Hạnh phúc của người dân theo thiên chúa giáo, nghiên cứu trường hợp ở thành phố hồ chí minh tt

Việc nghiên cứu quan niệm hạnh phúc của các nhóm xã hội, các tộc người, tôn giáo sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam sẽ là một đóng góp thiết thực góp phần vào việc nhận diện về hạnh phúc c

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

VIỆN NGÔN NGỮ HỘC VIỆN KHOA HỌC XÁC HỘI V

IỆT NAM Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS LÊ NGỌC VĂN

Phản biện 1: GS.TS Đặng Cảnh Khanh

Phản biện 2: PGS.TS Đặng Thị Ánh Tuyết

Phản biện 3: PGS.TS Nguyễn Đức Vinh

Luận án được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp Học viện, họp

tại Học viện Khoa học xã hội, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt

Nam, 477 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội

Vào hồi giờ ngày tháng năm 201

Có thể tìm hiểu luận án tại:

- Thư viện Quốc gia Việt Nam

- Thư viện Học viện Khoa học xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hạnh phúc là một giá trị văn hóa - xã hội mang tính phổ quát toàn nhân loại, là khát vọng vươn tới của mọi người, mọi thời đại, mọi dân tộc

Xã hội càng phát triển con người càng quan tâm đến hạnh phúc Ngày nay, Hạnh phúc không chỉ dừng lại ở sự bàn luận có tính chiêm nghiệm, mà đã trở thành đối tượng nghiên cứu của các khoa học thực nghiệm như xã hội học, tâm lý học, tôn giáo học và kết quả nghiên cứu về hạnh phúc đã được

sử dụng vào nhiều mục tiêu kinh tế - xã hội khác nhau Việc nghiên cứu quan niệm hạnh phúc của các nhóm xã hội, các tộc người, tôn giáo sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam sẽ là một đóng góp thiết thực góp phần vào việc nhận diện về hạnh phúc của người Việt nam hiện nay Chỉ có trên cơ

sở nhận diện hạnh phúc của từng nhóm xã hội, tộc người và các tôn giáo cụ thể, chúng ta mới có thể khái quát hóa và tìm ra mẫu số chung về quan niệm hạnh phúc của người Việt Nam Là một quốc gia đa tôn giáo, đa văn hóa, ngoài tôn giáo bản địa, Việt Nam tiếp nhận rất nhiều tôn giáo ngoại lai khác như Phật giáo, Nho giáo, Đạo giáo, Thiên chúa giáo, v.v…Thiên Chúa giáo

du nhập vào Việt Nam chậm hơn so với Phật giáo, Nho giáo, nhưng việc tiếp thu Thiên Chúa giáo làm cho bức tranh đa sắc màu của văn hóa Việt Nam trở nên hoàn thiện hơn, bởi vì, nếu Phật giáo và Nho giáo mang nhiều đặc trưng của văn hóa phương Đông thì Thiên Chúa giáo lại mang đến cho Việt Nam những giá trị mới của văn hóa Phương Tây, tạo nên những đặc trưng riêng biệt

Một trong những giá trị văn hóa tạo nên bản sắc Thiên Chúa giáo đó

là quan niệm của cộng đồng theo Thiên Chúa giáo về hạnh phúc Cũng giống như Phật giáo và các tôn giáo khác, Thiên Chúa giáo luôn mong muốn mang lại hạnh phúc cho tất cả mọi người, bất kể là người giàu hay người nghèo, người có học vấn cao hay người có học vấn thấp, người có địa

vị xã hội cao hay người dân thường, người cao niên hay trẻ nhỏ, nam hay

nữ, làm nghề nghiệp gì, sống ở thành thị hay nông thôn Việc tìm hiểu quan niệm hạnh phúc của các tôn giáo góp phần quan trọng vào tìm hiểu quan niệm hạnh phúc chung của người Việt Nam trong giai đoạn hiện nay là một nhu cầu bức thiết Mặc dù vậy, cho đến nay chưa có những nghiên cứu chuyên sâu, thông qua nhiều thiết chế, nhất là những nghiên cứu thực nghiệm về các mặt đời sống trong đó có cả vấn đề về hạnh phúc của cộng đồng dân cư nói chung, cộng đồng theo Thiên Chúa giáo nói riêng Chính

vì thế, để đánh giá, so sánh hạnh phúc của cộng đồng dân cư, của các nhóm

xã hội, dân tộc và giữa các tôn giáo khác nhau đang còn bị hạn chế

Thành phố Hồ Chí Minh (Tp HCM) là một trung tâm kinh tế, văn hóa, xã hội quan trọng của cả nước, là địa bàn tập trung của nhiều tôn giáo như Công giáo, Phật giáo, Hồi giáo, Tin lành Văn hóa Công giáo có dấu ấn đậm nét trong các định chế văn hóa đô thị hiện đại Điều này đã cho thấy những ảnh hưởng của Công giáo đến đời sống chung của xã hội và đặc biệt

nó tác động sâu sắc đến đời sống gia đình và bản thân con người So với các cộng đồng tôn giáo khác, thì cộng đồng Thiên Chúa giáo nói chung ở Tp HCM, ngày càng chứng tỏ được sức mạnh và khả năng của mình trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của thành phố Nhưng cho đến nay còn nhiều vấn đề liên quan cộng đồng này vẫn chưa được nghiên cứu thấu đáo, trong đó có vấn đề quan niệm về hạnh phúc của người theo Thiên Chúa giáo

Trong khuôn khổ của đề tài này, tác giả không thể nghiên cứu, khảo sát hết cộng đồng người theo đạo Thiên Chúa giáo ở Tp HCM, mà chỉ giới hạn nghiên cứu quan niệm về hạnh phúc của người Công giáo ở Tp HCM trên ba phương diện cơ bản: Điều kiện kinh tế - vật chất, môi trường tự nhiên; quan hệ gia đình, xã hội và đời sống cá nhân với mục đích góp phần nhận diện rõ hơn quan niệm về hạnh phúc của cộng đồng Công giáo khi họ

đề cập và bàn luận đến vấn đề này Mặt khác, thông qua quá trình nghiên

cứu từ thực tiễn sẽ giúp tác giả hiểu biết chuyên sâu hơn về vấn đề hạnh phúc, về các giá trị, các chuẩn mực, các chỉ báo thông qua sự đánh giá của giáo dân Trên cơ sở đó cung cấp một số luận cứ khoa học để các cơ quan chức năng tham khảo nhằm xây dựng các chính sách đáp ứng nhu cầu thực tiễn cho người công giáo tại địa phương

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Tìm hiểu lịch sử vấn đề nghiên cứu nhằm xây dựng cơ sở lý luận và phương pháp luận nghiên cứu đề tài và trên cơ sở điều tra, khảo sát xã hội học để nhận diện quan niệm hạnh phúc của người Công giáo ở Tp HCM cũng như làm rõ các nhân tố ảnh hưởng đến quan niệm hạnh phúc của người Công giáo ở Tp HCM Qua đó cung cấp một số luận cứ khoa học cho các cơ quan chức năng xây dựng chính sách đáp ứng nhu cầu cho người Công giáo ở Tp HCM về hạnh phúc

3 Đối tƣợng, khách thể, câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Quan niệm về hạnh phúc của người Công giáo ở Tp HCM hiện nay Quan niệm hạnh phúc được làm rõ thông qua việc đo lường ý kiến chủ quan của người Công giáo trong việc ưu tiên lựa chọn các giá trị hạnh phúc về ba lĩnh vực: Điều kiện kinh tế - vật chất, môi trường tự nhiên; quan hệ gia đình

- xã hội và đời sống của cá nhân; đồng thời tiến hành tham chiếu quan niệm hạnh phúc với mặt đối lập của nó là quan niệm về đau khổ, bất hạnh của người Công giáo

3.2 Khách thể, phạm vi nghiên cứu

Khách thể nghiên cứu: Người Công giáo từ 18 tuổi trở lên thuộc các

giới tính, nhóm tuổi, nghề nghiệp, trình độ học vấn, mức sống khác nhau đang sinh sống tại Tp HCM

Phạm vi nghiên cứu: Tìm hiểu quan niệm hạnh phúc của người Công

giáo tại Tp HCM, thời gian điều tra, khảo sát thực địa từ tháng 2 đến tháng

5 năm 2017

3.3 Câu hỏi nghiên cứu

a) Người Công giáo ở Tp HCM quan niệm như thế nào về hạnh phúc

và bất hạnh trên cả ba phương diện: Điều kiện kinh tế - vật chất, môi trường

tự nhiên; Quan hệ gia đình – xã hội và đời sống cá nhân?

b) Có sự khác biệt giữa các nhóm xã hội của người Công giáo trong quan niệm về hạnh phúc và bất hạnh không? Nếu có thì điều đó được thể hiện ra sao?

c) Những nhân tố nào tác động đến quan niệm về hạnh phúc và bất hạnh của người Công giáo ở Tp HCM hiện nay?

3.4 Giả thuyết nghiên cứu

a) Trong quan niệm của người Công giáo, kinh tế - vật chất là phương tiện cần thiết bảo đảm hạnh phúc nhưng không phải là yếu tố quan trọng nhất Sự thỏa mãn các mối quan hệ gia đình – xã hội và đời sống cá nhân là những yếu tố có ảnh hưởng nhiều hơn đến hạnh phúc của họ b) Có sự khác biệt trong quan niệm trong quan niệm hạnh phúc và bất hạnh giữa các nhóm xã hội của người Công giáo cũng như sự khác biệt của người Công giáo và một số tôn giáo khác, song sự tương đồng vẫn nhiều hơn sự khác biệt

c) Sự phát triển kinh tế xã hội và nâng cao đời sống người dân của thành phố HCM trong thời kỳ CNH, HĐH tác động tích cực đến cảm nhận hạnh phúc của người Công giáo Tuy nhiên, những tiêu cực và tệ nạn xã hội làm cho người Công giáo có nhiều lo lắng và ảnh hưởng tiêu cực đến cảm

nhận hạnh phúc của họ Trong bối cảnh đó, niềm tin và giáo lý tôn giáo về hạnh phúc có tác động tốt đến cảm nhận hạnh phúc của người Công giáo

4 Phương pháp nghiên cứu

4.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu có sẵn

Trên cơ sở các nguồn tài liệu khai thác được, tác giả tiến hành phân tích có phê phán, kết quả nghiên cứu của người đi trước nhằm nắm bắt được lịch sử vấn đề nghiên cứu, những thành tựu và hạn chế của các nghiên cứu đã có, từ đó xác định hướng đi của đề tài, mang lại những tri thức mới

bổ sung cho lĩnh vực nghiên cứu về hạnh phúc của người Công giáo

4.2 Phương pháp thống kê và so sánh

Phương pháp này nhằm hệ thống hóa các tài liệu liên quan đến đề tài nghiên cứu So sánh một số quan niệm về hạnh phúc trong giáo lý Công giáo để thấy được sự tương đồng hay khác biệt giữa giáo lý Công giáo với việc thực hành tôn giáo trong cuộc sống hàng ngày của người dân

4.3 Phương pháp điều tra xã hội học

4.3.1 Điều tra định tính bằng phỏng vấn bán cấu trúc

Phỏng vấn sâu đối với một số người Công giáo có giới tính, nghề nghiệp, độ tuổi, trình độ học vấn, điều kiện kinh tế, xã hội khác nhau; cán bộ địa phương và các linh mục nhằm thu thập thông tin sâu giúp cho việc giải thích nguyên nhân và các nhân tố tác động đến quan niệm hạnh phúc và bất hạnh của người Công giáo

4.3.2 Điều tra định lượng bằng bản hỏi cấu trúc

Bản hỏi thu thập thông tin gồm những câu hỏi được xây dựng xoay quanh các vấn đề, các khái niệm đã được thao tác hóa như: các quan niệm

về hạnh phúc của người dân; các khía cạnh kinh tế - xã hội, gia đình, cộng đồng, cơ chế và mức độ ảnh hưởng của giáo lý đến nhận thức, thái độ, hành động và nhu cầu của họ; các chính sách xã hội, các nguồn lực cá nhân và cộng đồng, sự trợ giúp của chính quyền, khả năng thích ứng với các điều kiện sống

5 Đóng góp mới về khoa học của luận án

Đây là một lĩnh vực hoàn toàn mới ở Việt Nam, chưa có nhiều nghiên cứu của các tác giả đi trước để kế thừa Trong lĩnh vực xã hội học về tôn giáo, chúng ta còn chưa biết rõ quan niệm của người Công giáo về hạnh phúc Điều gì làm cho họ hạnh phúc hay bất hạnh? Nhóm

xã hội nào hạnh phúc hơn hay bất hạnh hơn? Vì sao? Đề tài này sẽ góp phần trả lời các câu hỏi trên và mang lại nhận thức mới trong nghiên cứu khoa học về hạnh phúc đối với người Công giáo đang sinh sống trên địa bàn Tp Hồ Chí Minh

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

6.1 Ý nghĩa lý luận

Góp phần làm rõ thêm khái niệm hạnh phúc của người Công giáo trên cơ sở thao tác hóa khái niệm này Bên cạnh đó, vận dụng và chứng minh tính đúng đắn các lý thuyết xã hội học vào nghiên cứu hạnh phúc của người Công giáo, ở Tp HCM

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Cung cấp sự hiểu biết tương đối có tính hệ thống về quan niệm hạnh phúc và bất hạnh của người Công giáo ở Tp HCM Đồng thời cung cấp một số luận cứ khoa học cho các cơ quan chức năng để xây dựng các chính sách đáp ứng nhu cầu trong cuộc sống, nhằm mang lại hạnh phúc cho người Công giáo ở Tp HCM, là tài liệu tham khảo cho tất cả những

ai quan tâm đến lĩnh vực hạnh phúc nói chung và hạnh phúc của người Công giáo nói riêng

7 Kết cấu luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo trích dẫn, danh mục các bảng biểu, từ viết tắt, luận án gồm có 4 chương:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn của luận án

1.1 Các quan niệm về hạnh phúc

1.1.1 Yếu tố kinh tế - vật chất

Yếu tố kinh tế - vật chất, với tư cách là điều kiện cần thiết và không thể thiếu trong việc bảo đảm hạnh phúc, được đề cấp đến trong hầu hết các công trình nghiên cứu về hạnh phúc

1.1.2 Yếu tố gia đình - xã hội

Hạnh phúc có mối quan hệ chặt chẽ với các vấn đề xã hội Người ta chỉ hạnh phúc thực sự khi nhận thức được những gì họ cần có và họ có tất

cả những gì cần cho họ Trong gia đình, mọi thành viên hạnh phúc khi họ nhận thức được cái họ cần và họ có được cái họ cần ấy

1.1.3 Yếu tố cá nhân

Con người tìm kiếm hạnh phúc là tìm kiếm từ nhu cầu mà mỗi cá nhân cần đáp ứng, bắt đầu từ những nhu cầu gần gũi như: có ăn, mặc, ở, đi lại, học hành, việc làm, thu nhập, cho đến những nhu cầu cao hơn trong đời sống tinh thần, rồi đến các nhu cầu tự khẳng định của bản thân và cuối cùng mong đến cái mục đích cao nhất là thoả mãn nhu cầu mà bản thân cho là quan trọng nhất Khi con người tìm thấy niềm tin của mình đối với những người xung quanh là có nghĩa con người cơ bản đã tìm thấy giá trị đích thực của cuộc sống và đó chính là một trong những nguyên lý căn bản để xây dựng cảm giác hạnh phúc

1.2 Các phương pháp và cách đo lường hạnh phúc trên thế giới

Các quan điểm của các tác giả đi trước đã cung cấp đầy đủ các chiều cạnh về hạnh phúc, thể hiện trên nhiều phương diện và cách tiếp cận khác nhau Từ những nghiên cứu đó, đề tài kế thừa và phát huy những quan niệm

về hạnh phúc, phương pháp nghiên cứu, phân tích dữ liệu cũng như những kết quả nghiên cứu đã đạt được làm nền tảng và cơ sở trong việc nhận diện vấn đề hạnh phúc nói chung và hạnh phúc của người Công giáo nói riêng Ngoài việc kế thừa và phát huy, đề tài tìm hiểu và nghiên cứu thực tiễn vấn

đề hạnh phúc trong cộng đồng Công giáo nhằm đóng góp một phần nhỏ trong việc nghiên cứu quan niệm về hạnh phúc của con người dưới cách tiếp cận tôn giáo hiện nay

Chương 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA LUẬN ÁN

2.1 Các khái niệm công cụ

2.1.1 Hạnh phúc

Hạnh phúc luôn là cái đích mà con người khát khao vươn tới, là cội nguồn của cuộc sống Tìm kiếm hạnh phúc là tìm kiếm bản thân ta, con người tạo ra hạnh phúc chứ không phải là thứ gì khác Xét về góc độ tâm lý học thì niềm vui hạnh phúc luôn xuất hiện khi kết quả hoạt động trùng khớp với mục đích đã định Mục đích càng lớn con đường đạt được mục đích càng khó khăn, gian khổ và khi đạt được mục đích con người càng cảm thấy hạnh phúc bội phần Trong đời sống hàng ngày, hạnh phúc của con người thường được thể hiện thông qua sự hài lòng về cuộc sống vật chất và tình

thần của mình Hạnh phúc được hiểu “là trạng thái hài lòng về điều kiện vật chất và tinh thần của con người trong đời sống xã hội”

2.1.2 Công giáo

Công giáo – là chỉ Giáo hội Công giáo Rôma, gọi tắt là đạo Công giáo Đạo Công giáo là một trong bốn nhánh của Kitô giáo (Công giáo

Rôma, Chính thống giáo, Tin lành và Anh giáo), tôn thờ Chúa Ba Ngôi cùng một bản thể và quyền uy như nhau Thiên Chúa của đạo Công giáo là Thiên Chúa của Chúa Kitô

2.1.3 Người Công giáo

Người Công giáo được hiểu là toàn bộ các tín hữu (giáo dân) không phân biệt tuổi, giới tính, dân tộc, trình độ học vấn, nghề nghiệp, địa vị xã hội, giàu, nghèo hay chức sắc hoặc các Dòng tu, họ đạo, xóm đạo đang thực hành đạo theo nhánh Công giáo Rôma thờ Đức Chúa Kitô có trung tâm guồng máy quyền lực quản lý Trung ương đặt tại Rôma dưới sự điều hành

quyền bính của Đức Giáo Hoàng

2.1.4 Hạnh phúc của người Công giáo

Trong phạm vi của đề tài này, hạnh phúc của người Công giáo được hiểu là sự hài lòng trong đời sống xã hội thông qua ba lĩnh vực: điều kiện kinh tế - vật chất, môi trường tự nhiên; quan hệ gia đình, xã hội và đời sống của cá nhân

2.2 Một số lý thuyết sử dụng

2.2.1 Lý thuyết chọn lựa hợp lý

Đề tài vận dụng tư tưởng của lý thuyết này nhằm mục đích: một mặt, xem xét mức độ đánh giá, lựa chọn các tiêu chí quan niệm về hạnh phúc của người Công giáo ở Tp HCM trên thực tế, chịu tác động ảnh hưởng bởi các yếu tố vừa khách quan lẫn chủ quan đến quan niệm của họ như thế nào Mặt khác tìm hiểu xem bản thân người Công giáo sẽ thích ứng ra sao trong điều kiện xã hội như hiện nay và mức độ hài lòng của họ với cuộc sống cũng như việc quyết định lựa chọn các tiêu chí theo khả năng của họ hay chịu tác động từ phía các điều kiện khách quan bên ngoài

2.2.2 Lý thuyết hành động xã hội

Đối với đề tài này việc áp dụng lý thuyết hành động xã hội để giải thích việc lựa chọn hành động hợp lý về mục đích của cá nhân trong những điều kiện kinh tế, xã hội được coi là hành động có sự cân nhắc, tính toán

hợp lý để có phương thức thay đổi trong nhận thức, trong hành động, cách sống và lối suy nghĩ Mặt khác, hành động đó có chịu ảnh hưởng bởi các giá trị, chuẩn mực, luật lệ, nghi lễ mà Giáo lý Công giáo quy định từ đó chi phối đến hành vi của mỗi người và sự tác động của niềm tin vào Thiên Chúa vào Đạo Công giáo như là một nhân tố tích cực

2.2.3 Lý thuyết chức năng tôn giáo

Sử dụng một số chức năng của tôn giáo để làm sáng tỏ vấn đề mà tác

giả mong muốn nghiên cứu, như: thứ nhất, hành vi xưng tội đối với người Công giáo Thứ hai, phục tùng nghiêm minh các điều răn của Chúa, các cá nhân phải sống theo các điều răn mà Chúa dạy Thứ ba, tạo dựng sự gắn bó,

đoàn kết trong cộng đồng, sự đoàn kết giữa các cá nhân với nhau được thể hiện thông qua việc mỗi cá nhân người Công giáo đều có chung một niềm tin đó là niềm tin vào Chúa cùng với sự thực hành những giáo luật, nghi lễ, những điều kiện sinh hoạt giống nhau đã tạo điều kiện thuận lợi cho các cá nhân gần gũi, gắn bó khăng khít với nhau hơn Với cách tiếp cận này sẽ góp phần nhận diện và phân tích được các mặt của vấn đề nghiên cứu cũng như trong nhận thức và hành động của người Công giáo trong bối cảnh biến đổi

kinh tế - xã hội đang diễn ra ngày càng mạnh mẽ

2.3 Hệ thống Giáo lý của Công giáo

2.3.1 Giáo lý, luật lệ, lễ nghi của Công giáo

Công giáo là một tôn giáo có hệ thống giáo lý, luật lệ, lễ nghi, tổ chức và chức thánh rất chặt chẽ, phức tạp, thống nhất trên phạm vi toàn cầu

và được chia thành các giáo phận tập hợp theo từng quốc gia sinh hoạt dưới quyền của Giám mục giáo phận Rôma, được gọi là Giáo Hoàng và guồng

máy quản lý trung ương đặt tại Rôma Hệ thống giáo lý gồm có 2 phần:

“Cựu ước”, là lời giao ước cũ giữa Thiên Chúa với dân tộc Do Thái, với

nội dung chủ yếu thông qua việc kể lại lịch sử của dân Do Thái, nhằm mục

đích giáo dục dân Chúa sống theo lề luật của Chúa và “Tân ước”, là lời

giao ước giữa Thiên Chúa với toàn nhân loại, gồm những sách nói về cuộc

đời và lời giảng dạy của Chúa Giêsu, cũng như đời sống đức tin của Hội Thánh thuở ban đầu

2.3.2 Cơ cấu tổ chức và phẩm trật của Giáo hội Công giáo

Công giáo là tôn giáo có tổ chức và phẩm trật thống nhất toàn thế giới Về chức thánh, gồm: Giám mục, Linh mục và Phó tế Về thẩm quyền: Giáo

hoàng, Hồng y, Tổng giám mục, Giám mục và Linh mục

2.4 Giáo lý Công giáo quan niệm về hạnh phúc

2.4.1 Trên bình diện kinh tế - xã hội

Giáo lý Công giáo quan niệm để có hạnh phúc đời đời (dài lâu), con người phải sống trong các Mối phúc và Tin Mừng và sống theo lương tâm

ngay thẳng, nhờ ân sủng của Đức Kitô

2.4.2 Trên bình diện gia đình và cộng đồng Công giáo

Việc coi ngày Chúa nhật như một này nghỉ dành riêng cho việc thờ phụng Thiên Chúa ngày càng trở nên nghiêm ngặt trong đời sống của giáo dân Công giáo Theo tín hữu Kitô, Công giáo không phải là một đạo cá nhân, không thể hành đạo một cách riêng tư tự chấp nhận và tuân thủ giáo

lý là đủ, vì ngoài thực hành giáo lý còn thực hành một hệ thống luân lý quy định, quy tắc, cách ăn ở, lối sống cho từng cá nhân trong đời sống hàng ngày của họ Ngoài ra, còn bao gồm những nghi lễ cần phải cử hành chung với nhau, các tín hữu Kitô luôn xem nhà thờ là ngôi nhà chung, là gia đình lớn nhất của cuộc đời mình, là nơi để cá nhân họ chia sẻ niềm vui

và nỗi buồn

2.4.3 Trên bình diện cá nhân

Hạnh phúc của người Công giáo là hạnh phúc đời đời và thứ hạnh phúc này chỉ có ở nơi Thiên Chúa Do đó, để đạt được điều đó, người Công giáo phải chu toàn bổn phận với Thiên Chúa, với cha mẹ, với tha nhân và cả chính bản thân, cần phải giữ vững lòng tin kính trọng, yêu mến Thiên Chúa trên hết mọi sự và mọi người, đồng thời yêu thương mọi người như chính bản thân mình vậy