SKKN CẤP TỈNH MÔN NGỮ VĂN 2017

Vừa qua để thực hiện chủ trương đổi mới đồng bộ hình thức dạy học, phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả giáo dục; để tăng cường việc gắn liền dạy học trong nhà trường với thực tiễn cuộc sống và góp phần hình thành năng lực giải quyết vấn đề của học sinh trung học, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) phối hợp với Trường Đại học Sư phạm Hà Nội tổ chức cuộc thi Vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các tình huống thực tiễn dành cho học sinh trung học và cuộc thi Dạy học theo chủ đề tích hợp dành cho giáo viên trung học năm học 20132014. Mục đích của cuộc thi là khuyến khích giáo viên sáng tạo, thực hiện dạy học theo chủ đề, chủ điểm có nội dung liên quan đến nhiều môn học và gắn liền với thực tiễn; góp phần đổi mới hình thức tổ chức dạy học, đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá kết quả học tập; tăng cường hiệu quả sử dụng thiết bị dạy học.Như vậy trong thời gian qua, chương trình giảng dạy phổ thông đã có những nội dung nhằm nâng cao ý thức giữ gìn và phát huy Di sản văn hóa dân tộc cho học sinh. Góp phần trong đó, trong điều kiện riêng của đơn vị công tác giảng dạy, chúng tôi chọn đề tài là “Tích hợp giáo dục giữ gìn và phát huy di sản văn hóa dân tộc trong môn Ngữ văn THCS

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN YÊN THÀNH

TRƯỜNG THCS BẠCH LIÊU

TÍCH HỢP

GIÁO DỤC GIỮ GÌN PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI SẢN VĂN HÓA

DÂN TỘC TRONG MÔN NGỮ VĂN THCS

NĂM HỌC 2014- 2015

A ĐẶT VẤN ĐỀ

I LÍ DO VIẾT ĐỀ TÀI:

Ngày nay, trong chiến lược phát triển đất nước, Đảng Cộng sản Việt Nam đã

xác định vai trò của văn hóa “ là nền tảng tinh thần, là mục tiêu, là động lực của

sự phát triển đất nước” và trong đó, Di sản văn hóa được coi là “tài sản ” Cho

nên, vấn đề làm như thế nào để bảo tồn và phát huy di sản văn hóa trong giai đoạnhiện nay được nhiều nhà khoa học quan tâm trên nhiều góc độ

Để thực hiện được chiến lược của Đảng thì một trong những giải phápmang tính lâu dài, bền vững là thông qua giáo dục Giáo dục chính là kênh truyềnthống có tính hiệu quả cao nhất đặc biệt là giáo dục ở bậc Trung học cơ sở bởi đây

là giai đoạn các em đang hình thành và hoàn thiện nhân cách và cũng đã đượctrang bị một số kiến thức, kĩ năng nhất định Bản thân các em là chủ nhân tươnglai của đất nước Việc hiểu rõ về truyền thống lịch sử, văn hóa dân tộc là yêu cầucần thiết

Bên cạnh đó, xuất phát từ vấn đề thực tiễn ở Việt Nam hiện nay Đó là thựctrạng học sinh biết về văn hóa Phương Tây hay các nước Châu Á (Hàn Quốc,Trung Quốc ) nhiều hơn văn hóa truyền thống Việt Nam Hay là nạn bạo lực họcđường, thiếu tôn sư trọng đạo, các hành xử ích kỉ, lối sống lai căng Đây là nhữngvấn đề đáng ngại cho thế hệ làm chủ đất nước, không chỉ gây nhức nhối cho giađình ,nhà trường mà cho cả xã hội nữa Có nhiều nguyên nhân được viện dẫn.Dưới góc độ văn hóa, nguyên nhân là do nền tảng, gốc rễ tinh thần không vữngthì cũng là lúc những hiện tượng tiêu cực xuất hiện dẫn đến nguy cơ đánh mất bảnsắc văn hóa dân tộc, trở thành “bóng mờ” của dân tộc khác và khi “văn hóa mất thìdân tộc diệt vong” Do đó, bên cạnh giáo dục cho các em học sinh những tri thức,những kỹ năng thì rất cần đến vốn, hành trang văn hóa

Thấy được tầm quan trọng của vấn đề này, Bộ giáo dục & Đào tạo cũng đãđưa ra các nội dung cụ thể nhân rộng, phổ biến trong toàn ngành Có thể kể đến

phong trào xây dựng “Trường học thân thiện, học sinh tích cực”(Chỉ thị số

40/2008/CT_BGDDT) Một trong 5 nội dung của phong trào là: Học sinh tham giatìm hiểu, chăm sóc và phát huy giá trị các di tích lịch sử, văn hóa, cách mạng ở địaphương Mỗi trường đều nhận chăm sóc một di tích lịch sử, văn hóa hoặc di tíchcách mạng ở địa phương, góp phần làm cho di tích ngày một sạch đẹp hơn, hấpdẫn hơn; tuyên truyền, giới thiệu các công trình, di tích của địa phương với bạn bè.Mỗi trường có kế hoạch và tổ chức giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc và tinhthần cách mạng một cách hiệu quả cho tất cả học sinh; phối hợp với chính quyền,đoàn thể và nhân dân địa phương phát huy giá trị của các di tích lịch sử, văn hóa vàcách mạng cho cuộc sống của cộng đồng ở địa phương và khách du lịch

Ngày 16-1-2013, Bộ GD&ĐT, Bộ VHTT & DL đã có Hướng dẫn số 73/HD

BGDĐT và BVHTTDL gửi các địa phương yêu cầu sử dụng di sản văn hóa vào dạy và học trong các trường phổ thông và trung tâm giáo dục thường xuyên

Theo hướng dẫn, việc đưa di sản văn hóa (vật thể, phi vật thể) được thựchiện theo phương thức lồng ghép với các bộ môn học trong chương trình giáo dụcphổ thông và các hoạt động ngoại khóa; tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ,thể dục thể thao có chủ đề liên quan đến di sản văn hóa; tổ chức hướng dẫn họcsinh tìm hiểu, khai thác các nội dung khác của di sản văn hóa thông qua các tư liệu,hiện vật; tổ chức chăm sóc các di tích, các hoạt động giáo dục tại di tích… Đây làchủ trương mới của Bộ GD&ĐT nhằm nâng cao ý thức tôn trọng, giữ gìn, phát huygiá trị văn hóa truyền thống của dân tộc cho thế hệ trẻ.

Vừa qua để thực hiện chủ trương đổi mới đồng bộ hình thức dạy học,phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả giáo dục; để tăng cường việcgắn liền dạy học trong nhà trường với thực tiễn cuộc sống và góp phần hìnhthành năng lực giải quyết vấn đề của học sinh trung học, Bộ Giáo dục và Đàotạo (GDĐT) phối hợp với Trường Đại học Sư phạm Hà Nội tổ chức cuộc thi

Vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các tình huống thực tiễn dành cho

học sinh trung học và cuộc thi Dạy học theo chủ đề tích hợp dành cho giáo viên

trung học năm học 2013-2014 Mục đích của cuộc thi là khuyến khích giáo viên

sáng tạo, thực hiện dạy học theo chủ đề, chủ điểm có nội dung liên quan đến nhiềumôn học và gắn liền với thực tiễn; góp phần đổi mới hình thức tổ chức dạy học,đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá kết quả họctập; tăng cường hiệu quả sử dụng thiết bị dạy học

Như vậy trong thời gian qua, chương trình giảng dạy phổ thông đã có nhữngnội dung nhằm nâng cao ý thức giữ gìn và phát huy Di sản văn hóa dân tộc cho họcsinh Góp phần trong đó, trong điều kiện riêng của đơn vị công tác giảng dạy,

chúng tôi chọn đề tài là “Tích hợp giáo dục giữ gìn và phát huy di sản văn hóa

dân tộc trong môn Ngữ văn THCS

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:

Thực hiện đề tài nêu trên, người viết hướng đến các mục đích sau đây:

- Làm rõ những vấn đề lý luận như Di sản văn hóa dân tộc; ý nghĩa của Di sản vănhóa; Di sản văn hóa trong môn Ngữ văn THCS

- Làm rõ thực trạng việc giảng dạy và học tập môn Ngữ văn nhằm nâng cao ý thứcgiữ gìn và phát huy các Di sản văn hoá cho học sinh

- Nêu lên những mặt tích cực và các tồn tại, hạn chế (cũng như nguyên nhân hạnchế) của công tác dạy và học môn Ngữ văn trong việc nâng cao ý thức giữ gìn Disản văn hóa dân tộc

- Trên cơ sở đánh giá đúng thực trạng tình hình, ưu điểm cũng như hạn chế; ngườiviết đề xuất, kiến nghị những nhiệm vụ, giải pháp nhằm nâng cao ý thức bảo tồn disản văn hóa dân tộc cho học sinh qua chương trình giảng dạy môn Ngữ văn

III PHẠM VI VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:

- Phạm vi đề tài nghiên cứu được xác định theo chương trình Ngữ văn THCS của

Bộ GD &ĐT.

- Đối tượng nghiên cứu, khảo sát:

+ Ở cấp độ chuyên môn: Giáo viên dạy môn Ngữ văn

+ Ở cấp độ tiếp nhận: Học sinh trường Bạch Liêu, trường THCS BắcThành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An

IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

+ Nghiên cứu, khảo sát thực tế việc dạy và học môn Ngữ văn cho học sinh THCStrong việc giữ gìn và phát huy các di sản văn hóa dân tộc

+ Tham dự và phỏng vấn sâu: Đối tượng có thể là học sinh, giáo viên để nắm đượcsâu sắc và toàn diện vấn đề nghiên cứu

+ Phân tích, thống kê, tổng hợp dựa trên cơ sở kết quả nghiên cứu của các ngànhkhoa học khác để đạt được những mục tiêu mà đề tài đã xác định

V NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA ĐỀ TÀI:

- Chúng tôi đã mạnh dạn đưa nội dung di sản vào bộ môn Ngữ văn THCS Nội

dung này Bộ GD&ĐT mới chỉ triển khai ở môn Âm nhạc, Lịch sử, Địa lí

- Đề tài đề xuất cách thức tích hợp giáo dục giữ gìn, phát huy giá trị di sản văn hóa

trong môn Ngữ văn

- Gắn nội dung dạy học với thực tiễn đặc biệt là thực tiễn ở địa phương của cácem

- Chú trọng việc hình thành, bồi đắp tình cảm yêu mến quý trọng những giá trịvăn hóa cao đẹp của dân tộc Từ đó có ý thức và hành động cụ thể để giữ gìn vàphát huy

- Tạo hứng thú đối với môn học thông qua các hình thức dạy học phong phú

VI.Ý NGHĨA CỦA VIỆC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI:

Qua quá trình nghiên cứu thực trạng giảng dạy môn Ngữ văn nhằm nâng cao ýthức giữ gìn và phát huy các di sản văn hóa dân tộc của học sinh THCS, tác giả đềxuất các giải pháp cụ thể để các cấp lãnh đạo, quản lý của địa phương và ngànhchức năng tham khảo, triển khai thực hiện hơn Nếu tốt có thể ứng dụng vàochương trình giảng dạy

B NỘI DUNG

I THỰC TRẠNG:

Thực tế cho thấy việc giáo dục HS giữ gìn, phát huy các di sản văn hóa đãđược đưa vào chương trình các cấp học Ở môn Ngữ văn THCS, sách giáo khoa đã

lựa chọn những VB tiêu biểu như “Ca Huế trên sông Hương”( Hà Ánh Minh), “

Cầu Long Biên- chứng nhân lịch sử” ( Thúy Lan), Động Phong Nha ( Trần Hoàng) v.v Nội dung các văn bản đa dạng phong phú, có những mục tiêu cần đạt

khác nhau nhưng đều hướng tới bồi dưỡng tình cảm thái độ, các kĩ năng sống trướccác giá trị văn hóa nói chung và di sản văn hóa nói riêng Tuy nhiên qua dự giờ củacác đồng nghiệp, qua tham khảo ý kiến của họ bản thân tôi nhận thấy việc giáodục nội dung trên còn có những tồn tại sau:

*Đối với giáo viên:

- Do ảnh hưởng của phương pháp dạy học cũ, trong quá trình dạy học giáo viêncòn nặng về cung cấp kiến thức, coi nhẹ rèn kĩ năng và thái độ nhận thức hànhđộng dẫn đến bỏ qua ; hoặc có ý thức đưa vào nhưng còn mang tính chất chiếu lệnhắc qua “để cho đúng tinh thần dạy kĩ năng sống”; hoặc không phù hợp nên dẫnđến khô khan gượng ép

*Đối với học sinh:

- Một bộ phận không nhỏ học sinh còn học mang tính chất đối phó, xuất phát từđộng cơ học tập: thi đậu vào Trung học phổ thông, vào trường chuyên lớp chọn,vào đại học vì thế chỉ chuyên tâm vào các môn liên quan, chủ yếu nhồi nhét kiếnthức lí thuyết Rất ít em tham gia vào các hoạt động thực hành, thực tế, ngoại khoáv.v Khi chúng tôi khảo sát thực tế về nội dung di sản thì kết quả như sau:

Nội dung Hiểu Khônghiểu Quantrọng quan trọngKhông Hứngthú hứng thúKhôngGiữ gìn, phát huy di

Số liệu trên cho thấy HS chưa hiểu, chưa thực sự quan tâm đến di sản vănhóa, phần lớn không có hứng thú với nội dung này

Vậy làm thế nào để nâng cao hiệu quả của Giáo dục giữ gìn và phát huy di

sản văn hóa dân tộc trong môn Ngữ văn THCS ? Sau đây là một số giải pháp

chúng tôi muốn đưa ra trao đổi với đồng nghiệp

II GIẢI PHÁP: Muốn đưa nội dung Giáo dục giữ gìn và phát huy di sản văn hóa

dân tộc trong môn Ngữ văn THCS chúng ta cần hiểu rõ khái niệm về di sản văn

hóa

1 Di sản văn hóa và những vấn đề lí luận

1.1 Di sản văn hóa và những thuật ngữ liên quan

1.1.1 Quan niệm về di sản văn hóa:

Hiện nay, trong khoa học, có lẽ thuật ngữ Văn hóa được trao đổi nhiều nhiềunhất Nhiều là bởi văn hóa gắn liền với tất cả những hoạt động sáng tạo của conngười Trong đó, nghiên cứu Di sản văn hóa chiếm một phần lớn trong lý luận vănhóa Có nhiều quan niệm về Di sản văn hóa Nhưng nhìn chung, khi nói đến Di sảnvăn hoá tức là nói đến một tổng thể những hệ thống giá trị truyền thống của dân tộchay những sản phẩm văn hoá do các thế hệ trước để lại Điều quan trọng được chủ

thể xã hội hiện tại nhận biết và đưa vào sử dụng nhằm đáp ứng những nhu cầu, đòi

hỏi trong cuộc sống của con người và xã hội đương đại

(Theo Từ điển Tiếng Việt)

Đặc biệt, trong giai đoạn hiện nay, xu thế giao lưu hội nhập đã tạo nên “mộtthế giới phẳng”, có nguy cơ làm mờ hoặc đánh mất đi bản sắc dân tộc Do đó, vấn

đề bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc rất được coitrọng Và đương nhiên, khi nói đến bản sắc văn hoá dân tộc, thì phải đề cập đếnnhững di sản văn hoá của dân tộc ấy Vì thế, thực chất của bản sắc văn hoá dân tộcViệt Nam là trầm tích những di sản văn hoá truyền thống của các dân tộc Việt Nam(kể cả di sản văn hoá vật thể và di sản văn hoá phi vật thể) Theo cách nói của ôngFederico Mayor (nguyên Tổng thư ký UNESCO) thì: Di sản văn hoá được hìnhdung như bảng thang giá trị hay một hệ thống các giá trị, những nhân tố hình thành

nên cái gọi là bản sắc văn hoá, chính nó vừa là cái gốc, cái nguyên thuỷ, vừa là cái cốt lõi, cái nền tảng cho phép nền văn hoá đó tự sinh, tự hoá trên cơ sở chính

mình

Ở nước ta, Luật Di sản văn hoá năm 2001, được Quốc hội nước Cộng hoà

xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá X, kỳ họp thứ 9 thông qua ngày 29 tháng 6 năm

2001 và Luật Di sản văn hoá sửa đổi bổ sung năm 2009, được Quốc hội nước Cộnghoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá XI, kỳ họp thứ 5 thông qua ngày 18 tháng 6năm 2009 cũng đã qui định rất cụ thể về khái niệm Di sản văn hoá và một số khái

có liên quan như sau:

“Di sản văn hóa là sản phẩm tinh thần, vật chất có ý nghĩa lịch sử, văn hóa,khoa học, được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác ở nước Cộng hòa xã hội chủnghĩa Việt Nam”

1.1.2 Các loại hình Di sản văn hóa:

Sự tồn tại của các giá trị văn hóa nói chung và các di sản văn hóa nói riêngrất đa dạng và phong phú trong cuộc sống Chính vì vậy, để cho việc bảo tồn vàphát huy các giá trị di sản tốt và có hiệu quả, buộc các nhà khoa học phải có một sựphân loại Các nhà khoa học chuyên ngành bảo tồn, bảo tàng hay khoa học xã hội

& nhân văn đã đưa ra nhiều cách phân loại khác nhau về di sản văn hoá dân tộc

Trước đây, các nhà dân tộc học đã phân chia văn hóa thành hai lĩnh vựcchính là văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần Trên cơ sở đó, người ta cũng phânchia di sản văn hóa thành di sản văn hóa vật thể và di sản văn hóa phi vật thể Hiệnnay, cách phân chia nay phổ biến, được nhiều người đồng thuận và được sử dụngnhiều trong các tài liệu của UNESCO và các tài liệu khoa học Ngoài ra, người tacũng có cách phân chia di sản văn hóa theo nguồn gốc và cách thức lưu truyền.Với cách phân chia đó thì thì di sản văn hóa bao gồm di sản dân gian và di sản vănhóa bác học

Tuy nhiên, để thích ứng với công tác quản lý nhà nước, việc hoạch định

và phát huy các giá trị di sản văn hoá dân tộc, đề tài này chủ yếu căn cứ vào nộidung của Điều 04, Luật Di sản văn hoá hiện hành Luật di sản văn hóa cũng thốngnhất với cách phân chia của UNESCO, chia di sản văn hóa thành di sản văn hóavật thể và di sản văn hóa phi vật thể.

Di sản văn hoá phi vật thể là sản phẩm tinh thần, có giá trị lịch sử, văn hoá,

khoa học, được lưu giữ bằng trí nhớ, chữ viết, được lưu truyền bằng truyền miệng,truyền nghề, trình diễn và các hình thức lưu giữ, lưu truyền khác, bao gồm tiếngnói, chữ viết, tác phẩm văn hoá, nghệ thuật, khoa học, ngữ văn truyền miệng, diễnxướng dân gian, lối sống, nếp sống, lễ hội, bí quyết về nghề thủ công truyền thống;tri thức về y, dược cổ truyền, về văn hoá ẩm thực, về trang phục truyền thống dântộc và những tri thức dân gian khác

Những Di sản văn hóa phi vật thể Việt Nam được UNESO giới công nhận vào Kiệttác di sản truyền khẩu và phi vật thể của nhân loại gồm:

1 Nhã nhạc cung đình Huế hay Âm nhạc cung đình Việt Nam, Năm 2003

2 Không gian văn hóa Cồng Chiêng Tây Nguyên, Năm 2005

3 Dân ca quan họ Bắc Giang và Bắc Ninh, Năm 2009

4 Ca trù, Ngày 1/10/2009, ca trù của Việt Nam được UNESCO ghi danh vàoDanh sách di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp của nhânloại

5 Hội Gióng ở Đền Phù Đổng và đền Sóc, năm 2010 được công nhận là Di sảnvăn hoá phi vật thể đại diện cho nhân loại

6 Hát xoan, Ngày 24/11/2011, hát xoan của Việt Nam được UNESCO ghidanh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp củanhân loại

7 Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương (Phú Thọ) Đúng 12h10 (giờ Paris, tức18h10 giờ Việt Nam) ngày 6/12/2012, tại kỳ họp lần thứ 7 Ủy ban liên chínhphủ về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể đang diễn ra ở Paris (Pháp),UNESCO đã chính thức công nhận Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương PhúThọ là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện cho nhân loại

8 Đờn ca tài tử Nam Bộ: Ngày 05/12/2013, tại phiên họp Uỷ ban liên chínhphủ về bảo vệ di sản văn hoá phi vật thể lần thứ 8 của UNESCO diễn ra tạithành phố Baku, nước Cộng hoà Azerbaijan, Đờn ca tài tử Nam Bộ của ViệtNam đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại

Hội Gióng ở Đền Phù Đổng và đền Sóc Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương (Phú Thọ)

Di sản văn hoá vật thể là sản phẩm vật chất có giá trị lịch sử, văn hoá khoa

học, bao gồm di tích lịch sử - văn hoá, danh lam thắng cảnh, di vật, cổ vật, bảo vật

quốc gia

Trên đất nước ta hiện nay, có rất nhiều Di sản văn hóa vật thể cấp quốc gia, cấp tỉnh Hiện nay, có những Di sản văn hóa được UNESCO xếp hạng là Di sản văn hóa thế giới:

1 Quần thể di tích Cố đô Huế, năm 1993

2 Phố Cổ Hội An, năm 1999,

3 Thánh địa Mỹ Sơn, năm 1999

4 Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long, năm 2010

Đền Cờn ( Quỳnh Lưu) Đền Bạch Mã (Thanh Chương)

Phạm vi địa phương huyện Yên Thành, một số Di sản văn hóa vật thể như sau:

Xếp hạngquốc gia/tỉnh

1 Nhà lưu niệm Phan Đăng Lưu LScách

5 Nhà thờ mộ Trần Đình Phong Lịch sử Mã Thành Quốc gia

8 Nhà thờ mộ Phan Tất Thông Lịch sử Hoa Thành Quốc gia

9 Nhà thờ Trần Đăng Dinh LS.kiến trúc Phúc Thành Quốc gia

11 Địa điểm thực dân Pháp xử bắn

72 chiến sĩ

Cách mạng Mĩ Thành Quốc gia

12 Di tích Bác Hồ về thăm Vĩnh

Thành

Lưu niệm Vĩnh Thành Quốc gia

14 Di tích lịnh sử Đền Đức Hoàng Lịch sử Phúc Thành Quốc gia

15 Đình Hậu LS.kiến trúc Bắc Thành Quốc gia

19 Nhà thờ họ Nguyễn Thọ LS.cách

mạng

Nam Thành Tỉnh

21 Nhà thờ Vương Thức LS Văn hoá Hồng Thành Tỉnh

22 Nhà thờ Nguyễn Như Công Lịch sử Vĩnh Thành Tỉnh

Địa điểm thực dân Pháp xử bắn 72 chiến sĩ Nhà lưu niệm Phan Đăng Lưu

1.2 Ý nghĩa của di sản văn hoá:

Di sản văn hoá là hiện thân quá khứ của dân tộc, của nhân loại Mỗi di sảnvăn hoá đều kết tinh tài năng sáng tạo, nhu cầu, khát vọng không ngừng vươn lêncủa cá nhân, của cộng đồng ở một điều kiện lịch sử nhất định Điều này tạo nên ýnghĩa của di sản văn hoá.

1.2.1 Ý nghĩa nhận thức:

Di sản văn hoá là cơ sở quan trọng để nghiên cứu lịch sử Các xã hội trướcđây không còn tồn tại trên thực tế nhưng vẫn để lại dấu ấn trên các di sản văn hoá.Những kinh nghiệm về thời tiết, về sản xuất, về chữa bệnh, về tổ chức xã hội được thể hiện qua các bài ca dao, tục ngữ, truyền thuyết, các thiết chế xã hội, cácdụng cụ lao động, các công trình kiến trúc Nghiên cứu các di sản văn hoá sẽ giúpchúng ta tạo dựng lại lịch sử hoặc hiểu biết về một giai đoạn lịch sử phát triển củadân tộc Nghiên cứu quá khứ không chỉ để biết về cội nguồn, mà quan trọng hơn làtrên cơ sở biết về quá khứ để hiểu sâu sắc hiện tại, từ đó có được những dự báođúng đắn cho tương lai Chúng ta tìm thấy trong di sản văn hoá không chỉ nhữngkinh nghiệm, những tri thức phong phú về tự nhiên, xã hội và con người trong quákhứ, mà còn tìm thấy trong di sản văn hoá những ý tưởng cho việc giải quyết cácvấn đề của cuộc sống hôm nay Có những công trình nghệ thuật kiến trúc mangtính thẩm mỹ cao như lăng tẩm các vị vua quan các triều đại trong lịch sử phongkiến Việt Nam, cung đình Huế, thành nhà Hồ, dinh thự của các vua quan thời nhàNguyễn giúp cho thế hệ hôm nay và mai sau hiểu biết hơn về các giai đoạn lịch

sử phát triển của dân tộc, có cái nhìn khách quan và chính xác hơn về những danhnhân, nhân vật tên tuổi gắn liền với lịch sử của từng địa phương và của cả dân tộcViệt Nam Hay chính từ việc nghiên cứu nội dung những bộ Luật của thời nhàTrần, nhà Lê, nhà Nguyễn mà tiếp thu những tinh thần cơ bản, trên cơ sở đó làmnền tảng cho việc soạn thảo các bộ Luật của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa ViệtNam sau này, nhằm để điều chỉnh các mối quan hệ xã hội một cách phù hợp vàthống nhất

1.2.2 Ý nghĩa giáo dục:

Di sản văn hoá là sợi dây liên kết các thành viên của cộng đồng, nối liền cácthế hệ, là cái để dân tộc sống lại với quá khứ của mình Di sản văn hoá góp phầnquan trọng vào việc giáo dục ý thức cộng đồng, hướng về cội nguồn, thái độ trântrọng, biết ơn tổ tiên, lòng tự hào dân tộc, tình yêu quê hương đất nước Tình yêuquê hương đất nước bao giờ cũng bắt đầu từ những đối tượng cảm nhận cụ thể, từthế giới cảm quan Di sản văn hoá là bộ phận của thế giới cảm quan ấy Thông quatruyền thuyết về các vua Hùng Vương, hoặc về Lạc Long Quân và Âu Cơ đã giúpcho các thế hệ người Việt Nam luôn nhớ về cội nguồn dân tộc, thắt chặt tình đoànkết, tương thân, tương ái, đùm bọc, giúp đỡ lẫn nhau của 54 dân tộc anh em Hoặcthông qua những đền thờ, tượng, lăng mộ của các nhân vật lịch sử các anh hùngdân tộc như: Lý Thường Kiệt, Quang Trung Nguyễn Huệ, Trần Hưng Đạo, NguyễnTrãi, Hồ Chí Minh thì các thế hệ con cháu mai sau luôn nêu cao lòng tự hào, tựtôn dân tộc, phát huy tinh thần yêu nước, yêu chuộng hoà bình, chủ nghĩa anh hùng

cách mạng, tinh thần bất khuất chống giặc ngoại xâm, giữ gìn sự toàn vẹn lãnh thổ,bảo vệ độc lập tự do cho nhân dân, cho đất nước Hoặc, thông qua hệ thống các ditích lịch sử văn hóa để thế hệ hôm nay và mai sau hiểu được sức mạnh tinh thầncủa một quốc gia Việt Nam nhỏ bé trước những quốc gia hùng như Trung Quốc,Pháp, Mỹ Đồng thời, qua đó khơi dậy, giáo dục bản lĩnh chính trị, ý thức dân tộc,lòng tự hào dân tộc và nỗ lực vươn lên của mỗi người dân đất nước (vd?

1.2.3 Ý nghĩa thẩm mĩ:

Di sản văn hoá là kết tinh của tài năng sáng tạo, những nhu cầu, khát vọng

về tự do, về hạnh phúc, về sự hoàn thiện của cá nhân, của cộng đồng ở một giaiđoạn lịch sử nhất định Vì vậy, nhiều di sản văn hoá đã đạt đến đỉnh cao sáng tạonghệ thuật, trở thành hiện tượng độc đáo, đặc sắc, làm cho các thế hệ sau vẫn cảmthấy say mê, thích thú khi tiếp xúc với các di sản ấy

Di sản văn hoá không chỉ cung cấp tư liệu để sáng tạo các giá trị mới, màcòn tạo niềm cảm hứng, thăng hoa cho sự sáng tạo Cuộc đời và sự nghiệp của Chủtịch Hồ Chí Minh là một kho tư liệu phong phú để chúng ta nghiên cứu, học tập.Đồng thời, chính nhân cách của Hồ Chí Minh cũng làm chúng ta quý trọng,ngưỡng mộ, để rồi từ đó Người lại trở thành nguồn cảm hứng bất tận cho cho cáctác phẩm thơ nghệ thuật Hay những danh lam thắng cảnh đẹp nổi tiếng như Vịnh

Hạ Long, Vịnh Cam Ranh, biển Nha Trang, biển Hà Tiên, cảnh vật tại cố đô Huế

là đề tài, nguồn cảm hứng vô tận để các văn nghệ sĩ sáng tác nên nhiều tác phẩmthơ ca, văn học có giá trị và sống mãi với thời gian Hoặc những cổ vật quý giá nhưtrống đồng Đông Sơn, trống đồng Ngọc Lũ đã thể hiện trình độ nghệ thuật đúcđồng và điêu khắc trên đồng bằng thủ công hết sức tinh xảo của người Việt cổ Đó

là cơ sở để thế hệ sau học hỏi, nghiên cứu và sáng tạo thêm trong việc trang trí, chếtạo những vật dụng và công cụ bằng kim loại thông qua phương tiện máy móc,công nghệ hiện đại thời kỳ sau này

1.2.4 Ý nghĩa kinh tế:

Trong bối cảnh toàn cầu hoá, giao lưu và hội nhập quốc tế sâu rộng như hiệnnay, di sản văn hoá còn có ý nghĩa về mặt kinh tế Một quốc gia có nhiều di sảnvăn hoá độc đáo, nếu biết cách bảo tồn, quản lý và phát huy tốt cũng sẽ góp phầnnhất định vào công cuộc phát triển kinh tế Một quốc gia mà biết bảo tồn, giữ gìnđược nhiều di sản văn hoá, danh lam thắng cảnh, di vật, cổ vật có giá trị, độc đáothì đó chính là điểm đến của nhiều di khách trong và ngoài nước Trong những thờiđiểm, điều kiện nhất định có thể đem tổ chức trưng bày, triển lãm quảng bá hoạtđộng du lịch nhằm thu hút du khách, tạo nguồn thu cho ngân sách, giải quyết công

ăn việc làm cho người dân địa phương, hiện đại hóa cơ sở hạ tầng, đồng thời quảng

bá hình ảnh về đất nước, con người nơi ấy với bạn bè trong khu vực và quốc ngàycàng tăng, thường tập trung ở các địa phương có nhiều danh lam thắng cảnh, nhiều

di sản văn hóa Chẳng hạn như cố đô Huế, phố cổ Hội An, Phong Nha, Hạ Long

Với những ý nghĩa đặc biệt quan trọng nêu trên, di sản văn hoá được xem là

“tài sản vô giá, gắn kết cộng đồng dân tộc, là cốt lõi của bản sắc dân tộc, cơ sở đểsáng tạo những giá trị mới và giao lưu văn hoá”, mà văn kiện Hội nghị Trung ương

5 (khoá VIII) của Đảng đã khẳng định (Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Hội

nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương khoá VIII, Nxb Chính trị quốc gia, H., 1998, tr.63).

2 Đặc điểm của môn Ngữ văn trong mối quan hệ với Di sản văn hóa dân tộc:

Văn học là bộ phận của văn hóa Nội dung trong tác phẩm văn học nhàtrường thường nói đến truyền thống đoàn kết, tinh thần chống giặc ngoại xâm, tinhthần yêu thiên nhiên, đất nước con người , ý chí tự lực tự cường, lòng nhân áikhoan dung, đạo lí nghĩa tình, đức tính cần cù, sáng tạo trong lao động, sự tinh tếtrong ứng xử, tính giản dị trong lối sống v.v Đó là những giá trị văn hóa dân tộc

đã được các nhà thơ nhà văn chuyển tải một cách nhuần nhị tự nhiên,chân thựcsinh động trong các sáng tác của mình ở những thể loại, đề tài khác nhau.Ví dụ vớitùy bút “Một thứ quà của lúa non: Cốm”,Thạch Lam đã giúp người đọc hiểu thêm

về phong tục lễ tết thiêng liêng của dân tộc, về nếp sống thanh lịch của người HàNội.Qua bài bút kí mang nhiều yếu tố hồi kí“Cầu Long Biên-chứng nhân lịch sử”tác giả Thúy Lan đã cho thấy ý nghĩa lịch sử trọng đại của cầu Long Biên: chứngnhân đau thương và anh dũng của dân tộc ta trong chiến tranh và sức mạnh vươnlên của đất nước trong sự nghiệp đổi mới Bài văn là nhân chứng cho tình yêu sâunặng của tác giả đối với cầu Long Biên cũng như đối với thủ đô Hà Nội v.v Ngaytrong các di sản đã chứa đựng những giá trị văn hóa Dưới sự hướng dẫn của giáoviên, học sinh tiếp cận tác phẩm với thái độ tích cực để từ đó thấm thía những giátrị văn hóa được biểu hiện ở những phương diện khác nhau, ở những cách thứckhác nhau Từ đó có ý thức giữ gìn, phát huy những giá trị văn hóa dân tộc

Như vậy tác phẩm văn học không đơn thuần là chuyện chữ nghĩa, nó chính

là phương tiện đặc biệt tham gia vào quá trình rèn luyện nhân cách, bồi dưỡngnăng lực thẫm mĩ, hình thành các kĩ năng cho con người

3 Các mục tiêu giáo dục giữ gìn phát huy các di sản văn hóa dân tộc cho HS trong môn Ngữ văn:

- Hiểu biết bản chất của vấn đề giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa

- Nhận thức được vai trò tầm quan trọng của di sản văn hóa: là tài sản vô giá gắnkết cộng đồng dân tộc, là cốt lõi của bản sắc dân tộc, cơ sở để sáng tạo những giátrị mới và giao lưu văn hóa Đó cũng là nguồn lực bên trong thúc đẩy tăng trưởngkinh tế và tiến bộ xã hội

- Hiểu được các thông điệp mà các nhà văn muốn gửi tới cho người đọc thông quacác di sản được nói tới trong tác phẩm của mình

- Có tri thức, kĩ năng, phương pháp hành động để nâng cao năng lực lựa chọnphong cách sống, thích hợp đối với các giá trị mà di sản đem lại

4 Nguyên tắc tích hợp:

- Chỉ tích hợp với những tác phẩm có nội dung liên quan đến di sản văn hóa, tránh

sự gượng ép

-Tiến hành tích hợp nhưng phải đảm bảo đặc trưng của môn học Giáo dục giữ gìn

và phát huy di sản văn hóa dân tộc chỉ là một nội dung tích hợp hòa đồng trong cácđơn vị kiến thức chuyên môn

-Không lạm dụng dẫn đến quá tải, nhàm chán trong quá tình tích hợp GV cần lựachọn vấn đề, cách dẫn dắt,liên hệ đảm bảo học sinh vừa nắm được kiến thứcchuyên môn vừa tăng thêm kiến thức về di sản văn hóa Tứ đó có ý thức giữ gìn,bảo vệ, phát huy và tuyên truyền cho người khác

- Đảm bảo tính hấp dẫn của tiến trình tích hợp

5 Cách thức tích hợp:

- Nâng cao ý thức về tầm quan trọng của vấn đề giáo dục DSVH cho HS trong

giảng dạy Ngữ văn Điều quan trọng nhất cho mục đích này vẫn chính là sự tự ýthức về tầm quan trọng của việc giữ gìn và phát huy các DSVH dân tộc của chínhtất cả chúng ta

- Trang bị cho HS kiến thức về văn hóa Việc nắm được những kiến thức trên sẽ

giúp HS nhận thức đầy đủ, sâu sắc hơn về việc giữ gìn phát huy các giá trị văn hóadân tộc

-Tổ chức HS học tập thông qua các chuyên đề

- Động viên khuyến khích HS tìm hiểu tri thức qua các phương tiện thông tin đại

chúng như sách báo, đài phát thanh truyền hình, mạng internet Đây là kênh thôngtin quan trọng để HS tiếp cận nhanh, toàn diện những hiểu biết về văn hóa

- Tổ chức hình thức ngoại khóa đa dạng và phong phú: Có thể thăm bảo tàng, các

nghệ nhân, quê hương của những danh nhân, những chiến sỹ cách mạng… trên địabàn xã, huyện Các hoạt động ngoại khóa có thể cần có hỗ trợ chi phí tùy theo mức

độ sinh hoạt

- Đa dạng cách thức kiểm tra: làm tiểu luận nhóm thay vì kiểm tra, thi cử Ví dụ

chúng tôi đã từng chia các nhóm( theo nơi cơ trú) tìm hiểu những di sản văn hóa ởđịa phương mình Có những nhóm thực hiện rất hiệu quả như nhóm HS Xuân

Thành với đề tài: Tuồng- nét đẹp đất Xuân Thành; nhóm HS Bắc Thành với: Đình

Hậu v.v…

- Phải xác định đây là công việc không chỉ của riêng ngành giáo dục Do đó, cần có

sự hỗ trợ, hợp tác từ lãnh đạo các cấp chính quyền, các cơ quan, ban ngành

- Ban tuyên giáo, Thư viện, Phòng giáo dục hỗ trợ chuyên môn

- Đương nhiên, việc giảng dạy Ngữ văn vẫn đảm bảo chương trình nội dung

nhưng lãnh đạo nhà trường và tổ bộ môn phối hợp để giáo viên có những khoảngthời gian để mở rộng đưa nội dung vào

-Đưa nội dung dạy và học Di sản văn hóa vào trong chương trình, do đó có sự bắt

buộc có sự đánh giá

- Tích hợp trong các tiết dạy có liên quan Việc tích hợp thể hiện ở 3 mức độ: mức

độ toàn phần, mức độ bộ phận và mức độ liên hệ

+ Mức độ liên hệ: Có điều kiện liên hệ một cách lôgic

+ Mức độ bộ phận: Chỉ có một phần trong bài học có nội dung và mục tiêugiáo dục giữ gìn phát huy giá trị di sản văn hoá

+ Mức độ toàn phần: Mục tiêu và nội dung bài học phù hợp hoàn toàn vớimục tiêu và nội dung của giáo dục giữ gìn phát huy giá trị di sản văn hoá

6 Một số địa chỉ tích hợp:

Lớp 6

Con Rồng cháu Tiên Bộ phận Cho các em biết về đền Hùng, giỗ tổ

Hùng Vương, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương.Thánh Gióng Bộ phận Anh hùng đánh giặc, hội Gióng

Sơn Tinh, Thủy Tinh Bộ phận Vua Hùng, đền thờ thánh Tản Viên,

thành Phong Châu

Sự tích Hồ Gươm Bộ phận.Giá trị văn hoá lịch sử của Hồ Gươm

Anh hùng Lê Lợi, cuộc khởi nghĩa Lam Sơn Cầu Long Biên, chứng nhân

Ca dao, dân ca Liên hệ.Giá trị của ca dao dân ca trong đời sống

Một thứ quà của lúa non: Cốm Bộ phận Nếp sống văn hóa, văn hóa ẩm thực

Sự giàu đẹp của Tiếng Việt Bộ phận Vai trò của Tiếng Việt

Ca Huế trên sông Hương Toàn bộ Trực tiếp nói về di sản phi vật thể

Đức tính giản dị của Bác Hồ Liên hệ Lối sống , tư tưởng cao đẹp

Lớp 8

Hịch tướng sĩ Bộ phận Tinh thần đoàn kết chống ngoại xâm

Anh hùng Trần Hưng ĐạoNước Đại Việt ta Bộ phận Nền văn hiến, tư tưởng nhân nghĩa Anh

hùng Nguyễn Trãi

Chiếu dời đô Bộ phận.Ý thức tự cường của dân tộc Kinh đô

Thăng Long, vị vua anh hùng Lí Công Uẩn

Bài viết tập làm văn số 5 Toàn bộ Viết về di sản

Toàn bộ Bản sắc văn hóa Nghệ An

Một số đặc điểm của tiếng địa

phương Nghệ An

Bộ phận Ngôn ngữ văn hóa vùng miền

Thành ngữ Nghệ An Liên hệ Ngôn ngữ văn hóa vùng miền

7 Gợi ý cụ thể về một số cách thức tích hợp

7.1 Tích hợp trong các tiết dạy văn bản:

7.1.1 Mức độ toàn bộ:

Những văn bản có thể tích hợp toàn phần như :Cầu Long Biên-chứng nhân lịch sử

(Ngữ văn 6), Động Phong Nha (Ngữ văn 6) Ca Huế trên sông Hương ( Ngữ văn 7)

Ta dễ nhận ra tên các di sản đã được đặt ngay làm nhan đề cho văn bản, và đó cũng

là đối tượng chính mà tác giả hướng tới Các hoạt động dạy học đều tập trung làmnổi bật các giá trị của di sản

• Hoạt động 1: Giới thiệu bài:

Đây là bước khởi đầu của các khâu dạy học, nó vừa mang tính mở đường vừamang tính khái quát và có tính định hướng Vì thế cách giới thiệu của GV khôngchỉ đơn thuần khơi gợi được hứng thú học tập của các em mà còn phải làm nổi bậtđược đối tượng, nội dung của bài học nhằm tạo tâm thế tiếp nhận tích cực Với cácbài học nói về di sản thì người dạy ngay từ đầu cho các em biết được di sản mà tácgiả nói tới là gì, đồng thời ngầm gợi mở về giá trị của nó

Ví dụ khi mở đầu tiết học về bài Cầu Long Biên-chứng nhân lịch sử,chúng tôi đã

thực hiện cách dẫn nhập như sau:

- GV cho HS quan sát ảnh Cầu Long Biên, yêu cầu các em trình bày hiểu biếtcủa mình về nội dung của bức ảnh

Cầu Long Biên - một di sản văn hóa, kiến trúc cần được bảo tồn

Ảnh: Khôi Nguyên

- Sau đó GV dẫn dắt vào bài:

“Có ai đó đã từng nói rằng: thời gian sẽ xóa đi tất cả Chúng ta thấy chưa hẳn là như thế Có những thứ đã hiện diện trong cuộc đời này và luôn tồn tại trước mắt

ta, trong tâm trí ta Đó có thể chỉ là một câu tục ngữ ca dao, có thể chỉ là một làn điệu dân ca; hoặc có thể là một danh thắng,một di tích lịch sử v.v Tất cả làm nên kho báu của nhân loại Cầu Long Biên là một trong những báu vật trong kho tàng vô giá ấy Nó như một thứ bảo bối giúp chúng ta hiểu rõ hơn về quá khứ hào hùng nhưng đầy bi thương của dân tộc, để rồi giúp ta “đứng vững trong hiện tại

và sống tốt cho tương lai” Tìm hiểu bài văn “Cầu Long Biên-chứng nhân lịch sử” các em sẽ thấy rõ hơn về điều đó.”

Còn đối với bài Ca Huế trên sông Hương, chúng tôi gợi dẫn bằng cách:

- Cho HS nghe một số làn điệu dân ca Huế

- Yêu cầu HS trình bày cảm xúc, suy nghĩ của bản thân sau khi nghe dân ca Huế

- Tiếp đến GV trình bày: Đến với Hà Nội, chúng ta bùi ngùi xúc động khi đứng

trước cầu Long Biên- một chứng nhân lịch sử Đến với vùng đất Quảng Bình ta sững sờ ngạc nhiên trước vẻ đẹp hoang sơ nhưng tráng lệ của những hang động Phong Nha –Kẻ Bàng Còn đến với Huế ta lại tự hào, yêu mến bởi các công trình kiến trúc lịch sử Và đặc biệt ở đó chúng ta có thể đắm mình trong những làn điệu

ca Huế ngọt ngào- những làn điệu thấm đẫm cốt cách tâm hồn của người dân cố

đô - một di sản văn hóa cần được nâng niu và gìn giữ Hãy cùng tác giả Hà Ánh Minh lắng nghe “Ca Huế trên sông Hương”.

• Hoạt động 2: Tìm hiểu văn bản:

Đây là khâu quan trọng nhất trong tiến trình của tiết học, đòi hỏi GV tổ chứcsao cho có hiệu quả, đạt được mục tiêu của bài học GV hướng dẫn HS tìm hiểu giátrị của di sản văn hóa thông qua hệ thống câu hỏi, qua các lệnh, các lời giảngbình HS tích cực, chủ động , sáng tạo tham gia khám phá tri thức Các hoạt độngđều phải xoáy vào trọng tâm, tránh lan man để vừa đảm bảo thời lượng vừa đảmbảo kiến thức kĩ năng cần có Điều quan trọng là giúp các em hiểu được những giátrị quý báu của các di sản văn hóa đối với cá nhân, đối với cộng đồng Từ đó có ýthức và những hành động thiết thực để bảo vệ, phát huy những giá trị đó

*Ví dụ ở tiết học về Cầu Long Biên- chứng nhân lịch sử (thuộc bài hướng

dẫn đọc thêm), chúng tôi sử dụng phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp nêu

vấn đề, phương pháp vấn đáp tìm tòi để giúp học sinh nắm được nội dung bàihọc, thấy được vị trí vai trò lịch sử văn hóa của cầu Long Biên; từ đó nâng cao,làm phong phú thêm tâm hồn, tình cảm đối với quê hương, đất nước, đối với các ditích lịch sử Có thể sơ lược định hướng khai thác như sau:

- GV đặt ra câu hỏi: Em hiểu như thế nào về nhan đề “Cầu Long Biên- chứng

nhân lịch sử”?

HS bộc lộ ý kiến, GV định hướng:

+Chứng nhân: người làm chứng, người chứng kiến

+ Tác giả đã dùng thủ pháp nhân hóa Cách nhân hóa đã đem lại sự sống, linh hồncho sự vật vô tri vô giác Cầu Long Biên trở thành “người đương thời” của bao thế

hệ như nhân vật bất tử chịu đựng, nhìn thấy, xúc động trước bao đổi thay thăngtrầm của thủ đô, đất nước, con người

- GV nêu vấn đề: Mở đầu tác phẩm, tác giả Thúy Lan viết: “Cầu Long Biên trong

thời bình đã rút về vị trí khiêm nhường, nhưng nó đã trở thành chứng nhân lịch sử” Ý kiến em như thế nào?

(Hoặc: Cầu Long Biên là chứng nhân cho những sự kiện lịch sử nào?)

- GV cho HS thảo luận nhóm Muốn giải quyết được vấn đề này HS phải đọc kĩvăn bản, xác định rõ các giai đoạn lịch sử đã in chứng tích trên cầu Long Biên.Các em có thể có những cách trình bày khác nhau nhưng cần làm nổi bật được các

ý :

+ Trước năm 1945, cầu Long Biên là chứng nhân đau thương cho cuộc khai thácthuộc địa lần thứ nhất

+ Sau năm 1945, cầu Long Biên là:

(+) Chứng nhân cho những năm tháng hòa bình ở thủ đô sau năm 1954.(+)Chứng nhân của chiến tranh đau thương và anh dũng Đó là cuộc khángchiến chống Pháp gian khổ mà hào hùng, là những năm tháng chống đế quốc Mĩ

vô cùng ác liệt

+ Hiện tại: Cầu Long Biên là chứng nhân của sự đổi mới đất nước và của tình yêuđối với Việt Nam

Từ đó HS hiểu được ý nghĩa trọng đại của cầu Long Biên: chứng nhân đau thương

và anh dũng của dân tộc ta trong chiến tranh và sức mạnh vươn lên của đất nước tatrong thời kì đổi mới Bài văn là chứng nhân cho tình yêu sâu nặng của tác giả đốivới cầu Long Biên cũng như đối với Hà Nội

Sau khi tìm hiểu văn bản, GV tiếp tục đặt câu hỏi khơi gợi tình cảm,thái độcủa các em:

- Em có suy nghĩ gì khi học xong bài “Cầu Long Biên- chứng nhân lịch sử?

- Ở địa phương em có những di tích nào có thể gọi là “chứng nhân lịch sử”?

Với câu hỏi này chúng tôi đã nhận được những phản hồi tích cực từ phía HS Các

em sôi nổi kể tên các di tích ở địa phương mình và đồng thời bày tỏ thái độ :

+ Tự hào về lịch sử hào hùng bi tráng của đất nước

+ Trân trọng biết ơn sự hi sinh của các thế hệ cha anh để chúng ta có được cuộcsống như hôm nay

+ Bảo vệ, chăm sóc các di tích lịch sử

Cuối cùng GV chốt lại: Cầu Long Biên vẫn sừng sững hiên ngang bắc qua sông

Hồng Sự hiện diện của cây cầu như một lời nhắc nhở thế hệ mai sau ghi nhớ baothăng trầm lịch sử Thấm thía nỗi đau của đất nước, hiểu được truyền thống quậtcường của dân tộc để chúng ta có động lực cố gắng phấn đấu vươn lên.Chúng ta phải giữ cây cầu này như một phần máu thịt của Hà Nội Đánh mất nó làđánh mất một di sản mà không gì có thể mua lại được

• Hoạt động 3 Luyện tập:

Hình thức luyện tập phải nhẹ nhàng nhưng đa dạng, phong phú vừa kiểm tra đượcmức độ tiếp thu bài học vừa đảm bảo thời gian ( không quá 5 phút)

Một số cách thức luyện tập như sau:

- Sưu tầm tư liệu có liên quan đến di sản đã học

- Viết đoạn văn thu hoạch sau khi học xong bài

- Đọc/ hát/ kể chuyện gắn với chủ đề bài học

- Liên hệ thực tế địa phương

v.v…

7.1.2 Mức độ bộ phận: Những bài học có thể tích hợp theo mức độ này là: Con

Rồng cháu Tiên(Ngữ văn 6), Sơn Tinh Thủy Tinh (Ngữ văn 6), Thánh Gióng (Ngữ văn 6), Sự tích Hồ Gươm (Ngữ văn 6), Sự giàu đẹp của Tiếng Việt (Ngữ văn7), Tức cảnh Pắc Bó( Ngữ văn 8), Phong cách Hồ Chí Minh (Ngữ văn 9) Đối với những

tác phẩm trên thì chỉ có một phần trong bài học có nội dung và mục tiêu giáo dụcgiữ gìn, phát huy các di sản văn hóa Nếu như ở mức độ toàn phần di sản là đíchhướng tới thì ở mức độ bộ phận di sản chỉ là một phần trong chỉnh thể Tần suấtxuất hiện của di sản trong tác phẩm cũng không nhiều.Vì vậy cách thức tích hợp làlựa chọn thời điểm phù hợp, không dàn trải; đảm bảo được mục tiêu trọng tâm củabài học

Ví dụ ở bài truyền thuyết Thánh Gióng có thể tích hợp ở thời điểm: sau khi các em

đã tìm hiểu xong về vẻ đẹp của hình tượng người anh hùng làng Gióng qua các sựkiện: ra đời kì lạ ,đòi đi đánh giặc, đánh giặc, bay về trời Lúc đó GV mới đặt câuhỏi:

- Theo em hình tượng Thánh Gióng có ý nghĩa như thế nào?

Với câu hỏi này, HS cần làm rõ:

+ Gióng là là hình tượng tiêu biểu , rực rỡ của anh hùng đánh giặc giữ nước

+ Gióng là người anh hùng mang trong mình sức mạnh của cả cộng đồng ở buổiđầu dựng nước: sức mạnh của tổ tiên thần thánh; sức mạnh của tập thể cộng đồng;sức mạnh của thiên nhiên văn hóa, kĩ thuật

Hình tượng Thánh Gióng tiêu biểu cho sự trỗi dậy của tinh thần yêu nước, đoànkết, anh dũng, kiên cường của nhân dân ta Đó là truyền thống văn hóa cao đẹp của

dân tộc Việt Nam Mỗi khi đất nước bị xâm lăng, sức mạnh truyền thống ấy đủ sức

“nhấn chìm lũ cướp nước và bán nước”

GV đặt câu hỏi tiếp theo:

- Những dấu tích nào còn sót lại ngày nay liên quan đến truyền thuyết Thánh Gióng?

HS chỉ ra: tre đằng ngà, làng Cháy, đền thờ Thánh Gióng ở Sóc Sơn, lễ hội làngGióng

GV cho HS xem hình ảnh của lễ hội Gióng và cung cấp thông tin:

Hội Gióng ở Đền Phù Đổng và đền Sóc, năm 2010 được công nhận là Di sản văn hoá phi vật thể đại diện cho nhân loại (Xem ảnh)

Hội Gióng là một lễ hội văn hóa cổ truyền mô phỏng một cách sinh động

và khoa học diễn biến các trận đấu của Thánh Gióng và nhân dân Văn Lang với giặc Ân Thông qua đó có thể nâng cao nhận thức cộng đồng về các hình thức chiến tranh bộ lạc thời cổ xưa và liên tưởng tới bản chất tất thắng của cuộc chiến tranh nhân dân, toàn dân, toàn diện trong sự nghiệp giải phóng và bảo vệ Tổ quốc.

GV đặt câu hỏi khơi gợi tình cảm thái độ các em đối với di sản văn hóa nhânloại nói chung và đối với di sản văn hóa tại địa phương nói riêng:

- Ở địa phương em có những lễ hội nào? Những lễ hội ấy có ý nghĩa gì?Câu hỏi đưa các em đến với hoàn cảnh thực tế của đời sống, kích thích sựkhám phá, khơi dậy ý thức giữ gìn và phát huy những giá trị tốt đẹp của quê hươngđất nước mình

Chúng tôi nhận thấy trong bài thơ “Tức cảnh Pác Bó” của Hồ Chí Minh có

sự hiện diện của di sản phi vật thể và di sản vật thể Chúng ta chọn thời điểm vànội dung tích hợp như sau:

- Khi giới thiệu hoàn cảnh sáng tác bài thơ hoặc khi phân tích ba câu thơ đầu, GVcho HS xem di tích Pác Bó-di tích quốc gia đặc biệt, để HS hình dung rõ hơn vềcuộc sống của Bác trong những năm tháng gian khổ này để thấu hiểu, biết ơn, kínhyêu Bác (xem ảnh)

Suối Lênin Núi Các Mác

“Giường” ngủ Bàn đá nơi Bác thường làm việc

-Trước khi kết thúc tiết học chúng ta khắc sâu nội dung :

GV:Tinh thần lạc quan, lòng yêu nước, vui sống hòa hợp với thiên nhiên là tư

tưởng, lối sống cao đẹp của người Việt Nam Có thể nói đó là di sản quý báu của

dân tộc ta Tư tưởng lối sống ấy đã kết tinh trong con người Bác trở thành tấm gương cho chúng ta học tập và noi theo.

7.1.3 Mức độ liên hệ:

Yếu tố di sản xuất hiện hiện rải rác trong văn bản, có thể chỉ ở nhan đề,cũng có khi ngầm định trong bài học, hoặc có mối liên hệ gần gũi gần gũi với nộidung của văn bản…Liên hệ phải ngắn gọn, đảm bảo tính logic, tránh sa vào gượng

ép

Thực hiện tích hợp khi dạy bài Truyện Kiều (Ngữ văn 9) và các tác phẩm văn học

dân gian như tục ngữ, ca dao dân ca, chèo

Sách giáo khoa Ngữ văn 7 có 4 tiết học về ca dao, dân ca:

- Những câu hát về gia đình

- Những câu hát về quê hương, đất nước, con người

- Những câu hát than thân

- Những câu hát châm biếm

Ca dao không chỉ giúp chúng ta cảm nhận được những tình cảm cao đẹp đối vớicon người, với quê hương đất nước mà còn cho thấy sức sống dồi dào mãnh liệtcủa chúng, đó là sức sống của văn học dân gian Sức mạnh của văn học dân gian

là sức mạnh của di sản văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc Khi hướng dẫn HS đọc

hiểu chúng ta có thể liên hệ ở bước giới thiệu bài hoặc khi tìm hiểu đặc điểm của

ca dao, dân ca; cũng có thể ở phần chốt kiến thức bài học

Ví dụ mở đầu cho tiết học thứ nhất, trước khi tìm hiểu nội dung bài học, GVnói về vai trò của của ca dao, dân ca, của những lời hát ru như những dòng sữa mẹnuôi lớn tâm hồn bao thế hệ người Việt Nam và giá trị của những bài ca dao dân catrong cuộc sống hiện nay

Hoặc khi dạy xong cả 4 tiết về ca dao, GV khẳng định ca dao, dân ca là sảnphẩm tinh thần của nhân dân ta từ xưa đến nay, là điệu hồn dân tộc, nó diễn tả đờisống nội tâm phong phú của con người Các nhà thơ nhà văn đã vận dụng mộtcách sáng tạo ca dao dân ca trong tác phẩm của mình làm giàu thêm cho văn hóadân tộc “Các nhà văn đã học được văn trong truyện cổ tích và học được thơ trong

ca dao”

Dạy chèo Quan Âm Thị Kính (Ngữ văn 7), khi giới thiệu đặc điểm của thể

loại này GV cho HS xem đoạn clip về hát chèo và chốt ý: chèo là di sản văn hóaphi vật thể mang đậm hồn cốt dân tộc Việt Nam, chúng ta cần bảo tồn, giữ gìn vàphát huy đặc biệt là trong thời điểm hiện nay khi mà các loại hình ca nhạc hiện đạichiếm ưu thế, số người nghe chèo, hát chèo ít đi

7.1.4 Một số bài soạn tích hợp giáo dục giữ gìn phát huy các Di sản văn hóa: Ngữ văn 6 Tiết 123: HƯỚNG DẪN ĐỌC THÊM:

CẦU LONG BIÊN CHỨNG NHÂN LỊCH SỬ

A Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh:

- Hiểu rõ quá trình hình thành, xây dựng cầu Long Biên

- Cầu Long Biên gắn với những sự kiện lịch sử quan trọng của dân tộc

- Tình cảm của tác giả đối với cây cầu-chứng nhân của lịch sử

- HS nhận thức được giá trị của di tích lịch sử từ đó có ý thức và hành

động thiết thực giữ gìn, phát huy các giá trị đó

B Chuẩn bị: Tư liệu về cầu Long Biên

và sống tốt cho tương lai” Tìm hiểu bài văn “Cầu Long Biên-chứng nhân lịch sử” các em sẽ thấy rõ hơn về điều đó.”

I.Hướng dẫn đọc- tìm hiểu chung:

1 Đọc: GV hướng dẫn HS đọc văn bản

2 Tìm hiểu chung:

- GV yêu cầu HS suy nghĩ và trình bày về vấn đề chính được đặt ra trong tác phẩm

- HS cần nói được: Bài văn nói về giá trị lịch sử của cây cầu Long Biên- di sản vănhóa vật thể cần được giữ gìn, phát huy -> vấn đề cấp bách, lâu dài mang tính xã hộirộng lớn

- GV cho HS biết đây là văn bản nhật dụng và cung cấp khái niệm văn bản nhật dụng để HS hiểu rõ

-GV: + Thể loại của văn bản?

+ Tìm bố cục

Yêu cầu cần đạt: Thể loại bút kí ( mang nhiều yếu tố hồi kí)

Bố cục: Đoạn 1: Giới thiệu khái quát về cầu Long Biên