Tích hợp TT Đ Đ Hồ Chí Minh

Mục tiêu bài học: Giúp học sinh cảm nhận đợc vẻ đẹp của những chiến sĩ yêu nớc đầu thế kỉ XX, nhữngngời mang chí lớn cứu nớc cứu dân, dù ở hoàn cảnh nào cũng giữ đợc phong thái ungdung,

Ngày soạn:

Ngày giảng: Bài 12

(Phan Bội Châu)

A Mục tiêu bài học:

Giúp học sinh cảm nhận đợc vẻ đẹp của những chiến sĩ yêu nớc đầu thế kỉ XX, nhữngngời mang chí lớn cứu nớc cứu dân, dù ở hoàn cảnh nào cũng giữ đợc phong thái ungdung, khí phách hiên ngang bất khuất và niềm tin không dời đổi vào sự nghiệp giải phóngdân tộc

Hiểu đợc sức truyền cảm nghệ thuật qua giọng thơ với khẩu khí hào hùng của tác giảPhan Bội Châu

Rèn kĩ năng đọc, cảm thụ, phân tích bài thơ Đờng luật với giọng điệu mới mẻGiáo dục tinh thần yêu nớc, lòng biết ơn các nhà cách mạng tiền bối

B Ph ơng tiện thực hiện : SGK, SGV, giáo án.

ảnh chân dung Phan Bội Châu

Hoạt động 1: Khởi động: Đầu thế kỉ XX, phong trào Cần Vơng vũ trang

chống Pháp do các nhà nho, quan lại triều Nguyễn lãnh đạo hơn 30 năm đi vào thoái trào,cách mạng VN chuyển sang giai đoạn mới theo khuynh hớng dân chủ t sản, bằng nhiềucon đờng khác nhau nhng chung một mục đích: Đem lại độc lập, tự do cho dân tộc Bịthực dân Pháp thẳng tay đàn áp, khủng bố, những ngời cầm đầu phần lớn phải vào tù hoặc

lu lạc ở nớc ngoài Trong hoàn cảnh đó, những chí sĩ cách mạng thờng làm thơ để bày tỏchí khí của mình Đó là những lời tâm huyết gắn liền với cuộc đời hiển hách của họ nên

có sức mạnh làm rung động lòng ngời.Bài thơ của Phan Bội Châu là những bài thơ nh thế Hoạt động 2: hình thành kiến thức mới:

- Phan Bội Châu (1867-1940) tên thật:

Phan Văn San, hiệu Sào Nam, quê Nam

Đàn- Nghệ An

- Là nhà yêu nớc, nhà cách mạng lớnnhất của dân tộc ta trong 25 năm đầuthế kỉ XX

? Giới thiệu hoàn cảnh ra đời bài thơ và

? Nội dung chủ yếu của văn bản?

? Tìm bố cục bài thơ? Em biết gì về thể

thơ Đờng luật có bố cục: đề -thực-

luận-kết?

Đọc 2 câu đầu

? Những từ ngữ, hình ảnh đáng chú ý?

Nhận xét về giọng thơ? Qua đó ngời tù

bộc lộ thái độ gì đối với việc bị cầm tù

của bản thân?

(Nh ta thấy HCM có đợc bản lĩnh kiên

định mặc dù bị giam hãm trong nhà tù

Tởng Giới Thạch nhng Ngời không hề

thay đổi, không giảm sút lối sống giản

dị, luôn dành tình cảm của mình cho

những ngời xung quanh)

? ở cặp câu thực, giọng thơ thay đổi nh

vọng độc lập, ý chí chiến đấu kiên cờng của Phan Bội Châu

b Tác phẩm

- Sáng tác năm 1914, in trong tập “Ngụctrung th”khi tác giả bị chính quyềnQuảng Đông bắt giam (trong lúc thựcdân Pháp đã kết án tử hình vắng mặt)

c Từ khó

- Hào kiệt - Phong lu

II Tìm hiểu văn bản.

1 Kiểu văn bản: Biểu cảm.

2 Nội dung: Cảm xúc trong những

ngày bị tù đày và tấm lòng kiên trungvới lí tởng cứu nớc của ngời tù yêu nớcPhan Bội Châu

3 Bố cục: 4 phần (đề, thực, luận, kết)

4 Phân tích:

a Đề (2 câu đầu)

- “Hào kiệt”, “phong lu”: Lời tự xng

đầy kiêu hãnh của con ngời có phongthái đờng hoàng, tự tin

- Điệp từ “vẫn”-> sự tiếp nối

- Lối thơ khẩu khí: chạy mỏi- ở tù

=> Thái độ coi thờng hiểm nguy, ý thức

đợc cảnh ngộ và vợt lên cảnh ngộ củangời tù anh hùng

b Thực (câu 3,4)

- “Khách không nhà”: Ngời dân mất ớc

n “Ngời có tội”: bị truy lùng, kết án

tự xem mình có tội với dân, với nớc

- “đã lại”: cặp phụ từ tăng cấp

- Phép đối, giọng thơ trầm lắng

=> Tình thế bất công và tâm trạng dằnvặt, đau đớn của ngời tù chí lớn, gắn đờimình với vận mệnh đất nớc đang tronggiai đoạn bi thơng

? Chỉ ra phép đối có trong cặp câu thơ?

ở cặp câu luận, giọng thơ thay đổi nh

thế nào?

Nhận xét lối nói khoa trơng và tác dụng

của nó trong việc biểu hiện hình

mọi thủ đoạn tàn bạo của kẻ thù

Đó là sự kết tinh cao độ cảm xúc lãngmạn hào hùng

- Thể thơ Đờng luật, phép đối chặt chẽ,giọng thơ hào sảng đầy khẩu khí

* Ghi nhớ: SGK/148

III Luyện tập.

Tìm và phân tích hiệu quả của phép đốitrong một số bài thơ Đờng luật đã học ởlớp 7?

Ngày soạn:

Ngày giảng:

Bài 13: Văn bản: đập đá ở côn lôn

Phan Châu Trinh

A Mục tiêu bài học:

Giúp học sinh thấy đợc t thế hiên ngang, khí phách hào hùng và ý chí kiên định của nhàchiến sĩ cách mạng trong hoàn cảnh tù đầy gian khổ

Bồi dỡng tinh thần yêu nớc, lòng tự hào dân tộc

Rèn kĩ năng phân tích thơ Đờng luật

B Ph ơng tiện thực hiện : Giáo án, SGK, tài liệu tham khảo.

ảnh chân dung Phan Châu Trinh.

Đọc thuộc lòng bài thơ “Cảm tác vào nhà ngục Quảng Đông”?

Nêu nội dung chính của bài thơ? Phân tích 2 câu thơ mà em thích?

3 Bài mới.

Hoạt động 1: Khởi động: Phan Châu Trinh (1872-1926) là ngời đề xớng dân chủ, đòi bãi bỏ chế độ quân chủ sớm nhất ở Việt Nam Năm 1908,

ông bị khép tội cầm đầu phong trào chống thuế ở Trung Kỳ, bị bắt đày ra Côn Đảo Ông

đã coi nơi đây “là một trờng học thiên nhiên, mùi cay đắng trong ấy, làm trai giữa thế kỷ

XX này, không thể không nếm cho biết” Bài thơ “Đập đá ở Côn Lôn” ra đời trong thời gian này

Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới:

Hớng dẫn đọc

? HS đọc bài GV nhận xét, sửa chữa

? Dựa vào phần chú thích trong SGK,

giới thiệu một vài nét về tác giả

? Hoàn cảnh ra đời bài thơ?

? Giải nghĩa các từ khó?

? Xác định kiểu văn bản và phơng thức

biểu đạt chính của văn bản?

? Nội dung cơ bản của bài thơ?

? Tìm bố cục bài thơ? Nêu nội dung

- Các sáng tác ( chính luận + trữ tình )thấm đẫm tinh thần yêu nớc và dân chủ

2 Nội dung: Miêu tả công việc đập đá,

qua đó bộc lộ khí phách hiên ngang,thách thức hiểm nguy của ngời tù anhhùng

3 Bố cục: 2 phần

P1 4 câu đầu: Ngời tù với công việc đập

đá

từng phần?

? Bài thơ tuy làm theo luật thơ Đờng

song có thể chia theo nội dung để phân

(Ngời hiên ngang bất khuất trớc

những sự tàn sát dã man của giặc

nh-ng Ngời khônh-ng hề có sự nhụt trí Một

con Ngời có nghị lực phi thờng, ý chí

mãnh liệt, )

? T thế “làm trai” đó đã làm sáng lên

phẩm chất nào của ngời tù yêu nớc?

? Những câu thơ tiếp theo nói đến công

việc gì của tác giả?

? Công việc đó đợc gợi tả nh thế nào?

Hình dung của em về tính chất thực của

( Ta thấy ở HCM thể hiện tinh thàn

lạc quan yêu đời, Ngời có một tâm

biểu tợng đẹp đẽ trong quan niệm nhânsinh truyền thống (ngời con trai phải cóchí lớn và phải hành động nh một kẻ anhhùng, có hoài bão lớn lao

“kinh bang tế thế”- không biết sợ nguyhiểm, đối đầu với những gian khó nhấttrên đời )

Đứng giữa sóng gió của biển cả, noncao, t thế đội trời đạp đất hiên ngangsừng sững vợt lên gian khổ

=> Toát lên vẻ đẹp cao cả, hùng trángcủa một trang anh hào với t thế chủ động

đàng hoàng

+ “Lừng lẫy làm cho lở núi non”

=> Công việc đập đá

Tác giả dùng bút pháp khoa trơng, cờng

điệu để miêu tả một công việc vốn làmệt nhọc

Hành động: “Xách búa”, “Ra tay”->hành động quả quyết, mạnh mẽ

Sức mạnh: “làm cho lở núi non”

“đánh tan năm bảy đống”

“đập bể mấy trăm hòn”

=> Nghệ thuật nói quá, động tác mạnh,

số từ, nhịp thơ ngắn, dồn dập diễn tả sứcmạnh ghê gớm, phi thờng tới mức gần

nh thần kì

Không còn là công việc đập đá, côngviệc khổ sai của một ngời tù bình thờng

mà trở thành một chiến công chinh phụccủa một dũng sĩ với vóc dáng khổng lồ

và sức mạnh phi thờng

(Bằng bốn câu thơ, PCT đã khắc họa lênsừng sững một bức tợng đài ngời chiến

sĩ cách mạng trong t thế ngạo nghễ, bất

?Nhận xét về giọng thơ ở hai câu luận

so với 4 câu thơ đầu?

? Cảm nghĩ nào của ngời tù đợc thể

hiện ở 2 câu luận?

? Phép đối trong cặp câu này có tác

? Lời thơ có cấu trúc đối lập, ý nghĩa

của sự đối lập này?

? Từ đó phẩm chất tinh thần cao quí

nào của ngời tù đợc bộc lộ?

? Bài thơ toát lên những vẻ đẹp nào của

ngời tù yêu nớc?

(HCM cũng vậy Ngời chỉ biết lo cho

dân cho nớc tất cả những tình cảm ấy

chỉ dành cho nhân dân, vì nhân dân)

Đọc Ghi nhớ

khuất vơn cao ngang tầm vũ trụ và cótầm vóc của một anh hùng đợm màu sắcthần thoại, không còn chút bóng dángcủa một kẻ bị lu đày mà là t thế ungdung tự tại, hiên ngang một cách chủ

động của một chí sĩ CM vợt lên trên mọigian khổ để nuôi một ngọn lửa đấu tranhCM

b ý chí và tấm lòng của ng ời tù

(4 câu đầu: Kết hợp miêu tả và biểu cả

4 câu cuối trực tiếp bộc lộ cảm xúc,

nhịp thơ lắng xuống với phép đối lập vềhình ảnh)

“Tháng ngày bao quản thân sành sỏi

Ma nắng chi sờn dạ sắt son”

=> Đối lập giữa hoàn cảnh gian khổ vớisức chịu đựng bền bỉ, dẻo dai, ý chíchiến đấu sắt son, niềm tin sắt đá

(Gian nan ma nắng chỉ thêm tôi luyệnthêm dày dạn phong trần và lòng trungkiên không đổi thay với sự nghiệp cứunớc, ý chí chiến đấu )

“Những kẻ vá trời khi lỡ bớcGian nan chi kể việc con con”

=> Đối lập giữa tầm vóc lớn lao vĩ đạicủa công việc cứu nớc với việc bị cầm tù

- một việc “con con” không đáng bậntâm

* ý chí kiên cờng Tấm lòng son sắt vàkhí phách hiên ngang, coi thờng hiểmnguy của ngời tù anh hùng

5 Tổng kết.

- Nội dung: Khí phách hiên ngang, tấmlòng son sắt với sự nghiệp cách mạngcủa ngời tù yêu nớc Phan Châu Trinhtrong hoàn cảnh lu đày

- NT: Giọng thơ hào hùng, bút pháp lãngmạn, từ ngữ hình ảnh giàu biểu cảm

* Ghi nhớ: SGK/ 150

Ngày soạn:

Ngày giảng:

Bài 14: Văn bản: hai chữ n ớc nhà

Trần Tuấn Khải

A Mục tiêu bài học:

Giúp học sinh hiểu: Qua việc mợn đề tài lịch sử, lựa chọn thể thơ song thất lục bát rấtthích hợp tạo dựng không khí, tâm trạng, giọng thơ thống thiết, cảm nhận đợc nội dung trữtình yêu nớc trong đoạn thơ trích: Nỗi đau mất nớc và ý chí phục thù cứu nớc

Rèn kĩ năng đọc, phân tích thơ song thất lục bát, so sánh với đoạn trích “Chinh phụngâm khúc” đã học

Giáo dục lòng yêu nớc vì truyền thống dân tộc

B Ph ơng tiện thực hiện : Giáo án, SGK, tài liệu tham khảo.

2 Kiểm tra bài cũ:

Đọc thuộc lòng bài thơ “Muốn làm thằng Cuội”?

Nêu nội dung chính của bài thơ? Phân tích 2 câu thơ cuối?

3 Bài mới

Hoạt động 1: Khởi động: Sinh sau Tản Đà 6 năm nhng Trần Tuấn Khải

vẫn đợc coi là nhà thơ lãng mạn cùng thời với TĐ Nếu TĐ có những ớc mơ thoát tục vơnlên chốn bồng lai, thì thi sĩ họ Trần có bút danh á Nam lại thờng trốn tránh thực tại thảhồn về với quá khứ, nhất là những trang lịch sử quá khứ hào hùng của dân tộc

Qua Mục Nam Quan (Lạng Sơn ), nhớ lại chuyện Nguyễn Trãi tiễn cha là Nguyễn PhiKhanh bị giặc Minh bắt về Trung Quốc, nhà thơ Tố Hữu viết :

“Ai lên ải bắc ngày xa ấy,

Khóc tiễn cha đi mấy dặm trờng

Hôm nay biên giới mùa hoa dậy

Núi trắng hoa mơ, cờ đỏ đờng! ”

Còn Trần Tuấn Khải lại mợn hẳn câu chuyện lịch sử cảm động này để giãi bày tâm sựyêu nớc thơng nòi và kích động tinh thần cứu nớc của nhân dân ta ( một cách kín đáo ) hồi

? Nội dung chính của 8 câu thơ?

? Nghệ thuật tác giả sử dụng trong 2

- Đoạn trích nằm ở phần đầu bài thơ(36/101 câu)

- Thành quách: Bức tờng thành kiên

cố ngày xa

- Sa cơ: gặp chuyện không may, bất ngờkhông kịp đối phó, phải chịu thất bại Thân lơn bao quả vũng lầy: lấy từ Kiều “Thân lơn bao quản lấm đầu Chút lòng trinh bạch từ sau xin chừa”

“Chốn ải Bắc mây sầu ảm đạmCõi giời Nam gió thảm đìu hiu”

=> Nghệ thuật đối rất chỉnh, sử dụngliên tiếp các DT, ĐT, TT

- Địa điểm: chốn ải Bắc- nơi biên cơngheo hút, nơi giáp ranh 2 nớc Việt -Trung.(Đối với cuộc chia tay không cóngày trở lại của Phi Khanh thì đây là

điểm cuối cùng để rồi vĩnh biệt TổQuốc, quê hơng)

? Cảnh vật thiên nhiên ở đây?

? Nhận xét giọng thơ?

Không khí chung của buổi chia tay?

? Tâm trạng con ngời ra sao? Đợc thể

hiện ở những câu thơ nào?

( HCM vì dân tộc đã bôn ba khắp năm

châu bốn biển để tìm bằng đợc con

đ-ờng cách mạng giải phóng cho nớc nhà

đợc độc lập có thể nói HCM là một

lãnh tụ cách mạng mới Ngời đã đặt

chân lên khắp các đất Tây Phơng)

? Cảm nhận của em về cảnh chia tay

của 2 cha con?

(Ngôn ngữ và giọng điệu thơ thấm mộtnỗi buồn, hình ảnh thơ có phần cũ mòn,

ớc lệ song vẫn tạo đợc không khí chungcho toàn cuộc chia tay “cảnh nh khêubất bình” => không khí thời đại nhữngnăm 20 đầu thế kỉ XX u ám, sầu thơng)

- Tâm trạng con ngời:

+ Cha: “Hạt máu nóng thấm quanh hồn

nớc”=> Uất nghẹn, căm thù

+ Con: “Tầm tã châu rơi”=> buồn,

th-ơng cha, có cả nỗi đau cho cảnh nớcmất nhà tan

(Trong hoàn cảnh éo le, cha bị bắt sang

TQ, không có ngày trở lại Con muốn đi theo phụng dỡng cha già chotròn đạo hiếu, Và cha rất hiểu lòng con,nhng chữ “trung” lớn hơn chữ “hiếu”nên cha dằn lòng mà khuyên con trở lại

để lo việc nớc)

=> 4 câu thơ rớm máu và đẫm lệ Tronghoàn cảnh đớn đau, éo le đối với cả haicha con, tình nhà nghĩa nớc đều sâu

đậm, da diết nên tột cùng đau đớn xótxa

Nghệ thuật: Những hình ảnh, cách nóimang tính ớc lệ truyền thống “máunóng”, “châu rơi”, “dặm khơi”- lời chadặn rất chân thành, thiêng liêng: “Con

ơi! Con nhớ lấy lời cha khuyên” Có thểnói đây là những lời trăng trối, lời huyết

lệ của tình cha con, cũng là lời non sông

đất nớc

Câu cuối đoạn rất mộc mạc, chân thành

mà nghe nhói tận trong tim Nó truyềncảm, lay mạnh trái tim ngời đọc

* đoạn thơ với nhiều hình ảnh ớc lệquen thuộc, nghệ thuật đối đã dựng lạicảnh chia tay của hai cha con Phi

HCM ra đi tìm đờng cứu nớc tại bến

nó giúp em hiểu đợc điều gì?

(Gợi nhớ “Bình Ngô đại cáo”)

? Hiện tình đất nớc đợc tác giả nói tới

qua những hình ảnh, từ ngữ?

? Nghệ thuật tác giả sử dụng?

Khanh- Nguyễn Trãi ở chốn biên cơngmịt mù tang tóc Tâm trạng buồn thơngcủa con ngời thấm đẫm, bao trùm lêncảnh vật, lan tỏa vào cảnh vật khiếnchúng thêm thê lơng Những câu thơ rỉmáu, thấm đẫm nớc mắt đã nói lên tìnhyêu quê hơng, đất nớc thiết tha, nỗi đaumất nớc của nhân vật cũng nh của tácgiả

8 câu thơ khiến ta nh gặp lại những âm

điệu của “Chinh phụ ngâm” vừa tự sự,vừa miêu tả trữ tình

b 20 câu tiếp theo:

- 4 câu thơ diễn tả truyền thống anhhùng của dân tộc

+ Giống Hồng Lạc - tổ tiên, giống nòi

+ Mấy ngàn năm => lịch sử lâu đời, cóthăng, có trầm

+ Giời Nam riêng một cõi => độc lập tựchủ

+ Anh hùng hiệp nữ => những tranglịch sử hào hùng của dân tộc

=> Tự hào về dòng giống dân tộc anh hùng chẳng kém gì ai

Tự hào về đất nớc Đại Việt hàng ngànnăm lịch sử, từng xây dựng độc lập chủquyền, từng có nền văn hiến đậm đà bảnsắc dân tộc và những trang anh hùnghào kiệt

- Tình hình đất nớc hiện nay: 8 câu tiếp.+ Quân Minh xâm lăng

+ Bốn phơng khói lửa bừng bừng

+ Xơng rừng, máu sông+ Thành tung, quách vỡ

+ Bỏ vợ lìa con, phiêu tán hao mòn

=> Nghệ thuật: Những hình ảnh đặc tảmang tính chất ớc lệ đặc trng (khói lửa,máu, xơng, thành, quách ) kết hợpnhững hình ảnh ẩn dụ (xơng rừng, máusông) và những chi tiết khái quát (bỏ vợlìa con) giọng thơ, lời thơ vừa tả thực,vừa trĩu nặng những cảm xúc chânthành, xót thơng và căm giận

? Nhận xét về giọng thơ?

? Đoạn thơ cho thấy cảnh đất nớc nh

thế nào?

(Dẫn “Bình Ngô đại cáo”)

? Hình ảnh đất nớc thời Nguyễn Trãi

tác giả vừa miêu tả gợi ta nghĩ đến điều

gì?

? Sau những dòng thơ cực tả nh thế, tác

giả trực tiếp bày tỏ cảm xúc bằng

những câu thơ nào?

? Tâm trạng ngời cha trớc lúc qua biên

giới, nghĩ về tình hình đất nớc đợc miêu

(Đến đây ta lại hình dung tâm trạng

đau đớn của Hồ Chí Minh trong cảnh

nớc mất nhà tan Ngời đau đớn tột cùng

khi thấy dân tộc sống trong cảnh lầm

than Vì vậy Bác luôn lo cho dân cho

Tác giả đã nhập vai Phi Khanh, một nạnnhân vong quốc đang đi vào cõi chết,vừa miêu tả hiện tình đất nớc vừa lên ántội ác kẻ thù

=> Về nghĩa gốc, đoạn thơ miêu tả “vậnnớc” ta khi bị “quân Minh thừa hội xâmlăng”- ngời đọc cảm thấy rõ đây chính

là hình ảnh quê hơng, Tổ quốc VN dới

ách thống trị của thực dân Pháp và sựsuy đồi, bạc nhợc của triều đình nhàNguyễn lúc bấy giờ

- Tâm trạng ngời cha: 8 câu cuối đoạn

+ Trông cơ đồ - xé tâm can+ Ngậm ngùi- khóc than+ Thơng tâm + Xây khối uất+ Vật cơn sầu + Càng nói càng đau

=> Nghệ thuật: Hình ảnh lớn lao, kì vĩ,

từ ngữ khoa trơng, nhiều ẩn dụ đặc sắcrất sát hợp với cảm xúc của nhân vật trữtình, giọng thơ chở nặng buồn thơng, tủihổ

Tâm trạng, cảm xúc của Phi Khanhcũng chính là của tác giả, của nhân dân

VN đầu thế kỉ XX: Nỗi đau mất nớc,mất tự do lên đến tột đỉnh, kết lại thànhnhững cơn đau xé tâm can, những khối

đau cuồn cuộn mịt mờ nh sơng khói phủtối núi non, những dòng đau cuồn cuộnvật vã nh sóng nớc sông Hồng => Tìnhngời thấm sâu, bao trùm lên cảnh vật,tất cả chìm trong nỗi bi phẫn, lâm li,thống thiết Tởng nh từng lời, từng dòngthơ là lệ, máu tuôn rơi đầm đìa trên mặtgiấy

* Đoạn thơ là lời Phi Khanh nhắc nhởcon trai, nhắn gửi ngời đời về tình cảnh

đất nớc dới gót giày quân xâm lợc, cũng

là lời của Trần Tuấn Khải nhắc nhở

? Lời kêu gọi cứu nớc tập trung ở 8

dòng thơ cuối Ngời cha nói gì về mình?

? Mục đích để làm gì?

? Những lời cuối cùng ngời cha dặn

con?

? Em hiểu lời dặn đó nh thế nào?

( Có thể nói lời tâm sự của Trần Tuấn

Khải cũng chính là lời tâm sự của

Ng-ời Bác chăm lo cho dân tộc luôn mong

muốn một điều dân đợc lo ấm trẻ em

đứng lên cứu nớc

c 8 câu cuối:

- Ngời cha nói về mình:

+ Tuổi già sức yếu

+ Sa cơ- bó tay+ Thân lơn bao quản vũng lầy

=> Từ hoàn cảnh bất lực của mình (dù

có tài, dù yêu nớc, luôn đau nỗi đau lớncho dân tộc) để gửi gắm tất cả khátvọng và niềm tin vào con trai, vào thế

đã hóa thân vào nhân vật lịch sử để giãibày tâm sự, khát vọng của mình Hình

ảnh “ngọn cờ độc lập” in “máu đào”của cha ông đợc khẳng định rằng “còn

đây” mang nhiều ý nghĩa Nó vừa nhắcthế hệ con cháu ngày nay niềm tự hào

về truyền thống anh hùng dân tộc, vừagiục giã, khích lệ hành động Đó vừa làlời của cha ông, cũng là lời hịch tronglịch sử, của đất nớc vọng về, là lời tâm

của bài thơ?

Đọc ghi nhớ/ SGK

đầu 36 dòng thơ tiêu biểu cho nội dung

và nét đặc sắc nghệ thuật của cả tácphẩm Đó là lời cha dặn con hay cũngchính là tiếng hịch truyền cứu nớc chânthành, thống thiết Tình cảm sâu đậm,mãnh liệt đối với nớc nhà, sự lựa chọnthể thơ thích hợp và giọng điệu trữ tìnhcủa tác giả đã tạo nên những giá trị ấycủa bài thơ

A Mục tiêu bài học: Giúp học sinh cảm nhận đợc tinh thần lạc quan cách mạng, vợt qua

gian khổ, khó khăn, sống ung dung thanh thản nh một bậc hiền triết đời xa của Bác quabài thơ

Giáo dục, bồi dỡng tinh thần yêu kính Bác

Rèn kĩ năng cảm thụ, phân tich thơ trữ tình thất ngôn tứ tuyệt

B Ph ơng tiện thực hiện : Giáo án, SGK, tài liệu tham khảo.

2 Kiểm tra bài cũ:

Đọc thuộc lòng bài thơ “Khi con tu hú”

Phân tích tâm trạng của nhà thơ- ngời tù cộng sản trong bài thơ?

3 Bài mới:

Hoạt động 1: Khởi động: Hãy nhớ lại tên hai bài thơ của Bác Hồ mà chúng ta đã đợc học ở chơng trình lớp 7 Đó là những bài thơ nổi tiếng của Chủ tịch Hồ Chí Minh viết hồi đầu kháng chiến ở Việt Bắc Còn hôm nay chúng ta lại rất sung sớng đ-

ợc gặp lại Ngời ở suối Lênin, hang Pác Bó (Huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng) Vào mùa xuân năm 1941, qua bài tứ tuyệt Đờng luật Tức cảnh Pác Bó

Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới

Hớng dẫn đọc.nhận xét về thái độ, tinh

thần của tác giả?

? Giới thiệu một vài nét về tác giả

Nguyễn ái Quốc

? Tại sao Bác lại chọn “hang, suối” để

ở? Em biết gì về nơi này?

? Nhận xét cách nói ở câu thơ đầu? ?

2 Chú thích.

a Tác giả (1890- 1969)Quê: Làng Kim Liên- Nam Đàn- Nghệ

An Trớc cách mạng: Nguyễn ái Quốc.Sau cách mạng: Hồ Chí Minh

b Tác phẩm:

Sáng tác khi Bác Hồ từ nớc ngoài trở vềnớc trực tiếp lãnh đạo cách mạng, sống

và làm việc tại Pác Bó (Cao Bằng) từtháng 2/1941 đến tháng 8/1942

“Sáng ra bờ suối, tối vào hang”

- Suối, hang: Nơi ở, làm việc (thiếu tiệnnghi)

=> Để đảm bảo bí mật, đây là nơi cónúi non, hang đá, suối nớc trong (núiCác Mác, suối Lê Nin)

Sáng – tối Suối – hang Ra -vào

=> Phép đối nhịp nhàngPhong thái ung dung, hòa hợp, thíchnghi với cuộc sống giữa núi rừng

b Thừa: Câu 2

“Cháo bẹ, rau măng vẫn sẵn sàng”

đối với cuộc sống này nh thế nào?

? Câu thơ thứ 2 nói về những món ăn

hàng ngày Theo em “cháo bẹ, rau

măng” là những món ăn nh thế nào?

? Em có bất ngờ vì những bữa ăn đạm

bạc kéo dài này không? Vì sao?

? Vế thứ 2, Bác viết “vẫn sẵn

sàng”-em hiểu cụm từ này nh thế nào?

? Câu thơ giúp em hiểu thêm gì về

hai vế thơ gợi lên? Tác dụng?

? Câu thơ cuối có vai trò nh thế nào đối

với toàn bài? (Khái quát- nêu cảm nghĩ)

? Theo em, “sang” là nh thế nào?

Tại sao cuộc sống vất vả, thiếu thốn nh

vậy Bác vẫn nói “thật là sang”?

- Cháo bẹ, rau măng: Những món ăn

đạm, kham khổ

(Không - vì: Bác vốn giản dị

Sự nghiệp cách mạng còn gian truân, Bác chấp nhận mọi gian khổ

để hoạt động cách mạng cứu nớc)

=> Khiến ta thêm yêu thơng cảm phụcBác

- Vẫn sẵn sàng: có thể hiểu đó là nhữngmón ăn lúc nào cũng nhiều, d thừa.Cũng có thể hiểu tuy chỉ có cháo bẹ,rau măng song tinh thần, ý chí CM củaBác luôn luôn sẵn sàng

=> Niềm lạc quan cách mạng vợt lênnhững khó khăn, gian khổ về vật chất

- Âm điệu và hình ảnh tơng phản:

Những câu thơ dàn trải, nhẹ nhàng vớicách ngắt nhịp đều đặn, cách hiệp vầnvang xa, sử dụng nhiều vần trắc khỏekhoắn, gân guốc, vững vàng

Nét bình dị mà vĩ đại của sự nghiệp vàcuộc đời Bác Hồ

d Kết: Câu 4

“Cuộc đời cách mạng thật là sang”

- Sang: Sung túc, mãn nguyện

Dù gian khổ, thiếu thốn mọi bề nhngmãn nguyện về tinh thần vì đợc hoạt

động ngay trên đất nớc mình sau 30năm xa cách, vì Bác đã nhìn thấy nhiềutriển vọng của sự nghiệp cách mạng, đã

có trong tay bài học của cách mạngTháng Mời

=> Tinh thần lạc quan, yêu đời, tự tincủa ngời cách mạng

4 Tổng kết:

? Bài thơ giúp em hiểu thêm điều gì về

cuộc đời, sự nghiệp của Bác Hồ kính

Nghệ thuật: Có sự kết hợp hài hòa giữabút pháp cổ điển và hiện đại

“Ta nghe thấy tiếng nói của cha ông trong tiếng của Hồ Chủ Tịch”

Giúp học sinh qua hai bài thơ hiểu đợc: Tình yêu thiên nhiên đặc biệt sâu sắc của Bác

Hồ, dù trong hoàn cảnh tù ngục, Ngời vẫn mở rộng tâm hồn tìm đến giao hòa với vầng trăng ngoài trời Từ việc đi đờng gian lao mà Bác Hồ nói lên bài học đờng đời, đờng cách mạng

Cảm nhận đợc sức truyền cảm trong nghệ thuật của bài thơ

Rèn kĩ năng phân tích thơ tứ tuyệt

B Ph ơng tiện thực hiện : Giáo án, SGK, tài liệu tham khảo.

Tích hợp toàn bài "làm theo tấm gơng đạo đức Hồ Chí Minh", qui nạp, thực hành

C Tiến trình dạy học:

1 Tổ chức: 8A:

8B:

2 Kiểm tra bài cũ:

Cách làm bài văn thuyết minh về một danh lam thắng cảnh?

Kiểm tra bài tập về nhà

Giới thiệu nguyên tác 2 bài thơ.

? Hoàn cảnh ra đời của 2 bài thơ?

? Giải nghĩa một số từ khó có trong

? Bài thơ nói về việc ngắm trăng của

Bác trong hoàn cảnh đăc biệt Đọc những

câu thơ nói về điều này?

? Bác ngắm trăng trong hoàn cảnh nào?

? Điệp từ “vô” đợc nhắc lại 2 lần Tác

dụng?

? Trong hoàn cảnh đó, Bác có thái độ

nh thế nào trớc ánh trăng đẹp?

? Em hiểu thế nào là “khó hững hờ”?

? Đó là tâm trạng của tù nhân hay thi sĩ?

? Qua đây em hiểu gì về con ngời Bác?

- Hai câu đầu

- Hai câu cuối

3 Phân tích.

* Hai câu đầu: Hoàn cảnh ngắm trăng

“Trong tù không rợu cũng không hoaCảnh đẹp đêm nay khó hững hờ”

- Hoàn cảnh: “Trong tù”- không có tựdo.“Không rợu, không hoa”- thiếu thốnnhững thứ cần cho việc thởng trăng củabậc “tao nhân, mặc khách”

Điệp từ “vô”: phủ nhận sự có mặt củanhững thứ thuộc về vật chất

=> Hai câu mở đầu miêu tả rất chânthành hiện thực cuộc sống và tâm trạngcủa con ngời Đó là lời giãi bày tâm sự vềhoàn cảnh trớ trêu của Bác trớc cảnh đẹp

Đọc 2 câu thơ cuối.

? Phân tích những biện pháp nghệ thuật

đợc dùng trong 2 câu thơ này?

? Tác dụng của những biện pháp tu từ

đó?

? Em hiểu nh thế nào là “ngắm”? - có gì

khác với “nhìn”, “trông”, “xem”?

? Đối tợng của “ngắm”

? Trăng với thi gia là gì? Hãy nhận xét

cái đẹp trong thiên nhiên

? Giá trị về nội dung, nghệ thuật của bài

thơ

gọi mời của đêm trăng, là tâm trạng bốirối, xúc động trớc vẻ đẹp thiên nhiên củangời

* Hai câu cuối:

Ngời/ ngắm/ trăngTrăng/ ngắm/ nhà thơ

- Phép đối, nghệ thuật nhân hóa

Ngời - trăng đứng ở hai đầu câu thơ, cáchngăn bởi song sắt nhà tù- một bức tranhcuộc sống đợc dựng lên tài tình, rõ nét

=> Sự gắn bó đặc biệt, mối đồng cảm sâusắc giữa ngời và trăng bất chấp song sắttàn bạo của nhà tù

“Khán”: Ngắm- nhìn say sa, mê mải, ỡng mộ đối với cái đẹp

ng-=> Trăng với thi gia là tri âm, tri kỉ, cùng

là đại biểu của cái đẹp: Cái đẹp của thiênnhiên và cái đẹp trong tâm hồn ngời tùcách mạng Đó chính là

“chất thép” và chất thơ trong tâm hồn

tù, thi gia Hồ Chí Minh

Nghệ thuật cổ điển kết hợp phong cáchhiện đại

- Cảm nhận đợc sức truyền cảm trong nghệ thuật của bài thơ.

- Rèn kĩ năng phân tích thơ tứ tuyệt

- GD HS lòng kính yêu đối với Bác Hồ kính yêu

B Ph ơng tiện thực hiện : Giáo án, SGK, tài liệu tham khảo,

2 Kiểm tra bài cũ:

Đọc diễn cảm bài thơ ‘‘ Ngắm trăng’’ Nêu những nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của bài thơ?

3 Bài mới.

Giới thiệu bài: Trong thời gian bị giam cầm hơn một năm ỏ Trung Quốc( từ tháng

8-1942 đến tháng 9-1943), Hồ Chí Minh bị giải hết nhà lao này đến nhà lao khác khắp 13huyện của tỉnh Quảng Tây.Vậy mà ngời chiến sĩ cách mạng vô cùng gang thép, dù gặpcảnh ngộ gian khổ, hiểm nguy đến mấy vẫn bình tĩnh ung dung, lại cũng rất mực khiêmnhờng, luôn lòng dặn lòng, tự mình nhắc nhủ, động viên mình gắng rèn luyện để vợt lên

…… Hôm nay, chúng ta cùng tìm hiểu bài thơ “ đi đờng” để thấy đợc đó không chỉ lànhững cảm xúc của Bác mà đó còn là bài học đờng đời, đờng cách mạng…

? Hãy nêu bố cục của bài thơ ?

? Câu thơ nêu lên nhận định của ai?

? Nhận định về việc đi đờng ntn?

II Tìm hiểu văn bản

1 Kiểu vb & ptbđ : biểu cảm

2 Bố cục : Khai, thừa, chuyển, hợp

3 Phân tích :

* Câu 1 ( Khai )

‘‘ Đi đờng mới biết gian lao ’’

Câu thơ mở ra một cách tự nhiên, giản dị –làlời nhận xétvề việc đi đờng của chính ngời đang

? ‘‘Gian lao’’ có nghĩa là thế nào?

? Câu thơ thứ 2 có quan hệ ý nghĩa ntn

đối với câu thơ thứ 1?

(Nâng cao, triển khai ý câu 1)

? Nx về nghệ thuật mà tác giả sử dụng ?

? Hình ảnh con ngời ở câu thơ này ntn ?

? Miêu tả con đờng để nói đến điều gì?

thực hiện chuyến đi

- ‘‘Gian lao’’: Những khó khăn, vất vả, hiểm

nguy( Đờng xa, trời nắng, đi bộ, chân tay bịxiềng xích

… năm mơi ba cây số một ngày Dãi nắng, dầm ma rách hết giày’’)Câu thơ thật đơn sơ nhng là sự suy nghẫm thấmthía rút ra từ thực tế những cuộc chuyển lao- gợimột ý tởng

=> Những khó khăn gian lao trên đờng đời, ờng CM

đ-=> Hai câu thơ đàu nhà thơ đã ghi lại một cáchtrung thực những gian lao vất vả mình đã trảiqua trên đờng chuyển lao vừa gợi cho ngời đọcnhững liên tởng sâu sắc về một quy luật cuộcsống: đờng đi - đờng đời

? Em hiểu gì về câu thơ thứ 4?

? Vị trí giành cho ngời anh hùng có gì

đặc biệt?

GV:Từ t thế con ngời bị đày đoạ tới

kiệt sức, tởng nh tuyệt vọng, ngời đi

đ-ờng cực khổ ấy bỗng trở thành ngời du

khách ung dung say sa ngắm phong

cảnh đẹp Nhng con đờng núi gian nan,

hiểm nguy trong bài thơ còn gợi ra hình

ảnh con đờng cách mạng, và hình ảnh

ngời chiến sĩ đứng trên đỉnh cao của

chiến thắng sau biết bao gian khổ hi

sinh

? Hình ảnh con ngời mà 2 câu thơ cuối

gợi lên có gì khác câu thơ thứ 2? ý

nghĩa ẩn dụ của hình ảnh này?

? Giá trị về nội dung của bài thơ?

? Giá trị nghệ thuật của bài thơ?

‘‘ Thu vào tầm mắt muôn trùng nớc non’’

- Con ngời vợt lên sự bao vây của núi non trởthành chủ thể trong vũ trụ bao quát đợc mộtkhông gian rộng lớn, hùng vĩ

- Vị trí vinh quang giành cho ngời anh hùng:Hiên ngang trong t thế tự chủ sau bao gian truânvất vả trên đờng đi.=> là hình ảnh đẹp đầy tựtin, kiêu hãnh

=> Hai câu thơ cuối ẩn chứa ý tởng sâu sa là sựkhái quát một triết lý thiết thực đối với đời ngờinói chung và con đờng cách mạng nói riêng

4 Tổng kết:

- Nội dung: Từ thực tế đi đờng gian lao, bài thơnêu lên một triết lý: đời ngời là những chặng đ-ờng chông gai, trở ngại, nếu bền bỉ kiên trì thì

sẽ tới đích, giành vinh quang to lớn

- Nghệ thuật: Bài thơ cô đọng, hàm súc mangtriết lý sâu sắc về đờng đời, đờng CM

Đất trời và con ngời hoà quyện trong một cảmhứng