Sự khác biệt giữa lãnh đạo nhà quản lý và ông chủ, những tố chất của ông chủ lý tưởng hay nhà lãnh đạo lý tưởng

Sự khác biệt giữa lãnh đạo - nhà quản lý và Ông chủ, những tố chất của ông chủ lý tưởng hay nhà lãnh đạo lý tưởng BÀI LÀM Làm thế nào để trở thành một ông chủ lý tưởng hay một nhà lãnh đ

Sự khác biệt giữa lãnh đạo - nhà quản lý và Ông chủ, những tố chất của ông chủ lý tưởng hay nhà lãnh đạo lý tưởng

BÀI LÀM

Làm thế nào để trở thành một ông chủ lý tưởng hay một nhà lãnh đạo lý tưởng luôn là những mục tiêu vươn tới của bất kỳ một nhà quản lý hay một nhà lãnh đạo nào trong tổ chức? Vậy nhà lãnh đạo là gì? Nhà lãnh đạo và nhà quản lý

có khác nhau hay không? Nhà lãnh đạo lý tưởng cần có tố chất và kỹ năng gì? Để trả lời các câu hỏi trên, trong phạm vi các lý thuyết học được trong môn Phát triển khả năng lãnh đạo và sự hiểu biết cũng như trải nghiệm của bản thân, tôi xin làm

rõ từng vấn đề như sau:

I Khái niệm về lãnh đạo, nhà quản lý và ông chủ

1 Lãnh đạo là gì?

Các câu hỏi về lãnh đạo từ lâu đã là chủ đề của nhiều bàn luận tuy nhiên nghiên cứu khoa học về lãnh đạo mới bắt đầu từ thế kỷ 20 Trọng tâm của hầu hết các nghiên cứu đó là xác định các yếu tố quyết định tính hiệu quả của lãnh đạo Các nhà khoa học xã hội cũng nỗ lực tìm kiếm những tố chất, tố chất, hành vi, nguồn lực và những đặc điểm hoàn cảnh nào quyết định đến việc một người lãnh đạo có thể gây ảnh hưởng đối với cấp dưới như thế nào và làm thế nào để đạt được mục tiêu chung của cả nhóm

Hầu hết các định nghĩa về lãnh đạo phản ánh nhận định rằng lãnh đạo bao gồm một quá trình trong đó sự ảnh hưởng có chủ định được tạo ra bởi một cá nhân đối với người khác nhằm mục đích định hướng, tổ chức và hỗ trợ các hoạt động, các mối quan hệ trong một nhóm người hoặc một tổ chức

Tra cứu bảng định nghĩa trong 50 năm qua:

1 Lãnh đạo là “hành vi của một cá nhân…chỉ đạo các hoạt động của một nhóm người thực hiện một mục tiêu chung (Hemphilll & Coons, trang 7)

2 Lãnh đạo là “sự vượt trội về quyền lực áp đặt đối nhằm đảm bảo sự tuân thủ về cơ học những chỉ đạo mang tính thủ tục của một tổ chức” (D Katz & Kahn,

1978, trang 528)

3 “Lãnh đạo được thực hiện khi mọi người ….huy động… các nguồn lực

về thể chế, chính trị, tâm lý và các nguồn lực khác để đánh thức, lôi kéo sự tham gia và làm hài lòng động cơ của những người cấp dưới” (Burns, 1978, trang 18)

4 Lãnh đạo là “một quá trình gây ảnh hưởng đối với các hoạt động của một nhóm người có tổ chức để thực hiện một mục tiêu chung” (Rauch & Behling,

1984, trang 46)

5 “Lãnh đạo là một quá trình chỉ đạo có ý nghĩa đối với nỗ lực của tập thể và huy động nỗ lực sẵn sàng để đạt được mục đích (Jacobs & Jaques, 1990, trang 281)

6 Lãnh đạo “là khả năng bước ra khỏi nền văn hóa để bắt đầu những quy trình thay đổi mang tính cách mạng dễ được chấp nhận hơn” (E.H Schein, 1992, trang 2)

7 “Lãnh đạo là một quá trình làm cho những gì mà mọi người chung sức làm cùng nhau trở nên có ý nghĩa nhờ đó mọi người có thể hiểu và quyết tâm” (Drath

& Palus, 1994, trang 4)

8 “Lãnh đạo là việc truyền đạt các tầm nhìn, thể hiện các giá trị và tạo ra môi trường trong đó các mục tiêu có thể đạt được” (Richard & Engle, 1986, trang 206)

9 Lãnh đạo “là khả năng của một cá nhân gây ảnh hưởng, thúc đẩy và khuyến khích người khác cống hiến vì hiệu quả và thành công chung của tổ chức…” (House et al, 1999, trang 184)

Trong giáo trình Phát triển khả năng lãnh đạo, lãnh đạo được định nghĩa rộng theo đó bao gồm các yếu tố để xác định sự thành công của một nỗ lực tập thể các thành viên của một tổ chức hoặc một nhóm người nhằm hoàn thành những mục tiêu có ý nghĩa Định nghĩa được sử dụng như sau : “Lãnh đạo là quá trình gây ảnh hưởng đối với người khác để hiểu và nhất trí những việc cần phải làm và cách thức thực hiện hiệu quả, và quá trình hỗ trợ nỗ lực tập thể, cá nhân để hoàn thành các mục tiêu chung”.1

Quá trình gây ảnh hưởng của lãnh đạo có thể xem xét từ các góc độ như: Cách hiểu sự kiện bên ngoài của các thành viên, việc lựa chọn mục tiêu chiến lược

để theo đuổi; động cơ của các thành viên để đạt được mục tiêu; sự tin tưởng và hợp tác giữa các thành viên; tổ chức các hoạt động công việc; củng cố kỹ năng và lòng tin cho các thành viên; học hỏi và chia sẻ kiến thức mới giữa các thành viên; tranh thủ sự ủng hộ và hợp tác của những người bên ngoài

2 Sự khác biệt giữa lãnh đạo và quản lý

Giống nhau giữa một nhà lãnh đạo và nhà quản lý:

Đều làm cùng công việc là tương tác với các đối tượng con người (nhân viên, khác hàng, đối tác…) nhằm đạt được mục tiêu cuối cùng

Khác nhau:

Nhà lãnh đạo : quyết định những việc gì là việc gì là việc đúng và cần làm, các quyết định mang tính chất dài hạn.

Nhà quản lý: Làm việc sao cho đúng, các quyết định mang tính ngắn hạn.

 Bennis và Nanus (1985, trang 21) cho rằng “người quản lý là người làm mọi việc

đúng theo cách và người lãnh đạo là người làm đúng việc cần làm”

Nghĩa là: nhà Lãnh đạo sẽ đưa ra mục tiêu chiến lược của công ty, và nhà quản trị là người thực hiện các chiến thuật để đạt được mục tiêu.

1 Phát triển khả năng lãnh đạo (tài liệu lưu hành nội bộ Đại học Griggs), Trang 11

Ngoài ra nhà lãnh đạo và nhà quản lý còn những điểm khác biệt sau:

1/ Nhà QL: điều hành mọi người, nhà LĐ: Truyền cảm hứng cho nhân viên

2/ Nhà QL: đau khổ khi thất bại, nhà LĐ: học từ sự thất bại

3/ Nhà QL: thường thi hành theo nguyên tắc, Nhà LĐ: Biết xuất kiến giá trị

4/ Nhà QL: Chiếm lấy khối óc của nhân viên, Nhà LĐ: Chiếm được con tim của nhân viên

5/ Nhà QL: Thường đổ thừa hoàn cảnh, Nhà LĐ: Chế ngự được hoàn cảnh

6/ Nhà QL: Kiểm tra, giám sát nhân viên để đảm bảo tính ký luật, Nhà LĐ: Để người nhân viên noi theo

7/ Nhà QL: tầm nhìn ngắn hạn, Nhà LĐ: tầm nhìn dài hạn

8/ Nhà QL: Nhìn xuyên suốt từ trên xuống dưới, Nhà LĐ: Nhìn thấy cái mà người khác không thấy

II Tố chất của ông chủ lý tưởng hay nhà lãnh đạo lý tưởng:

Ông chủ là những người mang trọng trách lãnh đạo, quản lý một tổ chức Ông chủ lý tưởng vừa là người lãnh đạo chính trị, nhà tổ chức, nhà chuyên môn và đồng thời còn là nhà giáo dục giỏi Nhân cách của họ chứa đựng những phẩm chất đạo đức tốt đẹp, có trình độ và năng lực cũng như kinh nghiệm cần thiết để tiến hành có hiệu quả những nhiệm vụ thuộc trách nhiệm của mình trong tổ chức Chính vì thế, Ông chủ lý tưởng là người phải có học thức, chuộng khí tiết và phải

uy nghi, trang trọng

Bên cạnh đó, Ông chủ lý tưởng phải quy tụ đủ trí và nhân Theo thầy Nhan

Hồi – học trò giỏi nhất của Khổng Tử: “Người trí là tự biết mình, nhân là người

tự yêu mình” 2 Người có trí không phải là hẹp hòi mà rất sâu sắc Muốn có trí thì

2 Khổng Tử NXB văn hoá thông tin Trang 55, Năm 2005

phải học hỏi để tự biết mình rồi suy rộng ra đến người, có biết mình thì mới tu tích tâm thân hướng tới cái thiện, từ đó mà có cách dùng người Ông chủ lý tưởng phải biết chiêu hiền, đãi sĩ

Ngoài ra, ông chủ lý tưởng phải biết coi trọng phẩm giá hơn uy quyền và tiền bạc Muốn có phẩm giá phải tự gây dựng nên, phải tu thân để có tài, có đức mới tương xứng với địa vị ông chủ Về nhân cách của ông chủ, người xưa nhấn mạnh đến các mặt: nhân, lễ, trí, dũng; đặc biệt đề cao đức tính công bằng, liêm chính, lòng nhân ái Ông cha ta từ xưa đã có tư tưởng sâu sắc về phẩm giá của người có địa vị cao trong xã hội: làm quan hay ông chủ … Như đối với các vị tướng lĩnh, người xưa có câu:Tướng mà có nhân thì quân không dối trá, Tướng mà

có nghĩa thì quân không chểnh mảng, Tướng mà có dũng thì quân không nhút nhát, Tướng mà có trung thì quân không hai lòng

1.Tố chất khát vọng và động lực

Hai yếu tố này giúp các ông chủ, người lãnh đạo có được sức mạnh cần thiết để vượt qua những trở ngại và thử thách để làm được những việc dường như không thể Chính lòng quyết tâm không lay chuyển nổi đó sẽ dẫn bạn qua những thời khắc đen tối nhất, khi bạn tưởng chừng như không còn hi vọng Niềm khát khao đạt được mục đich sẽ giúp bạn đánh giá tình hình một cách khách quan để chọn đúng hướng đi mà vẫn duy trì được những giá trị cốt lõi và quan điểm riêng trong cuộc sống của bạn

Có thể thấy, khát vọng và động lực trong mỗi con người ai cũng có nhưng các mức độ có thể khác nhau rất nhiều Đối với những ông chủ, nhà quản lý thì khát vọng và động lực là yếu tố tiên quyết để tạo ra cho họ lực hấp dẫn đối với các nhà đầu tư, các cổ đông, các đối tác và khách hàng và cũng thể hiện quy mô của

doanh nghiệp ngay từ chính khát vọng của chính các ông chủ đó Nếu khát vọng được vươn ra thế giới và làm chủ thế giới luôn cháy bỏng trong bạn và lấy đó làm động lực, bạn sẽ tìm các mọi phương pháp tối ưu để thực hiện nó trong đó là phải tìm cách để mọi người nhận thấy bạn sẽ làm, đang làm để họ cùng chung sức với bạn và bạn đã làm để khẳng định các khát vọng đó đã đạt được

Những khát vọng đó chúng ta có thể thấy trong thực tế trong quá khứ cũng như hiện tại của những người làm nên đại nghiệp, họ là những ông chủ có khát vọng và động lực lớn để vượt qua gian khó cũng như mọi thử thách để đi đến thành công

2 Tố chất Ý chí, nghị lực, lòng kiên nhẫn và sự quyết tâm

Kinh doanh vốn là công việc cực kỳ khó khăn và phức tạp, là lĩnh vực hoạt động gắn liền với rủi ro, nên trong thực tế sản xuất kinh doanh, không phải lúc nào doanh nghiệp cũng đạt được thành công như mong muốn, thậm chí đứng bên bờ vực của sự phá sản, khi đó các ông chủ, người lãnh đạo cần có ý chí, nghị lực, lòng kiên nhẫn và sự quyết tâm mới có thể lèo lái con thuyền kinh doanh ra khỏi cơn sóng gió và đi tới sự thành công

Người lãnh đạo có những đức tính này, khi gặp sự cố thường hết sức bình tĩnh

và sáng suốt Còn đối với những người lãnh đạo không có các đức tính này, ngay khi găp thử thách đã hoang mang lo sợ, hành động rối loạn, kết quả là đưa tổ chức đến chỗ đổ vỡ Trong thực tế để có ý chí và nghị lực sắt đá, có lòng kiên nhẫn và

sự quyết tâm cao, người lãnh đạo phải không ngừng rèn luyện, đặc biệt từ lúc còn trẻ Phải rèn luyện được tinh thần không được lùi bước trước bất cứ khó khăn thử thách nào, nếu thất bại thì không được nản lòng, không được từ bỏ con đường mình đã chọn chỉ vì có khó khăn trước mắt Ngày nay trong giới doanh nhân, các

ông chủ nói về ý chí và sự quyết tâm thì không ai sẽ không biết đến tấm gương của Chung Ju Yung- Chủ tịch tập đoàn Huyndai

3 Tố chất về Đạo đức và ý thức trách nhiệm

Là một ông chủ, ai cũng quan tâm đặc biệt đến lợi nhuận, Tuy nhiên, Dù lợi nhuận là vấn đề sống còn nhưng không thể tìm kiếm lợi nhuận bằng mọi giá Trách nhiệm với cộng đồng và đạo đức kinh doanh là điều Doanh nghiệp không thể bỏ qua

Chúng ta biết rằng nền tảng cơ bản của đạo đức trong kinh doanh thể hiện thông qua mục tiêu đề ra, các biện pháp thực hiện mục tiêu và hậu quả đem lại do việc lựa chọn và thực hiện các mục tiêu đó Mục tiêu không thể phi nghĩa và phản khoa học, mục tiêu cũng không thể thoát ly thực tế theo ý muốn chủ quan của người lãnh đạo Các biện pháp thực hiện mục tiêu cũng vậy, nó không thể vì lợi mình mà hại người khác, nó không thể chà đạp lên đạo lý và luật pháp Còn hậu quả của mỗi mục tiêu phải trả lời rõ với mỗi mục tiêu cụ thể đặt ra cho hệ thống, hậu quả gây hại về sau là gì? ai phải gánh chịu nó và mức độ thiệt hại là bao nhiêu?

Tiếc rằng trong thực tế, những người vi phạm đạo đức kinh doanh, thậm chí không có đạo đức kinh doanh ngày càng nhiều và mức độ vi phạm ngày càng nghiêm trọng Với mục tiêu kiếm được thật nhiều lợi nhuận, có không ít doanh nghiệp đã không từ bất cứ thủ đoạn nào, công cụ nào để có thể có đựơc lợi nhuận một cách nhanh nhất, chúng ta đã chứng kiến Phở có phoocmon, sữa nhiễm melamine, vụ Công ty Vedan và hàng loạt doanh nghiệp khác bị phát hiện xả trộm chất thải phá hoại môi trường, cú sốc "văn hóa" trong dịp kỷ niệm 20 năm Tập đoàn FPT…, những vấn đề như: đạo đức kinh doanh, trách nhiệm xã hội của

doanh nghiệp, văn hóa doanh nghiệp, đã được dư luận xã hội đặt lên bàn cân, xem xét lại những ông chủcó thừa tiền nhưng lại thiếu lương tâm

Robert L.Crandall, Tổng giám đốc công ty hàng không Mỹ nói: “Hành động của anh phải làm cho công nhân viên tự hào Là một người lãnh đạo tài năng, anh phải có mức đạo đức cao nhất, anh phải trở thành cái gương để mọi người noi theo, đồng thời phải tạo ra cái không khí coi trọng đạo đức trong toàn thể công nhân viên” Có thể nói để làm ăn lâu dài, có ích cho xã hội và cho chính mình, hơn

ai hết các nhà quản trị kinh doanh thời nay phải có đạo đức, phải học tập được tinh thần coi trọng đạo đức như Robert.Crandall và phải thường xuyên xem xét lại việc

ra quyết định của mình là có đạo đức hay không

Ý thức trách nhiệm trong kinh doanh, đó là việc đền đáp phải làm của con người (của tổ chức) đối với xã hội mà trong đó con người (hệ thống) đã tồn tại và đạt được các nhu cầu, các mong muốn, các mục tiêu của mình Nhờ có xã hội mà con người (và hệ thống) đạt được các nhu cầu, mục tiêu mong muốn thì con người (hệ thống) phải có trách nhiệm hoàn trả cái mà con người (hệ thống) đã lấy đi,đã chiếm dụng của xã hội Trách nhiệm xã hội là nội dung quan trọng của đạo đức quản lý, đó là nghĩa vụ đối với cộng đồng trong cuộc sống thể hiện thông qua việc

tự giác không thực hiện các mục tiêu, giải pháp quản lý đem lại hậu quả xấu cho

xã hội và cộng đồng

Nói đến đạo đức và trách nhiệm chúng ta còn biết đến một Konosuke Matsushita3 Đó là là một cái tên gọi vang dội trong giới ngành công nghiệp Nhật Bản, cho dù ở phạm vi thế giới ông cũng là nhân vật truyền kỳ Đạo đức và ý thức trách nhiệm trong kinh doanh của ông đáng để cho các nhà lãnh đạo sau này noi theo Ông tuy là người sáng lập ra vương quốc Matsushita (nay gọi là Panasonic) nhưng ông lại là một con người rất đỗi giản dị, trong lòng đầy tính khiêm nhường, dùng sự phục vụ cống hiến để nâng cao chất lượng sống của nhân loại, lấy việc tạo phúc cho con người làm chức trách của mình Ông cho rằng “sự nghiệp thần thánh

3 http://en.wikipedia.org/wiki/Konosuke_Matsushita

là sự nghiệp tận tâm tận lực, nó dẫn đường cho những người đang tự cảm thấy phiền não, khiến họ an tâm, khiến cuộc sống có được hạnh phúc Sự nghiệp của giới công nghiệp chúng ta cũng là sự nghiệp thần thánh, trên cơ sở duy trì đề cao cuộc sống của nhân loại mà hoàn thành việc sản xuất ra của cải vật chất cần dùng , cuộc sống của nhân loại là thông qua sự bình an về tinh thần và sự giàu có

về vật chất mà duy trì hạnh phúc Nếu như có sự bình an về tinh thần mà thiếu thốn về vật chất thì duy trì sinh mệnh thực là khó khăn, còn nếu có vật chất dồi dào mà không có bình an về tinh thần thì cũng không thể có giá trị và hạnh phúc con người Sự tồn tại của hai mặt ấy cũng giống như hai bánh xe của một cái xe

Vì vậy cần phải xem kinh doanh là sự nghiệp chính nghĩa đáng làm, là sự nghiệp thần thánh mưu cầu hạnh phúc của dân chúng”

Matsushita là như vậy, đối với mình và người khác ông đều thành thực, không dùng mánh khoé, không nói ba hoa, không làm giả, làm việc gì cũng thật thà thành thật, đã tốt rồi càng làm tốt hơn cố gắng đạt tới hoàn vũ vô khuyết mới thôi Tiếc rằng hiện nay những trò lừa đảo “treo đầu dê bán thịt chó” lại không ít Thử nghĩ xem, nếu người lãnh đạo nhăm nhe với dục vọng tư lợi, cả doanh nghiệp là một công cụ buôn bán kiếm lời cho cá nhân, mà mông muội không tỉnh ngộ, cuối cùng

có lẽ nào lại không phải là hại người hại mình, rơi vào hậu quả thất uy mất quyền hay sao

Các người lãnh đạo cần phải ý thức được rằng các quyết định của họ liên quan đến rất nhiều người, vì vậy mỗi khi ra quyết định đòi hỏi họ phải cân nhắc hết sức

kỹ lưỡng, trên cơ sở những thiệt hại và lợi ích thu được, tránh tình trạng cục bộ, ảnh hưởng tiêu cực tới nhiều người Có như vậy mới có thể làm ăn kinh doanh lâu dài, góp phần xây dựng một xã hội lành mạnh và thịnh vượng

III Kỹ năng của một ông chủ lý tưởng hay nhà lãnh đạo lý tưởng

Theo các học giả: Thuật ngữ kỹ năng nói đến khả năng làm một việc gì đó

theo cách có hiệu quả Giống như tố chất, kỹ năng bị quy định bởi yếu tố học hỏi

và di truyền Kỹ năng có thể được định nghĩa ở nhiều cấp độ trừu tượng khác

nhau, từ rất tổng quát (ví dụ: sự thông minh, kỹ năng giao tiếp) cho đến các thuật ngũ thu hẹp hơn về ý nghĩa (ví dụ: tranh luận lời nói, khả năng thuyết phục) Sự phổ biến của các khái niệm về kỹ năng của nhiều nhà nghiên cứu khác nhau đã tạo nên tình trạng rắc rối về khái niệm, tương tự như sự rắc rối về các khái niệm hành

vi Phương pháp phân loại kỹ năng quản lý được chấp nhận rộng rãi nhất được dựa trên các nguyên tắc phân ba kỹ năng Rõ ràng là các kỹ năng mang tính nghiệp vụ thường liên quan đến sự vật và các kỹ năng giao tiếp thường liên quan đến con người và các kỹ năng về mặt khái niệm chủ yếu liên quan đến các ý tưởng, quan điểm và khái niệm,

Một số nhà nghiên cứu phân biệt một nhóm kỹ năng thứ bốn (có tên “các kỹ năng quản lý) Nhóm kỹ năng này được định nghĩa theo khả năng thực hiện một chức năng hoặc hành vi quản lý cụ thể (ví dụ: lập kế hoạch, đàm phán, hướng dẫn) Các kỹ năng quản lý thường bao gồm sự kết hợp của các kỹ năng về nghiệp

vụ, nhận thức và giao tiếp Ranh giới giữa kỹ năng và hành vi nhiều khi không còn

rõ ràng nếu các kỹ năng được định nghĩa theo khả năng thực hiện các chức năng quản lý Dường như có rất ít sự khác biệt giữa hai quan điểm này khi cả hai đều được đánh giá ở mức độ trừu tượng rất thấp với những nội dung bao gồm ví dụ về hành vi lãnh đạo hiệu quả

Một ông chủ lý tưởng là một ông chủ với rất nhiều ưu điểm và hầu như không có nhược điểm, mọi hành vi, quyết định của ông chủ lý tưởng đều là chân

lý, là mục tiêu phấn đấu, là mục đích sống của mọi người Có thể nói, những gì là

“ Lý tưởng” thì thường chỉ có thể có trong ý niệm, hoặc nếu nó được thực tế hóa thì chỉ là một phần nào đó mà không thể là toàn diện được Rất khó để hội tụ mọi thứ “ lý tưởng” trong cùng một con người, do đó, trong phạm vi báo cáo nhóm,