nội dung thảo luận phần nông lâm kết hợp

Nông lâm kết hợp là một hệ thống quản lý tài nguyên đặt cơ sở trên đặc tính sinh thái và năng động nhờ vào sự phối hợp cây trồng lâu năm vào nông trại hay đồng cỏ để làm đa dạng và bền v

NỘI DUNG THẢO LUẬN PHẦN NÔNG LÂM KẾT HỢP

Câu 1: Tại sao kỹ thuật nông lâm kết hợp là cần thiết cho phát triển nông thôn miền núi ở Việt Nam? Các đặc điểm để đánh giá 1 hệ thống canh tác đồi núi là một hệ thống nông lâm kết hợp?

Nông lâm kết hợp là một hệ thống quản lý tài nguyên đặt cơ sở trên đặc tính sinh thái và năng động nhờ vào sự phối hợp cây trồng lâu năm vào nông trại hay đồng cỏ để làm đa dạng và bền vững sự sản xuất cho gia tăng các lợi ích về xã hội, kinh tế và môi trường của các mức độ nông trại khác nhau từ kinh tế hộ nhỏ đến “kinh tế trang trại”

Kỹ thuật nông lâm kết hợp là cần thiết cho phát triển nông thôn miền núi ở Việt Nam vì:

Hiện nay việc phát triển nông thôn miền núi gặp nhiều vấn đề khó khăn:

- Tính chất mong manh và dễ bị tổn thương của đất và rừng nhiệt đới

- Tính đa dạng về sinh thái – nhân văn của khu vực nông thôn và miền núi

▪ Đa dạng về điạ hình -đất đai – tiểu khí hậu

▪ Đa dạng sinh học

▪ Đa dạng về dân tộc và văn hóa

▪ Đa dạng về các hệ thống canh tác truyền thống

▪ Nông thôn miền núi chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố tự nhiên, kinh tế xã hội rất phức tạp

- Phát triển bền vững nông thôn miền núi đang có nhiều thay đổi mang tính thách thức:

+ Sự gia tăng áp lực dân số gây ra các vấn đề bức xúc về đất canh tác và an toàn lương thực, và sức ép lên tài nguyên thiên nhiên miền núi

+ Sự suy thoái về tài nguyên thiên nhiên và môi trường

+ Tình trạng đói nghèo kéo dài

+ Sự phát triển theo các mô hình canh tác rập khuôn, áp đặt và phụ thuộc vào bên ngoài

+ Xu hướng kết hợp giữa lâm nghiệp, nông nghiệp và các ngành khác trong sử dụng tài nguyên thiên nhiên và phát triển kinh tế

Như vậy, bối cảnh thay đổi trên đã cho thấy một nhu cầu và cũng là một thách thức lớn cho phát triển bền vững nông thôn và miền núi là:

- Hình thành và phát triển các phương thức quản lý sử dụng tài nguyên thiên nhiên (bao gồm rừng, đất và nước) một cách tổng hợp trong đó có sự dung hòa giữa các lợi ích

về kinh tế và bảo tồn tài nguyên môi trường

- Quản lý và sử dụng đất đồi núi có hiệu quả

- Quản lý và sử dụng đất đảm bảo tính công bằng

Nông lâm kết hợp là một phương thức sử dụng đất tổng hợp giữa lâm nghiệp với các ngành nông nghiệp (bao gồm cả chăn nuôi) và thủy sản, có nhiều ưu điểm và ý nghĩa

về bảo vệ tài nguyên môi trường, phát triển kinh tế xã hội được công nhận rộng rãi trên khắp thế giới

Các đặc điểm để đánh giá một hệ thống canh tác đồi núi là một hệ thống nông lâm kết hợp

Một hệ thống canh tác đồi núi được xem là một hệ thống nông lâm kết hợp khi hệ thống canh tác đó có các đặc điểm sau:

- Kỹ thuật nông lâm thường bao gồm hai hoặc nhiều hơn hai loại thực vật (hay thực vật và động vật) trong đó ít nhất phải có một loại thân gỗ đa niên

- Có ít nhất hại hay nhiều hơn sản phẩm từ hệ thống

- Chu kỳ sản xuất thường dài hơn là 1 năm

- Đa dạng hơn về sinh thái (cấu trúc và nhiệm vụ) và về kinh tế so với canh tác độc canh

- Cần phải có một mối quan hệ hỗ tương có ý nghĩa giữa thành phần cây thân gỗ và thành phần khác

Theo Nair (1987) các đặc điểm mấu chốt của hệ thống nông lâm kết hợp đã được đa số các nhà khoa học chấp nhận như sau:

- Nó là tên chung để chỉ các hệ thống sử dụng đất bao gồm việc trồng các cây lâu năm kết hợp với hoa màu và/hay gia súc trên cùng một đơn vị diện tích

- Phối hợp giữa sự sản xuất các loại sản phẩm với việc bảo tồn các nguồn tài nguyên cơ bản của hệ thống

- Chú trọng sử dụng các loài cây địa phương, đa dụng

- Hệ thống đặc biệt thích hợp cho điều kiện hoàn cảnh dễ bị thoái hóa và đầu tư thấp

- Nó quan tâm nhiều hơn về các giá trị dân sinh xã hội so với các hệ thống sử dụng đất khác

- Cấu trúc và chức năng của hệ thống thì phong phú đa dạng hơn so với canh tác độc canh

Tóm lại, nông lâm kết hợp với sự phối hợp có suy tính giữa các thành phần khác nhau của

nó đã mang đến cho các hệ thống sản xuất nông nghiệp các đặc điểm chính sau:

- Tạo nên một hệ thống đất đai bền vững;

- Gia tăng năng suất và dịch vụ trên một đơn vị diện tích sản xuất;

- Sắp xếp hoa màu canh tác phù hợp giữa nhiều thành phần cây lâu năm, hoa màu và/hay vật nuôi theo không gian và thời gian trên cùng một diện tích đất

- Đóng góp vào phát triển cho các cộng động dân cư về các mặt dân sinh, kinh tế

và hoàn cảnh sinh thái mà vẫn tương thích với các đặc điểm văn hóa, xã hội của họ; và

- Kỹ thuật của nó mang đậm nét bảo tồn sinh thái môi trường

Câu 2: Trình bày khái niệm, các yếu tố để xem xét một hệ thống nông lâm kết hợp là truyền thống?

Trình bày và phân tích ưu điểm, hạn chế của các hệ thống nông lâm kết hợp truyền thống mà anh chị biết? Cho biết tại địa phương mình có những hệ thống nông lâm kết hợp nào?

Trả lời 2.1 Khái niệm hệ thống nông lâm kết hợp truyền thống:

Hệ thống nông lâm kết hợp truyền thống là những hệ thống canh tác đã được phát triển và sử dụng qua nhiều thế hệ, được chứng thực qua thời gian Chúng thường phổ biến ở các cộng đồng người dân tộc sống ở gần hay ngay tại rừng Một cách đơn giản hơn, hệ thống NLKH tryền thống là các kiểu canh tác nông lâm kết hợp được phát triển bởi chính người dân ở tại địa phương

Các yếu tố để xem xét một hệ thống là truyền thống/bản địa bao gồm:

- Hệ thống được tồn tại từ lâu

- Hệ thống đã được chấp nhận bởi cư dân địa phương vì nó phù hợp với tập quán, tín ngưỡng và suy nghĩ của họ

- Hệ thống có năng suất, bền vững theo thời gian

Tại các nước châu Á cũng như Việt Nam, các cộng đồng dân cư, dân tộc ít người đã và đang sinh sống tại các vùng rừng núi, vùng sâu, vùng xa nơi giao thông liên lạc khó khăn; chính họ là những người tiên phong trong việc hình thành các kỹ thuật nông lâm kết hợp mang tính truyền thống

2.2 Trình bày và phân tích ưu điểm, hạn chế của các hệ thống nông lâm kết hợp truyền thống

2.2.1 Vườn Rừng

Vườn rừng là những khu đất được sử dụng để trồng cây lâm nghiệp và cây ăn quả theo hướng thâm canh để cung cấp nhiều loại sản phẩm có giá trị hàng hóa cao Vườn rừng có diện tích biến động từ 0,3 - 0,5 ha, gần với đất thổ cư của gia đình

Vườn rừng thường gặp tương đối phổ bến ở các vùng trung du và vùng núi phía bắc

và miền trung Việt Nam

Vườn rừng thường có cấu trúc một tầng cây gỗ chính được trồng thuần loài Ngoài

ra còn có tầng thấp được trồng xen dưới tán hay tầng thảm tươi tự nhiên được duy trì bảo

vệ giữ lại

Tầng cây chính: tùy theo điều kiện sinh thái, tập quán và kinh nghiệm truyền thống

của từng vùng cũng như nhu cầu của thị trường, người nông dân thường chọn lựa một trong những loài sau đây để trồng trong vườn rừng của mình: Các loại tre trúc để cung cấp vật liệu làm nhà, đồ dùng và nguyên liệu cho một số sản phẩm thủ công Các loại cây đặc sản có giá trị cao, cung cấp tinh dầu, dầu nhựa phục vụ công nghiệp và xuất khẩu như quế ở Yên Bái, Thanh Hóa, Quảng Nam; trám ở Phú Thọ; giẻ ở Bắc Giang, Cao Bằng; cọ

và Mỡ ở Phú Thọ, Tuyên Quang; bời lời ở Gia Lai; trẩu, sở và bạch đàn, giẻ, trám ; điều ở Đông Nam Bộ, dừa ở Bình Định, Cam Ranh, Bến Tre,

Tầng cây thấp: thường được kết hợp để tận dụng đất đai và năng lượng mặt trời

sản xuất thêm lương thực, thực phẩm, cây dược liệu, thức ăn gia súc và các sản phẩm có giá trị khác hay có tác dụng phù trợ cho cây trồng chính Ví dụ: Cây nông nghiệp ngắn ngày cho lương thực, thực phẩm như sắn, lúa, các loại đậu đỗ; Cây dược liệu cho hoa củ quả như, gừng nghệ, ớt, sa nhân, dứa vv.; Cây làm phân xanh và làm thức ăn gia súc như cốt khí, đậu triều, keo dậu

a Ưu điểm:

- Vườn rừng có cấu trúc tương đối đơn giản nhưng đã sử dụng các loài cây bản địa

có tính thích ứng cao với điều kiện sinh thái và đất đai của địa phương

- Duy trì và phát triển được tầng cây thấp có tác dụng phù trợ cho tầng cây chính

- Góp phần tạo dựng môi trường sinh thái ổn định cho sự phát triển bền vững của cây trồng Bảo tồn được tài nguyên đất và nước

- Các hộ gia đình tận dụng được thời gian, nguồn lao động, tạo ra nhiều loại sản phẩm hàng hóa có giá trị cao, tăng thu nhập cho gia đình và có nguồn đầu tư trở lại cho cây trồng Điều hòa được lợi ích trước mắt và lâu dài

b Hạn chế

- Công việc chuẩn bị đất tốn nhiều công lao động Việc làm đất và trồng cây lâm nghiệp dễ làm hư hại thực bì tự nhiên Xói mòn đất dễ xảy ra trong những năm đầu ảnh hưởng đến sinh trưởng và năng suất cây trồng về sau

- Cây lâm nghiệp thường cần thời gian dài mới cho sản phẩm, điều này hạn chế sự chấp nhận của nông dân đặc biệt là với các hộ nghèo

- Cần diện tích đất đủ lớn để gây trồng nên khó thích hợp ở vùng có dân số đông, quỹ đất ít và quy mô nông hộ

- Vườn rừng thường ở xa nơi dân cư nên khó khăn trong quản lý, dễ bị chặt phá, lửa rừng và gia súc phá hại

2.2.2 Vườn cây công nghiệp.

Vườn được trồng một số loài cây công nghiệp theo hướng thâm canh Vườn thường có diện tích 0,5 đến vài ha Phần lớn diện tích dành cho cây công nghiệp kết hợp với cây đa mục đích để che bóng, chắn gió và tận dụng các sản phẩm khác Nhà ở hoặc chuồng trại và vườn rau quả ở nơi thấp hơn, gần hoặc xa vườn nhưng có điều kiện nước

và đường đi lại thuận lợi cho sinh hoạt và giao lưu hàng hóa

Vườn cây công nghiệp được thiết lập theo kiểu nông trại hay rừng đồn điền để kinh doanh những sản phẩm cây công nghiệp có giá trị cao Kết cấu của vườn thường gồm một tầng cây để sản xuất hàng hóa chính và một tầng cây có ý nghĩa sinh thái phù trợ

Tầng cây kinh tế: Bao gồm các loài cây cà phê, ca cao, chè, cao su, điều Ở vùng

thấp hơn còn có hồ tiêu, dâu tằm

Tầng cây sinh thái: Được trồng che phủ đất, hạn chế dòng chảy bề mặt, che bóng,

giữ ẩm và điều tiết nước cho cây trồng chính Các loài cây thường được sử dụng là các loại muồng, keo, đậu tràm, so đũa

a Ưu điểm

- Việc chọn loài cây và bố trí kết hợp các loài với nhau đã đáp ứng được cả hai nhu cầu về kinh tế và sinh thái một cách có hiệu quả

- Kết hợp trồng được các loài cây lương thực, thức ăn gia súc trong những năm đầu tạo lập vườn, đã giải quyết nguồn lương thực tại chỗ và tăng thu nhập cho người dân, thực hiện được phương châm “lấy ngăn nuôi dài” đầu tư trở lại cho vườn cây công nghiệp, đồng thời phát huy được hiệu quả che phủ đất, chống xói mòn

b Hạn chế

- Đòi hỏi có đầu tư lớn về vốn, lao động và kỹ thuật vì vậy các nông hộ ít có khả năng áp dụng

- Tập trung với quy mô lớn dễ gây ra dịch bệnh trên diện rộng, mức độ rủi ro tương đối cao do giá cả các mặt hàng xuát khẩu thường biến động

2.2.3 Vườn cây ăn quả

Vườn cây ăn quả là một hệ thống sử dụng đất truyền thống gắn liền với đất thổ cư Vườn quả thường gặp chủ yếu ở các tỉnh đòng bằng Sông Cửu Long và Miền Đông Nam

Bộ Những năm gần đây cũng đã phát triển ở các tỉnh miền bắc và trung bộ việt nam Vườn quả thường có kết cấu 3 tầng cây gỗ cho quả theo chiều thẳng đứng để tận dụng tối đa nguồn năng lượng mặt trời trên đơn vị diện tích

Tầng 1: Các cây gỗ cao, to, ưa sáng mạnh và cho quả như sầu riêng, dừa, xoài, mít,

vải, nhãn nhằm che bóng cho những loài cây bên dưới, cung cấp các sản phẩm có giá trị kinh tế khác và cải tạo độ phì đất nhờ vật rụng của chúng

Chọn các loại cây trồng ở tầng này cần có những những đặc điểm sau:

- Đa dụng

- Hệ rễ ăn sâu nhưng không phát triển ngang quá mạnh

- Cây cố định đạm càng tốt

- Tán nhỏ, thưa, nhẹ, không che bóng quá nhiều

Tầng 2: Các cây gỗ có kích cở trung bình, ưa sáng trung bình, tán lá rậm, tỉa cành

chậm và cho quả như Măng cụt, dâu gia, hồng xiêm, cam quýt, na, chanh, ổi

Tầng3: Các cây có kích thước thấp, nhỏ, luôn nằm ở tầng thấp, có khả năng chịu

bóng như bòng bon, chuối, me rừng, ca cao,dâu tây, hồ tiêu, sắn dây vv Dọc bờ kênh,

mương, các loài cây đa dụng như dừa, phi lao, điền thanh được trồng để kết hợp lấy quả, củi đun, làm nấm, lấy hoa làm thức ăn hoặc kết hợp nuôi ong Dưới kênh mương thường trồng các loài khoai nước và nuôi thả các loại cá ăn tạp như cá tra, cá trôi, rô phi

a Ưu điểm

- Bố trí cơ cấu cây trồng trong vườn mô phỏng cấu rừng mưa nhiệt đới, kín rậm thường xanh có nhiều tầng, nhiều chủng loại cây chung sống ổn định và bền vững Sử dụng triệt để không gian dinh dưỡng Do vậy, đã phát hy tốt hiệu quả bảo vệ và cải thiện môi trường sinh thái tạo nên được cảnh quan tươi đẹp

- Chủng loại cây đa dạng và phong phú, khối lượng sản phẩm thu và thu nhập mang lại rất lớn để trở thành các mặt hàng buôn bán trao đổi quan trọng trên thị trường

- Lợi ích nhiều mặt khác khó tính toán chính xác được hết Tuy nhiên, nếu tính riêng

về giá trị kinh tế của hoa quả thu được trên một đơn vị diện tích thường cao hơn bất cứ hệ thống vườn nhà nào và có thể gấp 2-3 lần so với sản xuất nông nghiệp hay lâm nghiệp đơn thuần

b Hạn chế

- Nếu chọn và bố trí cây trồng không phù hợp có thể dẫn đến hiện tượng cạnh tranh

về ánh sáng, chất dinh dưỡng và nước trong đất cũng như các chất kìm hãm sinh trưởng phytonxit

- Đòi hỏi đầu tư lớn kể cả công lao động

- Kỹ thuật gây trồng khá phức tạp, đòi hỏi phải có kinh nghiệm Hạn chế ở vùng cao

2.2.4 Hệ thống vườn ao chuồng (VAC)

VAC là 3 chữ cái viết tắt của tiếng Việt là làm vườn (V) để trồng cây kết hợp với đào ao (A) để nuôi trồng thủy sản và (C) là chăn nuôi gia súc, gia cầm

Hệ thống VAC thường gặp ở cả vùng đồng bằng, trung du và vùng cao ở Việt Nam Đặc điểm của hệ thống VAC là:

- Đất phù sa không bị ngập nước hoặc được đắp cao để không bị úng nước trong mùa mưa

- Đất bằng hoặc dốc nhẹ ở các chân đồi núi, có đủ nguồn nước cho sinh hoạt và sản xuất

- Diện tích phổ biến là 500-1000 m2 cho mỗi hộ, có nơi lên đến 2000-5000 m2., trong

đó diện tích làm nhà ở, chuồng trại và ao chiếm từ 200-300 m2, phần đất còn lại để làm vườn

- Vườn: thường có nhiều tầng:

+ Tầng trên thường là các loài cây thân gỗ đa dụng sống lâu năm hay cây ăn quả có tán lá cao, rộng và ưa sáng Các loài cây được trồng phổ biến như mít, vải, nhãn, xoài, chôm chôm, cam, bưởi,

+ Tầng dưới có các cây lấy quả, củ hoặc làm dược liệu, hương liệu và chúng thường

có khả năng chịu bóng và ưa ẩm, phổ biến dứa, gừng, nghệ, ớt,

Ngoài ra, trong vườn nhà cũng có dành ra những đám đất nhỏ làm vườn rau xanh với nhiều loài khác nhau để phục vụ cho bữa ăn và cuộc sống hàng ngày cho gia đình như rau muống, rau ngót, các loại cải, su hào, xà lách, cà chua, các loại cây gia vị và dược liệu như ớt, tỏi, hành, rau thơm, rau mùi, húng, tía tô, bạc hà

Hình: Hệ thống Vườn – Ao – Chuồng

- Ao cũng được cấu trúc và sử dụng theo nhiều tầng:

+ Dưới nước nuôi các loại thủy sản như cá, ếch, tôm, cua và phổ biến nhất là cá trắm, trôi, mè, rô phi

+ Mặt nước thả các loại bèo lục bình, bèo cái, bèo hoa dâu hoặc bè rau muống + Bên trên mặt nước được tận dung làm giàn cho các loại bầu, bí, mướp, thiên lý, leo bám

+ Quanh bờ ao trồng các loại rau chịu ngập như rau muống, khoai nước,…

+ Bờ ao trồng các loại cử từ, khoai lang, khoai môn, lạc,…

- Chuồng thường có hai loại:

+ Chuồng lớn nuôi các loại đại gia súc, phổ biến là heo, trâu, bò, thường có hai ngăn, một ngăn để nuôi và một ngăn để chứa thức ăn thừa và phân

+ Chồng nhỏ để nuôi các loại gia cầm như gà, vịt, ngan, ngỗng,

Đặc biệt xung quanh VAC nhà nào cũng có 1 hàng rào xanh bao bọc để bảo vệ Hàng rào xanh cũng thường có kết cấu 2 tầng, gồm những loài cây đa tác dụng để lấy gỗ, củi và các lâm đặc sản khác Thường gặp cây tầng trên có các loài như xoan, gạo, phi lao, bạch dàn, bồ kết… Tầng dưới gồm các loài mây, dâu, dâm bụt

a Ưu điểm

VAC là 1 hệ sinh thái hoàn chỉnh và thống nhất Các thành phần trong hệ thống này

có mối quan hệ qua lại như vườn trồng cây vừa để lấy sản phẩm dùng cho người, vừa tạo thức ăn cho chăn nuôi và thủy sản Chuồng để chăn nuôi lấy thịt, lấy phân bón cho cây và

làm thức ăn cho cá Ao không chỉ để nuôi trồng thủy sản mà còn là nơi dữ trữ nguồn nước tưới cho cây trong vườn và làm vệ sinh cho vật nuôi

VAC là một hệ thống nông lâm kết hợp có hiệu quả nhất về sử dụng không gian và các tầng đất Nó không chỉ giúp cho mỗi gia đình sản xuất ra lương thực, thực phẩm tăng nguồn dinh dưỡng cho bữa ăn hằng ngày mà còn cung cấp củi đun, các nguyên liệu để phát triển các nghề thủ công truyền thống, tăng nguồn vui, giải trí thông qua lao động và tiếp xúc với thiên nhiên

b Hạn chế

- Đòi hỏi nông dân phải có kinh nghiệm và kỹ năng tổng hợp về trồng trọt, chăn nuôi và thủy sản

- Diện tích đất hẹp là một hạn chế để phát triển VAC theo hướng hàng hóa

2.2.5 Hệ thống Rừng – Vườn – Ao – Chuồng (RVAC)

Hệ thống này thực chất là hệ thống VAC cải tiến và mới phát triển trong khoảng thời gian 10 năm trở lại đây, trong đó có sự kết hợp giữa rừng, vườn cây ăn quả, ao cá và vật nuôi

Rừng thường được bố trí trên đỉnh đồi, có thể là rừng trồng, hoặc là rừng tự nhiên Rừng trong hệ thống đóng vai trò rất quan trọng: Phòng hộ, duy trì nguồn nước, cung cấp nguồn lâm sản ngoài gỗ cho người dân…

Vườn có cấu trúc giống với VAC, tuy nhiên khi lựa chọn và bố trí cây trồng cần lưu ý:

+ Điều kiện đất đai, khí hậu nơi gây trồng

+ Điều kiện kinh tế, nhu cầu và nguồn lao động của nông hộ

+ Kỹ năng và kiến thức của người dân

+ Thị trường tiêu thụ sản phẩm tại địa phương

a Ưu điểm

- Bền vững về mặt sinh thái và kinh tế, có khả năng chống chịu và giảm các rủi ro về sinh học và kinh tế

- Gia tăng mối quan tâm của người dân đến quản lý bảo vệ rừng

- Góp phần duy trì và bảo vệ được tính đa dạng sinh học

- Giảm sức ép của việc gia tăng dân số lên việc sử dụng các nguồn tài nguyên thiên nhiên

- Tăng được sản phẩm cần dùng hàng ngày, củi đun, thức ăn, sinh tố tạo thêm việc làm, tận dụng được mọi nguồn lao động ở nông thôn

- Giữ gìn được cân bằng sinh thái đảm bảo cho sự phát triển ổn định lâu bền

b Hạn chế

- Thiếu các kiến thức về kỹ thuật và tài chính

- Cơ sở hạ tầng ở vùng sâu, vùng xa còn rất hạn chế nên ảnh hưởng đến việc nhân rộng và phát triển của hệ thống

- Quyền sử dụng đất chưa rõ ràng và đáp ứng kịp thời

Câu 3 Trình bày ưu điểm của hệ thống canh tác xen theo băng trên đất dốc (SALT (1)) Phân tích những nguyên nhân làm hạn chế việc áp dụng hệ thống canh tác này của cư dân miền núi nông thôn Việt Nam.

Trả lời

Ưu điểm của hệ thống canh tác xen theo băng trên đất dốc (SALT (1)):

Khái niệm:

Canh tác xen theo băng là một hệ thống nông lâm kết hợp bao gồm việc trồng các cây làm hàng ranh theo đường đồng mức và canh tác hoa màu ở khoảng đất giữa hai hàng ranh Các hàng ranh thường rộng 1m, được cấu tạo bởi 1 hoặc 2 hàng cây thân gỗ đa niên

và định kỳ được cắt tỉa để tránh che bóng cây hoa màu Cây trồng trên hàng ranh có nhiệm vụ tạo môi trường thuận lợi cho hoa màu sinh trưởng tốt hơn, cung cấp chất hữu cơ cho đất nhờ vào vật rụng của chúng, đồng thời sản xuất gỗ, củi và các công dụng khác cho nông trại

Ưu điểm

- Bảo tồn đất và nước trên đất dốc: Các hàng ranh họ đậu và hoa màu được canh tác theo đường đồng mức đã kiểm soát sự xói mòn đất do nước Sử dụng lá cây họ đậu làm chất tủ đã gia tăng đáng kể mức giữ nước của đất mặt, gia tăng lượng nước hữu hiệu cho cây trồng góp phần tăng năng suất hoa màu

- Phục hồi độ phì của đất: Một loạt thí nghiệm canh tác xen theo băng được tiến hành ở Nigeria cho thấy như sau:

+ Sử dụng phẩm vật cắt từ hàng ranh làm gia tăng hàm lượng chất hữu cơ trong đất, thúc đẩy hoạt động của các vi sinh vật đất, tạo nên lớp che tủ bề mặt chống lượng bốc thoát hơi nước và cải tạo được lý hóa tính của đất

+ Với sự đóng góp các lượng cắt tỉa từ hàng ranh, đất sẽ được cung cấp trở lại chất dinh dưỡng và các chỉ tiêu hóa tính đất như khả năng trao đổi các cation trong đất, hàm lượng phần trăm bazơ trong đất cao hơn

- Năng suất và thu nhập của nông trại: Xét về thu nhập của nông trại, khởi đầu thu nhập giảm do các hàng ranh chiếm một số diện thích đất đai, tuy nhiên thu nhập sẽ tăng

do sự phì nhiêu của đất đai được cải thiện theo thời gian Ở Cebu, năng suất ngô được ghi nhận tăng từ 300 lên đến 1500 kg hạt/ha do độ phì của đất được cải thiện và giảm xói mòn đất Nhiều kết quả đạt được từ mô hình SALT 1 tại Philipin cho thấy năng suất ngô tăng lên gấp 4 lần (từ 500 lên 2000 kg/ha)

So với các hệ thống nông lâm kết hợp khác, kỹ thuật canh tác xen theo băng ít gây thay đổi đến các cách canh tác của nông dân, trừ việc đưa vào gây trồng các hàng ranh, nông dân vẫn tiếp tục canh tác như cũ

Phân tích những nguyên nhân làm hạn chế việc áp dụng hệ thống canh tác xen theo băng trên đất dốc (SALT (1)) của cư dân miền núi nông thôn Việt Nam.

Canh tác xen theo băng là kỹ thuật khả thi để ổn định và giúp sản xuất bền vững ở vùng cao thích hợp cho sản xuất lúa, ngô, và rau cải, nơi mà đất dễ suy thoái do xói mòn Tuy nhiên, nó cũng có những hạn chế nhất định ảnh hưởng đến mức độ tiếp nhận của người nông dân như sau:

- Trồng các hàng ranh trên đất chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến sản lượng hoa màu, do chúng chiếm khoảng 20% diện tích canh tác

- Cây trồng trên đường đồng mức có thể cạnh tranh về ánh sáng, nước và chất dinh dưỡng trong đất ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây hoa màu

- Một số loài cây trồng (như cây keo dậu) thường tạo ra các chất kháng hoá học khi vật rụng của chúng bị phân huỷ hay rễ cây tiết ra các chất cản nảy mầm gây ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của các loài thực vật khác kể cả hoa màu

- Hiệu quả của kỹ thuật này đối với cải thiện độ phì của đất chỉ được thấy sau một thời gian (ít ra là 4 năm) nên ít thuyết phục người nông dân nghèo thiếu đất canh tác

- Tốn công lao động để cắt xén hàng ranh và lượng hạt trồng làm hàng ranh cũng rất lớn vượt quá khả năng thu hái và thu mua của nông dân nghèo

- Ngoài ra, vấn đề quyền canh tác trên đất lâu dài có ảnh hưởng đến sự chấp nhận của nông dân với kỹ thuật này

Vì vậy, hệ thống kỹ thuật này chỉ được xem như là một biện pháp kỹ thuật để khôi phục lại đất sau nương rẫy hay đất canh tác trên đồi núi đang bị thoái hóa, chứ không thể thay thế cho các hệ thống rừng dày tự nhiên hay các hệ thống nông lâm kết hợp nhiều tầng

Câu 4: Mô tả và phân tích ưu điểm và hạn chế của các hệ thống nông lâm kết hợp cải tiến có tại địa phương mà anh chị biết?

- Hệ thống Taungya

- Hệ thống lâm ngư kết hợp.

I.HỆ THỐNG TAUNGYA

1.Khái niệm

Taungya là một hệ thống canh tác mà trong đó bao gồm sự kết hợp đồng thời của hai thành phần (cây nông nghiệp và cây lâm nghiệp) trong những giai đoạn đầu tiên của quá trình hình thành rừng trồng.

2 Đặc điểm của hệ thống