Đối với học sinh Trung học cơ sở (THCS), giáo dục môi trường có thể được tích hợp ở hầu hết các môn. Tuy nhiên, do đặc thù bộ môn, môn Địa lý có nhiều thế mạnh, cơ hội để không chỉ lồng ghép mà còn đưa việc giáo dục môi áp dụng sâu và rộng vào nội dung chương trình. Vấn đề đặt ra là, việc tích hợp này vừa phải trang bị cho học sinh hệ thống kiến thức tương đối đầy đủ và chính xác về môi trường và kỹ năng bảo vệ môi trường, vừa phải phù hợp với tâm lý lứa tuổi. Đây là nhiệm vụ quan trọng, có tính quyết định đối với việc giáo dục bảo vệ môi trường ở môn Địa lý. Trường THCS Mã Thành là một trường nằm trong địa bàn mà điều kiện kinh tế - xã hội còn gặp nhiều khó khăn nhưng cũng có nhiều hoạt động kinh tế khai thác và tác động đến môi trường. Bên cạnh đó, ý thức của đa số cộng đồng dân cư về môi trường còn nhiều hạn chế. Chính vì vậy, việc giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh, nguồn lao động và những người chủ tương lai của địa phương là điều hết sức cần thiết. Xuất phát từ những điểm trên, bản thân tôi, là giáo viên giảng dạy Địa lý, nhận thấy mình cần phải có những biện pháp cụ thể để việc giáo dục tích hợp bảo vệ môi trường trong môn học mà mình phụ trách đạt được hiệu quả, chất lượng tốt hơn. Qua quá trình giảng dạy, những biện pháp này đã mang lại những kết quả nhất định. Bản thân tôi tập hợp lại và đưa ra thành Sáng kiến : “Một số biện pháp giáo dục tích hợp bảo vệ môi trường ở môn Địa lý lớp 9 trường THCS Mã Thành”. Xin trân trọng giới thiệu cùng các thầy, cô giáo, các anh, chị và các bạn đồng nghiệp! Rất mong nhân được sự chia sẻ, phê bình, đóng góp ý kiến để chúng ta có thể giảng dạy học sinh được tốt hơn!
Trang 1PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ:
Trong thời đại của chúng ta ngày nay, có thể nhận thức rõ ràng một chân lý: giáo dục có vai trò vô cùng quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của cá nhân mỗi con người, của các cộng đồng dân cư, thậm chí là sự tồn vong của mọi quốc gia Chính vì vậy, đầu tư cho giáo dục là sự đầu tư lâu dài, đầu tư cho tương lai và
là sự đầu tư hiệu quả, bền vững nhất
Tuy vậy, sự đầu tư nào cũng chứa đựng những rủi ro nhất định và chỉ tránh được khi đó là sự đầu tư đúng hướng Đối với giáo dục, đầu tư đúng hướng là giáo dục gắn liền với lao động sản xuất, nhà trường gắn liền với xã hội Đối với người học, chúng ta phải đặt ra mục tiêu cho quá trình học tập và rèn luyện là: “Học để biết, học để làm việc, học để làm người và học để chung sống”
Xã hội loài người đã trải qua nhiều nền văn minh và trong nền văn minh nào con người cũng có những tác động nhất định đến môi trường, càng ngày sự tác động đó càng lớn Trong nền văn minh công nghiệp, con người đã tác động đến môi trường ở mức độ chưa từng thấy trước đó Khai thác môi trường trong một thời gian dài đã mang lại lợi ích lớn cho con người về sự phát triển kinh tế xã hội, nâng cao đời sống cộng đồng…Tuy nhiên, đi liền với những kết quả đáng kể ấy, những hiểm hoạ suy thoái môi trường ngày càng đe doạ cuộc sống của loài người chúng ta Chính vì thế, bảo vệ môi trường là vấn đề quan trọng mang tính sống còn của toàn nhân loại Trong đó, một trong những nguyên nhân cơ bản gây hậu quả cho môi trường chính là sự thiếu hiểu biết, thiếu ý thức của con người
Để thân thiện, gần gũi và thể hiện vai trò quan trọng của mình, giáo dục không thể đứng ngoài cuộc đấu tranh chống lại sự suy thoái của môi trường Thông qua giáo dục, cá nhân và cộng đồng được trang bị những kiến thức cơ bản về môi trường, ý thức bảo vệ môi trường và quan trọng hơn là những kĩ năng cần thiết để nhận thức và xử lý vấn đề môi trường được đặt ra, góp phần hình thành nhân cách của người lao động, người chủ tương lai có thái độ thân thiện với môi trường, phát triển kinh tế hài hoà với việc bảo vệ môi trường Giáo dục bảo vệ môi trường là vấn đề có tính chiến lược, lâu dài
Đối với học sinh Trung học cơ sở (THCS), giáo dục môi trường có thể được tích hợp ở hầu hết các môn Tuy nhiên, do đặc thù bộ môn, môn Địa lý có nhiều thế mạnh, cơ hội để không chỉ lồng ghép mà còn đưa việc giáo dục môi áp dụng sâu và rộng vào nội dung chương trình Vấn đề đặt ra là, việc tích hợp này vừa phải trang bị cho học sinh hệ thống kiến thức tương đối đầy đủ và chính xác về môi trường và kỹ năng bảo vệ môi trường, vừa phải phù hợp với tâm lý lứa tuổi Đây là nhiệm vụ quan trọng, có tính quyết định đối với việc giáo dục bảo vệ môi trường ở môn Địa lý Trường THCS Mã Thành là một trường nằm trong địa bàn mà điều kiện kinh tế - xã hội còn gặp nhiều khó khăn nhưng cũng có nhiều hoạt động kinh
tế khai thác và tác động đến môi trường Bên cạnh đó, ý thức của đa số cộng đồng dân cư về môi trường còn nhiều hạn chế Chính vì vậy, việc giáo dục bảo vệ môi
Trang 2trường cho học sinh, nguồn lao động và những người chủ tương lai của địa phương
là điều hết sức cần thiết
Xuất phát từ những điểm trên, bản thân tôi, là giáo viên giảng dạy Địa lý, nhận thấy mình cần phải có những biện pháp cụ thể để việc giáo dục tích hợp bảo
vệ môi trường trong môn học mà mình phụ trách đạt được hiệu quả, chất lượng tốt hơn Qua quá trình giảng dạy, những biện pháp này đã mang lại những kết quả nhất định Bản thân tôi tập hợp lại và đưa ra thành Sáng kiến : “Một số biện pháp giáo dục tích hợp bảo vệ môi trường ở môn Địa lý lớp 9 trường THCS Mã Thành” Xin trân trọng giới thiệu cùng các thầy, cô giáo, các anh, chị và các bạn đồng nghiệp! Rất mong nhân được sự chia sẻ, phê bình, đóng góp ý kiến để chúng ta có thể giảng dạy học sinh được tốt hơn!
PHẦN II NỘI DUNG
1 Thuận lợi và khó khăn trong việc tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường ở môn Địa lý lớp 9:
1.1 Thuận lợi:
- Nhân loại đang đứng trước những thời cơ và thách thức to lớn đối với sự tồn tại và phát triển Nhiều vấn đề toàn cầu đang được đặt ra, trong đó vấn đề suy thoái tài nguyên môi trường và hậu quả của nó đang được nhìn nhận một cách nghiêm túc hơn bao giờ hết Giáo dục về môi trường đã thật sự nhận được sự đồng thuận cao của cộng đồng, sự ủng hộ và hứng thú theo dõi của học sinh Theo tôi, đây là thuận lợi cơ bản cho việc giáo dục về môi trường hiện nay
- Sự chỉ đạo, động viên, hướng dẫn của các cấp lãnh đạo trong và ngoài ngành giáo dục, nhất là việc mở các lớp tập huấn đã mang lại sự thay đổi lớn theo hướng tích cực trong nhận thức, suy nghĩ và cung cấp một lượng kiến thức, kỹ năng không nhỏ giúp giáo viên giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh đạt hiệu quả hơn
- Trong thời đại bùng nổ công nghệ thông tin, nguồn tài liệu về giáo dục bảo
vệ môi trường được cung cấp hết sức đa dạng, phong phú, tạo điều kiện cho giáo viên lựa chọn nguồn tư liệu phù hợp với đối tượng học sinh của mình, cũng như hài hoà với phương pháp mà mình đã truyền đạt đến học sinh
- Học sinh THCS nói chung và lớp 9 nói riêng ít nhiều đã được trang bị một lượng kiến thức và kỹ năng nhất định về môi trường và bảo vệ môi trường Đây là
cơ sở không thể thiếu để việc tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong các môn học nói chung và môn Địa lý nói riêng đạt được hiệu quả, chất lượng
1.2 Khó khăn:
- Như đã từng đề cập ở trên, trường THCS Mã Thành là một xã miền núi điều kiện kinh tế và học tập của đa số các em học sinh còn gặp nhiều khó khăn, chưa theo kịp với yêu cầu hiện nay về giáo dục Dù đã từng bước được nâng cao song trước mắt đây cũng là trở ngại đáng kể cho việc giảng dạy
Trang 3- Một số học sinh và phụ huynh chưa hoàn toàn nhận thức đúng về môn Địa
lý, coi đây là môn phụ Đối với vấn đề tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường, nhiều
em còn xem nhẹ các kiến thức và kỹ năng tiếp nhận hoặc xem đây là việc của người lớn, của những người có trách nhiệm, không phải nhiệm vụ của mình Từ cách nhìn nhận và suy nghĩ thiểm cận đó, việc giảng dạy của giáo viên cũng gặp phải không ít những khó khăn
- Nội dung chương trình còn nặng và do đặc thù của bộ môn, việc tích hợp
về môi trường trong giảng dạy chính khóa một cách tự nhiên, hài hoà theo hướng hội nhập đôi khi gặp phải các trở ngại nhất định, nhất là các vấn đề về thời gian, về tính phù hợp với nội dung chương trình, không quá tải và tạo hứng thú cho học sinh
Trên đây là những thuận lợi và khó khăn cơ bản trong việc giảng dạy, cũng như việc tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường Bản thân tôi cũng nhìn nhận rằng thuận lợi và khó khăn luôn đan xen với nhau, tồn tại song song và có tác động nhất định đến hoạt động dạy và học Vấn đề là, chúng ta phải tận dụng thuận lợi và khắc phục khó khăn như thế nào để đạt kết quả cao nhất Từ cách nhìn nhận đó, tôi đã
có những cố gắng đưa ra một số biện pháp để việc giáo dục tích hợp bảo vệ môi trường đạt được những thành công nhất định
2 Những biện pháp giúp cho việc giáo dục tích hợp bảo vệ môi trường ở môn Địa lý lớp 9 đạt được hiệu quả, chất lượng:
Chương trình Địa lý lớp 9 tìm hiểu về đặc điểm dân cư, xã hội; tình hình phát triển kinh tế của nước ta và cuối chương trình còn có phần tìm hiểu về địa lý địa phương Do đó, nội dung chương trình rất gần gũi và cần thiết đối với các em học sinh và sự tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Địa lý 9 là điều vô cùng cần thiết
Môi trường trên thế giới hiện nay đang bị suy giảm đến mức độ báo động Thực tế này thôi thúc chúng ta phải nhanh chóng đẩy mạnh việc giáo dục về môi trường cho học sinh
Để mang lại chất lượng và hiệu quả trong việc giáo dục tích hợp bảo vệ môi trường, bản thân tôi đã thực hiện các biện pháp cụ thể sau:
2.1 Biện pháp 1: Giáo viên đề ra các mục tiêu cơ bản, lập kế hoạch cụ thể về tích hợp bảo vệ môi trường trong chương trình Địa lý 9
2.1.1 Các mục tiêu cơ bản phải đề ra khi tiến hành việc giảng dạy tích hợp bảo vệ môi trường:
Giáo dục cho học sinh có ý thức vì môi trường vừa là mục tiêu, vừa là động lực của suốt quá trình tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường Đây cũng chính là thước đo cơ bản của hiệu quả việc giáo dục môi trường trong trường học Tuy nhiên, giáo dục bảo vệ môi trường là lĩnh vực giáo dục liên ngành, tích hợp vào nhiều môn học, nhiều hoạt động Vì vậy, để môn Địa lý có thể phát huy một vai trò
Trang 4phù hợp, chúng ta cần thiết phải đặt ra các mục tiêu cơ bản đảm bảo mang đến cho học sinh lượng kiến thức, kĩ năng tương xứng với trình độ THCS để từ đó các em
có thể hình thành ý thức, thái độ ứng xử hài hoà với môi trường
Căn cứ vào chương trình môn Địa lý 9, giáo viên đặt ra mục tiêu mà học sinh cần đạt khi tham gia vào việc học tập về môi trường:
a Về kiến thức:
- Hiểu được bản chất của các vấn đề môi trường, quan hệ chặt chẽ giữa môi trường và phát triển, nhận thức được ý nghĩa tầm quan trọng của môi trường như là một nguồn lực để sinh sống, lao động và phát triển của cá nhân và cộng đồng, nhất
là ở nước ta
- Nhận thức được vấn đề khai thác, sử dụng hợp lý và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên có ý nghĩa vô cùng quan trọng và là điều kiện tiên quyết đối với sự phát triển bền vững
- Mối quan hệ giữa các vấn đề dân số (bùng nổ dân số, đô thị hoá, hoạt động sản xuất của con người…) với thực trạng của môi trường
- Nắm được các vấn đề cơ bản về môi trường đặt ra ở Việt Nam nói chung, các vùng kinh tế cũng như ở địa phương (Nghệ An) nói riêng, nhiều nơi diễn ra sự
ô nhiễm và suy thoái môi trường (nắm bắt được hiện trạng, nguyên nhân, hậu quả)
Từ đó, đề xuất được các biện pháp bảo vệ khả thi
b Về kĩ năng:
- Học sinh hình thành được các kĩ năng phát hiện các vấn đề về môi trường nảy sinh trong thực tế và quan trọng nhất là hiểu được nguyên nhân của nó
- Có biện pháp, hành động cụ thể, tích cực góp phần giải quyết các vấn đề môi trường đặt ra
- Tuyên truyền, vận động bảo vệ môi trường trong gia đình, nhà trường và cộng đồng
c Về thái độ - tình cảm học sinh cần:
- Tôn trọng, yêu quý thiên nhiên, thân thiện với môi trường, có ý thức giữ gìn, bảo vệ các thành phần của môi trường tự nhiên và môi trường xã hội
- Có thái độ ủng hộ, tham gia các hoạt động, các phong trào, các chính sách bảo vệ môi trường Đồng thời, phê phán các hoạt động, các hành vi làm ảnh hưởng xấu đến môi trường
2.1.2 Lập kế hoạch cụ thể dựa vào nội dung chương trình:
Sau khi đề ra các mục tiêu cơ bản, việc tiếp theo là, giáo viên căn cứ chủ yếu vào nội dung chương trình để xây dựng kế hoạch nhằm cụ thể hoá các mục
tiêu ở trên Một kế hoạch càng cụ thể càng đảm bảo sự thành công về hiệu quả giáo dục bảo vệ môi trường
Trang 5Theo nội dung chương trình, chúng ta ít có điều kiện và thời gian để tiến hành việc tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường như một hoạt động riêng biệt mà chỉ có thể tiến hành việc tích hợp thường xuyên qua các chương, các bài cụ thể Bên cạnh đó, vấn đề về môi trường chỉ là một bộ phận trong một bài học cụ thể Vì vậy, giáo viên cần phải nghiên cứu để đưa ra một mức độ tích hợp đúng đắn, phù hợp nhất tuỳ thuộc vào nội dung của bài Theo tôi, việc xác định đúng đắn mức độ này vừa giúp việc tích hợp diễn ra tự nhiên, hài hoà, vừa không gây nhàm chán cho học sinh, góp phần rất đáng kể vào bất kỳ bài học nào Có thể tiến hành việc tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường ở ba mức độ:
- Mức độ toàn phần: Mục tiêu và nội dung của bài học hoặc của chương phù hợp hoàn toàn với mục tiêu và nội dung của giáo dục bảo vệ môi trường
- Mức độ bộ phận: Chỉ có một phần bài học có mục tiêu và nội dung giáo dục bảo vệ môi trường
- Mức độ liên hệ: có điều kiện liên hệ một cách logic
( Kế hoạch giáo dục tích hợp bảo vệ môi trường ở môn Địa lý lớp 9 được đưa ra phần phụ lục của Sáng kiến này)
2.2 Biện pháp 2: Phân tích, đánh giá, tổng hợp các mối quan hệ có tính nhân - quả trong quá trình giảng dạy theo hướng tích cực hoá vai trò của học sinh khi tiến hành tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường:
Thực trạng của môi trường là kết quả sự tác động của nhiều nhân tố tự nhiên
và xã hội mang tính nhân - quả Điều đó có nghĩa là, một nguyên nhân tốt sẽ tạo ra một kết quả tốt và ngược lại Các khoa học nghiên cứu về môi trường đã chỉ ra rằng, các nhân tố về tự nhiên luôn có sự tác động qua lại với nhau nhưng giữa chúng luôn có sự cân bằng cần thiết Chính điều này giải thích tại sao khi các nhân
tố về xã hôi chưa có sự tác động mạnh mẽ, môi trường tự nhiên hầu như ít có sự biến đổi và duy trì ổn định trong suốt một thời gian rất dài Như vậy, thực trạng của môi trường chịu sự tác động chi phối của các nhân tố xã hội, có sự tham gia của con người Hiện nay, một thực trạng xấu về môi trường là điều ai cũng phải thừa nhận: tài nguyên thiên nhiên ngày một cạn kiệt, ô nhiễm môi trường trở nên trầm trọng, khí hậu toàn cầu thay đổi, thiên tai xảy ra ngày càng nặng nề và khó dự báo Điều này là tổng hợp của các nguyên nhân xấu mang tính xã hội Môn Địa lý nghiên cứu về các đối tượng tự nhiên, xã hội là môn học có điều kiện nhất để phân tích, đánh giá, tổng hợp về các mối quan hệ mang tính nhân - quả này, nhằm mục tiêu quan trọng nhất là “vì môi trường”
Phân tích đánh giá, tổng hợp về các mối quan hệ nhân - quả trong giáo dục môi trường, theo tôi, chính là đi vào bản chất của vấn đề, là cách tiếp cận vấn đề khoa học và đúng đắn Nếu không chú ý đến các mối quan hệ có tính nhân - quả này khi giáo dục về môi trường, các đối tượng, các vấn đề sẽ xuất hiện một cách đơn lẻ, rời rạc làm việc tìm hiểu của chúng ta trở nên khó khăn, thiếu tính nhất quán và khoa học Thực tế trong nhiều năm qua, việc chỉ chú ý đến giáo dục ý thức
Trang 6cho học sinh về môi trường đã không phát huy được hiệu quả cao Thực tế trên buộc chúng ta phải thay đổi cách tiếp cận các vấn đề khi giáo dục về môi trường Giáo viên phải trang bị cho học sinh ít nhiều về cơ sở khoa học, kiến thức, hành vi
và kỹ năng về môi trường và bảo vệ môi trường mới có thể hình thành ở học sinh một ý thức, một thái độ hành xử với môi trường đúng đắn Việc phân tích, đánh giá, tổng hợp các mối quan hệ có tính nhân - quả trong việc giáo dục môi trường ở môn Địa lý, theo tôi cũng không nằm ngoài yêu cầu bức thiết ấy
Khi tiến hành việc phân tích, đánh giá, tổng hợp các quan hệ nhân - quả, chúng ta phải đặt ra yêu cầu vừa sức đối với học sinh Có như vậy động lực trong quá trình học tập mới được tạo ra, hứng thú tìm hiểu mới được khơi nguồn Từ đó, hiệu quả và chất lượng mới có thể được khẳng định
Bên cạnh đó giáo viên cũng nên mạnh dạn để học sinh tự tìm hiểu, phân tích, đánh giá tổng hợp các quan hệ nhân - quả này Như thế, tính tích cực trong học tập của các em mới được đảm bảo vì tự mình phát hiện kiến thức, nên sự hứng thú của các em sẽ được nâng lên
Ví dụ:
- Khi tìm hiểu Bài 2: “ Dân số và sự gia tăng dân số”, giáo viên cần thiết phải cho học sinh phân tích đánh giá mối quan hệ nhân - quả giữa việc gia tăng dân
số và sự suy thoái của môi trường Trong đó, gia tăng dân số là nguyên nhân và sự suy thoái môi trường là hệ quả Sau chu trình đầu tiên này, sự suy thoái môi trường lại trở thành nguyên nhân đưa đến hệ quả mới là chất lượng cuộc sống thấp Có thể biểu hiện bằng sơ đồ đơn giản:
Từ việc đánh giá cao mối quan hệ có tính nhân quả này, học sinh có thể nhận thức rõ để có một cuộc sống có chất lượng, có điều kiện để phát triển, cá nhân và cộng đồng cần bức thiết xây dựng một cơ cấu gia đình phù hợp để có một đất nước
ổn định, phồn vinh và hạnh phúc Bởi dân số tăng nhanh là nguyên nhân đầu tiên
và cũng là nguyên nhân quyết định
2.3 Biện pháp 3: Đẩy mạnh việc sử dụng hình ảnh, ứng dụng công nghệ thông tin trong việc giảng dạy về môi trường.
Tục ngữ Việt Nam có câu: “ Trăm nghe không bằng một thấy” Điều này cho thấy ý nghĩa quan trọng của hình ảnh trong việc hình thành ý thức của con người Việc giảng dạy về môi trường của môn Địa lý cũng vậy, những hình ảnh được cung cấp có thể vừa giúp giảm bớt sự khô khan trong tiếp thu của học sinh, vừa là nguồn tri thức quan trọng để các em lĩnh hội mà đôi khi nếu không có nó, không thể giúp chúng ta đạt được mục tiêu của bài học
Kết quả nghiên cứu về giáo dục đáng tin cậy của các nhà khoa học nước ngoài cho thấy: với một kiến thức được truyền đạt có sử dụng hình ảnh thì khả
Sự gia tăng dân số Sự suy thoái môi
trường
Chất lượng cuộc sống
thấp
Trang 7năng tiếp thu đạt đến 70 % mục tiêu đặt ra trước đó, còn nếu truyền đạt mà không
sử dụng hình ảnh, khả năng tiếp thu tương ứng của học sinh đạt được khá thấp, chỉ khoảng 30 % Điều đó một lần nữa khẳng định với tất cả chúng ta về tính quan trọng của hình ảnh trong giáo dục
Hình ảnh đối với môn Địa lý có liên quan đến môi trường có thể là các tranh ảnh, băng, đĩa hình, các đoạn phim… có nội dung về môi trường Việc sử dụng các hình ảnh này giúp học sinh có thể dễ dàng nhận biết các vấn đề về môi trường và tạo điều kiện thuận lợi cho cho học sinh tích cực khai thác kiến thức
Đứng về góc độ người giáo viên, người tổ chức, điều hành để học sinh tích cực, tự giác học tập, chúng ta có thể căn cứ vào nội dung chương trình, mục tiêu bài học, đặc trưng của hình ảnh, trình độ của học sinh…để đưa ra một phương pháp cụ thể, phù hợp, đúng đắn nhất trong việc sử dụng các hình ảnh đã trình bày ở trên
Một thuận lợi cực kỳ đáng kể đối với cả giáo viên và học sinh trong thời đại ngày nay chính là sự bùng nổ công nghệ thông tin Có thể khẳng định chắc chắn rằng những kiến thức do công nghệ thông tin mang lại là một khối khổng lồ về tất
cả các lĩnh vực Dựa vào đó, chúng ta có thể lựa chọn các kiến thức phù hợp, chuẩn xác về một vấn đề cần giải quyết
Bản thân tôi thường xuyên truy cập và tải về máy tính các hình ảnh liên quan đến môi trường phục vụ cho các bài học từ mạng Internet Tôi cho đây là kênh thu thập hình ảnh toàn diện, vì ngoài các hình ảnh có tính tham khảo còn bao gồm các hình ảnh được quy định trong chương trình sách giáo khoa Theo tôi, vấn đề lớn nhất đặt ra là chúng ta có dành nhiều thời gian và chú tâm cho việc nghiên cứu, tìm tòi các hình ảnh này hay không?
Sau một thời gian khá dài nghiên cứu nội dung chương trình Địa lý 9, căn cứ vào trình độ tiếp thu của học sinh, tìm tòi các hình ảnh nhờ vào công nghệ thông tin, bản thân tôi đã có được một lượng hình ảnh khá phong phú để phục việc giảng dạy bộ môn nói chung và về tích hợp môi trường nói riêng
Trong sáng kiến này, tôi chỉ xin giới thiệu một số hình ảnh được sử dụng trong các bài cụ thể có liên quan đến môi trường như là ví dụ để tham khảo:
Trang 92.4 Biện pháp 4: Nhấn mạnh về hậu quả của suy thoái môi trường trên nhiều mặt của đời sống xã hội nhằm giáo dục ý thức vì môi trường của học sinh, quan trọng nhất là tạo tính thiện của các em đối với môi trường.
Cuộc sống xã hội có thể được hình dung như một bức tranh nhiều màu sắc,
mà trong đó các điểm sáng tượng trưng cho sự tích cực, tốt đẹp và các điểm tối -tượng trưng cho các vấn đề tiêu cực, chưa tốt luôn có sự xen kẽ với nhau Nếu không có một cách nhìn toàn diện, sẽ làm ta đánh giá không chính xác về thực trạng đang diễn ra Đối với môi trường, việc đánh giá thực trạng của nó cũng phải được con người chúng ta nhìn nhận một cách toàn diện, thẳng thắng, không né tránh hay cường điệu Có thể nói, suy thoái về môi trường diễn ra ngày càng trầm trọng, phức tạp và gây hậu quả càng lớn trên nhiều mặt của đời sống, đó không chỉ
là thiệt hại mang tính kinh tế đơn thuần mà còn có những thiệt hại không có con số nào có thể khái quát chính xác được, chẳng hạn như về sức khỏe của con người
Hơn thế, cuộc sống xã hội có sự kế thừa không ngừng những thế hệ nối tiếp nhau tồn tại và phát triển Thế hệ đi trước có trách nhiệm dành cho thế hệ đi sau những điều kiện thuận lợi nhất hay chí ít là không để lại những hạn chế, những vấn
đề có tính tiêu cực Tuy nhiên, với một thực trạng môi trường ngày càng không tốt,
có vẻ như “di sản” mà các thế hệ tương lai nhận được là sự gánh chịu hậu quả do
sự suy thoái môi trường mang lại Tất nhiên, không thể qui trách nhiệm cho một thế hệ cụ thể nào và điều đó thực sự cũng không cần thiết Điều cần thiết nhất mà chúng ta cần quan tâm là, thế hệ chúng ta làm được gì để cải thiện tình trạng suy thoái của môi trường như đã đề cập Để làm
được điều đó, theo tôi phải có sự cố gắng ngay từ bây giờ để hình thành ở học sinh
- thế hệ tương lai của đất nước - một ý thức vì môi trường, ứng xử hài hoà,
thân thiện với môi trường, góp phần hình thành tính thiện trong các em khi đối xử với môi trường như một hành trang quan trọng để các em tiếp cận cuộc sống trong tương lai một cách hoàn hảo trong địa vị những người chủ có tri thức, có trình độ,
có nhân cách
Bản thân tôi nhận thức rằng, nhấn mạnh về hậu quả của vấn đề suy thoái môi trường không phải là để cường điệu hoá thực trạng của nó, nói quá lên những gì đang thực tế diễn ra mà phải xem nó như một kênh của quá trình giáo dục về môi trường, góp phần quan trọng hàng đầu để các em tránh được những hành động gây tác động xấu đến môi trường Theo tôi, để việc nhấn mạnh về hậu quả của suy thoái môi trường này phát huy được tác dụng trong việc giáo dục học sinh và nhất
là không phản tác dụng, chúng ta không nên tuyệt nhiên đề cập đến hậu quả một cách đơn thuần mà phải xem xét trong mối quan hệ nhân - quả đã đề cập ở trên Như thế, sẽ giúp các em có được một nhận thức tương đối đầy đủ về tính biện chứng giữa các hành vi xã hội chưa tốt với sự suy thoái của môi trường Từ đó, xây dựng ý thức tốt cho học sinh, ít nhất là không thực hiện các hành vi xấu
Ví dụ:
Trang 10- Khi tìm hiểu về phần công nghiệp trong bài “Vùng trung du và miền núi Bắc Bộ”, giáo viên có thể đề cập đến “Làng ung thư” ở xã Lũng Sơn, huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ Nguyên nhân là do nước thải của các nhà máy công nghiệp khai thác gây ô nhiễm nguồn nước với lượng hoá chất có hại vượt quá nhiều lần cho phép Điều này cho thấy ô nhiễm môi trường gây thiệt hại lớn không chỉ về kinh tế mà còn gây hại đến sức khoẻ nhân dân một cách cực kỳ nghiêm trọng Từ
đó, giáo dục ý thức thân thiện với môi trường cho học sinh, hình thành nhận thức phát triển kinh tế phải hài hoà với bảo vệ tài nguyên, môi trường
2.5 Biện pháp 5: Giáo viên phải chú trọng việc nêu gương trong quá trình giảng dạy về môi trường:
Giáo dục xét về mặt bản chất là mang đến những điều tốt đẹp nhất cho con người, giúp con người phát triển toàn diện Tuy nhiên, điều đó sẽ luôn là lý thuyết
và là mục tiêu không thể vươn tới được nếu như giáo dục không có gắn kết với xã hội, với quá trình sống và lao động của con người Trong cuộc sống xã hội đa dạng, phong phú và có tính hai mặt, lẽ dĩ nhiên, sẽ tồn tại những cá nhân tốt và cá nhân chưa tốt Những cá nhân tốt sẽ là những tấm gương tốt để phần còn lại của cộng đồng học tập, noi theo về một lĩnh vực nào đó, Ngược lại những cá nhân chưa tốt, dù là chỉ ở một lĩnh vực cũng nên học tập và làm theo những tấm gương tốt để tiến bộ Một nền giáo dục hoàn chỉnh phải đóng một vai trò quan trọng giúp quá trình này đạt được kết quả tích cực và diễn ra thường xuyên
Do điều kiện và cách tiếp cận không giống nhau, trong đó nhận thức và lợi ích đóng vai trò quan trọng nên đối với môi trường, giữa những cá nhân khác nhau trong cộng đồng cũng có cách nhìn nhận và hành xử khác nhau Từ đó, ta có thể biết được ai là người tốt, ai là người chưa tốt đối với môi trường
Chúng ta cũng không nên đồng nhất tất cả những người có hành vi xấu đối với môi trường là thuộc về thiếu kiến thức, bởi vì có nhiều người có hiểu biết, hiểu
rõ những việc mình làm nhưng để phục vụ cho lợi ích cá nhân, họ sẵn sàng phá hoại môi trường, hi sinh lợi ích của cộng đồng Điều này đã trở nên phổ biến và không thể không lên án
Học sinh lớp 9 là học sinh cuối cấp bậc THCS, các em đang trong giai đoạn quá độ từ độ tuổi thiếu niên sang độ tuổi thanh niên Tâm sinh lý có sự thay đổi lớn cùng với suy nghĩ chưa chín chắn nên các em dễ có sự quá khích trong cách nhìn nhận và ứng xử về mọi mặt, trong đó có vấn đề về môi trường Một đặc điểm còn đáng chú ý hơn là, các em dễ bị ảnh hưởng của các xu hướng, trào lưu mới mẻ trong đời sống Để việc giáo dục nói chung đạt được hiệu quả cao, người giáo viên không thể không nắm bắt được tâm lý này của học sinh
Trong cách nhận thức về môi trường của học sinh, do hiểu biết còn nhiều hạn chế nên rất có thể sự đánh giá của các em sẽ thiếu đi sự chính xác cần thiết Lấy lợi ích kinh tế trước mắt so sánh với sự suy thoái ngày càng nặng nề của môi trường, các em có thể đánh giá không đúng không toàn diện và đặt ra lợi ích kinh