kỳ cán bộ quản lý nào nhưng tầm quan trọng có thể khác biệt tùy theo kiểu người quản lý, lĩnh vực quản lý Vai trò chủ yếu quy định bởi tính chất của vị trí

quản lý tuy nhiên thường co sự khác biệt trong cách hiểu và thực hiện vai trò của từng người quản lý Trong 10 vai trò Mintzberg đưa ra có 3 vai trò liên quan đến hành vi xử lý thông tin, 4 vai trò liên quan đến hành vi quyết định và 3 vai trò liên quan tới hành vi giao tiếp của nhà quản lý

* Mintzberg đưa ra 3 vai trò về hành vi xử lý thông tin của nhà quản lý:

- Trước hết, nhà quản lý phải đóng vai trò là người truyền đạt Vì người quản lý có thể tiếp cận với nguồn thông tin mà cấp dưới không thể và không có điều kiện tiếp cận, việc truyền đạt thông tin thể hiện rõ vai trò của nhà quản lý như một trung tâm đầu não của tổ chức Vai trò truyền đạt hoạt động theo hai cách: cách thứ nhất, nhà quản lý truyền đạt những thông tin tiếp nhận được từ bên ngoài đến các thành viên trong nội bộ tổ chức, những người có thể sử dụng những thông tin này; thứ hai, nhà quản lý giúp truyền đạt những thông tin từ cấp dưới này đến cấp thấp hơn hoặc đến các thành viên khác trong tổ chức, những người có thể sử dụng thông tin một cách hiệu quả nhất

- Trong vai trò là người phát ngôn, người quản lý cũng có nghĩa vụ truyền đạt thông tin cho những người ngoài tiểu đơn vị trong tổ chức về những vấn đề như

kế hoạch, chính sách, kết quả họat động Người quản lý cấp dưới báo cáo lên cấp trên Mỗi cán bộ quản lý này phải đóng vai trò là người vận động hành lang khi tiếp xúc với cấp trên hoặc người ngoài tổ chức

- Với vai trò là người theo dõi, nhà quản lý phải liên tục tìm kiếm thông tin

từ nhiều nguồn khác nhau để vừa thực hiện vai trò là người truyền đạt cho cấp dưới vừa đóng vai trò là người phát ngôn cho người ngoài tổ chức Hầu hết các thông tin được phân tích để phát hiện vấn đề và cơ hội, để hiểu rõ các biến cố bên ngoài và các quá trình nội bộ trong tiểu đơn vị của tổ chức

* Về hành vi quyết định, Mintzberg đưa ra 4 vai trò của nhà quản lý là: Vai trò là doanh nhân, vai trò là người giải quyết rắc rối, vai trò là người phân bổ nguồn lực và vai trò là người đàm phán

- Với vai trò là doanh nhân, người quản lý phải hành động như một người khởi xướng và là nhà thiết kế của những chương trình thay đổi để tận dụng các cơ hội cải thiện tình hình Hay với vai trò là doanh nhân, nhà quản lý phải là người luôn ở điểm xuất phát của mọi sự thay đổi, cải tiến, khai thác các cơ hội mới

- Với vai trò là người giải quyết rắc rối, nhà quản lý phải giải quyết các khủng hoảng bất ngờ xảy ra mà không thể làm ngơ, có các hành động kịp thời khi phải đối mặt với những biến cố bất ngờ gây ra những khủng hoảng, những khó khăn không lường trước được và phải dành ưu tiên giải quyết trước bất kỳ các vấn

đề nào khác

- Với vai trò là người phân bổ các nguồn lực, người quản lý phải biết dùng thẩm quyền của mình để phân bổ các nguồn lực như tiền, nhân sự, nguyên liệu, thiết bị, cơ sở vật chất và các dịch vụ Thông qua đó người quản lý có thể duy trì

quyền kiểm soát đối với việc xây dựng chiến lược và thực hiện phối hợp và kết nối các hoạt động của cấp dưới nhằm thực hiện mục tiêu chiến lược

- Với vai trò là người đàm phán, người quản lý với thẩm quyền của mình thể hiện sự đại diện cho tổ chức thương lượng đàm phán, ký kết các hợp đồng tùy theo các lĩnh vực thuộc trách nhiệm của nhà quản lý Với vai trò này nhà quản lý như là một chuyên gia trong lĩnh vực ngoại giao trong các cuộc tiếp xúc với các đối tác của tổ chức nhằm đạt được mục tiêu chung

* Về hành vi giao tiếp, Mintzberg đưa ra 3 vai trò của nhà quản lý là vai trò người liên lạc, vai trò người đi tiên phong và vai trò của người lãnh đạo

- Với cương vị là một trong những người đứng đầu trong bộ máy quyền lực của tổ chức, cán bộ quản lý phải có nghĩa vụ thực hiện một số nhiệm vụ có tính chất ngoại giao và pháp lý như ký kết các văn bản, hợp đồng, chủ trì một số cuộc họp và các sự kiện lễ nghi, tham dự, chủ trì và đón khách Nhà quản lý phải tham gia và các hoạt động này mặc dù những không liên quan nhiều đến công tác quản

lý

- Với vai trò người lãnh đạo, người quản lý chịu trách nhiệm về việc thực hiện chức năng trong tiểu đơn vị mình như một tổng thể thống nhất nhằm đạt được mục tiêu chung Vì vậy phải định hướng cho cấp dưới, tạo điều kiện thuận lợi cho

họ làm việc Một số hoạt động quản lý liên quan trực tiếp đến vai trò này bao gồm tuyển dụng, đào tạo, chỉ đạo, khen thưởng, phê bình, bổ nhiệm và sa thải

- Với vai trò của người liên lạc, bao gồm hành vi thiết lập và duy trì mạng lưới các mối quan hệ với các cá nhân và tổ chức bên ngoài tiểu đơn vị của tổ chức Xây dựng mối quan hệ mới, duy trì liên lạc, tạocơ hội và lợi ích cho cả đôi bên

Ngày nay, trong bối cảnh của một xã hội tiên tiến, thời đại cách mạng khoa học kỹ thuật phát triển vượt bậc, các nhà quản lý vẫn hội đủ mười vai trò như Mintzberg đã đưa ra trong nghiên cứu của mình, nó vẫn là nền tảng của lý luận quản lý mà theo tôi biết chưa có công trình nghiên cứu mới nào như vậy Nếu công trình nghiên cứu của của Mintzberg được tiến hành lại thì tôi nghĩ kết quả vẫn như vậy Tuy nhiên các vai trò đó đã được nâng lên một trình độ mới, một tầm cao mới

Trong giai đoạn hiện nay, với nền công nghệ thông tin hiện đại, sự bùng nổ của hệ thống internet, khoảng cách không còn là vấn đề, sự giao tiếp truyền bá thông tin chỉ còn được tính bằng giây, sự truyền đạt thông tin không nhất thiết phải thể hiện trực tiếp bằng lời của người quản lý Song sự tiến bộ này cũng có những mặt hạn chế, đặc biệt khi những thông tin nhận và truyền đạt đi chưa được sàng lọc

kỹ càng, điều này có thể sẽ không mang lại tác dụng như mong muốn cho nhà quản

lý Để khắc phục những hạn chế này, cần thiết phải có đội ngũ cán bộ giúp việc sàng lọc, phân tích đánh giá các thông tin và nhà quản lý là người cuối cùng quyết định công bố hoặc tiếp nhận thông tin

Một trong những vai trò quan trọng nhất của nhà quản lý là vai trò ra quyết định Việc phân quyền, giao quyền cho cấp dưới, nhà quản lý đang dần biến cách quản lý trực tiếp truyền thống bằng việc quản lý thông qua các đầu mối Thông qua

hình thức này, nhà quản lý đã trao cho cấp dưới thêm quyền lực và định hướng tạo điều kiện để kích thích họ tự chịu trách nhiệm với việc họ làm cũng như phát huy hết khả năng giúp việc của cấp dưới, cho quyền cấp dưới được tham gia trực tiếp một số vấn đề quan trọng Tuy nhiên, với vai trò của người lãnh đạo trải rộng khắp các hoạt động quản lý kể cả những họa động có mục tiêu khác

Vai trò ra quyết định của người quản lý trong bối cảnh hiện nay cũng đòi hỏi cao hơn Việc ra quyết định được dựa trên cơ sở từ nhận thức, thu thập thông tin, phân tích, phán đoán, xây dựng các phương án, giải pháp, đánh giá các phương án

và giải pháp, lựa chọn phương án, giải pháp tối ưu để từ đó ra quyết định thực hiện

Với vai trò là người giải quyết rắc rối thì của người quản lý vẫn dựa theo nền tảng lý luận của học thuyết Mintzberg Ưu tiên giải quyết xung đột là vấn đề mà tất

cả các nhà quản lý ở thời kỳ nào cũng phải đặt lên hàng đầu

Vai trò phân bổ nguồn lực, các nhà quản lý ngày nay cũng dùng thẩm quyền của mình để duy trì quyền lực, quyền kiểm soát đối với các hoạt động của cấp dưới nhằm thực hiện mục tiêu chiến lược, nhưng trước khi ra quyết định phân bổ nguồn lực người quản lý thường tham khảo ý kiến của cấp dưới để tập hợp trí tuệ tập thể tìm ra phương án, giải pháp phân bổ phù hợp nhất

Như vậy, theo tôi nếu công trình nghiên cứu của Mintzberg được tiến hành lại trong bối cảnh ngày nay thì kết quả nghiên cứu không có sự thay đổi lớn, 10 vai

trò quản lý vẫn giữ nguyên được giá trị của nó Nếu có sự thay đổi chẳng qua là việc nâng lên một trình độ quản lý mới để phù hợp với cuộc cách mạnh công nghệ

và phù hợp với quan hệ kinh tế xã hội phát triển nhanh như vũ bão ngày nay

Từ năm 1973 đến nay, mặc dù nền kinh tế thế giới có nhiều biến đổi sâu sắc nhưng chưa có nhà nghiên cứu nào đưa ra được công trình nghiên cứu suất sắc hơn nghiên cứu của Mintzberg về vai trò của nhà quản lý

Những thay đổi nào sẽ gây ảnh hưởng đến những nội dung hoạt động trong một ngày điển hình của một nhà quản lý và bài học thực tiễn.

Theo Mintzberg, 10 vai trò thể hiện 10 hoạt động của nhà quản lý, mặc dù nhiều hoạt động liên quan đến nhiều vai trò khác nhau song trong một ngày điển hình của nhà quản lý là tổng hợp của cả mười vai trò mà nhà quản lý phải đảm nhận Nhà quản lý thường tham gia vào rất nhiều hoạt động khác nhau trong mỗi ngày, trong đó nhiều công việc diễn ra trong một thời gian rất ngắn Các hoạt động của người quản lý có xu hướng bị manh mún và thay đổi Công việc thường xuyên

bị ngắt quãng, các cuộc nói chuyện bị chen ngang và các hoạt động quan trọng bị dàn trải bởi các hoạt động khác đòi hỏi hỏi sự chuyển đổi tâm trạng rất nhanh Bất

kỳ sự thay đổi nào phát sinh trong công việc đều sẽ gây ảnh hưởng đến nội dung hoạt động của nhà quản lý

Những phát sinh đó có thể xuất phát từ nhóm xử lý thông tin có trục trặc hay sai sót nào đó mà nó phá vỡ kế hoạch đã được sắp đặt từ trước, hay cũng có thể

xuất phát từ nhóm hành vi ra quyết định Ví dụ như khi giải quyết xung đột lại kéo theo phát sinh xung đột mới khốc liệt hơn vượt ra khỏi dự liệu ban đầu của nhà quản lý… hay cũng có thể xuất phát từ nhóm hành vi giao tiếp, khi phát sinh tâm

lý không ổn định cũng làm ảnh hưởng hành vi giao tiếp của người quản lý Tất cả những phát sinh đó đều có ảnh hưởng trực tiếp hay gián tiếp đến một ngày làm việc bình thường của một nhà quản lý, trong đó những biến cố bất ngờ sẽ gây ảnh hưởng nhất đến hoạt động mà nhà quản lý phải đối mặt

Để có thể lãnh đạo hiệu quả, bài học thực tiễn rút ra cho nhà quản lý là: Phải luôn luôn nắm vững mười vai trò của nhà quản lý dù ở bất cứ cương vị quản lý nào Khi có những phát sinh thay đổi ảnh hưởng tới công việc thì nhà quản

lý phải biết bình tĩnh nhận thức, phân tích đánh giá, đưa ra phương án, giải pháp, chọn phương án tối ưu trước khi đưa ra quyết định

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường hội nhập quốc tế và sự phát triển không ngừng của khoa học kỹ thuật, các công nghệ quản lý tiên tiến liên tục được

áp dụng và vận hành có hiệu quả và sự biến đổi rất nhanh chóng cả về quy mô và tốc độ của môi trường kinh doanh thì càng đòi hỏi các nhà quản lý phải có tâm, có tài và phải thường xuyên học tập nâng cao trình độ nhận thức của mình mới có thể trở thành lãnh đạo, nhà quản lý hiệu quả

III- KẾT LUẬN

Ngày nay cùng với sự hội nhập và toàn cầu hoá nền kinh tế thế giới, vấn đề

là cần phải có một đội ngũ cán bộ quản lý chất lượng cao để đáp ứng đòi hỏi đó Làm thế nào để đào tạo ra những nhà lãnh đạo, những nhà quản lý theo kịp với yêu cầu phát triển của nền kinh tế là một nhiệm vụ cần phải được đặt lên hàng đầu và là yêu cầu cấp bách của xã hội Học thuyết mười vai trò của Mintzberg là bài học phổ cập cho các nhà quản lý nhận thức vai trò của mình để làm tròn bổn phận nghĩa vụ của một nhà quản lý có hiệu quả Xác định được vai trò của mình là yếu tố giúp nhà quản lý định hướng và có những quyết định đúng đắn trong lãnh đạo và dẫn dắt một tổ chức phát triển

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Giáo trình môn học: Phát triển khả năng lãnh đạo, do Chương trình đào tạo

Thạc sỹ Quản trị kinh doanh Quốc tế - Trung tâm ETC, Đại học Quốc gia Hà Nội cung cấp